Opublikowano: 4.XII.1964 48690 KI. 21 d1, 53 MKP H 02 k 6f'2 UKD Wspóltwórca wynalazku: mgr inz. Waldemar Caban, Józef Boruch Wlasciciel patentu: Instytut Elektrotechniki (Zaklad Materialoznawstwa Elektrotechnicznego), Wroclaw (Polska) Sposób prasowania i utwardzania izolacji boków cewek maszyn wysokiego napiecia i urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób prasowania i utwardzania izolacji boków cewek wysokiego na¬ piecia i urzadzenie do stosowania tego sposobu.Wynalazek dotyczy szczególnie cewek w izolacji z tasmy mikowej na nosniku szklanym z odpowied- 5 nim lepiszczem. - Dotychczas do opiekania i utwardzania izolacji cewek maszyn wysokiego napiecia uzywane sa prasy hydrauliczne ogrzewane para, wzglednie pra¬ sy mechaniczne ogrzewane para lub pradem elek- 10 trycznym przetwarzanym na cieplo za pomoca grzejników oporowych badz indukcyjnych. Docisk elementów prasy wywierany jest oddzielnie na kazdy bok cewki.Nagrzanie izolacji nastepuje od strony prasy, co 15 powoduje szybsze utwardzanie zewnetrznych warstw izolacji i utrudnia odprowadzenie gazów z wewnetrznej czesci izolacji.Ponadto znane prasy sa ciezkie, wymagaja sta¬ lych stanowisk i dodatkowych urzadzen np. paro- 20 wych lub pomp.Opisane niedogodnosci nie wystepuja przy pra¬ sowaniu i utwardzaniu izolacji cewek sposobem wedlug wynalazku i przy zastosowaniu urzadzenia do stosowania tego sposobu. 25 Sposób ten polega na wprowadzeniu jako ele¬ mentu grzejnego samej cewki umieszczonej w od¬ powiedniej formie i równoczesnym opiekaniu i utwardzaniu obu boków cewki przy wykorzysta¬ niu do ogrzania izolacji ciepla i Joule'a i ciepla 30 2 pradów wirowych oraz strat na histereze powsta¬ jacych w formie.Istota urzadzenia do realizacji tego sposobu po¬ lega na konstrukcji przegubowo umieszczonych form przystosowanych do uzyskania zadanych ka¬ tów zlobkowych cewek oraz na wprowadzeniu jako sily dociskowej form ukladu mimosrodów.Przez równoczesne grzanie, prasowanie i utwar¬ dzenie izolacji obu boków cewki, uzyskuje sie w stosunku do dotychczas stosowanych sposobów dwukrotne skrócenie czasu prasowania i utwardza¬ nia. Docisk na dwudzielne stalowe formy, w któ¬ rych znajduja sie boki cewki, jest wywierany w kierunku prostopadlym do przekatnej przekroju poprzecznego cewki.Przy przeplywie pradu zmiennego przez zwoje cewki powstaje zmienne pole magnetyczne, które wewnatrz stalowej formy powoduje powstanie pra¬ dów wirowych i strat histerezy, nagrzewajacych forme. Niezaleznie od tego cewka nagrzana jest, na zasadzie prawa Joule'a, pradem przez nia przeply¬ wajacym. W ten sposób izolacja cewki nagrzewana jest zarówno od zewnatrz jak i od wewnatrz.Uklad elektryczny sposobu wedlug wynalazku i urzadzenie do stosowania tego sposobu sa uwi¬ docznione na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat ukladu elektrycznego, fig. 2 — urza¬ dzenie do oprasowywania izolacji boków cewki w widoku z przodu, fig. 3 — urzadzenie w widoku z boku, fig. 4 — fragment formy i dociskajacych 4869048690 3 ja mimosródów z cewka pokazana w przekroju poprzecznym i fig. 5 — urzadzenie w widoku z góry.Zasilanie ukladu nastepuje z sieci pradu zmien¬ nego 220 V 50 Hz poprzez dwa bezpieczniki 2 5 i wylacznik stycznikowy 7. Za pomoca autotrans¬ formatora 4 reguluje sie w sposób ciagly napiecie w zakresie od 0 do 250 V i zasila uzwojenie pier¬ wotne transformatora 5 o regulowanej skokowo 'przekladni w zakresie 150 — 300/50 V. Regulowany i0 prad w zakresie 0 — 100 A z transformatora 5 za¬ sila cewke 1 poprzez gietkie przewody z zaciska¬ mi 6. Do wylaczenia urzadzenia spod napiecia sluzy stycznik 7, który moze byc sterowany poprzez prze¬ kaznik czasowy 3, ustawiony na wymagany czas 15 prasowania. Dla skompensowania pradu biernego mozna zastosowac odpowiedni kondensator. Skom¬ pensowanie pradu biernego pozwala na' ogranicze¬ nie przekrojów czynnych przewodów, zmniejszenie transformatora oraz ogranicza pobór pradu z sie- 2o ci.Uklad elektryczny urzadzenia jest zamocowany pod plyta stolu 8. Wszystkie czesci metalowe ukla¬ du sa uziemione i polaczone z uzwojeniem wtór¬ nym transformatora5. v 25 Urzadzenie wedlug wynalazku jest umieszczone na wykonanym z katowników stole 8 posiadajacym plyte 9, na której znajduja sie ceowniki 10 stano¬ wiace podstawe, na której sa zamocowane elemen¬ ty nastawcze 14 wraz z forma 11 i mimosrodami 30 12 i 13. Mimosród 13 jest mimosrodem zamykaja¬ cym, zewnetrznym o duzym skoku, a mimosród 12 jest mimosrodem dociskowym, wewnetrznym o ma¬ lym skoku.Czesc nastawcza urzadzenia sklada sie z pod- 35 stawy stalej 14 mocowanej za pomoca srub 15 do ceowników 10 i z podstawy ruchomej 16 polaczonej z plyta loza formy 11 z wysiegiem ramionowym 17 mimosródów 12 i 13. Forma 11 siklada sie z czesci dolnej i górnej, przy czym ksztalt wewnetrzny obu 40 czesci formy 11 odpowiada ksztaltowi zewnetrzne¬ mu cewki 1.Na wysiegu ramionowym 17 jest zamocowany trzpien 18, na którym sa osadzone mimosrody ma¬ ly 12 i duzy 13 wraz z dzwigniami 19 i 20. Mimo- 45 sród duzy 13 jest przeznaczony do zamkniecia wzglednie otwarcia formy 11 przy wkladaniu lub wyjmowaniu cewki 1, mimosród maly 12 jest prze¬ znaczony do dociskania górnej czesci formy 11 w czasie nagrzewania izolacji boków cewki 1. 50 Nieruchomy trzpien 18 stanowi os wewnetrznego mimosrodu 12, który z kolei jest osia zewnetrzne¬ go mimosródu 13. Oba mimosrody 12, 13 sa pola¬ czone z ramionami dzwigni 19, 20. Przez obrót mi¬ mosrodu 13 za posrednictwem dzwigni 20 uzyskuje 55 sie docisniecie górnej czesci formy 11. Sila docisku formy 11 jest proporcjonalna do wywieranego na¬ cisku i stosunku dlugosci dzwigni 20 do skoku mi¬ mosrodu 13. Przykladowo, jezeli os zewnetrznego obwodu mimosrodu 13 jest przesunieta o JO mm 60 w stosunku do osi obwodu otworu (która jest jed¬ noczesnie osia obwodu mimosrodu 12), a dlugosc dzwigni 20 wynosi 400 mm, to skok mimosrodu 13 wynosi 20 mm, a sila wywierana przez mimosród 13 na prase bedzie dwudziestokrotnie wieksza od sily wywieranej na dzwignie 20. Po zamknieciu formy 11 zewnetrznym mimosrodem 13, zwieksza sie jej docisk przez przekrecenie mimosrodu 12.O ile os mimosrodu 12 jest przesunieta w stosun¬ ku do osi trzpienia 18 o 1 mm, to skok mimosro¬ du 12 wynosi 2 mm, a sila docisku formy U jest dwustukrotnie wieksza od sily wywieranej na dzwignie 19 i wynosi okolo dziesieciu ton.Ilosc wielokrotnych mimosrodów 12, 13 nie jest ograniczona i zalezy od dlugosci form U. Mimo¬ srody 12, 13 musza byc tak rozmieszczone, aby równomiernie dociskaly obie czesci formy 11 w kie¬ runku prostopadlym do przekatnej przekroju po¬ przecznego cewki 1.Obsluga urzadzenia nie jest skomplikowana. Po ustawieniu dolnych czesci form 11 pod odpowiedni¬ mi katami zgodnie z katami zlobkowymi cewki 1 wklada sie do nich cewke 1 czescia zlobkowa i nakrywa czesciami górnymi form 11. Nastepnie zostaja zamkniete mimosrody duze 13 i wlaczony prad zmienny za pomoca stycznika 7 zasilajacego przez autotransformator 4 transformator 5.Prad plynac przez uzwojenie cewki 1 nagrzewa jej izolacje od wewnatrz i z zewnatrz. Po upla¬ stycznieniu sie masy izolacji cewki 1 zamyka sie mimosrody male 12 o duzej sile docisku i nastepuje utwardzanie masy. Prad grzania reguluje sie dobo¬ rem odpowiedniej przekladni transformatora 5 i napieciem z autotransformatora 4.Po ustaleniu pradu na cewce próbnej oraz po do¬ borze czasu utwardzania nie zmienia sie ustawie¬ nia urzadzen przez caly cykl prasowania jednego typu cewek.Po wylaczeniu pradu i wystygnieciu formy U wyjmuje sie utwardzona cewke 1 i urzadzenie go¬ towe jest do prasowania izolacji nastepnej cewki. PL