Opubl: dnia 16 listopada 1961 r. <& £ s? ?A*ffA^ Urzedu Peter, frolsiiej fizeczysos^rj htola POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45273 Zaklady Sprzetu Lotniczego Nr 3*) Przedsiebiorstwo Panstwowe Poznan, Polska KI. 42 o, 15 Wskaznik predkosci przeskokowej Patent trwa od dnia 4 maja 1960 r.Wynalazek dotyczy nowego przyrzadu nawi¬ gacyjnego scalajacego w jednym przyrzadzie urzadzenia podajace rózne wskazania, wyma¬ gajace dotychczas osobnych odczytów, a po odczycie ustalania ich wzajemnego stosunku, co znacznie utrudnialo nawigacje na szybow¬ cach.Wskaznik predkosci przeskokowej znajdzie zatem zastosowanie w szybowcach treningo¬ wych i wyczynowych, na których wykonywane sa przeloty. Pozwoli on jak najbardziej racjo¬ nalnie wykorzystac istniejace warunki meteoro¬ logiczne w postaci pionowych pradów termicz¬ nych, a uzyskana w tych pradach wysokosc zamienic na jak najwieksza przeleciana odle¬ glosc.Zgodnie z teoria przelotu szybowcowego predkosc przeskoku od jednego pradu wzno¬ szacego do drugiego jest zalezna od ruchów *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Franciszek Nlechwiejezyk. pionowych powietrza na trasie przeskoku oraz od intensywnosci pradów wznoszacych. Ponie¬ waz predkosc ruchów pionowych szybowca wskazuje wiatrometr, dlatego mozna go wyko¬ rzystac jako wskaznik zalecanej predkosci przeskokowej w danych warunkach.Dotychczasowe wykorzystanie tej wlasciwosci wskazan wiatrometru odbywalo sie przy uzy¬ ciu tzw. krazka Mac Cready'ego, który stanowil przezroczysta tarczke wykonana najczesciej ze szkla organicznego z wyfrezowana na jej ob¬ wodzie podzialka predkosci, dostosowane do danego typu szybowca i ufzywanego wario- metru. W ten sposób wskazówka wariometru wskazywala oprócz wielkosci opadania szybow¬ ca na przeskoku takze i zalecana najkorzyst¬ niejsza predkosc, która w danych warunkach nalezalo utrzymywac.Niedogodnoscia tego systemu bylo jednak to, ze przy zmianach wskazan wariometru nalezalo najpierw odczytac na krazku nowa zalecana predkosc, a pózniej starac sie ja ustalic naosobnym predkosciomierzu. Powaznym utrud¬ nieniem w osiagnieciu tej zgodnosci wskazan jest zaleznosc ^wielkosci, opadania szybowca od jego predkosci. Wszelkie zmiany predkosci wy¬ woluja ipiac takze1' i zmiany wskazan wario¬ metru.Jezeli wi$c zalecana na przyklad w danej chwili predkosc wedlug krazka Mac Cready' ego jest wieksza anizeli ta, z która leci w tej chwili szybowiec, nalezy ja zwiekszyc. Jed¬ nakze przy zwiekszeniu predkosci wskazówka wariometru wychyli sie jeszcze wiecej w kie¬ runku opadania, wskazujac nowa zalecana predkosc. Identyczny wypadek zaistnieje w kie¬ runku przeciwnym. Zjawisko to, tzw. „doga¬ nianie" wskazówki wariometru wymaga duzej wprawy od pilota i powaznie absorbuje jego uwage poprzez ciagle odczytywanie predkosci z krazka i utrzymywanie jej na predkoscio¬ mierzu.Istota wskaznika predkosci przeskokowej wedlug wynalazku jest polaczenie obydwóch przyrzadów w jednej obudowie przy uzyciu tylko jednej tarczy predkosciomierza. Podzial- ka na tarczy predkosciomierza jest dostosowana do danego typu szybowca i wariometru. Kazdy uklad przyrzadowy posiada swoja odrebna i niezalezna od drugiego ukladu wskazówke.Wskazówka wariometru jest nastawialna z ze¬ wnatrz na wartosc tzw. srednich wznoszen.Wielkosc tej wartosci mozna odczytac w okien¬ ku na tarczy przyrzadu. Wychylenie wskazówki wariometru oznaczajace „opadanie" odbywa sie w strone wzrastajacych predkosci.Zaleta tego ukladu jest calkowite wyelimi¬ nowanie koniecznosci odczytów zalecanych predkosci z wskazan wariometru na krazku Mac Cready'ego oraz znaczne ulatwienie „do¬ ganiania" wskazówki wiariometru. Uwaga pi¬ lota ogranicza sie w tym przypadku tylko do mechanicznego usilowania pokrycia wskazówki wariometru przez wskazówke predkosciomierza poprzez odpowiedni ruch drazkiem sterowym.Opisana powyzej czynnosc nie zaabsorbuje pi¬ lota calkowicie, gdyz nie wymaga zapamiety¬ wania cyfr i jest w zasadzie mechaniczna. Poz¬ woli to wiec pilotowi jeszcze na inne czynnosci zwiazane z przelotem, zapewniajac jednak op¬ tymalne wykorzystanie warunków meteorolo¬ gicznych i wlasnosci aerodynamicznych szy¬ bowca.Wskaznik predkosci przeskokowej wedlug wynalazku przedstawiono dla przykladu na ry¬ sunku, którego fig. 1 przedstawia czolowa stro¬ ne tego wskaznika z tarcza wskaznika, fig. 2 — przyrzad w przekroju wzdluz plaszczyzny prze¬ chodzacej przez os podluzna przyrzadu.We wspólnej szczelnej obudowie 1 znajduje sie normalny uklad predkosciomierza na cis¬ nienie spietrzeniowe pobierane z rurki spie¬ trzeniowej. Uklad ten (fig. 2) sklada sie z sprezystej róznicowej puszki membranowej 2, ukladu dzwigienek polaczonych ciegnami i przenoszacych ruch podluzny róznicowej pusz¬ ki membranowej na ruch obrotowy osi sektora kola zebatego 3. Na osi zebnika 4 jest umoco¬ wana dzwignia 5 napedzajaca wskazówke 6 predkosciomierza ulozyskowana na mostku 10 wariometru. Do róznicowej puszki membrano¬ wej 2 doprowadzane jest cisnienie spietrzenio¬ we przy pomocy koncówki 7.Drugim niezaleznym od pierwszego ukladem znajdujacym sie w obudowie jest wariometr skrzydelkowy, skladajacy sie z korpusu 8, po¬ krywy 9, mostku 10 i osi 11 z zamocowanym na niej skrzydelkiem 12, wlosem 23 i wskazów¬ ka IL Pierscien 15, do którego jest przymoco¬ wany wlos utrzymujacy polozenie poczatkowe ruchomego ukladu wariometru osadzony jest obrotowo. Polozenie jego, a tym samym i po¬ lozenie poczatkowe wskazówki wariometru w zaleznosci od wartosci srednich wznoszen, moz¬ na zmieniac przez obrót galki 16 umieszczonej na zewnatrz przyrzadu, która za posrednictwem kólka zebatego 17 napedza sektor kola zebate¬ go 18 przymocowany do pierscienia 15. Ukazu¬ jace sie w okienku tarczy przyrzadu nastawia¬ ne wartosci srednich wznoszen sa wyfrezowane na skali sektora 18. Komora korpusu 8 wario¬ metru jest polaczona przewodem 19 i konców¬ ka 20 z naczyniem wyrównawczym. Wnetrze korpusu 1 przyrzadu jest polaczone z zewnetrz¬ na atmosfera o cisnieniu statycznym za pomo¬ ca koncówki 21. W przyrzadzie wedlug wyna¬ lazku zaleca sie stosowanie ukladu wariometru energii calkowitej na cisnienie spietrzeniowe. PL