Wynalazek dotyczy termostatu, który sklada sie conajniniej z jednej pary plytek bimetalo¬ wych, uwypuklonych w przeciwnych do siebie kierunkach i umieszczonych jedna nadrugiej.Termostaty, które* skladaja sie* z peszczegtit- nych plytek bimetalowych^ uszeregiwafijpch luz¬ na na jednym lub kilku trzebieniach prowadza¬ cych, sa dobrze znane i sa wszedzie tam staso¬ wane, gdzie nalezy sterowac lub; regulowac za pomoca róznic temperatur. Tepojedyncze piytki zestawione na przyklad w kolumne bimetalowa maja.tewadey ze w wygietym stanie pracy tylko niekiedy ukladaja sie: prawidlowo koncesotta- . tycznie jedna na drugiej, poniewaz stykajace sie krawedzie brzegowe poszczególnych par, elamen- tów nie tworza wystarczajacej powierzchni sty¬ kania i wskutek tego, zaleznie od wielkosci luzu pomiedzy trzepieniem prowadzacym i otworem plytki bimetalowej, obsuwaja? *i$ do wewnatrz lub na- zewnatrz. Pary plytek moga : sie, wiec wzajemnie opierac, w wiekszosci przypadków, tylko na czesci obwodu obrzeza.Wynikiem tego, sa zakleszczenia wzglednie przekrecenia wystepujace pomiedzy pretem i plytkami bimetalowymi tak, iz prawidlowe funkcjonowanie termostatu jest problematyczne.Oprócz tego powstaja równiez wahania w wy¬ sokosci przesuwu tak, iz te termostaty tylko tam sa stosowane gdzie nie jest wymagane stale precyzyjne dzialanie. Na koniec nierównomier¬ ne przyleganie plytek na krawedziach styko¬ wych prowadzi z czasem do spaczania sie i od¬ ksztalcen plytek, co powoduje dalsze niedoklad¬ nosci Termostaty, znajdujace zastosowanie na przy¬ klad w- urzadzeniach parowych lub t.p^, w szcze¬ gólnosci na sterowanych termicznie odprowad- nikach. kondensatu, gdzie sa one. narazone na dzialanie korodujacych czynników jak para i kondensat, i odpowiednich chemicznych do-mieszek, wymagaja oprócz tego, ze wzgledu na ich trwalosc i stala sile sterujaca, szczególnie starannego uksztaltowania.Znane jest na przyklad uzywanie stali auste- nicznych i ferrytowych, w celu uzyskania mozli¬ wie duzego przesuwu sterowniczego.Te znane bimetale nie posiadaja jednak dla przewidzianego zastosowania w armaturach pa¬ rowych lub t.p. przez które przeplywaja czyn¬ niki reagujace kwasno lub alkalicznie, jak rów¬ niez dla wysokich temperatur, wymaganej od¬ pornosci ha korozje i temperature.Zagadnienie uczynienia odpornym na korozje bimetalu o wystarczajaco duzym wygieciu, nie dalo sie dotychczas rozwiazac w sposób zada¬ walajacy, poniewaz osiagano albo przy zachowa¬ niu odpornosci na korozje zbyt male wygiecie, albo przy duzym wygieciu nie wystarczajaca odpornosc na korozje.Stosowano dlatego czesto bimetale, które czy¬ niono odpornymi na korozje, wedlug znanych sposobów przez nalozenie powlok galwanicz¬ nych, taka ochrona powierzchniowa odpada jed¬ nak bardzo iszybko, poniewaz pod te powloki bardzo szybko dostaje sie korodujacy czynnik.Poza tym tego rodzaju bimetale zle znosza me¬ chaniczne obciazenia, wskutek czego trwalosc bimetali nie zostaje w sposób istotny przedlu¬ zona równiez przez nalozenie ochrony po¬ wierzchniowej.Urzadzenie wedlug wynalazku usuwa te wady w sposób skuteczny i mozliwie najprostszymi srodkami, a w szczególnosci przez to, ze kazda para plytek bimetalowych kolumny sklada sie z plytek o róznej wielkosci tego rodzaju, ze kra¬ wedz brzegowa mniejszej plytki opiera sie o po¬ wierzchnie wewnetrzna wiekszej plytki.Przez zastosowanie srodków wedlug wyna¬ lazku zostaje osiagniete to, ze w kazdym przy¬ padku zachowane jest prawidlowe przyleganie przy opieraniu sie obydwu poszczególnych ply¬ tek, poniewaz wskutek róznicy w wielkosci mniejsza plytka musi przylegac do powierzchni wewnetrznej wiekszej plytki. Z ta zaleta, w przeciwienstwie do znanych rozwiazan, laczy sie poza tym okolicznosc, ze mniejsza plytka podczas procesu uwypuklania sie centruje sie samoczynnie na wkleslej powierzchni wewnetrz¬ nej wiekszej plytki tak iz, wykluczone zostaja wady funkcjonowania na skutek zakleszczania wzglednie przekrecania pomiedzy trzpieniem prowadzacym i plytkami, a wskutek tego otrzy¬ mywana jest stale jednakowa wysokosc przesu¬ wu przy tej samej temperaturze. Poszczególne plytki kazdej pary piytek moga byc równiez wy¬ konane róznie co do swego ksztaltu. Ja¬ ko szczególnie korzystna, przy zastosowaniu tylko jednego elementu prowadzacego, propo¬ nowana jest tu kombinacja na przyklad jednej okraglej i jednej wielókatnej plytki, przy czym wielokatna plytka najkorzystniej jest mniejsza.Wskutek zastosowania tych srodków zostaje wyrównana strata na wysoksci przesuwu mniejszej plytki, poniewaz zgodnie z wynikami praktycznymi przy wielokatnym uksztaltowaniu wierzcholki katów wyginaja sie szczególnie sil¬ nie. Pomimo róznych plytek moze byc zasto¬ sowane zwykle uzywane centralne prowadzenie sworzniowe, poniewaz ze wzgledu na stopnio¬ wanie wielkosci obydwu pojedynczych plytek mala wielokatna plytka moze sie w kazdym po¬ lozeniu opierac na wiekszej okraglej plytce.Aby ulatwic w znacznymi stopniu samoczynne centrowanie plytek przewiduje sie, zgodnie z dalszym rozwinieciem wynalazku zaokragle¬ nie conajmniej krawedzi stykowej mniejszej plytki aby przez to powiekszyc wlasciwosci sliz¬ gowe. Ta zaokraglenie krawedzi jest szczególnie wtedy skuteczne, gdy krawedz brzegowa mniej¬ szej plytki i sluzaca za oparcie powierzchnia brzegowa wiekszej plytki sa hartowane wzgled¬ nie pokryte twarda powloka chromowa. Wsku¬ tek zastosowania tych srodków zostaje osiag¬ niete nie tylko dalsze polepszenie zdolnosci ze¬ slizgiwania sie lecz równiez mocno obciazone miejsca oporowe poszczególnych plytek staja sie znacznie odporniejsze na zuzycie.Wnikliwe, próby z nieodpornymi na korozje stalami niklowymi wykazaly, ze dzialanie koro¬ dujace tylko wtedy staje sie niedopuszczalnie duze, jezeli te stale wystawione sa na dzialanie czynników bedacych w ruchu, jak pary lub wody kondensacyjnej, natomiast dzialanie koro¬ dujace, przy czynniku znajdujacym sie w stanie uspokojonym, zostaje na tyle zwolnione, ze te stale wykazuja trwalosc, która przewyzsza wie¬ lokrotnie ich trwalosc przy poruszajacym sie czynniku. To zjawisko pozwala sie wyjasnic przez to, ze pomiedzy graniczna warstwa meta¬ liczna i warstwa czynnika zachodzi proces neu¬ tralizacji, który dziala hamujaco na korozje.Niniejszy wynalazek w dalszym wykonaniu pozwala wykorzystac praktycznie to spostrzeze¬ nie, w celu unikniecia poprzednio wymienionych wad takich elementów odksztalcajacych sie, któ¬ re wystawione sa na dzialanie pary lub wody kondensacyjnej bedacej w ruchu, jak to sie spo¬ tyka na przyklad przy odprowadzeniach kon- — 2 —densatu. Dlatego skladnik bimetalu o wiekszej wydluzalnosci cieplnej jest wystawiony na dzia¬ lanie poruszajacej sie czesci czynnika i sklada sie np. ze stali odpornej na korozje, np. ze stali austenitycznej chromoniklowej o stosunku pro¬ centowym.18/8 natomiast drugi skladnik wcho¬ dzi w stycznosc tylko z czescia uspokojona czynnika i sklada sie ze stali nieodpornej na ko¬ rozje o niewielkiej wydluzalnosci cieplnej na przyklad ze stali iirwarowej o zawartosci okolo 30 — 36% niklu.Wedlug tych prawidelmozna wytworzyc od¬ ksztalcajace sie bimetalowe elementy, które z jednej strony wskutek polaczenia w bimetale stali skladowych o wspólczynnikach wydluzal¬ nosci cieplnej 18X10~~8 i 0 wykazuja szczegól¬ nie duze wygiecie, natomiast z drugiej strony wskutek tego, ze skladnik ze stali mwarowej nieodpornej na korozje o wspólczynniku wy¬ dluzalnosci cieplnej równym 0 jest utrzymywa¬ ny zdala od czynnika bedacego w ruchu i tylko styka sie z czynnikiem uspokojonym, dziala¬ nie korodujace zostaje na tyle zwolnione na skutek neutralizacji zachodzacej w strefach granicznych pomiedzy czynnikiem i metalem, ze odksztalcajace sie elementy bimetalowe wyko¬ nane wedlug wynalazku, posiadaja tak wysoka trwalosc, ie nie ustepuje ona praktyczni* trwa¬ losci bimetali ze stali nierdzewnej.Przez zastosowanie roznych co do swej wiel¬ kosci Jecz okraglych plytek, przy czym krawedz brzegowa mniejszej plytki opiera sie o we¬ wnetrzna powierzchnie wiejkszej plytki, zostaje osiagnieta tak dobra szczelnosc przy krawe¬ dziach brzegowych, ze termostat w stanie ogrza¬ nym tworzy jedna lub wiele komór, omywa¬ nych przez ruchomy czynnik, z czynnikiem uspokojonym, przy czym wewnetrzne scianki komór wykonane sa ze stali nieodpornej na korozje.Plytki bimetalowe moga oczywiscie skladac sie równiez z jednego skladnika w postaci stali austenitycznej i jednego skladnika ze stali ferry¬ towej, przy czym obydwa skladniki sa stalami nierdzewnymi i obydwa skladniki bimetalu ze¬ spolone zostaja w element bimetalowy za po¬ moca spawania punktowego, spawania krazko¬ wego lub spawania przez nanoszenie.Na czesc skladowa o wiekszej wydluzalnosci zostaje np. zastosowana celowo austenityczna stal chromowo-niklowa o stosunku procento¬ wym 18/8, a na czesc skladowa o mniejszej wy¬ dluzalnosci okolo 13V«-owa stal chromowa.Na rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonania wynalazku, a mianowicie; fig. 2 przedstawia dwie pary plytek uszeregowane na centralnym trzpleniu, (bedace przedmiotem wy¬ nalazku) w przekroju, fig. 2 widok z góry urzadzenia z fig, 1, fig. 3 — widok z góry innej odmiany wykonania wynalazku z róznie uksztal¬ towanymi plytkami, fig. 4 — przekrój przez dwie wielokatne uksztaltowane pary plytek z podwójnym prowadzeniem trzpieniowym, fig. 5 — widok z góry odnosnie fig. 4, fig. 6— dal¬ sza mozliwosc uksztaltowania plytek wykona¬ nych wedlug wynalazku i fig. 7 — fragment przekroju pary plytek z utwardzonymi przez chromowanie krawedziami brzegowymi.Przedstawione na fig. 1 pary plytek skladaja sie z róznych co do wielkosci pojedynczych plytek li 2, które uszeregowane na centralnym trzpieniu prowadzacym 3 umieszczone sa jjedna nad druga. Jak to jest widoczne na :fig. 2, plytki 1 kazdej pary plytek posiadaja w kaz¬ dym przypadku mniejsza srednice tak, iz podczas pracy przy ich stanie uwypuklonym mo¬ ga opierac sie na calym obwodzie swoimi krawe¬ dziami brzegowymi "4 o wewnetrzna powierz- nie 5 wiekszych plytek 2 i tym samym stwarzac dobre uszczelnienie dla wewnetrznych pustych przestrzeni.Rozwiazanie wedlug fig. 3 rózni sie od przed¬ stawionego na fig. 1, jedynie zróznicowaniem par plytefc pod wzgladem ksztaltu, przy czym mniejsza, opierajaca sie plytka 1 posiada ksztalt wielokatny z zalamanymi wierzcholkami ka¬ tów*.Rozwiazanie, w którym poszczególne plyt¬ ki 1 i 2 uksztaltowane sa wielokatnie i sa od¬ powiednio ustopniowane co do wielkosci, przed¬ stawione jest na fig. 4 i 5. Plytki umieszczone jedna na drugiej zabezpieczone przed przekre¬ ceniem sie za pomoca trzpieni prowadzacych 8 i 9 umieszczonych po obu stronach narzadu uruchamiajacego 3.Nie jest bezwzglednie konieczne wykonywanie montazu kolumny bimetalowej wedlug fig. 1.Oczywiscie jest równiez mozliwe jak to wynika z fig. 6, ukladanie w zmiennej koLejnosci plytek 1 wzglednie 2 kazdej pary, jedna na drugiej, tak, ze kazdorazowo zawsze dwie jednakowej wiel¬ kosci plytki przylegaja jedna do drugiej.Aby uchronic krawedzie brzegowe mniejszych plytek 1 i powierzchnie brzegowe wiekszych plytek, narazone na tarcie, przed przedwczes¬ nym zuzyciem, wymienione krawedzie i po¬ wierzchnie brzegowe zostaja zaopatrzone, jak to przedstawiono na fig. 7, w twarda warstwe — 3 —chromowa. Ta warstwa chromowa zwieksza dodatkowo poslizg w miejscach stykania.Zmniejszenie scierania sie moze byc oczywis¬ cie osiagniete równiez za pomoca innych srod¬ ków, na przyklad przez hartowanie wymienio¬ nych powyzej miejsc.Pokazane na fig. 7 zaokraglenie 11 krawedzi brzegowej mniejszej plytki jest zastosowane w celu dalszego zwiekszenia poslizgu, tak, iz przy przesuwach nastepuje w zwiekszonym stopniu samocentrowanie sie plytek. Zaokragle¬ nie powoduje dalsze zmniejszenie scierania sie i nie dopuszcza, azeby ostra krawedz brzegowa mniejszej plytki zaglebiala sie stopniowo w wiekszej plytce.Uwidocznione na fig. 1, 4 i 6 polozenie par plytek moze byc polozeniem spoczynkowym jak i polozeniem pracy, zaleznie od wymiarów, ukladu i doboru materialu poszczególnych czes¬ ci skladowych bimetalu kazdej plytki. Na przy¬ klad uwidocznione przeciwnie wzgledem siebie uwypuklone plytki moga sie znajdowac w po¬ lozeniu pracy, tj. pod oddzialywaniem ciepla, podczas, gdy w stanie zimnym ulozone sa jedna na drugiej jako plaskie lub lekko wygiete. Od¬ wrotnie, moga znalezc zastosowanie plytki, któ¬ re w stanie zimnym sa uwypuklone, natomiast przy ogrzaniu przyjmuja one polozenie plaskie. PL