Wynalazek dotyczy unzadaen do kopania ro¬ wów. Znane sa kopankli (rowów, tworzace z trak¬ torem calosc. Maszyny (takie skladaja sie z ra¬ my z opuszczanym i {podnoszonym wysiegni¬ kiem, zaopaitrzonym w lancuch czerpakowy bez konca, przesuwajacy sie na kolach (lancuch albo tasma m lopartkami i zebami). Urzadizenie z wy¬ siegnikiem moze przechylac sie na osi podluznej i poprzecznej, tak iz ustawienie na glebokosc oraz polozenie boczne wysiegnika z lancuchem mozna zmieniac, dzieki Czemu niezaleznie od spadzistego albo nierównego terenu mozna wy¬ kopywac rów iz jednakowym, równym dnem ze spadem albo bez spadu przy zachowaniu piono¬ wych scian rowu. Aby wyrównac polozenie wy¬ sokosciowe i boczne wysiegnika w stosunku do polozenia maszyny, Ictóra poddaje sie nierów¬ nosciom i nachyleniom tereniu, obslugujacy zmu¬ szony jest zmieniac state polozenie koparki i wysiegnika, itak alby wysiegnik z lancuchem czerpakowym zachowal wymagane polozenie wysokosciowe i polozenie boczne w pionie. Ma¬ szyna kieruje sie hydraulicznie albo elektrycz¬ nie recznie na wyczucie, albo tez za pomoca optycznego celownfika poziomujacego, który umozliwia ustawienie maszyny z wysiegnikiem na uprzednio nastawione drazki celownicze.Dokladnosc kopania zalezy zatym tylko od zrecznosci i uwagi obslugujacego, który albo siedzi na maszynie, diub tez idizoe obok maszyny.Przy znanych maszynach wysiegnik z lancu¬ chem czerpakowym jest umieszczony miedzy koleinami przy innych maszynach z boku ko¬ leiny z tym, ze nie mozna zmieniac danego ukladu.Wynalazek dotyczy koparek (rowów stanowia¬ cych z ciagnikiem calosc, kttóre wszelkie wy¬ stepujace w czasie pracy odchylenia maszyny, w odniesieniu do poziomu, wyrównuja wylajoz- nie przez przestawienie wysiegnika z lancu¬ chem czerpakowym, a ponadto niezaleznie od zrecznosci i uwagi kierowcy pozwalaja uzyskacrowy o ikonowych Scianach i-rófwttiym dnie, przy czym nowy moga tez posiadac okreslony spad, jak równiez pozwalajace ma kopanie wy¬ wal tak miedzy koleinami, jak równiez obok koteki traktora. Kierowca maze skonoenitffowac cala swa uwage na prowadzenie traktora po wyznaczonej dla rowu [trasie, która moze miec kwtalt luku, a nie tylko prostej. Ponadto mozna kopac rowy o dowodnej, dokladnie z góry uslta- kmej glebokosci, o dnie poziomym, albo ze spa¬ dem oraz pionowymi scianami bocznymi Celem wynalazku jest ponadto chronienie lancucha czerpakowego pnzed przeciazeniem, przy napot¬ kaniu kamienia, jak równiez pokonywanie {ta¬ kich przeszkód. Poza tym mozna urzadzenie, tworzace z traktorem calosc, zastosowac db za¬ sypywania rowów. iNa rysainku przedstawiono przyklad wykonania maszyny wedlug niniejsze- 90 "wynalazku.Na (rysunkach fig. 1 przedstawia toczny wi¬ dok koparki rowów z rynna db kladzenia dre¬ nów oraz linka prowadnticza w perspektywie, fig. 2 — perspektywiczny widok z (tylu maszy¬ ny do kopania rowów, fig. 3 — schematyczny widok z boku tylnej czesci maszyny z lancu¬ chem czerpakowym i urzadzeniem Sterowni¬ czym, fig. 4 — schematyczny widok maszyny z .tylu, fig. 5 — przekrój czesci urzadzenia wzdluz linii V—V na fig. 4, fig. 6 —widok perspektywiczny czesci maszyny z urzadzeniem sterowniczym dla wysiegnika przy przeciazeniu lancucha czerpakowego, fig. 7 — kulise z hydra¬ ulicznym urzadzeniem (do ustawiania wysiegnic ka z lancuchem czerpakowym, ffig. 8. — sche¬ mat agregaitu do sterowania wglebnego wy¬ siegnika, a fig. 9 — schemat agregaitu steruja¬ cego do regulacji polozenia pionowego lancu¬ cha czerpakowego.Do traktora gasienicowego 1 przyczepiony jest z (tylu wysiegnik 2, z lancuchem czerpako¬ wym 3. Wysiegnik 2 jest pitaytwierdzony do mocnej poprzecznej belki niesnej 6, obracailnej w lozyskach 4 15, .wykonanej w postaci walu drazonego. W wade 6 znajduje sie wal nape¬ dowy 7, na którym osadzono koilo lancuchowe 8, napedzajace lancuch czerpakowy 3. Na drugim koncu walu 7 osadzone jest zejbaite kolo stozko¬ we 9, wspólpracujace z kolem stozkowym 10 (fig. 5), które jeat napedzane silnikiem trakto¬ ra 1, poprzez wal 21. Na podwoziu 12 traktora jeat przytwierdzona podstawa lozyska 13 dla czopa 113 do oslony przekladni 14 kól stozko¬ wych 9, 10. Wal II kola stozkowego 10 prowa¬ dzony Jeat przez czop 113 tak, ze oslona prze¬ kladni moze sie wychylac dookola osi podluznej czopa lozyskowego. Lozysko 4 jest nasadzone na osi 7, a wal drazony 6 obraca sie w tymze lo¬ zysku. Na drugiej stronie podwozia 12 znajdu¬ je sie kulisa 15, posiadajaca zagiety na wale 11 tor wodzacy 16, w którym przesuwa sie plyta 17. Lozysko 5 walu 6 jest przytwierdzone do plyrty wodzacej 11. Wat drazony 6 jeat wielo¬ czlonowy, przy czym poszczególne czlony sa polaczone przy pomocy kryz 18. Po zwolnieniu kryz 18 mozna czlony [walu 6 zdejmowac i do¬ wolnie zastepowac czlonami krótszymi ihib dluzszymi. Mozna równiez zewnetrzna czesc wa¬ lu 6, na której jest osadzone kolo na lancuch 8 oraz wysiegnik 2 i lancuch 3, umiescic miedzy gasienicami 19 ciagnika w miejscu zaznaczonym linia kreskowana 2' (fig. 4). Lancuch czerpako¬ wy mozna zatem umieszczac dowodnie miedzy koleinami, albo z boku kolein ciagnika. Rów¬ niez wal 7, do napedu lancucha czerpakowego 3 poprzez kolo na lancuch 8, mozna wymieniac na wal dluzszy lub kjrótezy, odpowiednio db walu drazonego. Dlugosc wysiegnika 2, wyko¬ nanego w postaci ramy nosnej, jest (niezmienna.Na wysiegnliku 2 jest uiozyskotwane, oprócz na¬ pedzanego kola lancuchowego, jeszcze w dol¬ nym koncu kodo lancuchowe 20, na którym po¬ suwa sie lancuch czerpakowy. Wysiegnik albo rama nosna 2 jest pizyttwierdizona sztywno na obracalnym wale 6, [tak iz przy obrocie drazo¬ nego walu 6 wysiegnik 2 z kolem czerpako¬ wym 3 wychyla sie wokól pozornej osi walu drazonego, przez co mozna regulowac glebo¬ kosc kopania. Na wale 7 jest umieszczone jeszcze jedno kolo lancuchowe 21, które po¬ przez lancuch 22 i kolo lancuchowe 23 napedza slimak 24, osadzony na wysiegniku 25. Wy¬ siegnik ten jest zawieszony wahUwie na po¬ przecznej belce nosnej 6 i! za pomoca sprezy¬ ny 27 (fig. 112) odciagany jest do tylu. Slimak 24 rozdziela gromadzaca sie bezposrednio przed lancuchem 3 wykopana ziemie i doprowadza ja do jednego lub dwóch slimaków sprzatajacych 26, które usuwaja ziemie na obie lub tylko na jedna strone, tworzac waly 2. Slimaki 26 sa osadzone rozlaczalnie na wale 28, osadzonym na wysiegniku 2 i sa napedzane poprzez kola lancuchowe 29 (fig. 3) dolna Odnoga 30 kola czerpakowego 3. Slimaki 26 nasuwa sie dowod¬ nie z (jednej albo z obu stron na wal 28. Na wysiegniku 2 osadzona jest szyna nosna 31 za pomoca podpórek 32, zaopatrzona w dolnej cze¬ sci w wyrównylwacz 33 rowu. Wyrównywasz rowu 33 jest przesuwalny na kojlku 34, w po¬ dluznej [szczelinie szyny 31, itak ze przy róz- — 2 —nytdh nachyleniach wysiegnika 2 wyrównyjwaefc przylega zawsze do dna rowu.Do szyny 31 sa przytwierdBOtne podpory 35 dzwigajace rynienke 36. Rynienka sluzy jako tof do wprowadzanych przedmiotów, np. krót¬ kich drenówek ukladanych w rowie. Podpórki 35 dla rynienki 36 moga stanowic wodzik i byc przytwierdzone ruchomo do szyny 31 i rynny 36, tak iz nachylenie rynny wzgledem wysiegni¬ ka 2 maze sie zmieniac tak, by rynna zacho¬ wala w przyblizeniu jednakowe nachylenie do poanomiu, przy zmienianiu sie kata nachylenia wysiegnika. Zapewnia to bezpieczne slizganie drenówek przy ich zakladaniu.Na obracalnym wale 6 przytwierdzone jest kolo lancuchowe 37, na które jest nalozony lancuch 38 (fig. 3 i 6), którego kionce sa przy¬ twierdzone ido drazków tlokowych 39, 40, cy¬ lindrów hydraulicznych 41, 42. Cylindry te sa umieszczone w uchwycie skrzynkowym 43 z wy¬ stepami 44, luzno ale nie przesuwnie. Do wy¬ stepów' 44 jest przytwierdzone strzemie 45, w którym przesuwa sie plyta 46 z przytwier¬ dzonymi W idowolnej czesci nakladkami 47. Mie¬ dzy nakladkami jest osaidzony krazek 48. Drugi krazek 49 'jest umieszczony z odstepem nizej, miedzy wystepami 44. W górnej czesci plyty 46 przytwierdzony jest drazek 50, którego koniec wystaje nad poprzeczke strtzemiienia 45 i moze byc przytwierdzony sruba 51. Na drazku 50 osadzona jest miedzy poprzeczka 45 i plyta 46 sprezyna 52, dociskajaca w dól plyte 46 z kraz¬ kiem 48. Miedzy krazkami znajduje sie jarzmo strzemienia 53, które jest osadzone wahliwie na osi poprzecznej 54, przytwierdzonej do ra¬ my 12 traktora. Do skrzynki 43 przytwierdzone sa obok cylindrów 41 i 42 dwa ramiona 55, które obejmuja lozyskiem 56 poprzeczna belke 6.Na podwoziu 12 traktora wewnatrz kulisy 15 jest przytwierdzony w lozysku 57 wychylnie cylinder hydrauliczny 58 (fig. 4, 6, 7), w którym porusza sie polaczony przegubowo z plyta wo¬ dzaca 17, pbdwójinie zasilany tlok 59. Za pomoca tloku 59 mozna wychylac wal drazony 6 z wy¬ siegnikiem 2 \ oslona przekladni 14 w kulisie 15 tak, iz moze on przyjmowac w stosunku do traktora 1 polozenia katowe, mniej wiecej w ta¬ kich granicach, jak podaja linie a, b (kreska — kropka) i naznaczone podwójna sitrzalka B (fig. 4).Nad, lancuchem czerpakowym 3, na szynie nosnej 31, umieszczona jest podstawka 60, przy¬ trzymujaca wychylmy i iza pomoca sciagnika 61 nastawny stojak 62, który w górnym koncu posiada drwufaniienny drazek c*ujnifconry €3 wylacznika sterujacego 64, osadzony wyehyiMe pionowo dookola osi poz£oniej. Wylacfetisk wtó¬ rujacy 64 posiada oslone 65 (fig. 8) z materialu nie przewodzacego prad (dzolaitar), przy czytn w bocznych scianach osadzana: jest kotw&ga w ksztalcie litery T, z jezyczkiem kontaktowym 66. Jezyczek 66 porusza sie miedzy stykami 47 i 68. Naprzeciw jezyczka 66 przytlwierdiony jest do kotwicy w sposób izolowany drazek tamj- nikowy. Jezyczek 66 jest polaozony sa pomoca drutu TO z jednym biegunem zródla pradu 09, podczas gdy drugi biegun zródla. prAdu jest uziemiony.Od styku 67 prowadzi przewód elektryczny fi do solenoidu 72,, a od styku 68 przewód elek¬ tryczny 73 do solenoidu 74. Oba konce uzwojen solenofclów sa uziemione tak, iz przy adknejciu sie jezyczka kontaktowego 66 z jednym z kon¬ taktów 67 iwzglednie 68 wzbudza odpowiedni solenodd 72 lub 74. Wzbudzony soilenoid 72 ett)o 74 przyciaga tlok 75 zaworu sterujacego sorwo- moltoru olejowego urzadzenia hydraulicznego 76, przez co sterowane sa glówne taawory 77 cy- lindrów hydraulLaznych 41 i 42, doprowatfzs*- jacych olej z nieuwidocznionego cisnieniowego zbiornika olejowego przez przewody cisnienio¬ we 78 i 79 do tylnych koncówek cytedrów 41 wzglednie 42, podczas gdy przednie konce cy¬ lindrów hydraulicznych sa polaczone przewo¬ dem 80, do którego jest przylaczony wyrów¬ nawczy przewód 81 z zaworem zwrotaytti 12, który jest stale polaczony ze zbiornikiem na olej. Zawory sterujace glównego rozrzadu sa znane i dlatego nie przedstawiono ich szczegó¬ lowo.Obok kopanego rowu ustawione sa równo¬ legle do kierunku rowu laty miernicze 83$ na których znajduja sie nastawne konsolM 84 dla silnie napietej linki, np. drutu stalowego 85 lub tp. Linke prowaidniicza 85 napina sie, przy czym oba konce zakotwicza sie w ziemi Samoczynna regulacja wysokosci wysiegnika z lancuchem czerpakowym dziala jak nastepu¬ je: Linka prowadnicza 85 jeat napieta równo¬ legle do zadanego dna rowu S niezaleznie od uksztaltowania terenu. Po wlaczeniu maszyny i zaglebieniu w ziemi lancucha czerpakowego 3 na wysiegniku 2 do glebokosci dna rowu, czujnik 63 przylega luzno do linki 85, przy czym jezyczek kontaktowy 66 znajduje sie mie¬ dzy stykami 67, i 68, nie dotykajac ich.Przy (rozpoczeciu pracy mozna recznie nasta¬ wic zawór sterujacy albo sterowac samoczyn¬ nie za pomoca wylacznika, sterujacego 88, k$p- — 3 —ry opisany bedzie w dalszym ciagu. Z chwila, gdy traktor posuwa' sie po nierównym terenie ida skutek tego sztywno z nim polaczony lan¬ cuch czerpakowy podnosi sie lub opada tak, ze dolny koniec lancucha unosi sie nad dnem albo zaglebia sie w dno, Czujnik 63 waha sie wokól swej osi w oslonie [wylacznika 65, a je¬ zyczek kontaktowy 66 dotyka styku 67 wzgle¬ dnie 68. Na przyklad pray dotknieciu styku 68 zamyka sie obwód pradu solemoddu 74, który przyciaga tloczek zaworu 75 i doprowadza olej do glównego hydraulicznego wylacznika olejo¬ wego, który ze swej strony uwalnia przewód cisnieniowy 71, tak iz olej wplywa do hydra¬ ulicznego cylindra 42 od tylu. Wskutek tego po¬ suwa sie tlok hydrauliczny w przód i wypiera z przedniej czesci hydraulicznego cylindra 42 olej, który poprzez przewód rurowy 80 plynie do przedniej czesci hydraulicznego cylindra 41 i posuwa wstecz tlok drazka 39. Pnzy pomocy lancucha 38 obraca sie poprzeczna belka nosna, wzglednie wal drazony 6 w takim stopniu w kierunku strzalki C, iz dolny koniec wy¬ siegnika razem z lancuchem, wzglednie koniec lancucha 3 osiaga ponownie wysokosc ustalona linka prowaóniicza 85. Wskutek tego ruchu podnosi sie równiez wylacznik 64, tak iz jezy¬ czek kontaktowy 66 wraca ponownie do polo¬ zenia srodkowego. Przez otwarcie obwodu pra¬ du tlok zaworu 75 wraca do polozenia obojetne¬ go, przez co glówny zawór sterujacy zamyka sie i doplyw oleju hydraulicznego do cylindra 42 zostaje przerwany. W odpowiedni sposób steruje sie wysiegnik równiez w kierunku prze¬ ciwnym, w ptizypadku gdy wysiegnik z trakto¬ rem podnosi sie powyzej dna rowu S wskutek nierównosci terenu. Z chwila gdy przewody cisnieniowe 78 i 79 zamkniete zostana przez glówny zawór sterujacy, wzglednie oba prze¬ wody znajduja sie pod dzialaniem cisnienia oleju iw zbiorniku, stanowia one w lacznosci z ramionami 55, z poprzeczna belka nosna 6 i wysiegnikiem 2, sztywny uklad przy traktorze.Do wyrównania bocznych odchylen wysiegni¬ ka 2 z lancuchem czerpakowym 3 od pionu sluzy wylacznik sterujacy 88 (fig. 1 1 9), przy¬ twierdzony do ramienia 87. Ramie to jest opar¬ te na lozysku 5 walu drazonego 6, albo na strzemieniu 45 ramienia 43. Wylacznik 88 umieszczony jest w obudowie 89, w której znaj¬ duja sie dwa styki 90 i 91. Miedzy kontaktami znajduje sie jezyczek 92, polaczony w sposób izolowany z wahadlem 93, a w sposób przewo¬ dzacy z czopem 94. Wylacznik jest polaczony z pomocniczym (zaworem sterujacym 101. Styk 90 jest peszony przewodnikiem pradu 95 z so- lenoidem 96, a styk 91 poprzez przewodnik pra¬ du 97 z sodenoidem 98, podczas gdy dzop 94 po¬ laczony jest poprzez przewodnik prajdu 99 z ba¬ teria 69. Drugi (biegun baterii (jest uziemiony.Tlok sterujacy 100 miedzy solenoidami 96 i 98 dziala podobnie 'jak tlok sterujacy 75. Steruje on glówny zawór 102 (fig. 6). Sterowane przez niego przewody Cisnieniowe 103 i 104 sa pola¬ czone z Obu koncami cylindra hydraulicznego 58 (fig. 7), którego tlok 59 poprzez plyte wo¬ dzaca 17 jest polaczony mechanicznie z lozys¬ kiem walu drazonego 6. Wahadlo 93 jest Itak ulozyskowane, ze moze sie wychylac poprzecz¬ nie do traktora.Dopóki wal drazony znajduje sie w poloze¬ niu poziomym, to jezyczek 92 nie dotyka zadne¬ go z kontaktów 90 fluib 91. Przy nierównosci te¬ renowej aiibo przy jezdzie po zboczu wal usta¬ wia sie skosnie. Poniewaz wahadlo 93 wilsi zawsze pionowo, jeden z kontaktów 90 lub 91 dotyka jezyczek 92, przez co zostaje wzbudzo¬ ny jeden z aodenoidów 96 albo 98 i nastawia tloczek sterowniczy 100 w taki sposób, ze albo do górnego wzglednie do dolnego konca cy¬ lindra hydraulicznego 58 zostaje doprowadzo¬ ny olej. Wskutek tego przesuwa sie tlok z draz¬ kiem (tlokowym 59 i doprowadza wal drazony 6 ponownie do polozenia poziomego. Dzieki temu utrzymuje sie wysiegnik 2 z lancuchem czer¬ pakowym 3 zawsze dokladnie w polozeniu pio¬ nowym, nawet wtedy gdy traktor przez nie¬ równosci terenu pochylony jest w bok. Korek- rura wysiegnika przy zmianie poziomu albo przy skosnym ustawieniu traktora reguluje sie wzajemnie tak, ze prawidlowe polozenie wy¬ siegnika -zostaje praktycznie stale zachowane.Trzecie sterowanie wysiegnika jest przewi¬ dziane w przypadku, gdy lancuch czeijpakowy 3 natrofi na przeszkode X, powodujaca duzy opór dla zebów lancuchowych tak, iz lancuch usilu¬ je sie wspinac na przeszkodzie. Powstaje przy tym w sztywnym ukladzie plozonym z wysiegni¬ ka 2, lancucha czerpakowego 3, walu 6, kola lancuchowego 37, lancucha 38, tloków 39, 40, cylindrów hydraulicznych 41, 42, skrzynki 43 z ramionami 55, nacisk w dól, który ciagnie strzemie 45 w dól (fig. 6). Naciskowi Itefcnu prze¬ ciwdziala poczatkowo sprezyna 52, która po¬ przez plyte 46 i krazek 48 opiera sie na strze¬ mieniu 53. Z chwila gdy sila sprezyny, wsku¬ tek rosnacego oporu lancucha czerpakowego na ziemi, usilujacego wychylic wysiegnik do góry i przez to obrócic wal idrazony 6, zostanie po¬ konana*, dpufszcza sie strzemie 45, a z nim jedno — 4 —ramie 105, naciskajace ma dzwignia 106. Dzwi¬ gnia ta uruichamia giuizdozek rozdzielczy lii glównego zaworu sterujacego 771, na skultek cze¬ go do cylindra 42 dochodzi olej, a poprzez lan¬ cuch 38 w sposób wyzej opasany obraca sie wysiegnik 2 z lancuchem czerpakowym 5 w kie- runkiu wskazówek zegara, Z chwila, gldy prze¬ szkoda X zostanie pokonana, spada naciek na strzemie 45, sprezyna 52 podnosi strzemie i do¬ plyw oleju ck cylindra 42 zostaje przerwany.Pnzy uirwchomieniu glównego zaworu steruja¬ cego 77 przerywa sie równoczesnie doplyw pra¬ du do wylacznika sterujacego 64 {fig. 4) tak, ze zetkniecie jezyczka 66 i styku 67, spowodowane podniesieniem wysiegnika 2, nie wywoluje zadnego skutku. Z ehrwila jednak, gdy wskutek zmniejszenia nacisku przy wysiegniku 2, podnie¬ sie sie ponownie Strzemie 45, nastepuje Zam¬ kniecie obwodu pradu do sityku 67 i wysiegnik 2 zostaje skierowany w normalne polozenie, dopóki czujnik 63 nie dotknie linki przewodni- czej i komltakt 67 tnie zostanie otwarty. Lancuch czerpakowy jest przeto w sianie bez uszkodze¬ nia pokonywac przeszkody. W razie koniecz¬ nosci moze kierowca operacje wylaczeniowe wykonac recznie pnzy pomocy wylacznika draz¬ kowego.Traktor jest zaopaitrzony w spychacz ,107, umieszczony w przedniej czesci i przytwierdzo¬ ny po obu stronach traktora za pomoca kie¬ rownic 108 wychylnych na osi 54. Dwa na podwoziu 12 wychylnie przytwierdzone cylin¬ dry 109, z tlokami i drazkami tlokowymi 110, sluza do podnoszenia i opuszczania spychacza 107. Doprowadzenie oleju do tych cylindrów jest sterowane przy pomocy drazków, umiesz¬ czonych na traktorze w zasiegu operacji kie¬ rowcy. Urzadzenie ito jako takie jest znane, jednakze w polaczeniu z opisana koparka ro¬ wów posiada ono szczególne znaczenie, ponie¬ waz pozwala przy pomocy tego samego urzadze¬ nia za&ypyrwac rowy, przez to iz wytworzony z wykopanej ziemi nasyp spycha sie ponownie do rowu.Zamiast hydraulicznego napedu wysiegnika z lancuchem czerpakowym mozna zastosowac naped przy pomocy defcferycznych silników, ste¬ rowany w taki sam sposób. PL