Wynalazek dotyczy przyrzadu do badania blon filmowych dla ksztaltowania sposobu od¬ twarzania barw z naswietleniem kopii filmu za pomoca pierwotnie padajacego swiatla ze zródla swiatla dla wytworzenia kopii i wy¬ brania kopii dla wytworzenia z barw podsta¬ wowych obrazu kopii o odpowiednich parame¬ trach barw, które zostana przeniesione przez nadajnik telewizyjny, a nastepnie odtworzone przez odbiornik telewizyjny.W znanym przyrzadzie do badania blon fil¬ mowych chemiczny proces kopiowania dla wy¬ tworzenia pozytywu barwnego jest wykonywa¬ ny na podstawie posiadanego negatywu. W pro¬ cesie, w którym pozytyw jest wybierany i wy¬ sylany za pomoca nadajnika telewizyjnego, aby nastepnie byc odtworzonym przez odbiornik telewizyjny, otrzymuje* sie jednak zwykle po stronie odbiorczej obraz rózniacy sie od obrazu wybranego po stronie nadawczej. Jednym z po¬ wodów tej róznicy jest ograniczony^ zakres kontrastówosci przyrzadu odtwarzajacego obraz w porównaniu do oryginalnego obrazu w war runkach normalnych, jak równiez korekcji, która przewidziana jest w urzadzeniach tele¬ wizyjnych dla wyrównania tej ograniczonej kontrastowosci. Przy pomocy zwyklej metody filmu barwnego moga byc uzyskane nasycone barwy o duzym natezeniu oswietlenia. Ze wzgle¬ du na szczególnie duzy zasieg kontrastu moga byc odtworzone równiez nasycone barwy o nis¬ kim natezeniu oswietlenia. Po przeciwnej stro¬ nie ukladu telewizji barwnej, który pracuje wedlug zasady addytywnej, mozna odtworzyc pelne barwy o duzym natezeniu oswietlenia, istnieje jednak mozliwosc naruszenia pelnego odtworzenia barw o niskim natezeniu oswie¬ tlenia na skutek ograniczonego zakresu kon¬ trastu. Stad przyjal sie sposób, W którym po stronie nadawczej stosuje sie zwiekszona ko¬ rekcje — gamma, aby wzgledne natezenie oswietlenia malo jasnych czesci odtworzonegoobrazu podwyzszyc. Elektryczne uklady mas¬ kujace sa stosowane, aby wyrównac obnizenie nasycenia, barw, które jest spowodowane przez tego rodzaju Jcorekcje *-^ gamma, jak równiez, aby stworzyc'* pewne wyrównanie dla innych bledów kolorymetrycznych. Takie bledy wyla¬ niaja sie na przyklad na skutek niepozadanej absorbcji wrazliwej na barwy warstwy powlo¬ ki filmu lub na skutek odchylenia spektralnej charakterystyki chlonnosci od zadanegp prze¬ biegu odpowiednio do wytworzonych sklado¬ wych barw w przyrzadzie do odtworzenia obra¬ zu. Szczególowe rozpatrzenie zwiekszonej ko¬ rekcji — gamma i zwiazanych z tym zagad¬ nieniem zjawisk znajduje sie w artykule „Brightness Modification Proposals for Tele- wisig Oolor Film" — Brewer i inni na stronie 174 i nastepnych w Proceedings of the I. R. E. rok 1954 jak równiez w tym samym zeszycie tego czasopisma w artykule „The Use of Elec¬ tronic Masking in Color Television" — opisa¬ nej przez Burra.Chociaz wymienione korekcje przyczyniaja sie do usuwania bledów odtworzonego obrazu, nie prowadza one jednak do calkowitej zgod¬ nosci barw obrazu odbieranego z wyslanym obrazem fotograficznym. Przy pomocy korekcji osiaga sie wprawdzie calkowicie zadawalajace odtworzenie, jednak w zaden sposób nie otrzy¬ muje sie gwarancji calkowitej zgodnosci. Aby byla mozliwie zadawalajaca kontrola za pomoca przyrzadu do badania filmu zaleznosci przy odtwarzaniu obrazu sposobem fotograficznym i nastepnym przenoszeniu telewizyjnym, jest niezbednym, aby wlasnosci zarówno sposobu fotograficznego jak i przenoszenia telewizyjne¬ go byly odpowiednio uksztaltowane.Za pomoca przyrzadu wedlug wynalazku do badania blon filmu powinny byc usuniete wy¬ mienione wady. Przyrzad do tego celu zna¬ mienny jest tym, ze posiada urzadzenie do wybierania oryginalu obrazu, a dla uzyskania okreslonych wielkosci barw odpowiednio do strony nadajacej przez wybranie uzyskanych na kopii wielkosci barw za pomoca przeksztaltni¬ ka dla przemiany uzyskanych wielkosci barw we wtórne wielkosci barw, które odpowiadaja w nadajniku telewizyjnym odpowiednim wtór¬ nym wielkosciom barw, dla doprowadzenia do przyrzadu odtwarzajacego obraz odpowiednich wielkosci barw, jak równiez przez przyrzad odtwarzajacy obraz do odtworzenia obrazu zgodnego z obrazem uzyskanym przez kopio¬ wanie.Wynalazek dotyczy takze nastawnego ukladu maskujacego, który w szczególnosci nadaje sie do zastosowania w przyrzadzie badawczym wed¬ lug wynalazku. Uklad maskujacy znamienny tym, ze zawiera pierwszy uklad matryc (do odtwarzania na wiekszej ilosci zacisków wyj¬ sciowych okreslonych wielkosci barw odmien¬ nych w porównaniu do wielkosci barw, które zostana doprowadzone do zacisków wejscio¬ wych, i drugi uklad matryc z zaciskami wej¬ sciowymi i wyjsciowymi, które sa odmienne w porównaniu do napiec doprowadzonych do zacisków wejsciowych, oraz uklad przenoszacy umieszczony miedzy zaciskami wyjsciowymi pierwszego i zaciskami wejsciowymi drugiego ukladu matryc dla doprowadzenia zmienionych przez pierwszy uklad matryc wielkosci barw do zacisków wejsciowych drugiego ukladu ma¬ tryc.Dodatkowe cele i korzysci wynalazku wyni¬ kaja z ponizej przedstawionej postaci wyko¬ nania wynalazku, który uwidoczniony na ry¬ sunku umozliwia jego blizsze objasnienie.Fig. 1 przedstawia czesc wejsciowa przyrzadu do badania blon filmowych, fig. la — czesc laczaca sie z czescia wejsciowa przyrzadu ba¬ dawczego, fig. 2 i 3 przedstawiaja krzywe dla uwidocznienia czulosci spektralnej swiatlo¬ czulych warstw pozytywu filmowego, fig. 4 przedstawia schemat polaczen uproszczonej mo¬ dyfikacji czesci uwidocznionej na fig. 1, a fig. 5 — schemat polaczen ukladu maskujacego wed¬ lug wynalazku.Fig. 1 uwidacznia wybieranie barwnega ne¬ gatywu 28 za pomoca analizujacej elektronówki oscyloskopowej, która wytwarza ruchoma plam¬ ke swietlna i przez soczewke 31 rzuca na ne¬ gatyw. Swiatlo barwne przy przechodzeniu przez negatyw zostanie przez czesciowo prze¬ puszczalne lustra 32 i 33 rozlozone na barwy podstawowe czerwona, zielona i niebieska i na¬ stepnie te promienie skladowe zostana dopro¬ wadzone do odpowiednich fotokomórek 36 R, 36 G i 36 B. Przed kazda fotokomórka znajduje sie jedna soczewka 34 i jeden filtr 35. Za po¬ moca tych elementów moze byc dopasowany spektralny rozdzial czulosci fotokomórki do czulosci wchlaniania warstw swiatloczulych w fotograficznych sposobach wytwarzania po¬ zytywu na podstawie negatywu 28. Byloby znacznie prosciej, azeby fotograficzny sposób oswietlania materialu pozytywu polegal na przepuszczaniu swiatla przez negatyw oraz aby material pozytywu posiadal trzy swiatloczule warstwy, które zostana poddane fotograficzne¬ mu procesowi wywolywania. W tych warun- -?-• kach fotokomórki 36 wytwarzaja odcienie barw, które odpowiadaja oswietleniu kazdej war¬ stwy.Nalezy zwrócic uwage na to, ze litery R, G i B przejsciowo zastepuja podobne cyfry odniesienia aby wskazac, ze chodzi o te same jednostki, które sluza do przeniesienia trzech barw podstawowych czerwonej, zielonej i nie¬ bieskiej.Utworzone w ten sposób proporcjonalne do oswietlenia odcienie barw zostana doprowadzone poprzez wzmacniacze 37 do dzielników napie¬ cia 38, które zaopatrzone sa w srodki nastaw- cze w postaci regulowanych zaczepów. Wzmoc¬ nienie wzmacniacza 37 jest tak nastawione, ze wzajemny stosunek wielkosci przenoszonych odcieni barwy jest zgodny z wartosciami oswie¬ tlenia warstw blon filmowych jezeli srodki nastawcze przyrzadu do badania blon filmo¬ wych i urzadzenia kopiujacego, których spo¬ sób dzialania jest regulowany, sa nastawione na wzajemnie odpowiednie wartosci. Nasta¬ wienie kazdego dzielnika napiecia zgadza sie wtedy bezposrednio z urzadzeniem kopiujacym, za pomoca którego zostanie ustalone natezenie odpowiednich skladowych barwy swiatla ko¬ piujacego. Odcienie barw znajdujace na odcze¬ pach dzielnika napiecia nie docieraja do wzmac¬ niacza 40 o liniowym przebiegu wzmocnienia, którego krzywe przenoszenia odpowiadaja za¬ leznosci wytworzonych w warstwie blony fil¬ mowej wartosci zaczernienia od oswietlenia.Znajdujace sie na zaciskach wyjsciowych 40d, 40e i 40f wzmacniacza 40 napiecia sa wiec pro¬ porcjonalne do odpowiednich wartosci zaczer¬ nienia czulych na czerwone, zielone wzglednie niebieskie barwy swiatla warstwy blony fil¬ mowej. Poniewaz nasladwany fotograficzny pro¬ ces jest subtrakcyjnego rodzaju, przeto te warstwy blony filmowej sa zabarwione na ko¬ lor zielono-niebieski, purpurowy wzglednie zólty.Krzywa na fig. 2 przedstawia spektralny rozdzial zaczernienia dla zóltych Y, purpuro¬ wych M wzglednie zielono-niebieskich C warstw blony filmowej. Jak uwidacznia krzywa, za¬ czernienie nie ogranicza sie do przynaleznego zakresu widma, lecz wystepuje takze jako niepozadane zaczernienie w obróbce obydwóch pozostalych warstw. Rzeczywista wartosc za¬ czernienia pozytywu dla pewnej barwy pod¬ stawowej okazuje sie dlatego jako suma war¬ tosci zaczernienia wszystkich barwnych warstw w odniesieniu do tej barwy podstawowej i jest wieksza od wlasciwej wartosci. Rzeczywiste zaczernienie barwy czerwonej okazuje sie na przyklad jako Dr = acr Dc -r- amr Dm -4- ayr Dy, (1) gdzie Dc, Dm i Dy sa wartosciami zaczernienia warstwy zielono-niebieskiej, purpurowej wzgled¬ nie zóltej odpowiednio do calkowitego pola zamknietego krzywymi na fig. 2, podczas gdy aCr, amr i ayr sa wspólczynnikami, które wska¬ zuja czesc wymienionego pola, które znajduje sie w czerwonym zakresie widma Podobne równania uzyskuje sie dla calkowitego zaczer¬ nienia w odniesieniu do barwy zielonej i nie¬ bieskiej. Znajdujace sie na zaciskach 40d, 40e i 40f napiecia zostana doprowadzone do jednego z uwidocznionych na fig. 1 ukladu mieszania lub matryc. Uklad ten jest dobrany nie tylko z uwagi na wymienione wzajemne pokrycie krzywych widma warstw blony filmowej, lecz takze z uwagi na wypadkowe oddzialywanie tego wzajemnego pokrycia i rozdzialu widmo¬ wego czulosci wybierania uzywanego w nadaj¬ niku telewizyjnym urzadzenia wybierajacego filmu dla pozytywnej blony filmowej. To urza¬ dzenie wybierajace moze byc znanego rodzaju, np. takiego jakie jest opisane na stronie 289 — 305 w ksiazce „Podstawy -telewizji kolorowej" Hazeltine Laboratorien wydanej w 1956 r. przez Johna Wiley. Typowe krzywe charakterystyk barwnosci urzadzenia wybierajacego uwidocz¬ nione sa na fig. 3. Krzywe te pod wzgledem warunków czulosci uzywanych kineskopów od¬ biorczych ustalone sa w odniesieniu do barw podstawowych. Aby oznaczyc na przyklad po¬ zorna wartosc zaczernienia warstwy zielono- niebieskiej przy jej analizie za pomoca krzy¬ wej charakterystyki koniecznosci Tr oblicza sie z krzywej Trkrzywa funkcji Tr • 10-Dr, gdzie Dr jest rzedna krzywej C na fig. 2, po czym pole które ogranicza ostatnio wymieniona krzy¬ wa jest dzielone przez pole poprzedniej krzy¬ wej. Ujemny logarytm ilorazu jest szukana wartoscia zaczernienia. Proces jest powtarzany w odniesieniu do krzywej zaczernienia C dla kazdej krzywej Tg i Tb, a potem wszystkie trzy sposoby sa przeprowadzane w odniesieniu do kazdej z dwóch pozostalych krzywych za¬ czernienia M i Y na fig 2. Uzyskuje sie przez to dziewiec wspólczynników, które blizej po¬ daja dodatki trzech barwnych warstw do cal¬ kowitego zaczernienia kazdego z trzech kana¬ lów barwnych urzadzenia wybierajacego. Dzie¬ wiec obwodów polaczen skosnych ukladu 103 posiada wartosci odpowiednie do tych wspól¬ czynników. - 3 -Napiecia na zaciskach 103 sa proporcjonalne dó calkowitego zaczernienia pozytywu dla czer¬ wieni, zieleni i blekitu, tak jak jest ono uchwyt cone przez urzadzenie wybierajace po stronie nadajnika. We wzmacniaczach 109 zalezne od zaczernienia napiecia przeniesione zostaja w na¬ piecia mocy swiatla. Przyjmujac, ze urzadzenie wybierajace po stronie nadajnika wytwarza napiecie wyjsciowe, które proporcjonalne jest do mocy swiatla wewnatrz odpowiedniego prze¬ dzialu widma, napiecia wyjsciowe wzmacnia¬ czy 109 proporcjonalne sa do napiec koloru czerwonego, zielonego i niebieskiego kanalu nadajnika telewizyjnego. Jest to sluszne dla urzadzenia wybierajacego z ruchoma plamka swietlna, opisanego na 295 stronie wspomnia¬ nej ksiazki „Zasady Telewizji Kolorowej". Je¬ zeli urzadzenie wybierajace nie posiada cha¬ rakterystyki liniowej, wyrównanie moze byc przewidziane w nastepnych stopniach przeno¬ szenia, jak nastepnie blizej zostanie omówione.Napiecia wyjsciowe wzmacniaczy 109 dopro¬ wadzone sa do zacisków wejsciowych ukla¬ du 110, który odtwarza te stopnie przenoszenia nadajnika telewizyjnego, w których ma miej¬ sce przemiana napiec wyjsciowych urzadzenia wybierajacego w zmienione napiecia nadajace sie do sterowania aparatura odtwarzania obra¬ zu. Korekcje po stronie nadajnika, o która tu chodzi, stanowi korektor gamma oraz mas¬ kowanie elektryczne. Oba te przebiegi moga byc ksztaltowane osobno, jak uwidoczniono na fig. la, lub tez w szczególnych przypadkach, jak podano ponizej, moga byc kombinowane z poprzedzajacymi wzmacniaczami wykladni¬ czymi, jak uwidoczniono na fig. 4.Odnosnie do ukladu na fig. 1, korekcja gamma ma miejsce w zwyklym ukladzie korekcyjnym 111, polaczonym z zaciskami 110. Te uklady maja odwrócona wykladnicza charakterystyke przenoszenia w porównaniu z wykladnicza za¬ leznoscia pomiedzy wychodzacym swiatlem a sygnalem wejsciowym w stosowanej zwykle trójkolorowej aparaturze odtwarzania obrazu.Napiecia R", G" i B" na zaciskach wyjscio¬ wych 111 d, e i / odpowiadaja kolejno napie¬ ciom w nadajniku skorygowanym wg korekcji gamma. Uklady korekcyjne moga byc wyko¬ nane zgodnie z • rozdzialem 11 wymienionej ksiazki, Dodatkowe dane o sposobie najwyzszej korekcji gamma celem poprawienia jakosci odtwarzania kolorów w miejscach mniejszej Jssnosci odtwarzanego obrazu znajduja sie na stronie 167 — 175 ksiazki Wentworth'a ;,Color Television Engineering", wydanej przez Mc Graw-Hill Book Company Inc. w 1955 r.Uklad maskujacy nadajnika telewizyjnego ksztaltowany jest przez polaczony z ukladem gamma 111 uklad matrycowy 112, który moze byc z rodzaju zwykle po stronie nadajnika stosowanych ukladów matrycowych,- w których ma miejsce mieszanie skorygowanych napiec R", G" i B" azeby wyrównac wzajemny wpiyw poszczególnych warstw filmu i ewentualne, pochodzace od najwyzszej korekcji gamma zmniejszenie nasycenia barw. W nowoczesnych nadajnikach telewizyjnych warunki mieszania ukladu maskujacego utrzymywane sa przy przedstawianiu calych serii obrazów filmu kolorowego, na okreslonej wartosci. Moze byc jednak przewidziana mozliwosc zmiany na¬ stawienia ukladu maskujacego w czasie trwa¬ nia programu. Wynalazek zajmuje sie ksztal¬ towaniem sposobów obu rodzajów, z ukladem maskujacym nastawialnym lub nienastawial- nym, jak równiez zagadnieniem najdogodniej¬ szego sterowania nastawialnym ukladem mas¬ kujacym. Jak nastepnie zostanie blizej wy¬ jasnione, wielkosc stosunku mieszania ukladu maskujacego musi byc dostosowana do prze¬ biegu wytwarzania obrazu telewizyjnego, tak zeby nastapilo najlepsze odtworzenie barw.Ogólne omówienie takich urzadzen po stronie nadajnika znajduje sie w rozdziale 13 „Zasai Telewizji Kolorowej". Napiecia R', G' i B' na zaciskach wyjsciowych 113 proporcjonalne sa do oznaczonych w podobny sposób sygnalów w paragrafie 2C standartów trahsmicji Stan- dards of the Federal Communications Commis- ision fer Compatible Color Television. Gdyby konieczne bylo zupelne nasladowanie procesu transmicji telewizyjnej produkty modulacji z tych napiec musialyby byc skierowane na fale nosna wysokiej czestotliwosci, i po stronie odbiornika musialoby byc zdemodulowane* po czym nastapiloby zdekodowanie i doprowadze¬ nie napiec barwy do urzadzenia odtworzenia barwnego w odbiorniku. Poniewaz jednak te przebiegi daja w skutku liniowe przenoszenie zawartosci- barwy, nasladowanie to nie jest konieczne. Napiecia R', G' i B' moga wiec byc doprowadzone bezposrednio do liniowych wzma¬ cniaczy 114, w których nastepuje wzajemne dostosowanie ze wzgledu na rózna czulosc apa¬ ratury odtwarzania obrazu na odtworzanie bar¬ wy czerwonej, zielonej i niebieskiej. Jako apa¬ rature odtwarzania obrazu mozna stosowac trójstrumieniowa lampe oscyloskopowa 115.Przebiegi wybierania w lampach 115 i 30 za- - 4 ¦ —chodza jednoczesnie w podobny sposób, W tym celu uzwojenie odchylajace 80 lampy 30 pola¬ czone jest z odpowiednim uzwojeniem 117 lampy 115. Równiez oba obwody wygaszania impulsu 118 i 84 lampy 115 i lampy 30 pola¬ czone sa ze soba. Przyrzad do badania wedlug fig. 1 i la wytwarza w ten sposób kolorowy, obraz w zgodzie z obrazem podawanym przez urzadzenie telewizyjne, podczas gdy kolorowy obraz pochodzacy z przedlozonego negatywu wybierany jest po stronie nadajnika, celem wytworzenia parametrów barw, które potem w nadajniku sa przetwarzane, przez co moga byc utrzymane skorygowane parametry barwy sluzace do sterowania aparatury odtwarzania obrazu kolorowego. Przyrzad do badania mo¬ ze sluzyc do sterowania procesem fotograficz¬ nym w ten sposób, ze dzielniki napiecia 38 tak dlugo sie reguluje, az obraz ukazujacy sie na lampie 115 posiada wlasciwe odtworze¬ nie. Dzielniki napiecia moga byc tak wycecho- wane, ze nastawione wartosci liczbowe okres¬ laja jednoczesnie bezposrednio nastawienie, ja¬ kie nalezy podjac w aparaturze kopiujacej, aze¬ by proces fotograficzny przeprowadzic wlas¬ ciwie.Uklad 110 wedlug fig. la moze byc w zasa¬ dzie dowolnego rodzaju, jezeli tylko dobrze nasladuje przemiany zachodzace w nadajniku telewizyjnym. Przemiana ta nie musi sie przy tym skladac tylko z jednej korekcji gamma oraz z jednego ukladu maskujacego, chociaz najczesciej to wystarcza. Moze zajsc jednak przypadek, ze korekcje gamma wybiera sie wieksza niz byloby to potrzebne do wyrówna¬ nia nieliniowosci odtwarzania barwy po stro¬ nie odbiornika, azeby osiagnac lepsze odtwa¬ rzanie barwy na czesciach przekazywanego barwnego zdjecia odznaczajacych sie mniejsza jasnoscia. W tym przypadku obwody miesza¬ jace uklad 112 musza byc obliczone w inny sposób, aby wyrównac powstajacy zwykle brak nasycenia barw, co objasnione jest na stronach 171 — 175 ksiazki „Color Television Engi- neering". Gdy jednak uklad 110 obliczony jest w zgodzie z warunkami przenoszenia istnie¬ jacymi w nadajniku telewizyjnym, przyrzad badajacy powoduje wlasciwe ksztaltowanie od¬ bieranego obrazu.Gdy po stronie odbiornika uklad korekcji gamma poprzedza uklad maskujacy, to uklad 110 wedlug fig. la moze byc uproszczony przez kombinacje z poprzedzajacymi go wzmacnia¬ czami wykladniczymi 109. Uklad tego rodzaju pokazany jest na fig. 4, zastepujac wszystkie uklady zawarte pomiedzy zaciskami wyjscio¬ wymi 103 i zaciskami wejsciowymi 115. Wed¬ lug fig. 4 zaciski wyjsciowe ukladu matryco¬ wego polaczone sa z nieliniowymi wzmacnia- cami 120, z których np. wzmacniacz 120 R posiada krzywa przenoszenia zgodna z suma¬ ryczna krzywa przenoszenia stopnia wykladni¬ czego 109 K i stopnia korekcji gamma 111 k wedlug fig. la. Dlatego tez wzmacniacze 120 sa charakteru wykladniczego, jednak z nizszym wykladnikiem niz odpowiednie wzmacniacze wykladnicze na fig. la. Wyrazajac to inaczej, napiecie wyjsciowe wzmacniacza 120 R bedzie proporcjonalne do liczby 10-dr/yR, gdzie Dr oznacza doprowadzona do zacisków 103 R war¬ tosc zaczernienia czerwonego a yr oznacza war¬ tosc gamma dla czerwonego odtwarzania odbior¬ czego. Napiecia wyjsciowe wzmacniaczy 120 doprowadzone sa do ukladu maskujacego 121, w którym nastepuje mieszanie zgodne z ukla¬ dem maskujacym nadajnika telewizyjnego. Do¬ datkowe uproszczenie wprowadzone jest na fig. 4 przez wzajemne dopasowanie obwodów mie¬ szajacych ukladu 121 i wspólczynników wzmoc¬ nienia wzmacniaczy 120 ze wzgledu na stosunki wielkosci pomiedzy stalymi wspólczynnikami wzmocnienia wzmacniaczy 114 na fig. la. Te wzmacniacze moga wiec byc na fig. 4 opusz¬ czone, a napieciami wyjsciowymi matrycy sa jednak wlasciwe napiecia R', G\ B', zgodne z fig. la. Istotna róznica pomiedzy obydwoma ukladami na fig. 4 i fig. la jest to, ze w zad¬ nym punkcie fig. 4 nie ma napiec proporcjo¬ nalnych do napiec wyjsciowych urzadzenia wy¬ bierajacego strony nadawczej. Na fig. la na¬ piecia takie istnieja na zaciskach 110.W przypadku, gdy w nadajniku telewizyj¬ nym istnieje nastawiamy uklad maskujacy, przyrzad badawczy wedlug fig. 1 moze byc tak wykonany, ze podaje on wartosci nasta¬ wiane w takim ukladzie maskujacym, które odpowiadaja najlepszemu odtworzeniu barw po stronie odbiornika. W tym celu uklad mas¬ kujacy 112 moze byc wykonany wedlug fig. 5.Uklad maskujacy nadajnika telewizyjnego po¬ winien byc tego samego typu, mozliwe jest jednak spowodowanie przemiany dostarczonych do nastawienia wartosci przez uklad wedlug fig. 5, przez co te wartosci moga byc wyko¬ rzystane do nastawiania ukladów maskujacych innego rodzaju. Szczególna cecha ukladu wed¬ lug fig. 5 jest to, ze srodki nastawcze posia¬ daja polozenie zerowe, przy lltórym mieszanie doprowadzonych napiec wejsciowych nastepuje w tym samym stosunku, w jakim okreslone jest -¦— 5 -to uprzednio przez ustalone wymiary matrycy.Nastawienie dzielników napiec 38 mozna wtedy tak przeprowadzic, ze w lampie 115 nastapi najlepsze odtworzenie barwy. Gdy sprzet ko¬ piujacy, stosowany do wytworzenia kopii ana¬ lizowanego przez wybieranie filmu, nastawiony jest zgodnie z wartosciami nastawionymi na dzielnikach napiec, to przy przekazywaniu w ten sposób na drodze fotograficznej osiagnie¬ tego kolorowego obrazu przez stacje nadaw¬ cza, której UKlad maskujacy posiada te wy¬ mienione wartosci, osiaga sie najlepsze od¬ tworzenie barwy. Srodki nastawCze ukladu maskujacego wedlug fig. 5 moga byc wtedy poprawione azeby podwyzszyc jeszcze bardziej kolorymetryczna jakosc obrazu ukazujacego sie na ekranie lampy 115. Odpowiadajace temu nastawienie regulowanego ukladu maskujacego w nadajniku telewizyjnym powoduje nastepnie podobna poprawe przekazywanego i odtwarza¬ nego obrazu.Zamki wejsciowe 501 ukladu maskujacego wedlug fig. 5 polaczone sa z zaciskami wej¬ sciowymi niezmiennego ukladu matrycowego 503, którego zaciski wyjsciowe oznaczone przez 503 Y, 503 J i 503 Q polaczone sa przy pomocy trzech glównych galezi przenoszenia z zaciska¬ mi wejsciowymi 504 Y, J i Q drugiego nie¬ zmiennego ukladu matrycowego 504. Kazdy ,z ukladów matrycowych moze skladac sie z dziewieciu galezi opornosciowych, ogólnie znanego Ukladu, jak uwidoczniono na fig. la dla ukladu 103, wskutek czego na kazdym za¬ cisku wyjsciowym powstaje napiecie skladajace sie z trzech liniowo dodanych napiec wej¬ sciowych. W glównej galezi przenoszenia po- imiedzy zaciskami Y znajduja sie szeregowo polaczone opory 505 i 506. W galezi J znajduje sie opór 507 polaczony w szereg z dzielnikiem (napiecia 509, a w galezi Q znajduje sie opór 508, polaczony szeregowo z dzielnikiem napie¬ cia 510. Oprócz tego istnieja polaczenia poprze¬ czne pomiedzy glównymi galeziami przenosze¬ nia, aby nastawiona czesc jednego napiecia mogla byc dodana do innej czesci ze znakiem dodatnim lub ujemnym, jak ponizej zostania wyjasnione. Dla wszystkich srodków nastaw- czych przewidziane jest polozenie zerowe, przy których napiecia na zaciskach wyjsciowych 503 dochodza poprzez galezie glówne, w sposób liniowy ale z pewnym oslabieniem, do zacis¬ ków wejsciowych 504. Przy tym zerowym nastawieniu dzielniki napieciowe 509 i 510 w galeziach glównych jak i dzielniki napie¬ ciowe w poprzecznie laczonych galeziach po¬ winny byc nastawione na okreslone uprzed¬ nio i oznaczone jako „zero" wartosci, które dla dzielników napieciowych odpowiadaja punktom srodkowym. Moze byc równiez ko¬ rzystnym tak obliczyc glówne galezie przeno¬ szenia, ze przy nastawieniu zerowym wyste¬ puje to samo stlumienie w galeziach glównycn, przez co napiecia na zaciskach wejsciowych 504 stanowia stlumiony obraz napiec na zaciskach wyjsciowych 503.Uklady 504 i w szczególnosci 503 tak sa obli¬ czone, ze przy nastawieniu zerowym warunki przenoszenia pomiedzy zaciskami wejsciowy¬ mi ukladu 503 i zaciskami wyjsciowymi ukla¬ du 504 sa zgodne z panujacymi zwykle warun¬ kami przenoszenia w ukladzie maskujacym po 'stronie nadajnika. Jak wyjasniono na stronach 17 — 120 ksiazki „Television Engineering Handbook" D. G. Fink'a, wydanej w 1957 r. przez Mc Graw — Hill Book Co., Inc., wa¬ runki przenoszenia powinny odpowiadac naste¬ pujacym równaniom: R7a = 1,43 R" — 0,25 G" — 0,18 B" G7a = — 0,31 R" -^ 1,48 G" — 0,17 B" B'/a =—0,32 R" — 0,26 G"-rM,58 B" (2) piecia wyjsciowe ukladu korekcyjnego gamms, a R', G' i B' oznaczaja napiecia ukladów pow¬ stalych wskutek ukladu maskujacego. Wspól¬ czynnik „a" wyraza mozliwosc, ze w przeno- (| szeniu moze nastapic tlumienie, które bez tru- .1 du moze byc wyrównane przez wzmocnienie 4 liniowe. Dziewiec wspólczynników tych rów- I nan okresla obliczenie galezi opornosciowych ukladu maskujacego. Poniewaz jednak uklad (wedlug fig. 5 posiada dwie matryce w szere¬ gowym polaczeniu, przez co do wyliczenia jest osiemnascie galezi opornosciowych, zadane wy¬ liczenie mozna rozlozyc w dowolny liniowy sposób na obie matryce. Przeto galezie opor¬ nosciowe matrycy 504 moga byc tak dobrane, ze napiecia wystepujace na ich zaciskach wyj- fsciowych 504 maja wplyw na okreslone z góry Wlasnosci barwy obrazu, co wynika z dopro¬ wadzenia napiec R\ G' i B' wystepujacych na zaciskach wyjsciowych 502 do kanalów odtwa¬ rzajacych poszczególne barwy, czerwona, zie¬ lona i niebieska, aparatury odtwarzania obrazu, jak np. lampa 115 na fig. la. Matryca moze byc zatem tak obliczona, ze zachodzi w niej mieszanie napiec R", G" i B" pochodacych z korekcji gamma, z których powstaja napie¬ cia Y", J" i Q", które wynikaja z mieszania nastepujacego w matrycy 504 napiec wyjscio¬ wych R\ G' i B' wedlug równania (2). Przyj- — 6 —muje sie, ze matryca 504 zgodna jest z matryca odbiornika telewizji kolorowej, tak ze gdy na zaciskach 504 J i Q nie ma napiecia, napie¬ cie Y'" na zacisku 504 Y wytwarza napiecia wyjsciowe R', G' i B\ przez co na lampie 115 nastepuje odtwarzanie bialo — czarne. Po¬ wyzsze zachodzi w zalozeniu, ze napiecie Y}' zostanie doprowadzone do zacisków 504 R, G, B w odpowiednim co do wielkosci stosunku, jak podano w równaniach na stronie 397 ksiazki „Principles of Color Television". Z kolei ma¬ tryca 504 tak jest obliczona, ze gdy na zacisku Q nie ma napiecia to napiecia YJ" i J'" powo¬ duja odtwarzanie barw lezacych w trójkacie barw Maxwell'a na prostej przebiegajacej od koloru oranz do niebiesko-zielonego, przy czym koniec tej prostej lezacy w zakresie oranz odpowiada w przyblizeniu naturalnemu koloro¬ wi skóry. Zachodzi to w zalozeniu, ze napiecie J'" przemieni sie w napiecia R"', Gm i B"' w ten sam sposób co zwykle w odbiornikach telewizji kolorowej, jednakze z malym odchyle¬ niem, aby zapewnic polozenie naturalnej bar¬ wy skóry na prostej barw. Nastepnie matryca 504 tak jest obliczona, ze gdy nie ma napiecia na zaciskach 504 J, napiecia Y"' i Qy" odtwarza¬ ja barwy lezace w przyblizeniu na jednej z prostych Maxwellowskiego trójkata barw, która przebiega w przyblizeniu prostopadle do prostej odpowiadajacej barwie skóry, tak ze wahania wartosci Qm nie maja wplywu no barwe skóry w obrazie odtworzonym w lampie 115. Oznacza to, ze napiecie Qm przemienia sie w napiecia R', G' i Bl w podobny sposób jak to ma zwykle miejsce w odbiornikach te¬ lewizyjnych tak, ze odpowiednie kolory rozlo¬ zone sa na prostej przebiegajacej od zielen: do purpury, jednak z ewentualnym odchyle¬ niem dla lepszego odtworzenia kolorów któ¬ rych subiektywne znaczenie jest wieksze.Równania dla matrycy 504 wynikaja wiec z nastepujacej ogólnej postaci: R' = kx Y"l+ 0,96 k4 J'» + 0,62 k7 Q'" ((3) G' = k2 Y"' — 0,27 k5 J"' — 0,65 k8 Q" (4) B' = k3 Y'" —1,10 k6 J'" + 1,70 k9 Q" (5) gdzie wspólczynniki liczbowe zgodne sa z tymi wspólczynnikami w odbiorniku telewizji kolo¬ rowej, jakie podane sa na stronie 397 ksiazki „Principles of Color Television". Dziewiec do¬ wolnych wspólczynników ki do k9 posiada w przyblizeniu wartosc J, jednak z malym od¬ chyleniem, aby zapewnic wlasciwe polozenie odpowiedniej prostej w trójkacie barw Max- wella. Jezeli na przyklad byloby pozadanym sterowanie monochromatyczna jasnoscia od¬ twarzanego obrazu wzdluz innej osi barw lub prostej barw niz ta, normalnej bieli systemu telewizyjnego („Iluminant C" dla R' = G' = B' wedlug amerykanskiej normy telewizyjnej), to ki, k2 i k3 musialyby róznic sie odpowiednio od I. W podobny sposób, gdy kolory wzdluz osi „koloru skóry", która wynika, gdy nie ma napiecia Q"\ a nie odpowiadaja subiektywnie optimum; konieczna jest korekcja wspólczyn¬ ników k4, k5 i kg skutkiem czego odbiegaja one od wartosci 1. Dotyczy to podobnie ewen¬ tualnej korekcji prostej barw odpowiadajacej J'" = O, przy czym nalezy zmienic wartosci k7, k8 i k9.Po ustaleniu ki do k9, równania (3), (4) i (5) posiadaja w rezultacie dziewiec wspólczynni¬ ków, które okreslaja obliczenie matrycy 504.Poniewaz równania nie posiadaja w zalozeniu zadnego okreslonego zestawienia napiec Y"\ j» j q» lecz p0ciaja tylko jak to napiecia maja byc doprowadzone do zacisków wyjsciowych na których wystepuje R', G* i B\ przez doprowa¬ dzenie dowolnych napiec do zacisków 504 pow¬ staja omówione wlasnie rodzaje zmiennych ko¬ lorów. W rzeczywistosci napiecia Y", J" i Q" po zaszlej przemianie doprowadzone sa do lezacego pomiedzy matrycami ukladu przeno¬ szacego. Najpierw przyjmuje sie, ze dolaczone do glównych galezi przenoszenia opornosci po¬ przeczne nastawione sa na swoje wartosci ze¬ rowe, oraz ze galezie glówne posiadaja ten sam stopien tlumienia. Napiecia Y'", J"' i Q'" proporcjonalne sa wtedy do napiec Y", J" i Q" stlumionych odpowiednio do wartosci „a" w równaniu (2). Oznacza to, ze napiecia wyj¬ sciowe matrycy 503, przy tym nastawieniu ze¬ rowym, spelniaja równania (3), (4) i (5), jezeli podstawimy w nich Y"' = a Y", J'" = a J" i Q'" = a Q". Wstawienie wartosci R7a, G7a i B7a zgodnie z równaniem (2) daje w rezul¬ tacie uklad równan dla Y", J" i Q" jako funkcji R", G" i B". Ten uklad mozna rozwiazac ze wzgledu na Y", J" i Q" wskutek czego beda one dane jako funkcje R", G" i B". Dziewiec wspólczynników tego ukladu równan pozwala obliczyc matryce 503, przez co warunki prze¬ noszenia w calym ukladzie wedlug fig. 5 zgod¬ ne sa z równaniem (2). Napiecie J'" na zacisku 504 okresla, jak powiedziano barwy podobne do koloru skóry odtwarzanego obrazu. Przez nastawienie odpowiedniego dzielnika napiecio¬ wego 509 mozliwe jest wiec sterowanie stop¬ niem nasycenia przy odtwarzaniu tych barw.W podobny sposób, poniewaz napiecie Q de¬ cydujace jest dla odtwarzania barw nie ma- — 7 —jacych zadnego wplywu na barwe podobna do - koloru sk6ry, mozliwe jest niezalezne sterowa¬ nie ich stopniem nasycenia przez odpowiedni dzielnik napieciowy 510. Aby umozliwic stero¬ wanie lub nastawienie tonacji barwy podobnej do koloru skóry, co jest mozliwe, gdy Q'" lezy w poblizu zera, a J"' ma znaczna wartosc, w ukladzie wedlug fig. 5 przewidziana jest mozliwosc dla dodania do napiecia Q" odpo¬ wiednio nastawionego udzialu czesci napiecia J" z dodatnim lub ujemnym znakiem. Przez to, napiecie Q"* moze osiagnac bardzo niska wartosc, konieczna dla odpowiedniej tonacji barwy koloru skóry. Podobne sterowanie to¬ nacjami barw odmiennych od koloru skóry wy¬ nika przez dodanie czesci napiecia Q" do na¬ piecia /". Dalsza mozliwosc sterowania stosun¬ kiem jasnosci barw na osi „koloru skóry" po obu stronach prostej bieli, tzn. jasnoscia zbli¬ zonej do koloru oranz barwy skóry w stosun¬ ku do niebiesko-zielonych barw podobnych do koloru nieba przewidziana jest w ukladzie wedlug fig. 5 przez dodatni lub ujemny udzial czesci napiecia J" dodanej do napiecia Y".W ten sposób powstaje mozliwosc regulowania w odtwarzanym obrazie wplywu jasnosci barw „koloru skóry" w porównaniu do barw „kolo¬ ru nieba". Stosunek jasnosci barw zielonych w porpwnaniu do barw purpurowych po obu stronach bialej prostej barw, wzdluz prostej barw odmiennych od „koloru skóry" moze byc regulowany w podobny sposób przez dodanie ze znakiem dodatnim lub ujemnym ustalonej czesci napiecia Q" do napiecia Y". Poza tym mozliwe jest powodowanie. dowolnej wielkosci nieliniowosci w przenoszeniu napiecia Y", aby umozliwic zmniejszenie lub rozszerzenie zasie¬ gu kontrastu jasnosci odtwarzania obrazu.W tym celu polaczone sa z zaciskami wyj¬ sciowymi 503 J i Q odwracacze fazy 511 czy 512, które moga byc wykonana w znany sposób, przez co na ich wyjsciach mozna otrzymac do¬ prowadzone do wejscia napiecia z dowolnym znakiem. Powstaje np. mozliwosc zastosowa¬ nia stopnia lampowego, przy którym napiecie wejsciowe mamy do dyspozycji na anodzie i katodzie z róznymi znakami. Na wyjsciu od¬ wracacza fazy 511 umieszczone sa dwa dziel¬ niki napieciowe 513 i 514, których punkty srodkowe sa uziemione, tak ze na tych dziel¬ nikach napieciowych mozna otrzymac napie¬ cia J" i — J" dowolnej wielkosci. Podobne dzielniki napieciowe 515 i 516 umieszczone sa na wyjsciu odwracacza fazy 512 i umozliwiaja zbieranie napiec Q" ze znakiem dodatnim lub -ujemnym. Nastawiamy odczep dzielnika na¬ pieciowego 514 polaczony jest poprzez opór 517 z punktem laczacym opór 508 z dzielni¬ kiem napieciowym 510 tak, ze nastawienie na dzielniku napieciowym 514 umozliwia doda¬ nie czesci dowolnej wielkoci dodatniej lub ujem¬ nej, napiecia J" do napiecia Q". Jest to wlasnie omawiana mozliwosc regulacji tonacji barw wzdluz prostej „koloru skóry". Odczep dzielni¬ ka napieciowego 516 polaczony jest poprzez opór 518 z punktem laczacym opór 507 z dziel¬ nikiem napieciowym 509 tak, ze nastawienie na dzielniku napieciowym 516 umozliwia do¬ danie dowolnej wielkosci czesci dodatniej lub ujemnej, napiecia Q" do napiecia J", odpowied¬ nio do nastawianej tonacji barw na prostej barw róznych od barwy „koloru skóry". Od¬ czepy dzielników napieciowych 513 i 515 pola¬ czone sa poprzez opory 522 wzgl. 523 z punktem laczacym opory 505 i 506, przez co nastawienie dzielnika napieciowego 513 wplywa na stosunek jasnosci barw „koloru skóry" do barw „ko¬ loru nieba", a nastawienie dzielnika napiecio¬ wego 515 wplywa na stosunek jasnosci barw zielonej do purpurowej.Równolegle do oporu 506 leza w ukladzie szeregowym kwadratowy stopien przenoszenia 519 i odwracacz fazowy 520 na którego wyj¬ sciu znajduje sie dzielnik napieciowy 521. Punkt srodkowy tego ostatniego jest uziemiony, a na¬ stawiamy odczep polaczony jest poprzez opór 524 z zaciskiem wyjsciowym 504 Y. Stopien 519 moze byc znanego rodzaju, np. tak jak opisano na stronach 217—224 ksiazki „Principles of Co- lor Television". Przez nastawienie dzielnika napieciowego 521 nastepuje dodanie czesci do¬ wolnej wielkosci dodatniej lub ujemnej, napie¬ cia w postaci Y"2 do napiecia Y", odpowiednio do ekspansji (rozszerzenia) lub kompresji (za- cisnienia) zakresu kontrastu odtwarzania. Naj¬ lepsze nastawienie osiaga sie gdy barwy „ko¬ loru skóry" wykazuja subiektywnie wlasciwa jasnosc. W przypadku, gdy nadajnik telewi¬ zyjny wyposazony jest w nastawiamy uklad maskujacy podobnego rodzaju automat czne sterowanie zgodne z nastawieniami na dziel¬ nikach napieciowych moze byc ulatwione przez wykonanie dzielników napieciowych skokowo nastawialnych.. Poniewaz ' przy tego rodzaju regulacji chodzi o udoskonalenie korekcji juz zadawalajacego odtwarzania, wystarczajaca po¬ winna byc niewielka ilosc stopni regulacji. Np. mozna wykonac trzy stopnie w kazdym kie¬ runku od stopnia zerowego tak, ze dla kazdego rodzaju nastawienia bedzie istnialo siedem — 8 —stopni regulacji skokowej. Moga byc one przy pomocy systemu dwójkowego oznaczone odpo¬ wiednio do liczb dziesietnych od 0 do 6, przy czym dla kazdego nastawienia konieczne bylyby trzy cyfry systemu dwójkowego, albo dla ca¬ lego urzadzenia 21 cyfr systemu dwójkowego.Moga byc one kolejno przeniesione na tasme przez dziurkowanie lub zapis magnetyczny, przy czym nastepujace po sobie serie cyfr odpowia¬ dalyby rozmaitym obrazom kolorowym jednego widowiska filmowego. Mozliwe jest równiez naniesienie cyfr systemu dwójkowego na tasme filmowa na jej brzegu. Te dane moga byc po stronie nadajnika kolejno wybierane i powo¬ dowac automatyczna regulacje ukladu masku¬ jacego.Reasumujac mozna stwierdzjc, ze przez wy¬ konanie ukladu maskujacego wedlug fig. 5, z kompletem srodków nastawczych dla regu¬ lacji barwy ,,koloru skóry" najwazniejszej przy wiekszosci widowisk, oraz z osobnym komple¬ tem srodków nastawczych dla regulacji innych barw bez jednoczesnego wplywu na barwy „ko¬ loru skóry", praktycznie stalo sie mozliwym szybkie przestawienie elektrycznego ukladu maskujacego w nadajniku telewizyjnym z jed¬ nej sceny na druga. Przez zastosowanie tego ukladu maskujacego w elektrycznym sprzecie badawczym wedlug fig. 1 — 4 mozliwym jest, na podstawie filmu oryginalnego, wykonanie kopii w taki sposób, ze podczas transmisji te¬ lewizyjnej przy zastosowaniu nadajnika tele¬ wizyjnego zaopatrzonego w uklad maskujacy osiaga sie najlepsze odtwarzanie obrazu. Poza tym istnieje mozliwosc sterowania nastawial- nym ukladem maskujacym nadajnika telewi¬ zyjnego przy pomocy oznaczen na tasmie fil¬ mowej. Wynalazek umozliwia wiec nie tylko najlepsze odtworzenie nowych filmów koloro¬ wych, lecz równiez poprawe rezultatów przy stosowaniu juz posiadanych starszych filmów, które wykonane zostaly bez uwzglednienia wa¬ runków transmisji telewizyjnej. PL