Do wytlaczania wypuklych przedmio¬ tów z blachy znane sa maszyny, w których kólko naciskowe, podczas ruchu robocze¬ go, biegnie po formie w ten sposób, ze w kazdem miejscu naciskania przyjmuje naj¬ odpowiedniejsze polozenie, to znaczy, ze stoi prostopadle do stycznej zakrzywienia formy. Osiaga sie to w tego rodzaju ma¬ szynach w ten sposób, ze kólko naciskowe umieszczone jest na dzwigni, która obraca sie okolo punktu, lezacego w srodku za¬ krzywienia formy, wzglednie na ten punkt zostanie nastawiona przed wytlaczaniem.W tym wypadku kólko naciskowe pracuje wewnatrz przedmiotu wytlaczanego, czyli ze blacha zostaje wtlaczana do formy, przyczem materjal wciskany pogrubia sie tak, ze na tych maszynach mozna wytla¬ czac tylko przedmioty wzglednie plaskie.Natomiast niniejszy wynalazek umozliwia wyrób przedmiotów dowolnej glebokosci, bez uszkodzenia materjalu, a mianowicie w ten sposób, ze kólko naciskowe pracuje nazewnatrz formy, wzglednie blachy, przy¬ czem wskutek specjalnego prowadzenia rolki, materjal rozciaga sie tylko nieznacz¬ nie, tak iz rozerwanie blachy jest niemoz¬ liwe. Stosownie do wynalazku kólko na¬ ciskowe nie jest umieszczone na dzwigni obracajacej sie okolo punktu srodkowego zakrzywienia formy, lecz dzwignia znaj¬ duje sie pod, lub nad forma, albo umie¬ szczona jest w ten sposób, ze jej punkt ob¬ rotowy lezy w plaszczyznie prostopadlej, przechodzacej przez srodek zakrzywienia formy, przyczem rolka naciskowa umie¬ szczona jest na ramieniu umocowanym do dzwigni. Ramie to jest tak dlugie, abykólkiem mozna bylo objechac cala forme i polaczone jest z dzwignia ruchdmo taki ze mozna je razem z kólkiem od formy odchylac.Dla unikniecia strat na materjale, ko¬ niecznem jest, azeby nacisk kólka na bla¬ che stopniowo sie zwiekszal z szybkoscia obwodowa kólka, oraz zeby posuw rolki odbywal sie ze stale jednakowem obcia¬ zeniem blachy t. j. ze szybkosc posuwu kólka musi sie zmniejszac wraz z oddale-# niem kólka od osi obrotowej formy.Ze wzgledu na bezpieczenstwo i zdro¬ wie robotnika obslugujacego maszyne jest wskazane, aby stanowisko robotnika nie bylo umieszczane. zboku maszyny, jak to stosuje sie dotychczas, gdyz szybko obra¬ cajaca sie tarcza blaszana przedstawia stale niebezpieczenstwo z powodu sily od¬ srodkowej, a ochron zadnych nie mozna stosowac, dlatego ze forma podczas robo¬ ty musi byc dostepna ze wszystkich stron.Oprócz tego z blachy odpryskuje zepsuta, czesto zawierajaca kwasy oliwa, która wplywa ujemnie na zdrowie robotników i niszczy ubranie.Niniejszy wynalazek umozliwia wyrób przedmiotów rotacyjnych dowolnego ksztal¬ tu. Do tego celu maszyna jest zbudowana w ten sposób, ze kólko naciskowe podczas ruchu moze byc dosuwane lub odsuwane i oprócz tego moze byc obracane okolo osi swojego zawieszenia tak, ze stale znajduje sie w polozeniu prostopadlem w danym punkcie do stycznej zakrzywienia po¬ wierzchni wytlaczanej.Nastepnie wynalazek niniejszy obejmu¬ je szczególy prowadzenia i nastawienia ciezarów na kólko naciskowe.Na zalaczonych rysunkach uwidocznio¬ no niektóre przyklady wykonania wyna¬ lazku, gdzie fig. 1 przedstawia widok maszyny zboku; fig. 2 — widok maszyny zgóry i fig. 3, 4, 5 i 6 — takie same widoki dru¬ giego i trzeciego przykladu wykonania maszyny.W lozyskach a symetrycznie umie¬ szczonych naprzeciwko siebie (fig. 1 i 2), spoczywa glówny wal 6, poruszany elek- tromotorem lub w inny sposób. Na wale b znajduje sie forma do wytlaczania. U góry lozyska a polaczone sa lozem mostkowem d, które sluzy do prowadzenia suportu e, poruszanego wrzecionem / (fig. 2) i korba tak, ze suport moze byc przesuniety do dowolnego polozenia, odpowiadajacego za¬ krzywieniu formy c. , Do suportu przymo¬ cowany jest sruba czop h, okolo którego obraca1 sie czesc i, która znów swoim kwa¬ dratowym wystepem wchodzi i posuwa sie przy poruszaniu suportem w wyciecie ra¬ mienia k. Ramie k podczas ruchu suportu moze sie nie poruszac. Czesc i posiada je¬ szcze okragly wystep z nacietym na obwo¬ dzie gwintem, na który nakreca sie tarcze obrotowa /, sluzaca do zmocowania ramie¬ nia k z czescia i, wtedy kiedy suport e jest juz nastawiony do wyrobu pewnego przed¬ miotu.Na ramieniu k jest umocowana zwisa¬ jaca nadól dzwignia m, obracajaca sie i zawieszona na czopie n. Na drugim kon¬ cu dzwigni umieszczone jest kólko naci¬ skowe o, które pod dzialaniem ciezaru p naciska na blache wytlaczana i forme c.Dla wytlaczania przedmiotu nalezy ra¬ mie i z dzwignia m i kólkiem naciskowem obrócic w kierunku poziomym okolo czo¬ pa h, ustawionego juz zgóry nad srodkiem zakrzywienia formy. Obrócenie to ramie¬ nia i uskutecznia sie zapomoca ciezaru q, dzialajacego przez line r na tarcze obroto¬ wa /, wskutek czego nacisk przy posuwie kólka o jest równomierny, gdyz naciaga¬ nie liny r ciezarem q jest takze równo¬ mierne.Stale zwiekszajacy sie nacisk kólka o na blache, przez przesuwanie ciezaru p po prowadniku /, odbywa sie w nastepujacy sposób. — 2 -Na czopie h nasadzona jest mocno ku¬ lisa u (fig. 2), na której znajduje sie czesc u, dajaca sie posuwac i polaczona rucho¬ mo z dragiem w w ten sposób, ze drag mo¬ ze sie poruszac w kierunku pionowym i poziomym. Oprócz tego drag moze zmie¬ niac swoja dlugosc i na drugim swym kon¬ cu polaczony jest z ciezarem p.O ile wiec ramie h z umocowanym do niego prowadnikiem / zostanie obrócone okolo czopa h, to obróci sie takze ciezar p z dragiem w okolo czesci v, nasadzonej na nieruchomej kulisie u, wskutek czego cie¬ zar p, jak widac z figury 2-ej, zostaje na prowadniku / odsuniety wtyl. Naprzyklad -w polozeniu x zostanie odsuniety o odle¬ glosc y (fig. 2).Po skonczonem tloczeniu kólko naci¬ skowe o, zapomoca raczki z, odsuwa sie ód przedmiotu i ustawia w polozenie po¬ czatkowe. Dzialanie ciezarów p i q zostaje przerwane zapomoca specjalnej zasuwy, na rysunku niepokazanej.Blacha przeznaczona do wytlaczania posiada posrodku dolek od znacznika albo otwór i jest przyciskana do formy c ra¬ mieniem B z czopem C. Nacisk na blache i ramie B, wywoluje sprezyna Z) (fig. 2), nasadzona na wale E. Ramie B mozna za¬ pomoca raczki F odsuwac od formy, w ce¬ lu zalozenia nowej blachy.Raczka G sluzy do oddzialywania na kólko H, przeznaczone do obróbki, w zna¬ ny sposób, brzegów przedmiotu wytlacza¬ nego.Przyklady wykonania wynalazku, wska¬ zane na fig. 3 i 4, róznia sie od wyzej opi¬ sanego glównie tem, ze kólko naciskowe moze poruszac sie nietylko na obwodzie kulistym, lecz moze wykonywac dowolne ruchy tak, ze mozna wytlaczac w ten spo¬ sób przedmioty rotacyjne o dowolnym ksztalcie.Do tego celu umieszczona jest na ramie¬ niu k czesc m1 polaczona z ramionami n1, na którego dolnej czesci umieszczone jest lozysko z kólkiem naciskowem p1. Nacisk na kólko p1 wytwarza ciezar q\ który po¬ suwa sie po dzwigni kolanowej r1 z punk¬ tem oparcia s1 i zawieszonej na czesci m1 zapomoca czesci t1 i drazka u1. Drazek u1, polaczony z ramieniem ¦ n1,. sluzy do utrzy¬ mania dzwigni kolanowej w jednem po¬ lozeniu. Podczas ruchu roboczego ciezar c1 przesuwa sie tam i zpowrotem zapomoca widel w1 drazka sterowego X1 i kulisy y1, przyczem widly w1 obracaja si^ okolo punktu z1, umieszczonego na przedluzeniu czesci t1.Wytlaczanie przedmiotu odbywa sie tu takze w ten sposób, ze ramie k obraca sie w kierunku poziomym okolo punktu A, u- mieszczonego pionowo nad srodkiem za¬ krzywienia formy c. Obracanie to uskutecz¬ nia sie ciezarem A1 zawieszonym na linie T1, przymocowanej do tarczy obrotowej /.Urzadzenie to bedzie ponizej dokladniej opisane. Przy obracaniu ramienia k, kólko naciskowe poczatkowo opisuje luk na pro¬ mieniu R1 (fig. 3), przyczem ciezar #r zo¬ stanie odsuniety nazewnatrz (patrz fig. 4), wskutek czego nacisk na kólko p1 stale sie zwieksza. Czesc m1 pozwala przy przed¬ miotach o powierzchni w ksztalcie litery S na dalsze odchylenie kólka naciskowego na promieniu R2 okolo pionowej osi czesci m1. Odchylenie to idzie w kierunku naze¬ wnatrz, wskutek tego, ze ruch ciezaru qx okolo czopa h jest spózniony, co uskutecz¬ nia sie recznie lub automatycznie. Przytem powrotne przesuniecie ciezaru c1 po dzwi¬ gni r1 odbywa sie zupelnie automatycznie, wskutek czego nacisk na kólko p1 zmniej¬ sza sie, odpowiednio do tego jak wklesnie¬ cia w blasze wymagaja zmniejszonego ci¬ snienia. Sruby nastawne B1 na ramieniu k niedopuszczaja obrócenia sie czesci m1 do przodu poza linje M—R (fig. 2).Nie jest konieczne aby plaszcz wytla¬ czanej formy skladal sie z odcinków kola, gdyz kólko naciskowe, dzieki swojemu ru¬ chomemu zawieszeniu umozliwia wytlacza- — 3 —nie dowolnego zakrzywienia formy. Pro¬ mien i?2 moze byc zmniejszany przez do¬ wolne odsuniecie lozyska z kólkiem naci- skowem. Sila pociagowa ciezaru A1 prze¬ nosi sie zapomoca liny T1 przez kólko pro¬ wadzace C1 na tarcze obrotowa Z. Lina prowadzi dalej do kólka prowadzacego i)1, na którem umieszczony jest przyrzad do naprezania liny, który nastawia line podczas przesuwania suportu e po lozu d.Kólka prowadzace C1 i D1 polaczone sa razem para kól zebatych E1 (fig. 4), wsku¬ tek czego obracaja sie w przeciwnych kie¬ runkach.Do kólka prowadzacego C1 przymoco¬ wane jest kolo zapadkowe F1. Kolo C1 jest osadzone luzno na wale G1, na którym za¬ klinowane jest kolo slimakowe H1. Pola¬ czenie pomiedzy kolem C1 i kolem slima- kowem H1 uskutecznia sie przez zapadke J1 i kolo zapadkowe F1. Dzialanie urza¬ dzenia powyzszego jest nastepujace.Kolo slimakowe H1 obraca sie stale w kierunku strzalki, zapomoca slimaka K1.Szybkosc obracania sie kola slimakowego H1 odpowiada najwyzszej szybkosci po¬ suwu kólka naciskowego, jaka mozna kól¬ ku nadac, ze wzgledu na wytrzymalosc wytlaczanej blachy, Kolo C1, pod dziala¬ niem ciezaru A1, obraca sie w slad za ko¬ lem slimakowem, lecz obraca sie tern wol¬ niej im wiekszy jest opór wytlaczanej bla¬ chy, t. j. im dalej kólko naciskowe p1 po¬ suwa sie do przodu. Przy pierwszym pro¬ cesie wytlaczania szybkosc obrotu kola C1 i kola slimakowego zostaje naogól jedna¬ kowa, wskutek tego, ze wtedy opór blachy jest jeszcze maly. Jednak zapadka J1 nie pozwala na szybszy obrót kólka C1, anizeli szybkosc kola slimakowego.Z powodu przymusowego odwijania linki z kola D1 jest uniemozliwiony ruch do przodu kólka naciskowego p\ co bez linki byloby mozliwe, przy gwaltownych posunieciach kólka p1, od reki lub przez sama blache podczas wytlaczania.Blacha, przedziurkowana lub nazna¬ czona znacznikiem, przyciska sie posrodku do formy c czopem N1 prowadzonym na ramieniu L1. Cisnienie to wywiera na ra¬ mie h1 sprezyna P1 i wal O1* Przedmiot wytlaczany moze byc zdjety z formy przez pociagniecie raczki S.Maszyna nie posiada zadnego konika, wskutek czego miejsce zprzodu maszyny jest wolne i sluzy dla obslugujacego, któ¬ ry nie potrzebuje juz stac zboku maszyny w najniebezpieczniejszem miejscu, przy- czem i miejsce zajmowane przez maszyne ograniczone jest do minimum.Przy wykonaniu maszyny podlug fig. 5 i 6-ej, czesc m1 tworzy jedna calosc z dwoma prostopadle do siebie odlanymi, pustymi w srodku cylindrami 1 i 2 (fig. 5), polaczonymi ze soba rura 3. Do cylindra 1 wchodzi tlok 4 o malej srednicy, prowa¬ dzony w dlawicy 5. Na tloku u góry, po¬ nad cylindrem jest umieszczony ciezar c1.W cylindrze 2 porusza sie tlok 6 o wiek¬ szej srednicy, uszczelniony dlawica 7; na tloku tym, nazewnatrz znajduje sie kólko naciskowe p1. Oba cylindry i rura laczaca ich napelnione sa woda. Sila ciezaru qx przenosi sie z tloka 4 woda na tlok 6 i kólko naciskowe p1, przyczem zwieksza sie z powodu róznych srednic tloków 4 i 6. Dzwignia 8 sluzy do odciagniecia zpowro- tem tloka 6, przyczem przy wysunietem polozeniu (jak pokazano linjami kresko- wanemi na fig. 5-ej), dzwignia kolankowa dziala hamujaco.Dajacy sie nastawiac ciezar 9 (fig. 6-ta), sluzy do regulowania nacisku na kólko p1 i dziala, zapomoca rozwidlonej dzwigni 10, od dolu na ciezar c1, przyczem za punkt oparcia dla dzwigni 10 sluzy kólko 11, u- lozone poziomo i ruchomo na stalem ra¬ mieniu 12. Przytern czesc ciezaru c1 jest wstrzymana i jak z fig. 6-ej widac, cisnie¬ nie ciezaru w poczatkowem polozeniu pro¬ cesu roboczego wynosi minimum i zwiek¬ sza sie stale z rosnacem odchyleniem ra- — 4 —mienia 12 i przesunieciem sie punktu ob¬ rotowego dzwigni 10, stosownie do zmia¬ ny dlugosci dzwigni 13 i 14 (fig, 6). Te zmiany cisnienia: wskazuje bezposrednio manometf 15.Dalej przy wykonaniu podlug fig. 5 i 6rej, nastawianie kólka naciskowego od¬ bywa sie automatycznie. Drag mimosro- dowy 16 ulozony jest w punkcie 17 mimo- srodowo wzgledem punktu obrotowego ra¬ mienia k, a z drugiej strony obchwytuje tlok 4. Przy obracaniu sie ramienia k, po¬ wstaje w punkcie obrotowym czesci m, na¬ prezenie, którego wielkosc mozna ustalic przez odpowiednie przedluzenie skoku mi- iiiosrodu, oraz polozenie punktu obroto¬ wego draga mimosrodowego 16. 0 ile kólko naciskowe p1 zostanie ob¬ racane zapomoca tarczy /, wzglednie dzialajacym na nia ciezarem A1, wtedy drag mimosrodowy 16 oddzialywa na ruch czesci m1 w ten sposób, ze ostatni ze swo¬ ja pionowa osia obraca sie okolo czopa obrotowego 17 draga mimosrodowego.Stosownie do przyjetej wielkosci skoku mimosrodu, zostanie skrócona odleglosc pomiedzy pionowa osia obrotowa czesci m1 a punktem srodkowym tarczy /, wzgled¬ nie czopa h. A wobec tego, ze odleglosci pomiedzy punktem srodkowym i kólkiem naciskowem p1 (III fig. 6), oraz pomiedzy kólkiem naciskowem i pionowa osia obro¬ towa stawu m1 (I fig- 6), sa niezmienne, a w stanie nieczynnym tworza odleglosc IV (równa prawie odleglosci // pomiedzy punktem 17 i m1), to wskutek tego czesc m1 musi sie troche obrócic, jak pokazano na fig. 6-ej. A wiec i kólko naciskowe p1 zostanie nastawione w polozenie, odpo¬ wiadajace zakrzywieniu formy wytlacza¬ nej.Przy wykonaniu podlug fig. 3 i 4, punkt obrotowy ramienia k moze sie posuwac tylko w kierunku osi podluznej po lozu x, natomiast przy wykonaniu podlug fig. 5 i 6, mozna punkt obrotowy przestawiac i w' kierunku prostopadlym do osi loza x dla¬ tego, ze suport zaopatrzony jest w prowa¬ dzenie slizgowe i wrzeciono. Przy tern po¬ trzebne sa jeszcze osobne kólka 18 dla prowadzenia konców liny. Urzadzenie to ma te zalete, ze pozwala na wytlaczanie przedmiotów o przekroju parabolicznym lub ostrych stozków, gdyz najdogodniejsze polozenie punktu obrotowego ramienia k znajduje sie zboku od osi podluznej. PL