Pierwszenstwo: 5 kwietnia 1961 W patencie glównym zostal opisany przyrzad wylaczajacy o sterowaniu mechanicznym przez spotykanie sie z elementami ruchomymi, zawie¬ rajacy wylacznik ze sprezyna w postaci pofal¬ dowanej plytki i wahliwym walkiem, na którym sa zamocowane: na jednym koncu dzwignia, przeznaczona do spotykania sie z elementem ruchomym, w srodku — krzywka, zawierajaca co najmniej dwa srednicowo przeciwlegle seg¬ menty, które moga dzialac na wspomniany wy¬ lacznik, a na drugim koncu — dwa krazki, osa¬ dzone na osi ulozonej wzdluz linii srednicowej tego walka. Krazki te wspólpracuja co najmniej z dwoma srednicowo przeciwleglymi wrebami drugiej krzywki, wspólosiowej z tym walkiem i przesuwanej wzgledem niego tylko ruchem. postepowym, bedacej pod dzialaniem osiowej r. (Francja) dosuwajacej ja do wspom- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Robert Julien Paul Dufour. sily sprezynujacej, nianych krazków.Tego rodzaju przyrzad stwarza wiele mozli¬ wosci róznych zastosowan, poniewaz cztery, srednicowo naprzeciw siebie umieszczone pa¬ rami segmenty pierwszej krzywki moga byc na przemian wykorzystywane do sterowania wy¬ lacznika z pofaldowana plytka, natomiast dru¬ ga krzywka moze równiez zajmowac dwa polo¬ zenia, a zatem przyrzad ten teoretycznie umo¬ zliwia nastawienie osmiu róznych programów dzialania, zaklinowujac rózne elementy odpo¬ wiednio jedne w stosunku do drugich, które sie na niego skladaja.Jednakze wszystkie mozliwosci tego przyrza¬ du nie sa dostatecznie wykorzystywane.Ponadto zmiana programu przyrzadu wymaga jego demontazu, zamocowania elementów we¬ wnetrznych i ponownego jego montazu.W praktyce zdarza sie bardzo czesto przypa¬ dek, ze dwa przyrzady, umieszczone na dwóch krancach przesuwu tego samego elementu ru¬ chomego, musza miec dzialanie symetryczne.Niniejszy wynalazek dotyczy przyrzadu, któ¬ ry bez demontazu umozliwia przestawianie go na dwa programy symetryczne.Wedlug wynalazku, pierwsza krzywka ma ksztalt symetryczny wzgledem srednicy z osa¬ dzonym na niej po stronie przeciwnej niz strona zwrócona do drugiej krzywki co najmniej jed¬ nym wystepem, wspólpracujacym z dwoma nieruchomymi, oddalonymi katowo zderzakami.Sprezyna, która wywiera podatna sile osiowa, dzialajaca na druga krzywke ma przesuw wystar¬ czajacy do tego, aby elementy, które stanowia jedna calosc z walkiem, wspólpracujace z wre¬ bami drugiej krzywki, mogly przechodzic przez wystajace miejsca, które oddzielaja te wreby, gdy walek zostanie popchniety przezwyciezajac dzialanie tej sprezyny, az do wysuniecia sie pierwszej krzywki poza wspomniane zderzaki, a nastepnie zostanie obrócony o pól obrotu.W najkorzystniejszej postaci wykonania tego wynalazku, pierwsza krzywka jest wykonana z plastyku, a zwlaszcza z superpoliamidu, z dwo¬ ma srednicowo naprzeciw siebie umieszczonymi zebami osiowymi, wspólpracujacymi z wrebami osiowymi drugiej krzywki.W ten sposób, przy znacznie mniejszym kosz¬ cie, zastepuje sie prostopadla do walka os i obracajace sie na koncach tej osi krazki, jakie zostaly opisane w patencie glównym.Dalszy ciag opisu z powolaniem sie na rysu¬ nek, podany tytulem nie wiazacego przykladu, pozwoli lepiej zrozumiec w jaki sposób wyna¬ lazek moze byc zrealizowany, a szczególy które) wynikna zarówno z rysunku jak i z opisu sta¬ nowia oczywiscie czesc niniejszego wynalazku.Na rysunku fig. 1 przedstawia w rzucie akso- nometrycznym rozmontowany przyrzad, wyko¬ nany wedlug niniejszego wynalazku, fig. 2 — przekrój osiowy, fig. 3 — rzut z tylu tego przy¬ rzadu, przy czym pokrywa, sprezyna i druga krzywka sa Wymontowane, fig. 4a i 4b przed¬ stawiaja schematycznie w sposób podobny jak na fig. 3 dwie mozliwosci stosowania przy¬ rzadu.Tak jak w patencie glównym, przedstawiony na rysunku przyrzad sklada sie z korpusu 1, zawierajacego wylacznik z pofaldowana plytka, umieszczony na tym korpusie, oraz ze skrzynki 10 mechanizmu, który dziala na ten wylacz¬ nik.Mechanizm ten jest utworzony z walka 11, obracajacego sie w tulei 12, zamocowanej w skrzynce 10, na którym jest osadzone ramie 13 z krazkiem 14, który spotyka sie z elementem ruchomym, uruchamiajacym przyrzad.Pierwsza krzywka 30, stanowiaca jedna calosc z dwoma osiowymi zebami 31a i 31b w ksztalcie litery V, odlana na przyklad z zywicy typu su- perpoliamidu wcisnieta jest na walek 11, naj¬ korzystniej na jego czesc moletowana.Na tej krzywce, na jej stronie przeciwleglej zebom 31a i 3Ib, sa umieszczone wystepy 32, 40, przy czym wystep 40 jest umieszczony srednico¬ wo naprzeciw wystepu pierwszego. Strona krzywki zaopatrzona w wystepy (fig. 2), opiera¬ jac sie na koncu tulei 12 ogranicza przemiesz¬ czanie osiowe walka 11 pod dzialaniem sprezy¬ ny 19. Sprezyna wywiera nacisk osiowy w kie¬ runku zebów 31 a i 31b, na druga krzywke 17, która tak jak w patencie glównym zawiera dwa wreby 33a i 33b w ksztalcie litery V, przezna¬ czone do wspólpracy z zebami 31a i 31b.Tak jak w patencie glównym, druga krzywka , jest zabezpieczona od obracania sie za pomoca swych wystepów 17a, które wchodza w rowki lOa i IOb wykonane w skrzynce 10, równolegle do walka 11.Wedlug patentu glównego ta para srednicowo przeciwleglych rowków lOa i lOb jest przezna¬ czona do umozliwienia ewentualnego obrócenia krzywki 17, która jest zaopatrzona we wreby na swych dwóch* powierzchniach czolowych. W ni¬ niejszym wykonaniu, ze wzgledu na to, ze krzywka 17 nie moze byc obracana wzgledem krzywki 30 zastosowano cztery rowki lOa i lOb do jej prowadzenia.Sprezyna 19 opiera sie na pokrywie 34, która jest zamocowana na wlasciwym miejscu za po¬ moca srub 35. Wreszcie na czolowej powierzchni 36 w glebi skrzynki 10 sa osadzone dwa zde¬ rzaki 37 i 38, z którymi moga wspólpracowac wystepy 32 i 40, stanowiace jedna calosc z pier¬ wsza krzywke 30.Opisany mechanizm dziala w sposób nastepu¬ jacy: W stanie spoczynku sprezyna 19 dociska dru¬ ga krzywke 17 do osiowych zebów 31. Boki wre¬ bów drugiej krzywki 17, odpowiadaja pochylo¬ sci boków zebów 31, a walek 11 jest pociagniety az do takiego polozenia, w którym konce ze¬ bów 31a i 31 b znajda sie w glebi wrebów 33a i 33b (polozenie 17a, krzywki 17 na fig. 2). Od polozenia równowagi trwalej ramie 13 moze odchylac sie zarówno w prawo jak i w lewo, be- — 2 —etac sprowadzanym do polozenia równowagi przez sprezyne 19.Umieszczenie na krzywce 30 wystepu 32 oraz zderzaków 37 i 38 jest dobrane w taki sposób, ze "w polozeniu równowagi trwalej walka 11 wystep 32 znajduje sie w polowie odleglosci pomiedzy dwoma zderzakami 37 i 38, Zarys czesci ABCD krzywki (fig. 4a) jest w taki sposób niesymetryczny wzgledem pionowej linii XX, ze gdy walek U obraca sie w kierun¬ ku strzalki Flf dzialanie krzywki na kulke 7 jest inne niz gdyby walek ten obracal sie w kierunku strzalki F2. A .zatem w pokazanym przykladzie wykonania czesc AB krzywki jest lukiem kola o duzym promieniu, czesc DC — lukiem o mniejszym promieniu, a czesc BD sta¬ nowi pochylosc laczaca te dwa luki kolowe.Dzieki temu, gdy walek obraca sie w kierunku strzalki Flt to kulka 7 zostaje wcisnieta i pozo¬ staje wcisnieta na calej dlugosci luku AB. Na¬ tomiast £dy walek 11 obraca sie w kierunku strzalki T2, kulka nie zostaje ^wcisnieta, a zatem wylacznik nie zostaje uruchomiony.W przedstawionym wykonaniu dwa zderzaki 37 i 38 sa umieszczone srednicowo naprzeciw siebie w taki sposób, ze kat a (fig. 3) wychyla¬ nia ramienia 13 w jedna i druga strone ze swe¬ go polozenia srodkowego wynosi okolo 90°.Jednakze ze wzgledu na grubosc zderzaków 37 i 38 oraz wystepu 32 kat a jest mniejszy od 90°, co jest zreszta konieczne, aby zeby 3la i 3Ib nie mogly wysunac sie z wrebów 33a i 33b.W czasie normalnej pracy wychylenia na- wrotne ramienia 13 w kierunku strzalek Fx i F2 pociagaja za soba zawsze wspomniane wyzej konsekwencje.Wymontowujac ramie 13 poprzez odkrecenie sruby 41, mozna za pomoca srubokretu lub mo¬ nety tak daleko wcisnac Walek 11 pokonujac nacisk sprezyn 19, azeby wystepy 32 wysunely sie poza zderzaki 37 i 38 dla dokonania pól obro¬ tu walka 11, który zajmie polozenie pokazane na fig. 4b. Przez wspólprace zebów 31 i wrebów 33, nowe polozenie równowagi zostalo prze¬ stawione o 180° wzgledem polozenia poprzed¬ niego.Jezeli, jak to jest pokazane na rysunku, zarys AB'D'C krzywki jest symetryczny do zarysu ABCD wzgledem srednicy AC, to uzyskane no¬ we dzialanie bedzie takze symetryczne w sto¬ sunku do poprzedniego tzn., ze obecnie przy obrocie walka 11 w kierunku strzalki Fx wy¬ lacznik nie bedzie uruchomiony, a natomiast be¬ dzie uruchomiony przy obrocie tego walka w kierunku strzalki F2.Opisany przyklad dotyczy przypadku przy¬ rzadu, stosowanego na przyklad przy koncu przesuwu ciezkiego elementu ruchomego, który dzieki bezwladnosci przesuwa sie poza miejsce umieszczenia przyrzadu.W tym przypadku zarys ABCD krzywki od¬ powiada jirzyfzadowi, który jest uruchamiany (fig. 4a strzalka F{) gdy element ruchomy przy¬ bywa do konca swego przesuwu i mija ten przy¬ rzad, ale który nie jest uruchamiany, gdy ten element ruchomy zawraca, odchylajac ramie 13 w kierunku przeciwnym.Mozna równiez stosowac zarysy krzywek, któ¬ re na wylacznik o pofaldowanej plytce wywie¬ raja impuls tylko w kierunku odchylenia, a w kierunku przeciwnym nie wywieraja zadnego dzialania lub wywieraja dzialanie trwale, tzn. mozna stosowac zarysy krzywki takie, jakie opisane byly w patencie glównym które sa bar¬ dziej skomplikowane niz zarys ABCD.Jezeli maksymalny kat odchylenia nie jest wymagany, to zderzaki 37 i 38 moga byc katowo bardziej zblizone i w takim przypadku po obró¬ ceniu o pól obrotu walka 11 wystep 40 zastepu¬ je wystep 32 w celu ograniczenia odchylen ra¬ mienia 13. W tym przypadku mozna równiez stosowac ten sam wystep 32 we wspólpracy z dwoma zderzakami symetrycznymi 37 i 38.We wszystkich przypadkach stosowanie dwóch wystepów 32 i 40 (fig. 3) pozwala rozlozyc ude¬ rzenie zatrzymujace na dwa zderzaki 37 i 38 ramienia 13.Widoczne jest, ze ramie 13 jest tak uksztal¬ towane w miejscu 42, aby po zamocowaniu na walku 11 oparlo sie o tuleje 12 lub skrzynke 10, zanim wystepy 32 i 40 wysuna sie poza zderza¬ ki 37 lub 38.W ten sposób w pracy nie moze nastapic za¬ dna przypadkowa zmiana programu nastawio¬ nego w przyrzadzie.Niezaleznie od podanych sposobów wykona¬ nia mozna wprowadzac zmiany, które zostaly opisane, zwlaszcza za pomoca zastosowania rów¬ nowaznych elementów technicznych, nie wy¬ kraczajac jednakze przy tym poza ramy niniej¬ szego wynalazku dodatkowego. PL