Wynalazek dotyczy sprzegiel elastycznych do walów, przeznaczonych zwlaszcza do napedu pomp paliwowych do silników spalinowych, przy czym zadanie ich polega miedzy innymi na wyrównaniu wszelkich odchylen od polozenia, ustalonego przez konstrukcje laczonych ze soba walów. Takie odchylenia powstaja w praktyce zarówno z uwagi na istniejace oddalenie kon¬ ców walów, jak równiez w wyniku odstepu obydwóch walów, prostopadlego do rzutu wa¬ lów i w koncu w wyniku wzajemnego pochy¬ lenia osi walów. Najistotniejszym warunkiem jaki musi spelnic to sprzeglo jest zapewnienie niezmiennego obwodowo polaczenia walów, któ¬ re wyklucza trwale niepozadane wzajemne prze¬ krecenie sie walów. Ponadto, przy zalozonej liczbie obrotów, sprzeglo winno pracowac bez szmeru i bez opóznien.Dotad tylko czesc tych wymagan mogly spel¬ niac -niektóre konstrukcje sprzegiel, w których sprzeglowy element posredni jest osadzony mie* dzy piastami zamocowanymi na skierowanych do siebie koncach walów i polaczony z tymi piastami za pomoca "wzdluz osi walu elastycz¬ nych plytek lub pakietu plytek, przy czym plyt¬ ki lub pakiety plytek sa docisniete kazdorazo¬ wo srubami na obwodzie sprzeglowego elemen¬ tu posredniego i kolnierza przyleglej- piasty.Moment obrotowy byl przenoszony dotad naj¬ czesciej przez sily tarcia, które byly wywolane przez sruby, laczace plytki z pozostalymi cze¬ sciami sprzegla, miedzy plytkami i piastami, wzglednie miedzy pyltkami i sprzeglowym ele¬ mentem posrednim. Ten sposób przenoszenia momentu obrotowego, mimo, ze nastepowal za pomoca gladkich tarczowych plytek byl nieza- dawalajacy i w celu zapewnienia trwalego na¬ pedu, wymagal dokladnego utrzymania potrzeb¬ nego napiecia wstepnego wywolanego za pomo¬ ca lacznika w postaci sruby rozpreznej, miedzy plytkami i pozostalymi czesciami sprzegla, co w praktyce bylo szczególnie niekorzystne. Po-nadto sruby mocujace mialy stosunkowo duza dlugosc, co wplywalo znów na wydluzenie takich sprzegiel.Dalsza propozycja, która w sposób widoczny dazy do usuniecia tych niedogodnosci, przewi¬ duje przenoszenie sil obwodowych miedzy cze¬ sciami sprzeglowymi przez sworznie srub sprze¬ glowych, które sa osadzone w otworach plytek lub pakietu plytek. Niezaleznie od wymaganej dla takiej konstrukcji dokladnosci wykonania sworzni srubowych i plytek, jest ona jednak nie- zadawalajaca, poniewaz czesci plytek przy otworach nie wytrzymuja obciazenia sil obwo¬ dowych. Pod wplywem duzej sily tarcia rozgnia¬ tane sa brzegi otworów, które ulegaja posze¬ rzeniu. W koncu przy tych otworach pekaja plytki, wykonane najczesciej ze stali sprezy¬ nowej.- W pewnym stopniu zapobiega temu znane juz kolnierzowe wygiecie brzegów otworów w plyt¬ kach sprzeglowych. Chociaz osiaga sie w ten sposób lepsze* przenoszenie momentu obrotowe¬ go, jednak to rozwiazanie dopuszcza zastosowa¬ nie tylko jednej tarczy sprzeglowej, która jest stosunkowo gruba i malo sprezysta. Gdy stosuje sie twardszy material, tarcze sprzeglowa nie mozna wytworzyc przez wytlaczanie, poniewaz przy tej przeróbce pekaja obrzeza otworów. Po przeróbce plastycznej trzeba zatem dodatkowo je ulepszac.Wykonanie zamocowania przez wycisniecie stozkowych wytloczek, które sa dociskane do elementu lacznikowego za pomoca stozkowych srub, pozwala juz teraz zastosowac szereg cien¬ kich plytek zamiast jednej grubej, gdyz plytki mozna zestawic w pakiet.'Ma to jednak te wa¬ de, szczególnie przy zastosowaniu gietkich cien¬ kich plytek, ze przenoszenie momentu obroto¬ wego wymaga znowu stloczenia plytek przez sruby. Przy zbyt malym stloczeniu sciety stozek plytki pod wplywem równoczesnego obciazenia pociagowego moze sie poruszac w kierunku two¬ rzacej stozka w szczelinie miedzy sruba i ele¬ mentem przylaczonym. Przy zmianie obciazenia, ruch plytek jest ograniczony graniczna od- ksztalcalnoscia materialu plytek lub stykiem plytki z elementem przylaczanym.• W celu zwiekszenia tego dzialania trzeba utworzyc glebokie i strome stozki, co jednak utrudnia lub uniemozliwia wykonanie plytek i moze doprowadzic do^ pekania obrzezy otwo¬ rów. Strome stozki sa równiez niedogodne, poniewaz w wyniku ich. stosowania powstaja miedzy plytkami duze odstepy.Zgodnie z wynalazkiem unika sie tych niedo¬ godnosci dzieki temu, ze plytki-swymi wystajac cymi z ich plaszczyzny, pierscieniowymi wy¬ brzuszeniami zaczepiaja w wielu miejscach o piasty osadzone na walach, jak równiez o le¬ zacy miedzy piastami element posredni, przy czym wybrzuszenia sa dociskane do czesci sprze¬ glowych za pomoca srub. Wynalazek polega na tym, ze pierscieniowe wybrzuszenia plytek ma¬ ja przekrój poprzeczny w ksztalcie zblizonym do litery U lub V i zaczepiaja o wglebienia lub wypuklenia laczonej czesci sprzeglowej.Sprzeglo wedlug wynalazku ma te same zale¬ ty, które tylko czesciowo cechowaly wspomnia¬ ne znane konstrukcje, a mianowicie: dokladne srodkowanie czesci skladowych sprzegla przez wystajace z plaszczyzny plytek wytloczki oraz zastosowanie szeregu plytek, ulozonych w stos.Dodatkowo, przez wyksztalcenie w plytkach wybrzuszen o przekroju poprzecznym w ksztal¬ cie litery „U" lub „V" osiaga sie jednak duzo wieksza czynna powierzchnie niz przy kolnie¬ rzowych wybrzuszeniach dla tej samej srednicy zewnetrznej. Z tego powodu zgodnie z wynalaz¬ kiem ksztaltki moga miec odpowiednio mniejsze wybrzuszenia, jezeli w obu przypadkach ma¬ ja byc przenoszone równe sily. Mozna wiec dlatego wykonac wybrzuszenia bez trudnosci i obawy pekniecia obrzeza otworu. Plytkie Wy¬ brzuszenie moze byc wycisniete równiez w twardszych materialach. Powiekszenie po¬ wierzchni, sluzacej do przenoszenia momentu obrotowego, w przeciwienstwie do prostego stoz¬ kowego wybrzuszenia, wynika z lezacej od we¬ wnatrz w stosunku do osi otworu czesci kolnie- Tzowej wybrzuszenia o przekroju „U" lub „V".Zatem w praktyce, w przeciwienstwie do stoz¬ kowego prostego wybrzuszenia, w przypadku zastosowania wynalazku, wielkosc wybrzuszenia moze byc zmniejszona do polowy, jesli w oby¬ dwóch przypadkach takie same powierzchnie sa wymagane do przenoszenia sil obwodowych.Przez zastosowanie wynalazku zwieksza sie ponadto pewnosc przenoszenia momentu obro¬ towego, poniewaz w sprzegle wedlug wynalaz¬ ku, przy duzych obciazeniach wystepuje duzo mniejsze ukosne ustawienie plytek i mniejsza sila zaciskajaca niz. przy prostych stozkowych wybrzuszeniach. Z tego powodu, przekrój wy¬ brzuszenia wedlug wynalazku moze miec bar¬ dziej rozwarte katy i byc bardziej plaski, co ulatwia jego wytwarzanie *i zmniejsza niebez¬ pieczenstwo pekniecia.— Z —Jesli plytki sa zwiazane statycznie ksztaltka¬ mi z pozostalymi czesciami sprzegla, co juz mia¬ lo miejsce przy plytkach ze srubami osadzony¬ mi w pasowanych otworach, wówczas zgodnie z dalsza cecha wynalazku, plytki lub pakiety plytek moga byc sprzezone z tymi ksztaltkami tylko za pomoca swych wybrzuszen a ksztaltki kazdorazowo zajmuja obszar jednego wybrzu¬ szenia. Zastosowanie tego rodzaju ksztaltek po¬ zwala na latwiejsza obróbke powierzchni zacze- powych. Ponadto istnieje mozliwosc uzycia do wyrobu ksztaltek materialu innego od uzytego do tych czesci sprzeglowych, z którymi sa one polaczone statycznie. Powstajace przy montazu sprzegla odchylenia w utrzymaniu okreslonego odstepu piast, moga byc tez latwo wyrównane przez zmiane grubosci ksztaltek. W stosunku do znanych konstrukcji, w których czesciowo stoz¬ kowy sworzen srubowy sluzy jako ksztaltka, wedlug wynalazku, plytki sa zlaczone z ksztalt¬ kami odsunietymi od srub sprzeglowych.Zogdnie z dalsza cecha wynalazku, ksztaltki jak równiez przylegle tarcze, znajdujace sie mie¬ dzy plytkami lub pakietami plytek i srubami sluzacymi do ich polaczenia z czesciami sprze¬ gla, moga byc wykonane z elastycznego mate¬ rialu. Dzieki temu, uderzenia dzialajace w kie¬ runku obwodowym walów, moga byc przejmo¬ wane sprezyscie wewnatrz sprzegla, nie powo¬ dujac przy tym trwalego skrecenia wzajemnego walów.Wynalazek jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia czesciowo w przekroju osiowym sprzeglo wedlug wynalazku, zamontowane na koncach walów, fig. 2 — widok tego sprzegla w kierun¬ ku strzalki II na fig. .1, fig. 3 — widok tego sprzegla w kierunku strzalki III na fig. 1, fig. 4 — widok plytki sprzeglowej, fig. 5 — przekrój tej plytki, fig. 6 — inny przyklad wy¬ nalazku, czesciowo w przekroju, fig. 7 — widok tego sprzegla w kierunku strzalki VII na fig. 6, przy czym dolna czesc tej figury jest pozbawio¬ na piasty.W obydwóch przykladach wykonania wyna¬ lazku cyframi 1 — 2 sa oznaczone waly, które sa polaczone ze soba za pomoca sprzegla. Sprze¬ glo sklada sie z piast 3 i 4, miedzy którymi znaj* duje sie element posredni 12, który jest polaczo¬ ny za posrednictwem pakietów plytek 9 — 15 z obydwiema piastami sprzegla. Pakiet plytek 15 jest zamocowany nieprzesuwnie do przyleglej piasty, natomiast pakiet plytek 9 jest ustalony srodkowo za pomoca elementu 8 do drugiej pias¬ ty, w Celu ustawienia kata wyprzedzenia miedzy obydwoma walami, przy czym ta druga piasta, za pomoca elementu 8 jest nastawna katowo wzgledem innych czesci sprzegla.W pokazanym na fig. 1 — 3 sprzegle, oba wy¬ stepy 5 piasty 3 maja na swych koncach Otwo¬ ry podluzne 6 na sruby 7, za pomoca których element zesrodkowujacy 8 sprzegla jest zamoco¬ wany razem z pakietem plytek 9 do piasty 3.Element zesrodkowujacy jest nasadzony swym otworem srodkowym na cylindrycznym wyste¬ pie 3a piasty 3 i utrzymuje dzieki temu srodko¬ we polozenie pakietu plytek 9 wzgledem walu 1, niezaleznie od polozenia katowego, zajmowane¬ go przez element zesrodkowujacy razem z za¬ mocowanym z nim nieprzesuwnie pakietem plytek wzgledem piasty 3.Pakiet plytek 9, podobnie jak i celowo tak sa¬ mo wykonany pakiet plytek 15, ma rozlozone na swym obwodzie cztery otwory 10, z których kaz¬ dy jest otoczony pierscieniowym wybrzuszeniem 11 lub IV. Wybrzuszenia 11 i 11% jak widac na fig. 5, znajduja sie na przeciwleglych bokach plytek i zaczepiaja w odpowiednio uksztalto¬ wane zlobkowe wglebienia lub wypuklenia, które w przykladzie pokazanym na fig. 1 — 3 znajduja sie na promieniowych wystepach ele¬ mentu zesrodkowujacego 8 i elementu posred¬ niego 12. Element posredni ma na kazdym ze swoich kolowo rozstawionych wystepów 13 lub 13' oprofilowania, wspólpracujace z wybrzusze¬ niami pakietów plytek 9 i 15. Wybrzuszenia pa¬ kietu plytek sa utrzymywane trwale w dosto¬ sowanych do nich oprofiloWaniach sprzeglowe¬ go elementu posredniego 12 i wystepów 17 pia¬ sty 4, za pomoca srub kolnierzowych 14, za po¬ srednictwem nakladek 16, uksztaltowanych od¬ powiednio do przekroju wybrzuszen. W podob¬ ny sposób jest zamocowany pakiet plytek 9 do elementu zesrodkowujacego 8, jednak tutaj za¬ czepienie pakietu plytek jest zabezpieczone za pomoca srub 7, które stanowia jednoczesnie po¬ laczenie miedzy elementem zesrodkowujacym i wystepami 5 piasty 3.Piasta 4 z wystepami 17, przedstawiona w przykladzie na fig. 1, jest nacieta i jest zamoco¬ wana na wale 2 za pomoca sruby 1$* Sprzeglo wedlug wynalazku, przedstawione w przykladzie wykonania na fig. 6 i 7, wyróz¬ nia sie w stosunku do opisanego juz sprzegla przede wszystkim zamocowaniem pakietów ply¬ tek 9 i 15 do piasty 3 i elementu zesrodkowuja¬ cego 8, jak równiez do elementu posredniego 12, poniewaz tutaj powierzchnie przylegajace do pa- — 3 —kietu plytek sa wykonane w specjalnych ksztalt¬ kach 21, które sa polaczone statycznie z piasta 3 lub elementem zesrodkowujacym 8 i elementem posrednim 12. Zastosowanie odpowiednio gru¬ bych ksztaltek zezwala na latwe wyrównanie odchylen w odstepie „a" piast, powstajacych przy montazu sprzegla. Reszta konstrukcji sprze¬ gla wedlug fig. 6 i 7 jest taka sama jak w przy¬ kladzie przedstawionym na fig. 1 — 3 i dlatego wzajemnie odpowiadajace sobie czesci maja te same oznaczenia. Róznica konstrukcyjna pole¬ ga na nieco innym uksztaltowaniu elementu ze- srodkowujacego 8, który w sprzegle przedsta¬ wionym na fig. 6 jest wykonany w postaci tar¬ czy z przeciwleglymi wycieciami na sruby 14".Niezaleznie od srub 14', sluzacych do zamocowa¬ nia pakietu plytek 9 do elementu zesrodkowu- jacego, tarcza ta jest zamocowana nastawnie na obwodzie kolnierza 19 piasty 4 za pomoca srub kolnierzowych 20.Opisane sprzegla stanowia jedynie przyklady zastosowania przedmiotu wynalazku którego zadanie jest ograniczone dlatego do wyjasnie¬ nia pojedynczych odmian. Mozliwe sa jednak odchylenia bez wykraczania poza zakres wyna¬ lazku. Przykladowo, w okreslonych przypadkach korzystne jest wykonanie ksztaltek 21 oraz na* kladek plytkowych 16 z materialu sprezystego.Do zakresu wynalazku, z pominieciem elementu posredniego, mozna zaliczyc zastosowanie tylko jednej plytki lub pakietu plytek i zamocowanie miedzy piastami przez zaczepienie odgietego obrzeza w piastach sprzegla i ustalenie w tym zlaczeniu za pomoca odpowiednich srub. We wszystkich przypadkach decydujacym jest to, ze przenoszenie momentu obrotowego miedzy plyt¬ kami, i pozostalymi czesciami sprzegla nastepuje przez zaczepienie plytek w tych czesciach, a istniejace sruby sluza tylko do zabezpieczenia tego polozenia zaczepowego.Postac przekroju poprzecznego wybrzuszen moze byc modyfikowana odpowiednio do prze¬ noszonej sily. W zakresie wynalazku lezy rów¬ niez uksztaltowanie wybrzuszen o przekroju za- Okragolnym i mozliwosc takiego ich elastyczne¬ go odksztalcenia przez zacisniecie pakietu ply¬ tek, ze stwarza sie sprezyste napiecie, które zmniejsza niebezpieczenstwo rozluznienia sie srub mocujacych. Równiez przy takim sprezy¬ stym odksztalceniu zostaja splaszczone wybrzu¬ szenia i dzieki temu na obrzeza otworów i na sruby zostaja przylozone naprezenia, które zmniejszaja niebezpieczenstwo pekniecia tego obrzeza. PL