i y-T*» POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45004 KI. 65 f, 12 Lips N. V.Drunen, Holandia Urzadzenie do nastawiania skoku lopatek sruby okretowej Patent trwa od dnia 30 marca 1960 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia do nastawiania skoku lopatek sruby okretowej, zawierajacego nastawnik, którego czesc jest polaczona prze¬ suwnie W kierunku osiowym wewnatrz wy¬ drazonego walu sruby z pretem naistawczym do ustawiania skoku lopatek.Urzadzenie tego rodzaju jest znane. W nie¬ których •znanych urzadzeniach cylinder nastaw¬ nika jest utworzony przez rozszerzona wydra¬ zeniem czesc walu sruby, w której tlok z ,tlo- czyskiem, bezposrednio polaczony z pretem na- stawczym lub stanowiacym z nim jedna calosc, jest przesuwny poosiowo pod wplywem czynni¬ ka hydraulicznego, doprowadzanego na jedna lub druga sitrone tloka. Takie znane urzadzenie posiadla jednak te wade, ze naprawy i wymia¬ ny czesci sa trudne i sa mozliwe tylko wtedy, gdy obrabia sie duze i ciezkie czejsci Znane sa równiez i inne pomysly w tej dzie¬ dzinie, przy czym niektóre z nich nie mialy wymienionych niedogodnosci, wykazywaly jed¬ nak inne wady, przy czym praca ich nie byla niezawodna, a ponadto budowa odnosnych urza¬ dzen byla bardzo skomplikowana i kosztowna.Wrazliwe na uszkodzenie czesci do przeno¬ szenia w kierunku osiowym ruchów i sil z cze¬ sci nieruchomych na czesci obrotowe sa czesto konieczne.Wynalazek niniejszy ma na celu uzyskanie prostej i niezawodnej budowy omówionego wy¬ zej urzadzenia w zastosowaniu do walów o du¬ zej srednicy dla srub okretowych.Aby osiagnac ten cel, urzadzenie wedlug wy¬ nalazku jest zaopatrzone w nastawnik, zawiera¬ jacy pewna liczbe cylindrów z tlokami i tloczy- skaimi, przebiegajacymi wzdluz zewnetrznej stro¬ ny walu sruby i przynajmniej w przyblizeniu równo rozlozonymi wzdluz obwodu tego walu, przy.czym jedna czesc tych cylindrów i tlo- czysk jest polaczona z zewnetrzna strona walu, wskutek czego moze obracac sie z nim razem,bedac nieruichoma wfegledem niego w kierunku poosiowym.W iten sposób mozna zastosowac jako zespól nastawczy cylindry hydrauliczne z tlokami typu normalnego o wymiarach normalnych, dostep¬ nych do nabycia w wielu portach swiata. Po- nadlto budowa taka jest calkowicie niezawodna, w dzialaniu i prosta. Wymiane cylindrów mo¬ ga wykonac latwo inzynierowie okretowi. Po¬ nadto, jezeli jeden z cylindrów przestanie dzia¬ lac, ito inne dzialaja w dalszym ciagu, dajac prawidlowe nastawienie skoku, wskutek czego nie zachodzi potrzeba .zatrzymywania sie statku.Najlepiej jest, jezeli cylindry sa przylaczone do zewnetrznej strony walu, a tloczyska wysta¬ ja przez otwory w promieniowych sciankach koncowych obudowy, wytworzonej jako roz¬ szerzona czesc walu sruby w tym wale, wspól¬ dzialajac w tej oslonie z jarzmem lub tarcza, polaczona z pierscieniem nastawczym.Wedlug dalszej znamiennej cechy wynalazku pompa do wytwarzania cisnienia w czynniku hydraulicznym oraz zawór rozrzadczy do roz¬ rzadzania doplywu tego czynnika do nastaw¬ nika sa 'zalozone na wale lub wewnatrz walu sruby i obracaja sie razem z tym walem.Wynalazek jest uwidoczniony szczególowo na rysunkach, jako przyklad jednej z korzystnych postaci wykonania, na których fig. 1 przedsta¬ wia urzadzenie w przekroju podluznym, prze¬ chodzacym przez os walu sruby, a fig. 2 — przedluzenie walu sruby wedlug fig. 1. (Calko¬ wity wal przedstawiony jest razem ma fig. 1 po lewej stronie i na fig. 2 po prawej stronie).Wal 1 (fig. 1) jest wydrazony od strony zbli¬ zonej do sruby (z lewej strony rysunku), a przez ten wal jest przepuszczony pret nastawczy 2.Lewa czesc walu sruby posiada kolnierz 3, za pomoca którego wal laczy sie z szersza wydra¬ zona czescia cylindryczna 4, która na drugim koncu jest polaczona z kolnierzem 5 czesci 6 walu. Czesci 3, 4 i 5 stanowia obudowe 7, przy czym pret nastawczy 2 na swym zewnetrznym koncu podtrzymuje tarcze 8, umieszczona w tej obudowie.Ozesc 6 walu posiada stozkowa powierzchnie 9, na której jest umocowany pierscien 10 za po¬ moca nakretki 11. Tarcia 8 i pierscien 10 pod¬ trzymuja w pewnej liczbie polozen równomier¬ nie rozmieszczone wzdluz obwodu walu zespo¬ ly dwóch uch 12 i 13. W czesci kolnierzowej 5 sa wykonane otwory 14, dokladnie umieszczone osiami pomiedzy kazdym zespolem przyleglych uch 12 i 13. Przez kazdy óliwór 14 przechodzi tloczysko 15 nastawnika hydraulicznego o po¬ dwójnym dzialaniu, posiadajacego cylinder 16, wykonany jako urzadzenie normalnego typu i wymiarów, dostepne na rynku w wielu cze¬ sciach swiata. Cylinder 16 na swym tylnym, czyli prawym koncu jest polaczony przegubowo z odpowiednim zespolem uch 12 na swym swo¬ bodnym koncu.Wewnatrz obudowy '/ znajduje sie ponadto uruchamiany elektrycznie hydrauliczny zawór rozrzadczy 17. Wewnatrz srodkowej wydrazonej komory w czesci 6 walu, graniczacej z obudo¬ we 7, znajduje sie izawór cisnieniowy 18, wy¬ konany jako hydropneumatyczny zasobnik ci¬ snienia, posiadajacy komore gazowa, która jest elastycznie sprezana i wywiera cisnienie na czynnik hydrauliczny, zawarty wewnatrz.Na prawym koncu walu 6 znajduje sie tuleja 20 (fig. 2) o ostozkowej powierzchni, przymoco¬ wania za pomoca nakretki 21. Tuleja 20 posiada kolnierz, za pomoca którego jest przymocowa¬ na do wydrazonej ozesci cylindrycznej 22, która na drugim koncu laczy sie z kolnierzem 23 cze¬ sci walu 1 sruby, jak to uwidooczniono z pra¬ wej strony rysunku. Czesci 20, 22 i 23 stano¬ wia razem komore 24, w której znajduje sie pompa 25. Pompa ta jest podtrzymywana za pomoca stozkowej obsady 26 przymocowanej podstawa do krawedzi tulei. Na wale wirnika pompy wewnatrz obsady 26 znajduje sie sprze¬ glo cierne 27. Na czesci tego walu, znajdujacej sie (bardziej w lewo, jest umieszczone podwójne kolo pasowe 28 na pasy klinowe.Zbiornik olejowy 29 umieszczony na statku ponad walem posiada polaczenie 30 z pierscie¬ niem 31, umieszczonym dokola czesci 6 walu sruby. W tym pierscieniu 31 znajduja sie uszczelki kolnierzowe 32 i lozysko kulkowe 33, wskutek czego pierscien ten jest podtrzymywa¬ ny przez wall sruby. Pierscien 31 w stanie nie¬ ruchomym jest jednak utrzymywany podczas obracania sie walu, np. przez odpowiednie umo¬ cowanie przewodu 30. Komora olejowa 34 w tym pierscieniu 31 jest polaczona z dlugim poosio¬ wym kanalem olejowym 35, przebiegajacym przez cala czesc 6 walu sruby. Na prawym kon¬ cu ten kanal 35 jest polaczony ze strona ssaca pompy 25 przewodem 36, a na lewym konjcfu przewód 37 laczy ten kanal z otworem odply¬ wowym zaworu rozrzadczego 17. Przewód od¬ plywowy 38 dla oleju, poddany cisnieniu pom¬ py, przebiega od pompy przez zawór zwrotny 38a ido srodkowego kanalu 39 w czesci 6 walu, przy czym ten kanal posiada odgalezienie do przewodu, prowadzacego do zasobnika 18 ka¬ nalu 40, prowadzacego przez kanal 41 do otwo- -2 —ru wejsciowego zaworu rozrzadczego 17. Od ka¬ nalu 39 jest odgaleziony inny kanal 42 do ko¬ mory 43, zamkniety na jednym koncu przepo¬ na. Ta przepona uruchamia pret 40 dla wla¬ czania i wylaczania sprzegla ciernego 27. Na przepone dzialu kulka zapadkowa 45, dzialaja¬ ca na trzpien przepony. Kulika ta wspóldziala z dwoma wglebieniami lub zwezonymi czescia¬ mi w precie 44 w celu zatrzymywania tego pre¬ ta w dwóch polozeniach, jak przedstawiono na rysunku, a mianowicie w polazeniu przy wla¬ czonym sprzegle 27 oraz w wylaczonym polo¬ zeniu tego sprzegla. Kulka 45 jest popychana w kierunku preta 44 sprezyna 46, której nacisk moze byc regulowany sruba nastawcza 47.Przewód elektryczny 48 prowadzi do szeregu styków szczotkowych 49 znajdujacych sie na pierscieniu 10 czesci 6 walu. Od tego punktu prad elektryczny jest doprowadzany do za¬ woru rozrzadczego 17, uruchamianego elek¬ trycznie. Przewód 48 na zewnatrz walu sruby jest przylaczony do zwyklego wylacznika elek¬ trycznego, za pomoca którego mozna oddzialy¬ wac na zawór rozrzadczy 17 dla zmiany skoku lopatek. Zawór 17 jest utrzymywany w prawi¬ dlowym polozeniu, gdy iskok rózni sie od war¬ tosci nastawionej, jezeli natomiast skok jest równy tej wartosci, wówczas nie wystepuja zadne impulsy elektryczne, wskutek czego zawór roztfzadczy powraca automatycznie w polozenie srodkowe, w którym nie nastepuje ani zasilanie oleju, ani odprowadzanie oleju do zespolu na- stawczego 16 i z powrotem.Kola 28 sa polaczone za pomoca pasów kli¬ nowych 50 z dwoma kolami 51 zespolu czterech kól wykonanych jako jedna calosc i osadzonych obrotowo na czopie 52 na zewnetrznym koncu ramienia 53, przymocowanego do tulei 20 lub stanowiacego z nia jedna calosc.Dwa kola 54 zespolu jednostkowego sa pola¬ czone za pomoca pasów klinowych 55 z pier¬ scieniem 56 o dwóch zlobkach klinowych, przy czym ten pierscien jesit osadzony nieruchomo na cylindrycznej czesci 22 komory 24. Obsada tego pierscienia 56 zostala przedstawiona na rysunku tylko schematycznie w postaci ramie¬ nia 5T.Zawór rozrzadczy 17 jest polaczony za pomo¬ ca przewodów 58 kanalów 59 i przewodów 60 z obydwiema stronami hyidraulicznych cylin¬ drów nastawczych 16.Nadmiarowy zawór bezpieczenstwa 61 (fig. i) laczy kanal 39 z kanalem 35.Powyzej opisane urzadzenie dziala w sposób nastepujacym Gdy wal sruby obraca sie, wów¬ czas, oslona pempy 25 obrada sie wiraz z nim z ta sama predkoscia katowa. Przez* pierscien 56 kola 51 i 54 oraz kola 28 z pasami klinowy¬ mi, miedzy tymi czesciami, jest obracany wir¬ nik pompy wzgledem oslony, wskutek czego olei który moze przeplywac ze zbiornika 29 przez przewód 30 do kanalu 35, jest poddamy cisnieniu za pomoca pompy i odplywa do ka¬ nalu 39. Cisnienie tego oleju jest przekazywa¬ ne równiez i do zasobnika 18 i podlega oddzia¬ lywaniu komory gazowej zawartej w zasobni¬ ku, przy czym to cisnienie daje sie równiez wyczuwac na jednej stronie zaworu rozrzad- czego 17. Jezeli teraz zachodzi koniecznosc zmiany skoku lopatek sruby, to przez przewód 48 i styki szczotkowe 49 zostaje wyslany impuls elektryczny do elektrycznej czesci zaworu roz- rzadczego 17, który przyjmuje ,w ten sposób pozadane polozenie. Olej pod cisnieniem, prze¬ plywajacy przez kanal 40 i przewód 41 do za¬ woru rozrzadczego, jest w ten sposób przepro¬ wadzany za pomoca tego zaworu na te strone zespolu nastawczego 16, która powoduje prze¬ suniecie tloka wewnatrz zespolu w zadanym kierunku. Przy takim przesunieciu tloczysk 15 zostanie przesuniete równiez ucho 12 i tarcza 8, która w czasie tego ruchu pociaga pret nastaw- czy 2. Jezeli zachodzi potrzeba zatrzymania ru¬ chu nastawiania skoku, impuls elektryczny z przewodu 48 zostaje przerwany, zawór suwako¬ wy lub inna ruchoma czesc zaworu rozrzadcze¬ go 17 powraca w polozenie srodkowe i w ten sposób zawór nie powoduje juz przeplywu oleju do cylindra 16, wskutek czego pret nas/taiwczy 2 nie jest juz uruchamiany. Podczas ruchu na¬ stawiania skoku olej przeplywa od strony ni¬ skocisnieniowej tloków w cylindrach 16 przez odpowiednie przewody 60, kanaly 59 i przewo¬ dy 58 oraz przez zawór rozrzadczy 17 do prze¬ wodu 37 i do kanalu 35 z powrotem do pompy.Jezeli nastawianie skoku nie jest dokonywa¬ ne, pompa 25 tloczy nadal, olej jedmak nie mo¬ ze przeplywac w powyzej opisany sposób poza zawór rozrzadczy 17, wiskutek czego cisnienie oleju wzrasta i cisnienie to dziala przez kanal 42 na przepone w komorze 43, przesuwa te przepone na zewnatrz i w ten sposób za po¬ srednictwem preta 44 wlacza sprzeglo cierne 2Tt wiskutek czego silnik pompy juz nie jest na¬ pedzany. Zawór zwrotny 38a utrzymuje zasob¬ nik 18 i kanaly prowadzace do zaworu rozrzad¬ czego 17 w stanie napelnionym i pod cisnie¬ niem. Jako dodatkowy srodek bezpieczenstwa, w razie potrzeby zaczyna dzialac zawór bez- — 3 —pfiebzeniatwa 61, umozliwiajacy przeplyw oleju z kanalu 39 do kanalu 35, jezeli cisnienie oleju staje sie zbyt wysokie.Impuls elektryczny do nastawiania skoku mo¬ ze byc otrzymany z -urzadzenia nastawozegD', uruchamianego recznie albo z samoczynnego urzadzenia nastawczego. Impuls elektryczny mc- ze byc przerwany z chwila osiagniecia nsusta- Wionego skoku. PL