Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie do hamowania pojazdów mechanicznych kolowych wyposazone w dodatkowy uklad, la¬ czacy kolo z hydraulicznym rozpieraczem szczek hamulca w ten sposób, ze w miare zmniejszania sie predkosci obrotowej kola, maleje intensyw¬ nosc hamowania.Zasadnicza wada znanych dotychczas urza¬ dzen hamulcowych jest fakt, ze dopuszczajac przy gwaltownym hamowaniu do unieruchomie¬ nia kól jezdnych, powoduja utrate ich przy¬ czepnosci wzgledem powierzchni jezdni i wpro¬ wadzaja pojazd w poslizg, uniemozliwiajac je¬ go sterowanie oraz zmniejszajac skutecznosc hamowania. Poslizg, spowodowany hamowaniem jest przy tym czesto przyczyna powaznych wy¬ padków samochodowych, kolejowych, a nawet lotniczych.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa prof. dr Jerzy Dowkontt i prof. mgr Ryszard Podarowski.Znane dotychczas sposoby zmniejszenia po¬ slizgu przy hamowaniu polegaja glównie na na¬ dawaniu odpowiedniego ksztaltu bieznikowi opony pojazdu, jednak w przypadku calkowite¬ go unieruchomienia kola, zwlaszcza w nieko¬ rzystnych warunkach stanu nawierzchni nie da¬ je to nalezytych rezultatów.Znany jest równiez sposób zmniejszenia róz¬ nic poslizgu hamowanych kól napedowych, po¬ legajacy na blokadzie mechanizmu róznicowego.Spowodowane w ten sposób sprzezenie obydwu pólosi kól napedowych zwieksza co prawda pewnosc kierunku ruchu pojazdów, jednak w niekorzystnych warunkach stanu nawierzchni nie daje pozytywnych rezultatów.Znane sa tez urzadzenia hamulcowe, których uklad hydrauliczny jest zaopatrzony w zawory upustowe (maksymalnego cisnienia), sluzace do uzyskania zadanych proporcji sil hamowania na poszczególnych kolach, nie zabezpieczaja one jednak przed unieruchomieniem kola, a tym samym przed poslizgiem.Wszystkie powyzsze wady i niedogodnosci usuwa urzadzenie do hamowania pojazdów ko¬ lowych wedlug wynalazku, zaopatrzone w do¬ datkowy uklad samoczynnego hamowania (na przyklad hydrauliczny), laczacy kolo z hydrau¬ licznym rozpieraczem szczek i powodujacy w miare zmniejszania jego predkosci obrotowej odpowiednie zmniejszenie sily hamowania, dzie¬ ki czemu kolo nie zostaje calkowicie unieru¬ chomione, zachowujac niewielka predkosc obro¬ towa, zapewniajaca mozliwosc sterowania po¬ jazdu oraz zabezpieczajaca przed poslizgiem.Naped elementu zasilajacego tego dodatkowego ukladu nastepuje bezposrednio od hamowanego kola, dzieki czemu intensywnosc hamowania jest funkcja jego predkosci obrotowej, umozli¬ wiajac uzyskanie tym gwaltowniejszego hamo¬ wania im wieksza jest predkosc pojazdu.Wynalazek jest wyjasniony przykladowo na rysunku, na którym uwidoczniono schemat hy¬ draulicznego urzadzenia hamulcowego, zaopa¬ trzonego w dodatkowy uklad hydrauliczny, la¬ czacy kola z rozpieraczem szczek. Fig. 1 przed¬ stawia uklad w polozeniu zwolnionym hamulca, fig. 2 — w polozeniu hamowania samoczynne¬ go, a fig. 3 — w polozeniu hamowania, calko¬ wicie unieruchamiajacego kolo.Urzadzenie wedlug wynalazku stanowi znany hydrauliczny uklad hamulcowy, zlozony z pe¬ dalu 1, wspólpracujacego z pompa hydraulicz¬ na 2 (cylindrem glównym) polaczona za pomo¬ ca przewodu 3 z hydraulicznym rozpieraczem 4 szczek hamulcowych 5 oraz z pojemnika 6 ply¬ nu hamulcowego oraz polaczony z nim dodatko¬ wy uklad samoczynnego hamowania. Uklad ten zlozony jest z pompy zebatej 7, napedzanej przez piaste 8 hamowanego kola, na przyklad za po¬ moca przekladni z kolem ciernym 9 i polaczo¬ nej za posrednictwem przewodów 10, tworza¬ cych uklad zamkniety z hydraulicznym rozpie¬ raczem 4 szczek oraz z wlaczonego w ten uklad suwaka sterujacego 11, zaopatrzonego w spre¬ zyne 12 i suwak 11, który polaczony jest za po¬ moca przewodu 3 z uruchamiana pedalem 1 pompa hydrauliczna 2 (cylindrem glównym) ukladu hamulcowego, moze przy tym przyjmo¬ wac trzy polozenia: polozenie (fig. l) odpowia¬ dajace zwolnionemu pedalowi 1; w którym two¬ rzy obieg zamkniety w przewodach 10, poloze¬ nie (fig. -odpowiadajace posredniemu poloze¬ niu pedalu 1, w którym zamyka jeden z prze¬ wodów 10, laczac pompe zebata 7 z rozpiera¬ czem 4 szczek 5 oraz polozenie (fig. 3), odpowia¬ dajace skrajnemu docisnietemu polozeniu pe¬ dalu 1, w którym laczy bezposrednio przewód 3 pompy hydraulicznej 2 z rozpieraczem 4 szczek 5.Dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku opi¬ sano ponizej. W polozeniu zwolnionym pedalu 1, przedstawionym na fig. 1 suwak 11 odpiera¬ ny sprezyna 12 znajduje sie w lewym, skrajnym polozeniu, tworzac zamkniety obieg przewodów 10, w których swobodnie krazy plyn hamulco¬ wy pompowany pompa zebata 3 napedzana przez piaste 8 kola. Zmiany predkosci obrotowej ko¬ la i piasty 8 powoduja przy tym, jako jedyny skutek zmiany predkosci obiegu plynu hamul¬ cowego w przewodach 10.W celu wlaczenia samoczynnego hamowania naciska sie noga pedal 1 w polozenie srodkowe, przedstawione na fig. 2. Uruchomiona pedalem 1 pompa 2 powoduje wówczas niewielki wzrost cisnienia plynu hamulcowego w przewodzie 3 i przesuniecie suwaka 11 w polozenie srodkowe, w którym zamyka on lewe ramie przewodu 10, kierujac wydatek plynu hamulcowego z pompy zebatej 7 do rozpieracza 4 szczek, powodujac wzrost cisnienia w rozpieraczu 4 i rozpieranie szczek hamulcowych 5. Wielkosc tego cisnienia, a tym samym intensywnosc hamowania jest przy tym proporcjonalna do predkosci obroto¬ wej hamowanego kola, które napedza pompe zebata 7. W miare zmniejszania sie predkosci obrotowej hamowanego kola zmniejsza sie rów¬ niez wytwarzane przez pompe zebata 7 cisnie¬ nie plynu hamulcowego i intensywnosc hamo¬ wania, przy czym po osiagnieciu okreslonej mi¬ nimalnej predkosci obrotowej kola dzialanie hamujace ustaje, umozliwiajac dalszy jego obrót, z ta niewielka szybkoscia graniczna, nie¬ zbedna dla zapewnienia sterownosci pojazdu i zabezpieczenia/ przed poslizgiem. Jak wyka¬ zalo doswiadczenie w warunkach tych uzyskuje sie najkrótsza droge hamowania.W celu unieruchomienia kól pojazdu, na przy¬ klad w celu zatrzymania go, dociska sie pedal 1 w jego skrajne polozenie (fig. 3), w którym spowodowany dzialaniem pompy 2 dalszy wzrost cisnienia w przewodzie 3 powoduje przesunie¬ cie suwaka 11 w jego skrajne prawe polozenie laczace przewód 3 bezposrednio z rozpieraczem 4 szczek 5, a równoczesnie zamykajace prawe ramie przewodu 10. Cisnienie wywierane przez pompe 2, oddzialywuje wówczas na rozpieracz 4 szczek, powodujac calkowite unieruchomienie hamowanego kola, natomiast pompa 7 wskutek spadku predkosci obrotowej kola — przestaje dzialac.Przedstawiony przykladowo na fig. 1—3 uklad urzadzenia hamulcowego wedlug wynalazku la¬ czacy hamowane kolo z rozpieraczem 4 szczek, — 2 —moze miec równiez postac ukladu mechanicz¬ nego, elektrycznego lub elektromagnetycznego, przy czym urzadzenie 11 sterujace tym ukla¬ dem moze byc uruchamiane przez pedal ha¬ mulcowy 1 za posrednictwem przekladni hy¬ draulicznej, mechanicznej lub elektromagne¬ tycznej.Urzadzenie hamulcowe wedlug wynalazku moze znalezc zastosowanie do pojazdów mecha¬ nicznych kolowych, a takze do podwozi kolo¬ wych pojazdów lotniczych. PL