Opublikowano 5.VI.1964 48224 KI. 4a_b-W/W— W6, 3/4g, 3JI2, MKP B 23 c UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Zbigniew Gawkowski Wlasciciel patentu: Fabryka Urzadzen Mechanicznych, Poreba k. Za¬ wiercia (Polska) V Narzedzie do mechanicznego grasowania kól zebatych i sposób gradowania tym narzedziem JsliotekaT 3'-'i;vlr.nffiWRgo Przedmiotem wynalazku jest narzedzie do gra¬ dowania i sposób mechanicznego gradowania kól zebatych tym narzedziem. Przez gradowanie rozu¬ mie sie scinanie ostrych krawedzi zebów i wrebów kól zebatych o ewolwentowym zarysie zebów 5 (fig. 3), w wyniku czego powstaja na zebach skos¬ nie sciete obrzeza 10, 11 i 12. Dotychczasowe spo¬ soby polegaly na gradowaniu recznym, zwyklym pilnikiem, pilnikiem ksztaltowanym lub tarcza scierna z wyzlobionymi kanalkami linii srubowej io o podzialce odpowiadajacej danemu modulowi.Najczesciej stosuje sie sposób gradowania recz¬ nego zwyklym pilnikiem slusarskim. Sposób ten jest bardzo pracochlonny niedajacy wlasciwego efektu usuniecia ostrej krawedzi zeba. 15 Gradowanie pilnikiem ksztaltowym, którego pro¬ fil roboczy musi scisle odpowiadac profilowi wre¬ bu, mozliwe jest tylko w odniesieniu do pewnego zakresu ilosci zebów kól obrabianych o jednako¬ wym module i kacie przyporu (tak jak ksztaltowe 20 frezy modulowe). Pilnik taki pracuje calym zary¬ sem, co powoduje bardzo mala trwalosc narzedzia oraz powstawanie gradów wtórnych.Przy gradowaniu tarcza scierna, obrabiane kolo ustawione jest ukosnie do sciernicy, a gradowanie 25 odbywa sie przez zazebianie tarczy szlifierskiej w ksztalcie slimaka z obrabianym kolem. Wada te¬ go sposobu jest bardzo szybkie zuzywanie sie scier¬ nicy, której wykonanie jest pracochlonne i kosz¬ towne, jak równiez i czeste niebezpieczne pekanie oraz wykruszanie sie sciernic.'Powyzszych wad nie wykazuje narzedzie wedlug wynalazku i sposób gradowania tym narzedziem.Dokladny opis narzedzia i sposobu przedstawio¬ ny jest na rysunkach, na których fig. 1, przedsta¬ wia samo narzedzie, fig. 2, sposób gradowania tym narzedziem, fig. 3, wielkosc wykonywanego sciecia, fig. 4, kat miedzy osia, a promieniem zewnetrznym przekroju. iNarzedzie fig. 1, wykonane jest ze stali narze¬ dziowej, najlepiej szybkotnacej (SW-9, SW-18) i mocowane na mechanicznie napedzanym trzpie¬ niu (wrzecionku), podobnie jak frez slimakowy do kól zebatych.Na obwodzie narzedzia 1, naciete sa zwoje srubo¬ we 2. Ksztalt i wymiary zwoii w przekroju pod* stawowym, roboczym 7, (odsunietym równolegle od osi o wielkosci H) pokazuje powiekszony przekrój 6, wysokosc zeba zwoje h = 2,5 modulu, kat a równy katowi przyporu kola gradowanego (nor¬ malnie a = 20°), osiowy skok zwojów odpowiada podzialce danego modulu (n . modul). 'Na obu po¬ wierzchniach bocznych wszystkich zwojów 2, na¬ ciete sa zabki pilujace 3. (Na wierzcholkach wszyst-48224 3 kich zwojów naciete sa zabki pilujace 4. Ksztalt geometryczny zabków pilujacych 3 i 4 pokazany jest na powiekszeniach 3a i 4. Zabki pilujace 3 i 4 nacinane sa przez dlutowanie lub lepiej wyciskanie (plastycznie) jak to ma miejsce przy wykonywaniu pilników. Dla wygody wykonywania robi sie ro¬ wek 5, miedzy zwojami 2.Dla wykonania narzedzia nalezy znac wymiary profilu zwojów w przekroju osiowym, szczególnie zas, inne niz w przekroju roboczym, katy przyporu ai i a2 oraz wysokosc zwojów hi. Wysokosc hi obli¬ cza sie znajac H, h i zalozona srednice zewnetrzna narzedzia, najwygodniej stosujac wzór Carnota.Osiowe katy przyporu at i a2 oblicza sie wedlug wzoru: t^a\i2 = rw • tg a • sinl h, • sin + hL • 180 tg? gdzie: rw — polowa srednicy wewnetrznej (fig. 4) a — kat przyporu ip — kat miedzy zewnetrznym, a wewnetrznym promieniem przekroju roboczego (fig. 4) hi — wysokosc w przekroju osiowym (fig. 1 i 4) (p — kat miedzy osia, a promieniem zewnetrznym przekroju (fig. 4) /? — kat pochylenia linii srubowej zwoii 2 (fig. 1). dana sila i(np. przez regulowany docisk sprezyny).Po wprowadzeniu zebów gradowanego kola 8, w miedzy zwoje narzedzia 2, wlacza sie obroty na¬ rzedzia 2, w kierunku oznaczonym strzalka ciagla. 5 Zwoje narzedzia 2, z nacietymi zabkami pilujacymi tra po lewych krawedziach zebów kola 8, gradujac je obwiedniowo (przez obwodzenie swojego zarysu po ewolwencie zebów) i przy tym przesuwaja zeby gradowane, obracajac kolo 8, wokól jego osi usta¬ lo lonej srodkiem otworu 15. Po jednym pelnym obro¬ cie nastepuje (najlepiej automatyczna) zmiana kie¬ runku obrotów narzedzia w kierunku oznaczonym strzalka przerywana. Zwoje narzedzia obracaja wtedy kolo 8, w kierunku oznaczonym na kole 15 strzalka przerywana, gradujac przeciwne (prawe) krawedzie zebów kola 8. Oczywiscie grubosc zwo¬ ju narzedzia 2, jest nieco mniejsza od szerokosci wrebu kola gradowanego.Wielkosc wykonywanego sciecia fig. 3, 10 i 12 20 zalezy od sily hamowania trzpienia, na którym osadzone jest kolo 8, fig. 2.Narzedzie do mechanicznego gradowania kól ze¬ batych i sposób gradowania tym narzedziem we¬ dlug wynalazku umozliwia powazne skrócenie cza- 25 su obróbki, prócz tego narzedzie moze byc regene¬ rowane przez odpuszczenie, przetoczenie i ponow¬ ne naciecie zabków pilujacych, a samo gradowanie moze byc wykonane przez pracownika o niskich kwalifikacjach.Wielkosc H najlepiej dobrac tak, by kat miedzy promieniem laczacym przekrój roboczy, a osia ( nieczne. Katy natarcia y i przylozenia zabków pi¬ lujacych wykonuje sie takie, jak przy normalnych pilnikach.Fig. 2 przedstawia sposób gradowania narze¬ dziem wedlug wynalazku.Os 16 narzedzia 2, przesunieta jest w góre od plaszczyzny 17 gradowanego kola 8, o wielkosc H.W ten sposób narzedzie 1 styka sie z krawedziami gradowanymi w miejscu przekroju roboczego 7.Nie wymaga sie przy tym zbytniej dokladnosci ustawienia plaszczyzny gradowanej w plaszczyznie przekroju roboczego 7.Narzedzie 1, osadza sie na wrzecionku majacym obrotowy ruch mechaniczny w obydwie strony.Gradowane kolo zebate 8 osadzone otworem 25, na trzpieniu mogacym sie swobodnie obracac wokól swojej osi. Trzpien ten, moze byc hamowany z za- PL