Opublikowano dnia 21 wrzesnia 1961 r *o4» Ufa *?!**< l a POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44885 KI. 4£4H#W Instytut Badawczy Lesnictwa *) ASI M/OZ Warszawa, Polska Sposób zabezpieczenia nlekorowaaego surowca iglastego przed owadami Patent trwa od dnia 14 lipca 1960 r.Zagadnienie zabezpieczenia niekorowanego surowca iglastego na skladach tartacznych przed zerem i masowym rozrodem szkodliwych owadów uroslo w okresie powojennym do rozmiarów problemu z przyczyny niemoznosci stosowania tradycyjnego zabiegu korowania.Nieprzezwyciezone trudnosci korowania wyni¬ kaja z wielkiej pracochlonnosci tego zabiegu.Nadto skladowanie surowca w stanie okorowa¬ nym jest zwiazane z pewnymi stratami, wyni¬ kajacymi z deprecjacji surowca wskutek pe¬ kania i sinizny.Pozostawianie surowca w korze w stanie nie¬ zabezpieczonym jest niemozliwe z punktu wi¬ dzenia gospodarki lesnej i niepozadane z pun¬ ktu widzenia interesów drzewnictwa.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa prof. dr Witold Koe- hler i -mgr Jan Kulesza.Sklady tartaczne, na których zalega niekoro- wany i nie zabezpieczony surowiec, stanowia olbrzymia wylegarnie groznych szkodników lasu: korników, smolików, kózek i bogatków, których masowy rozród zagraza istnieniu la¬ sów, sasiadujacych ze skladnikami w promie¬ niu kilku kilometrów, w dalszej zas perspek¬ tywie równiez i bardziej oddalonym komplek¬ som lesnym, wskutek stopniowego rozprze¬ strzenienia sie szkodników.Niebezpieczenstwo rozrodu szkodników dla drzewnictwa nie jest wprawdzie tak katastro¬ falne, lecz takze powazne wskutek obnizenia wartosci surowca przez drazenie w nim chod¬ ników (drwalniki, zerdzianka) oraz przez czyn¬ ne infekowanie go sinizna, przenoszona glów¬ nie przez masowo rozradzajace sie na skladni¬ cach cetynce.W swietle tych faktów pozostawienie su¬ rowca iglastego na skladnicach tartacznych w stanie niekorowanym i nie zabezpieczonymprzez okres wiosenny i letni jest niedopusz¬ czalnych ^zreszta ;noiC*ija odpowiednie prze¬ pisy Nalezy podkreslic, ze w Polsce rozmiar zagrozenia zarówno drzewostanów przez ma¬ sowy nalot szkodników ze skladnic, jak rów¬ niez surowca na skladach przez nalot szkod¬ ników z lasu jest szczególnie duzy ze'wzgle¬ du na rozmieszczenie tartaków, drzewnych za¬ kladów przemyslowych i kolejowych skladnic surowca drzewnego, majacych czesto poloze¬ nie sródlesne lub przylesne.Zagadnienie dezynsekcji surowca iglastego jest przedmiotem zainteresowan i intensywnych prac badawczych^ w róznych krajac^ licznych instytucji naukowych oraz badawczo-przemys- lowych. Na ogól w wiekszosci krajów badania te prowadzone sa w znacznie korzystniejszych ; warunkach niz u nas ze wzgledu na liczny zastep specjalistów, e zorganizowana scisla wspólprace biologów z chemikami oraz w opar¬ ciu o mocne zaplecze silnie rozbudowanego przemyslu fitofarmaceutycznego.Praktycznym wyrazem osiagniec badawczych w omawianym zakresie sa liczne preparaty o kontaktowym typie dzialania.Preparaty te sa? badz roztworami olejowymi kontaktowych srodków owadobójczych; "badz ~ emulsjami. Stosuje sie je w formie oprysków badz profilaktycznie (przed zainfekowaniem surowca przez owady), badz jako zabieg awai- czania (po zainfekowaniu surowca). G#wnynVi, ich zalozeniem obok bezposredniego toksycz¬ nego oddzialywania na owady przy ich kon¬ takcie z insektycydem na powierzchni kory jest przenikanie w glab kory i pod kore dla uniemozliwienia rozwoju i rozrodu szkodni¬ ków.Poniewaz preparaty zachowuja toksyczne dzialanie na powierzchni kory stosunkowo krótko (w warunkach skladowisk: bardzo sil¬ ne naslonecznienie, stosunkowo ogromne wa¬ hania temperatury, silne splukiwanie przez opady), przeto glówny nacisk kladziono na ce* che wglebnego przenikania, wskutek czego naj¬ wieksze zastosowanie znalazly roztwory olejo- . we. Preparaty te daja dobry, praktycznie pel¬ ny wynik przy zabezpieczeniu surowca swier¬ kowego i jodlowego dzieki niezbyt grubej i sto¬ sunkowo gladkiej korze tych gatunków drzew.Znacznie bardziej skomplikowany okazal sie problem zabezpieczenia surowca sosnowego, charakteryzujacego sie gruba i silnie spekana kora, posiadajaca w dolnych partiach pni gru¬ ba, skorkowaciala warstwe martwicy o taflo- watej budowie, bardzo utrudniajacej wglebne przenikanie preparatów. Dodatkowa trudnosc stanowia wlasciwosci biologiczne glównego i bardzo groznego szkodnika, wywodzacego sie na surowcu sosnowym, mianowicie cetynca wiekszego, wgryzajacego sie w boczne i dolne partie gpni poza zasiegiem oprysku oraz wy¬ bierajacego do zakladania chodników glebsze szczeliny, i spekania kory. Nadto gatunek ten wykazal wybitna odpornosc na insektycydy kontaktowe, v zwlaszcza w stadium larwy i'poczwarki. Z tych przyczyn zastosowanie do¬ tychczas znanych preparatów powodowalo tyl¬ ko czesciowa redukcje liczebnosci szkodników, co wobec olbrzymiego: ich zmasowania w wa¬ runkach skladów tartacznych nie stanowilo rozwiazania problemu, nie zapobiegalo rozwle¬ kania [jbrzez cetynca sinizny, wreszcie powaz¬ nie zagrazalo wytworzeniem sie szczepów szkodnika odpornych na dzialanie trucizn. zwazywszy caloksztalt wymienionych oko¬ licznosci zrezygnowano z poglebienia cechy, uwazanej dotad za decydujaca o skutecznosci zabiegów, mianowicie wlasciwosci wglebnego dzialania, natomiast glówny nacisk przeniesio¬ no na kwestie utrwalania dzialania po¬ wierzchniowego, oslabienia dzialania czynników " likwidujacych toksycznosc preparatu, chemicz¬ nie (rozklad swietlno-termiczny) i mechanicz¬ nie (woda, wiatr), wreszcie osiagniecia trudno dostapByoh dla : oprysków. glebszych szczelin i-spekan kory. Dodatkowo zmierzano do za- < klócenia naturalnych instynktów i odruchów szkodnika, warunkujacych procesy infekowania przez niego surowca (poszukiwanie dogodnych miejsc do wgryzania sie chrzaszczy) wskutek fizycznych i morfologicznych zmian cech po¬ wierzchni kory. Spodziewano sie na drodze tej osiagnac przedluzenia okresu poszukiwania przez chrzaszcze dogodnych legowisk, a zatem zwiekszenie ich kontaktu z trucizna, zalegaja* car na powierzchni. Zadania te osiagnieto przez: zablokowanie trucizny, naniesionej na po*- wierzchnie przed splukiwaniem i rozciencza¬ niem woda, pochodzaca z pionowych (deszcze) i poziomych (rosa) opadów atmosferycznych, obnizenie rozkladu preparatu przez czynniki swietlno-termiczne -wskutek stworzenia pokry¬ wy na warstwie trujacej, przy czym korzystna cecha pokrywy Jest biala jej barwa zmniej¬ szajaca nagrzewanie kory, wzmozenie dziala¬ nia toksycznego podstawowych w zabiegu in¬ sektycydów droga wprowadzenia domieszek chemicznych, majacych jednoczesnie tworzyc trwale powloki, osiagniecie glebszych nierów¬ nosci kory w drodze kombinowania zabiegów — 2 —oprysku i opylu, utrudnienie i przedluzenie poszukiwania przez szkodniki korzystnych miejsc do zakladania chodników m przez zmiane fizycznych Wlasciwosci podloza.Sposób zabezpieczania niekorowanego surow¬ ca iglastego przdd owadami wedlug wy¬ nalazku polega na zwilzaniu ochranianego su¬ rowca woda, zawierajaca ewentualnie w za¬ wiesinie lub emulsji srodki owadobójcze kon¬ taktowe i na opylaniu mokrej powierzchni substancjami wiazacymi chemicznie wode i tworzacymi niewymywalna pokrywe bialego koloru. Czynnik owadobójczy moze byc lokali¬ zowany takze w czesci, sluzacej do opylania.Sposób wedlug wynalazku zostal zbadany w serii doswiadczen z bardzo dobrym efektem, przy czym wybitna rola wiazacych pokryw uzewnetrznila sie w sposób bardzo wyrazny.Przyklad. Surowiec tartaczny opryskuje sie 5%-owa zawiesina wodna DDT i opyla miesza- y nina fluorokrzemianu sodu z kreda, gipsem bezwodnym lub kwasnymi cementami. PL