Wynalazek dotyczy sposobu przeprowadza¬ nia procesu dojrzewania smietany i urzadze¬ nia do stosowania tego sposobu.Jak wiadomo, w celu przeróbki smietany na maslo trzeba ja poddac procesowi dojrzewania, który w zasadzie polega na krystalizacji cza¬ stek tluszczu w niej zawartych. W tym celu smietane poddaje sie ochlodzeniu. Jesli smie¬ tana ma byc poddana zabiegowi zakwaszenia, np. w celu uzyskania masla z kwasnej smie¬ tany, to w tym celu nalezy ja po wspomnia¬ nym ochlodzeniu podgrzac do odpowiedniej temperatury, a nastepnie przed zrobieniem ma¬ sla znów ochlodzic.Znane dotychczas sposoby prowadzenia pro¬ cesu dojrzewania smietany polegaja na tym, ze smietana zawarta w zbiorniku zaopatrzo¬ nym w mieszadlo chlodzona jest za pomoca czynnika chlodzacego, odbierajacego cieplo od scian zbiornika.Przy takim sposobie odprowadzania ciepla najnizsza temperatura panuje na sciankach zbiornika i w ich bezposredniej bliskosci.Krystalizacja tluszczu zawartego w smietanie zachodzi wiec intensywniej w poblizu i na scianach zbiornika, co w efekcie prowadzi do niekorzystnego osadzania sie tego tluszczu na scianach. To osadzanie tluszczu jest niekorzy¬ stne, gdyz tluszcz jako zly przewodnik ciepla izoluje cala mase smietany zawartej w zbior¬ niku od czynnika chlodzacego, a wiec utrudnia czynnikowi chlodzacemu swobodna wymiane ciepla z masa smietany. Poza tym w przy¬ padku procesu dojrzewania smietany kwasnej i gestej (zawierajacej powyzej 45% tluszczu) masa jest tak gesta, ze w ogóle trudno jest ja ocholdzic przez odbieranie ciepla jedynie z jej zewnetrznych warstw znajdujacych sie w poblizu scian zbiornika. Powyzszy sposób jest wiec nieekonomiczny, gdyz wymaga sto-' Vsowania olbrzymich ilosci czynnika chlodza¬ cego, a co za tym idzie bardzo duzego nakladu energii dla wytworzenia tego czynnika.Stwierdzono, ze chlodzenie smietany mozna przeprowadzic w oparciu o znana zasade ozie¬ biania cieczy w calej masie na skutek jej parowania oraz sublimacji lub topnienia cial stalych wprowadzonych do tej cieczy.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze smietane chlodzi sie w calej masie przez wywolanie szybkiego parowania wody zawar¬ tej w smietanie, lub przez wprowadzenie do smietany nosników chlodu np. wody z lodu, lodu albo za pomoca sublimacji suchego lodu, przy czym w przypadku chlodzenia przez pa¬ rowanie wody w celu przyspieszenia procesu parowania i regulacji tmeperatury stosuje sie próznie o wielkosci odpowiadajacej potrzeb¬ nej temperaturze dojrzewania.Ilosc wody, jaka smietana utraci przez chlo¬ dzenie za pomoca parowania, a która jest za¬ lezna od temperatury chlodzenia, mozna przy nastawianiu zawartosci tluszczu w smietanie ustalic i ewentualnie uzupelnic przed dojrze¬ waniem smietany, albo jeszcze prosciej i ko¬ rzystniej, odpowiednio dobrac gestosc smietany przy jej uzyskiwaniu z mleka. Wspomniany sposób chlodzenia, a mianowicie przez doda¬ nie wody z lodu, drobno potluczonego lodu lub lodu suchego, stosuje sie zwlaszcza wtedy, gdy smietane poddaje sie obróbce bez stosowania prózni, np. w szczególnosci po dodaniu za¬ kwaszajacej smietane zarodni bakterii. Doda¬ wana przy tym do smietany ilosc wody nalezy uwzglednic przy nastawianiu zawartosci tlusz¬ czu w smietanie. Przy stosowaniu tego spo¬ sobu ewentualne osadzanie sie tluszczu na sciankach zbiornika oraz konsystencja dojrze¬ wajacej smietany nie ma zupelnie wplywu na bieg procesu, a w zbiorniku zbedne sa po¬ wierzchnie do przenoszenia ciepla oraz mie¬ szadlo. Poza tym w sposobie wedlug wyna¬ lazku dokonywane jest jednoczesnie z paro¬ waniem lub sublimacja odgazowywanie smie¬ tany tak, ze zbednym jest stosowany w nie¬ których przypadkach osobny odgazowywacz smietany.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku stanowi hermetycznie zamykany zbiornik na smietane, do którego przylaczone jest urzadzenie wytwarzajace próznie, najko¬ rzystniej w postaci pompy prózniowej i kon¬ densatora. U dolu zbiornik ten posiada otwór do odprowadzania dojrzalej smietany, do któ¬ rego ewentualnie dolaczona jest pompa do od¬ prowadzania gestej smietany, przy czym otwór (lub pompa) jest polaczony z przewodem od¬ prowadzajacym.W przypadku obróbki bardzo gestej smietany stosuje sie urzadzenie w postaci zbiornika o prostopadlych i bardzo pochylonych scianach wewnetrznych, a w jego dolnej czesci pompe, np. pompe trybowa lub podobna odpowiednia do odciagania ze zbiornika gestej smietany i do dalszego jej odprowadzania oraz do ewen¬ tualnego zawracania czesci lub calej ilosc smie¬ tany do obiegu.Najbardziej korzystnym jest wedlug wyna¬ lazku zbiornik cylindryczny o stozkowatej czesci dolnej, którego kat stozka jest najbar¬ dziej ostry i u wylotu którego umieszczona jest wspomniana pompa. Za pomoca takiego urzadzenia mozna poddawac obróbce smietane o dowolnej zawartosci tluszczu. Urzadzenie posiada te dalsza zalete, ze przy doborze materialu na sciany urzadzenia nie po¬ trzeba uwzgledniac wlasciwosci materialu pod wzgledem jego zdolnosci przenoszenia ciepla. Na sciany mozna wiec zamiast metalu stosowac tworzywo sztuczne albo pokryty ta¬ kim tworzywem metal, wylaczajac tym samym wszelkie oddzialywanie metalu na smietane oraz uzyskujac równoczesnie gladki poslizg na wewnetrznej scianie naczynia. Zdolnosc two¬ rzywa sztucznego do przewodzenia ciepla jest wystarczajaca jednak na tyle, zeby do smie¬ tany w szczególnym przypadku doprowadzic pewna ilosc ciepla z zewnatrz.Urzadzenie wedlug wynalazku (przykladowo przedstawione na rysunku) stanowi zbiornik 1, którego górna czesc 2 jest cylindryczna, dolna zas czesc 3 posiada postac odwróconego scie¬ tego stozka. Zbiornik 1 w górnej czesci posia¬ da szczelnie zamykajaca pokrywe 4, przez któ¬ ra przechodzi przewód 5 zaopatrzony w gazo¬ szczelna przepustnice 6, sluzacy do napelniania zbiornika 1 smietana. Ponnadto pokrywa 4 jest wyposazona w gazoszczelnie zamykajacy kurek odpowietrzajacy 7. W górnej czesci cylindrycz¬ nej 2 zbiornika 1 znajduje sie przewód 8, slu¬ zacy do odprowadzania pary który laczy sie z pompa prózniowa 9, przed która umieszczony jest jeszcze kondensator 10 do skraplania pary odprowadzanej ze zbiornika 1. U dolu zbior¬ nika umieszczona jest pompa 11, przekazujaca gotowa po obróbce smietane ze zbiornika do przewodu odprowadzajacego 12, który posiada gazoszczelna przepustnice 13. Przewód 12 moz¬ na ewentualnie polaczyc z przewodem dopro¬ wadzajacym 5 w celu umozliwienia wspomnia- — 2 —rlego wyzej zawracania smietany do obiegu.Sciany zbiornika wykonane sa z blachy, która od strony wewnetrznej jest zaopatrzona w po¬ wloke 14 lub 15 z tworzywa sztucznego.Dojrzewanie smietany sposobem wedlug wy¬ nalazku mozna przeprowadzac np. tak, ze do zbiornika doprowadza sie przewodem 5 smie¬ tane, zageszczona w wirówce, zawierajaca 80% tluszczu oraz posiadajaca temperature 60°C.Po hermetycznym zamknieciu zbiornika 1 wy¬ twarza sie za pomoca pompy (prózniowej 9 podcisnienie odpowiadajace temperaturze 20°C.Na skutek rozrzedzenia powietrza w naczyniu 1 smietana o temperaturze 60°C przechodzi w stan wrzenia, który trwa tak dlugo, dopóki przy 20°C nie nastapi równowaga temperatury i cisnienia. Jesli maslo ma byc produkowane ze smietany slodkiej, w zbiorniku 1 wytwarza sie podcisnienie odpowiadajace temperaturze, jaka posiada smietana, gdy jest doprowadzana do urzadzenia do wyrobu masla. Na skutek ochlodzenia smietany, czastki zawartego w niej tluszczu zostaja skrystalizowane, co stanowi zakonczenie procesu dojrzewania.Jesli maslo ma byc wykonane ze smietany kwasnej, po przeprowadzeniu wyzej wzmian¬ kowanego procesu otwiera sie naczynie 1 i do¬ daje do smietany zakwaszajaca ja zarodnie bakterii. Nastepnie odstawia sie smietane mniej wiecej na dwadziescia godzin w celu jej zakwaszenia, po czym ochladza sie ja do temperatury 15°C. Takze i w tym przypadku stosuje sie wedlug wynalazku chlodzenie we¬ wnetrzne, a mianowicie równiez przez paro¬ wanie albo przez dodanie w odpowiedniej ilos¬ ci np. drobno potluczonego lodu. Po dojrze¬ waniu smietany w temperaturze 15°C ponad cztery godziny, przy czym nastepuje pozadana krystalizacja tluszczu, smietane odciaga sie pompa 11 ze zbiornika 1 i doprowadza ja do urzadzenia do wytwarzania masla. Pompa 11 moze równiez sluzyc do ewentualnego zawra¬ cania czesci lub calej ilosci smietany do obie¬ gu. PL