PL47850B1 - - Google Patents

Description

Opis w; wego POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 47850 KI. 45 1, 21/04 KI. internat. A 01 n VEB Fahlberg — List Magdeburg Chemische und Pharmazeutische Fabriken Magdeburg, Niemiecka Republika Demokratyczna Srodek do bejcowania nasion siewnych Patent trwa od dnia 28 maja 1962 r.Jako biologicznie czynne srodki do bejcowa¬ nia ziarna stosuje sie obecnie prawie wylacznie organiczne zwiazki rteci typu R-Hg-X (R = = alkil lub aryl, X = reszta kwasowa), któ¬ rych dzialanie zalezy przede wszystkim od ro¬ dzaju reszty weglowodorowej R, podczas gdy reszta kwasowa X wywiera stosunkowo maly wplyw. Najskuteczniejszymi preparatami sa po¬ laczenia metylorteciowe, poniewaz posiadaja wielokrotnie wyzsza preznosc par a przez to dzialaja skuteczniej. Stosowanie zwiazków me¬ tylorteciowyeh jest korzystne nie tylko przy srodkach do bejcowania na sucho, jjfle r6wniez przy metodzie bejcowania na mokro. W prze¬ ciwienstwie do zwyklego bejcowania na sucho metoda bejcowania na mokro umozliwia prace bez kurzu i zapewnia równoczesnie przy naj¬ wiekszej oszczednosci niezrównana skutecznosc bejcowania, szczególnie przeciw bardzo trudnej do zwalczania glowni pylkowej owsa.Pomimo tych niezaprzeczalnych korzysci ogólne stosowanie zwiazków metylorteciowych napotyka w praktyce na trudnosci zwiazane z zagrozeniem zdrowia pracowników zatrudnio¬ nych przy bejcowaniu nasion ze wzgledu na wieksza lotnosc toksycznosc wziewna i draznia¬ ce dzialanie na skóre tych zwiazków. Dlatego dotychczas znalazly zastosowanie w praktyce tylko srodki do bejcowania nasion na bazie me- tylorteciocyjanoguanidyn.Takze dla producentów sa sporne korzysci z podjecia produkcji srodków meitylorteciowyich, gdyz mimo oszczednosci kosztów ze wzgledu na. zasadniczo nizsza zawartosc substancji czynnych w tych srodkach (zawartosc Hg w bejcy me- tylorteciowej wynosi tylko 0,8—1%, podczas gdy inne srodki zawieraja 1,5—2,5% Hg), pro¬ dukcja zwiazków metylorteciowych jest na ska¬ le wielkoprzemyslowa trudniejsza i niebezpiecz¬ niejsza niz produkcja innych srodków do bej-cowania. Ponadto do produkcji i zastosowania wchodza w rachube tylko okreslone zwiazki metylorteciowego malej lotnosci i toksycznosci wziewnej. Znalezienie odpowiednich zwiazków metylorteciowych do zastosowania w postaci cieklej do bejcowania na mokro nie jest latwe ze wzgledu na wymagana rozpuszczalnosc w wodzie poniewaz czasteczka musi zawierac .silnie hydrofilowe grupy. Tego rodzaju zwiaz¬ ki sa najczesciej trudniejsze do uzyskania i po¬ siadaja czesto wyzsza lotnosc, wlasciwosci tru¬ jace, drazniace dzialanie na skóre, jak równiez niedostateczna trwalosc. Otrzymuje sie je z ha¬ logenków metylorteciowych lub z wodorotlen¬ ku metylorteciowego.Stwierdzono, ze kwas S-/metylorteciotiogliko- lowy i jego sole, nadzwyczaj latwe do uzyska¬ nia posiadaja wybitna sile bejcowania przy wzglednie niskiej toksycznosci. To stwierdzenie jest tymbardziej zaskakujace, ze w literaturze niejednokrotnie opisywano, ze kwas tioglikolo- wy calkowicie lub czesciowo znosi grzybobój¬ cze dzialanie organicznych i nieorganicznych zwiazków rteciowych. Ten fakt wyjasniano przez blokowanie zwiazków metali ciezkich dzialajacych w obecnosci grup SH.Kwas S-/metylorteciotioglikolowy, jego sole metali alkalicznych, amonowe i aminowe sa la¬ two rozpuszczalne w wodzie i trwale w przeci¬ wienstwie do kwasu tioglikolowego, który nie jest bardzo trwaly i podobnie jak wiele orga¬ nicznych preparatów rteciowych ze zwiazkami siarki w czasteczce posiada tendencje przecho¬ dzenia w HgS.Srodek do bejcowania wedlug wynalazku jest daleko mniej trujacy niz podobne preparaty znajdujace sie w sprzedazy. Równiez jego to¬ ksycznosc wziewna i drazniace dzialanie na skó¬ re sa mniejsze, co obniza do minimum zagroze¬ nie oraz trudnosci przy pracy.Substancje czynna otrzymuje sie przez wy¬ miane halogenku rteci-II z halogenkiem metylo- magnezu w tetrahydrofuranie. Tetrahydrofuran posiada w porównaniu ze stosowanym w re¬ akcji Grignard'a eterem etylowym te zalete, ze jest bezpieczniejszy w uzyciu (mniejsze niebez¬ pieczenstwo pozaru i wybuchu). Z powodu wyz- Sizego punktu wrzenia (punkt wrzenia tetrahy- drofuranu 65°) daje sie reatocja Grignard'a i pózniejsze wprowadzanie rteci latwiej kiero¬ wac, anizeli przy uzyciu eteru (punkt wrze¬ nia '37°).Ponadto tetrahydrofuran jako rozpuszczal¬ nik posiada nadzwyczaj wysoka zdolnosc roz¬ puszczania zwiazków Grignard'a halogenków rteci-II i odpowiednich produktów wymiany oraz latwosc mieszania sie z woda. Moze byc odzyskany z niewielka strata przez destylacje po dokonanej hydrolizie mieszaniny reakcyjnej.Mieszanine, uzyskana przez wymiane roztwo¬ ru zwiazku Grignard'a z halogenkiem rtecio¬ wym II hydrolizuje sie za pomoca rozcienczone¬ go kwasu lub roztworu chlorku amonowego.Nastepnie oddestylowuje sie calkowicie lub w duzej czesci rozpuszczalnik zwiazku Grignard'a (eter, tetrahydrofuran lub podobne) a pozosta¬ losc nastawia woda amoniakalna na wartosc pH od 7—10. Z kolei przeprowadza sie reakcje wy¬ miany zwiazku metylorteciowego z kwasem tio- glikolowym lub tioglikolanem amonowym przy zachowaniu wartosci pH srodowiska 5—10.Stechiometryczna wymiane mozna kontrolowac za pomoca tiorteciomeitrycznego miareczkowa¬ nia w obecnosci np. tiofluoresceiny. Wartosc pH winna byc utrzymana w podanym zakresie, azeby nie wytracal sie wodorotlenek magnezo¬ wy. W koncu dodaje sie barwnika, srodka utrwalajacego, srodka przeciwdzialajacego za¬ marzaniu itp. i rozciencza woda lub innymi roz¬ puszczalnikami do zadanego stezenia Hy. Zawar¬ tosc obcych soli (sole magnezowe i amonowe) w roztworze nie przeszkadza w uzyciu srodka.Zamiast amoniaku mozna stosowac równiez aminy.Substancje czynne otrzymane w powyzszy sposób nadaja sie równiez do produkcji suchych srodków do bejcowania. W tym przypadku sto¬ suje sie trudnorozpuszczalne sole kwasu S-mety- lorteciowotioglikolowego np. sole zelazowe, mie¬ dziowe lub glinowe. Uzyskane suche srodki po¬ siadaja wybitna sile bejcowania i odznaczaja sie niska toksycznoscia. Niniejszy wynalazek wyjasniaja blizej nastepujace przyklady: Przyklad I. Do 85 ml roztworu chlorku me- tylomagnezowego w tetrahydrofuranie (zawie¬ rajacego 4,5 g Mg oznaczonego miareczkowo) dodaje sie zwolna mieszajac i przepuszczajac azot roztwór 45 g chlorku rteciowego II w* 45 ml bezwodnego tetrahydrofuranu. Mieszanina re¬ akcyjna ogrzewa sie przy tym do punktu wrze¬ nia. Nastepnie przeprowadza sie hydrolize za pomoca okolo 80 ml 10%-owego kwasu sol¬ nego i oddestylowuje tetrahydrofuran przez mala kolumne w ilosci 115 ml w postaci azeo- tropu z woda. Pozostala zawiesine po ozie¬ bieniu rozciencza sie 200 ml wody, dodaje sie 50 ml wody amoniakalnej (stezonej) i 22,5 g kwasu tioglikolowego w malych dawkach. War- — 2 —tosc pH nastawia sie przy tym przez doda¬ nie wody amoniakalnej na 8—9. Ilosciowa wy¬ miane zwiazku metylorteciowego z kwasem tio- glikolowym rozpoznaje sie po pojawieniu sie niebieskawego zabarwienia przy zastosowaniu tiofluoresceiny jako indykatora. Otrzymuje sie 380 ml roztworu, zawierajacego 7,6% Hg. Z tego po rozcienczeniu woda, dodaniu 15% glikolu ja¬ ko utrwalacza, rodaminy jako czerwonego barw¬ nika w ilosci 0,4%, glikolu etylenowego jako srodka przeciwdzialajacego zamarzaniu i od¬ filtrowaniu malych ilosci osadu rteciowego wy¬ tworzono 2820 ml gotowego do uzycia srodka do bejcowania zawierajacego 1,05% Hg.Substancja czynna tioglikolan S-/metylortecio-/amonowy metylorteciocyanoguanidyna kompleks metylortecioetanoloamino- wego bromku W badaniach metoda podskórna na szczurach ustalono nastepujace dawki smiertelne podob¬ nych srodków do bejcowania: LD 50 g wodny roztwór metylorteciocyjano- guanidyny 3,6 na kg wodny roztwór tioglikolanu S-/me- tylortecio/-amonowego (1% Hg) 7,5 na kg PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Srodek do bejcowania nasion siewnych, zna¬ mienny tym, ze zawiera jako substancje Przy zastosowaniu etanoloaminy zamiast amo¬ niaku uzyskano równiez dobre wyniki. Przyklad II. W celu zbadania skutecznosci S/-metylortecioamonowego tioglikolanu w po¬ równaniu do metylorteciocyjanoguanidyny oraz bromku metylorteciowego przeciw Tilletia tri- tici zastosowano w próbach laboratoryjnych wg Gassnera srodki do bejcowania w postaci plynnej po uprzednim dodaniu wody do uzys¬ kania stezenia 0,8 oraz 1% Hg, przy dawkowa¬ niu 100, 200 i 300 g srodka na 100 kg ziarna, przy czym uzyskano nastepujace wyniki: Kielkowanie zarodników % Hg w % przy zuzytej ilosci 100 g 200 g 300 g 0,8 . 0 0 0 10 0 0 ' 1 0-slad 0 0 1 10 0-slad 0 czynna kwas S-/metylortecio/-tioglikolowy lub jego sole.
2. 2. Srodek do bejcowania wedlug zastrz. 1 zna¬ mienny tym, ze zawiera tioglikolan S-/mety- lortecio/-amonowy otrzymany przez wymia¬ ne halogenku rteci II z halogenkiem mety- lomagnezowym i pózniejsze dodanie kwasu tioglikolowego albo jego soli amonowej przy zachowaniu wartosci pH srodowiska 5—10. VEB Fahlberg-List Magdeburg Chemische und Ph a r m a z e u t i s c h e Fabriken Zastepca: mgr Boleslaw Kuznicki rzecznik patentowy PL