Opublikowano; 5.DU964 48401 KI. 29 a 6/04 MKP UKD doki SJ2M Twórca wynalazku: Willy Behtai [BIBLIOTEKA) Wlasciciel patentu: Institut fiir TeKtiltechnologie der Chemiefasern, Rudolstadt-Schwarza (Niemiecka Republika Demo- /Urzedj rentowego kratyczna) WiMjl tottlwwlilii L^wj )wegof Sposób wytwarzania nici, tasm, wezy i tym podobnych ksztaltek wewnatrz pustych oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Wiadomo, ze ksztaltki wewnatrz puste mozna wytwarzac w sposób mechaniczny przez wytlacza¬ nie stopionej masy przedzalniczej przez dysze, w których otworach ustawione sa rdzenie w posta¬ ci rurek. Przez rdzenie wdmuchuje sie albo zasy¬ sa medium wytwarzajace kanal w ksztaltce (szwaj¬ carski opis patentowy nr 222 i 772 i opis patento¬ wy Niemieckiej Republiki Federalnej nr 948 732).Otrzymane przy tym wyniki nie sa jednak zado¬ walajace. Medium wytwarzajace kanal w formo¬ wanej ksztaltce ogrzewa sie we wnetrzu tej ksztaltki, przy czym krzepniecie masy przedzalni¬ czej jest powolniejsze wewnatrz ksztaltki niz na jej powierzchni, co powoduje powgtanie kana¬ lów nierównomiernych, a czesto nawet ich zakle¬ janie. W dotychczas znanych sposobach medium tworzace kanal wprowadzone bylo bowiem do masy przedzalniczej z szybkoscia równa lub malo rózniaca sie od szybkosci wytlaczanej lub wycia¬ ganej przez dysze masy tak, ze pozostawalo ono zasadniczo w tej masie po uformowaniu sie ka¬ nalu.Wynalazek ma na celu wyeliminowanie wyzej wymienionych niedogodnosci.Cel ten osiagnieto wedlug wynalazku przez do¬ prowadzanie do wnetrza formowanej ksztaltki me¬ dium tworzacego kanal z predkoscia wieksza od predkosci formowanego tworzywa i wyprowadza¬ nie jego czesci z wnetrza ksztaltki na zewnatrz.Czesc medium pozostaje we wnetrzu ksztaltki.Dzieki takiemu sposobowi prowadzenia medium uzyskuje sie predkie ochlodzenie wnetrza ksztaltki.Medium spelnia wiec w sposobie wedlug wynalaz¬ ku dwa zadania, a mianowicie formuje ono ka- 5 nali chlodzi wewnetrzne sciany wytwarzanej ksztaltki.Ze wzgledu na to, ze sposobem wedlug wyna¬ lazku mozna ksztaltowac tworzywa o rozmaitych wlasciwosciach, mozna w czasie wytwarzania 5 ksztaltki stosowac medium o róznej temperaturze.Temperatura medium ma równiez wplyw na ksztalt kanalu, bowiem przy uzyciu medium o pod¬ wyzszonej temperaturze chlodzenie wnetrza ksztaltki jest mniej intensywne i moga zachodzic 15 zmiany ksztaltu kanalu przed zestaleniem sie two¬ rzywa.Na ogól stosuje sie media gazowe, a zwlaszcza powietrzne, lecz mozna równiez stosowac ciecze lub nawet ciala stale w postaci zawiesin drobnego 20 proszku w gazach lub cieczach.W tym ostatnim przypadku dodaje sie do gazu lub cieczy, stanowiacej medium takie substancje jak sproszkowane barwniki lub pigmenty, na przyklad braz lub biel perlowa. Z uwagi na to, 25 ze bezposrednio po wyjsciu z dyszy tworzywo ksztaltki jest jeszcze ciekle, czasteczki proszku za¬ wieszone w przeplywajacym medium przyklejaja sie do scian kanalu ksztaltki. Tak uzyskane ksztaltki sa bardzo efektowne. Na przyklad nici 30 wykonane w ten sposób umozliwiaja wyrób tka- 48 40148 3 nin lub dzianin o pieknych polyskujacych albo per¬ lowych barwach.Przeplyw medium wytwarzajacego kanal mozna w sposobie wedlug wynalazku prowadzic w spo¬ sób ciagly lub przerywany, w zaleznosci od te¬ go, czy pozadane sa kanaly o przekroju jednako¬ wym lub niejednakowym. Przy zastosowaniu jed¬ nej i tej samej dyszy mozna tez wytwarzac ksztalt¬ ki, w których grubosc scianek i srednice kanalu mozna zmieniac w szerokich granicach przez re¬ gulacje predkosci krazenia i cisnienia medium.Ksztalt formowanych nici, wezy itp. zalezy oczy¬ wiscie równiez od ksztaltu stosowanej dyszy, usy¬ tuowania rdzenia we wnetrzu* otworu dyszy (na przyklad niecentrycznie) itp.Jezeli medium tworzace kanal nie stanowi po¬ wietrze, mozna ze wzgledu na oszczednosc tego medium prowadzic je w obiegu kolowym. Medium takie doprowadza sie jednym przewodem do wne¬ trza formowanej ksztaltki, a drugim przewodem wyprowadza sie na zewnatrz, po czym po ewentu¬ alnym uregulowaniu temperatury, nawilzeniu lub wysuszeniu medium itp. zawraca sie je z powrotem do wnetrza formowanej ksztaltki.Medium tworzace kanal mozna równiez wypro¬ wadzac na zewnatrz nie przez przewód wylotowy, a poprzez szczeline wykonana w ksztaltce. Ta dro¬ ga wyprowadza sie na zewnatrz medium z ksztal¬ tek wykonywanych przy uzyciu dysz, których otwory maja przekrój w ksztalcie otwartego pier¬ scienia. Oczywiscie mozna równiez medium chlo¬ dzace, a zwlaszcza powietrze wprowadzac do wne¬ trza tak wykonanej ksztaltki przez zassanie po¬ przez wyzej wymieniona szczeline, a odprowadzac je z wnetrza ksztaltki przez rdzen dyszy, wyko¬ nany w postaci rurki.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wy¬ nalazku oprócz umieszczonego w otworze dyszy znanego rdzenia wyposazonego w przewód sluzacy do doprowadzania medium tworzacego kanal jest wyposazone wedlug wynalazku w dodatkowy prze¬ wód lub przewody, przeznaczone do wyprowadzania nadmiaru medium z wnetrza formowanej ksztaltki na zewnatrz. Przewody te moga byc usytuowane wspólsrodkowo lub obok siebie.-<£ Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wy¬ nalazku uwidoczniono na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia dysze przedzalnicza wedlug wy¬ nalazku w przekroju wzdluz osi pionowej, zas fig. 2—10 przedstawiaja w przekroju poprzecznym dy¬ sze wedlug wynalazku w rozmaitych odmianach wykonania.Plyta 1 stanowiaca korpus dyszy przedzalniczej, jest zaopatrzona w otwór 2. W tym otworze znaj¬ duje sie rdzen w postaci dwóch rurek 3 i 4, osa¬ dzonych wspólsrodkowo jedna we wnetrzu drugiej.Strzalkami oznaczono kierunek przeplywu me¬ dium. Medium wplywa przez rurke 5 do wewnetrz¬ nej rurki 4, przeplywa przez te czesc kanalu Wy¬ tlaczanej ksztaltki 8, która znajduje sie w bezpo¬ sredniej bliskosci rdzenia, a nastepnie wplywa do zewnetrznej rurki 3 rdiz.enia i opuszcza ja przez rur¬ ke 6. Kierunek przeplywu medium moze byc rów¬ niez odwrotny. Dzieki zastosowaniu opisanego 401 4 przeplywu medium uzyskuje sie chlodzenie od we¬ wnatrz scianek wytlaczanej ksztaltki.Jedna z rurek 3 lub 4 moze ewentualnie wysta¬ wac poza plyte 1 od strony formowanej ksztaltki. 5 W przypadku ,gdy na zewnatrz plyty 1 wystaje wewnetrzna rurka 4 rdzenia, to po wyjsciu z plyty - 1 'ksztaltka jelst chlodzona najpierw od zewnatrz.Dopiero gdy ksztaltka ta zsunie sie ponizej konca 10 rurki 4, jest ona chlodzona równoczesnie od ze¬ wnatrz i od wnetrza. Przy takiej konstrukcji moz¬ na osiagnac dokladniejsze profilowanie wewnetrz¬ nej powierzchni ksztaltki, co ma duze znaczenie w przypadku gdy chodzi o ostry zarys konturów 15 wnetrza ksztaltki.W przypadku, gdy zewnetrzna rurka 3 rdzenia wystaje na zewnatrz plyty 1, ksztaltka zostaje chlodzona najpierw od wnetrza, a potem dopie- 20 ro równoczesnie od zewnatrz i od wnetrza. Ta dro¬ ga mozna uzyskac dokladniejsze profilowanie ze¬ wnetrznej powierzchni ksztaltki.W przypadku, gdy rurki 3 i 4 koncza sie na po- 25 ziomie powierzchni plyty 1, formowane ksztaltki sa chlodzone od razu z zewnatrz i od srodka.W tym przypadku dokladnosc profilowania scian zewnetrznych i wewnetrznych jest jednakowa, lecz nie jest mozliwe uzyskanie tak dokladnego profilowania powierzchni jak w obydwu poprzed¬ nich przypadkach.Na fig. 2—10 przedstawiono przykladowo w prze¬ kroju poprzecznym rozmaicie uksztaltowane dysze, sluzace do wytwarzania ksztaltek, majacych prze- 35 krój w postaci otwartego pierscienia. W tym przy¬ padku sciany rdzenia w postaci rurki 4 sa pola¬ czone z plyta 1 za pomoca przegrody 9 w zasa¬ dzie o dowolnym ksztalcie. Zarówno sciany rdzenia jak i sciany plyty moga byc w poblizu przegrody An rozmaicie uksztaltowane. 40 Do stosowania sposobu wedlug wynalazku moz¬ na równiez uzyc dysz, które w rdzeniu maja wiele otworów, przez Wtóre prowadzi sie medium chlo¬ dzace. Dysze takie stosuje sie na przyklad do wy¬ twarzania nici, majacych we wnetrzu wiele ka¬ nalów.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku mozna tez stosowac do wytwarzania wiazek nici.Ksztalt otworów 2 dysz moze byc rózny, zalezny 50 od zadanego zewnetrznego profilowania ksztaltki. .Otwór 2 moze miec wiec przekrój kolisty, kwa¬ dratowy, trójkatny itp. Umieszczony w otworze 2 dyszy rdzen moze miec równiez przekrój o roz¬ maitym ksztalcie, na przyklad kolisty lub rózny 55 od kolistego. Ze wzgledów technicznych okragly rdzen jest jednak na ogól najkorzystniejszy.Rdzen moze miec otwór wylotowy dla medium usytuowany w plaszczyznie powierzchni plyty, we wnetrzu plyty albo tez zakonczenie rdzenia moze 60 wystawac na zewnatrz z powierzchni plyty. Efek¬ ty uzyskiwane przy zastosowaniu usytuowanych w rozmaity sposób rdzeni, sa zblizone do opisa¬ nych juz efektów osiaganych przy rozmaitym usy¬ tuowaniu otworów wylotowych przewodów dopro- 65 wadzajacych i odprowadzajacych medium.48 401 10 15 PL