Wynalazek dotyczy ukladu hamulcowego do samolotów w szczególnosci do samolotów lek¬ kich i szybowców, za pomoca którego pod¬ czas lotu powstaja pod dzialaniem strumienia powietrza sily skierowane przeciwko kierun¬ kowi lotu i zwiekszajace w ten sposób opór.Znane jest umieszczanie na skrzydlach sa¬ molotów hamulców aerodynamicznych, za po¬ moca których osiaga sie zmniejszenie pred¬ kosci, a zwlaszcza predkosci koncowej przy locie ¦ nurkowym i ladowaniu z jednoczesnym pogor¬ szeniem kata toru wzgledem ziemi w locie slizgowym.Znane sa hamulce aerodynamiczne w po¬ staci klap, wysuwanych ze skrzydel i zawie- - szonych przegubowo na górnej lub dolnej po¬ wierzchni skrzydla, wskutek czego klapy te *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Hans Wegerich. zmieniaja profil skrzydla i w ten sposób mo¬ ga oddzialywac na strumien powietrza oply¬ wajacego skrzydlo. W innym znanym urza¬ dzeniu skrzydla zamiast klap hamulcowych maja wysuwane powierzchnie hamulcowe.Tego rodzaju hamulce aerodynamiczne przy uruchomieniu wywoluja znaczne zmiany mo¬ mentu podluznego samolotu, powodujace sta¬ wanie sie samolotu ciezkim na ogon i po¬ garszajace wskutek tego widocznosc oraz gro¬ zace przewróceniem, tak iz jest wymagane wywazanie przez zastosowanie klapek wywa¬ zajacych lub sterów pomocniczych. A wiec np. w przypadku szybowców hamulce musza byc wielokrotnie wysuwane i wsuwane albo od¬ chylane i chowane w celu przeprowadzenia poprawek do lotu przy ladowaniu. Wywa¬ zanie takie wymaga jfdnak od pilota &c2e- gólnej uwagi I kryj* w tobie ciagle niebez-pieczenstwo zwlaszcza dla osób uczacych sie latania. , Poza tym znane sa hamulce aerodynamicz¬ ne, w których klapy hamulcowe sa umiesz¬ czone tylko na, #rnej * powierzchni skrzydla •albo tez tylko pod' skbydtem.Takie hamulce aerodynamiczne tylko cze¬ sciowo spelniaja wymagania co do powiek-- szenia oporu i pogorszenia kata toru w lo^ cle slizgowym. O ile klapy hamulcowe, umiesz¬ czone na górnej powierzchni skrzydla, wobec znacznego powiekszania momentów pod wzgle¬ dem statycznym sa prawie nie do przyjecia, to klapy hamulcowe umieszczone na spodzie skrzydla nie nadaja sie do pogarszania kata toru w locie slizgowym. Równiez i w tych urzadzeniach wystepuja zmiany momentów podluznych i wywoluja trudnosci wskutek wy¬ maganego wywazania.W przypadku hamulców aerodynamicznych umieszczonych z obu stron skrzydla, jak rów¬ niez w przypadku klap hamulcowych umiesz¬ czonych tylko na górnej powierzchni skrzy¬ dla wystepuje inna trudnosc wskutek tego, ze hamulce znajdujace sie ponad skrzydlem bar¬ dzo niekorzystnie wplywaja na lotki wskutek odrywania sie strug. Zawirowanie rozciagi sie czesciowo az do usterzenia wysokosci, tak iz daja sie odczuc drgania usterzenia i po¬ gorszenie sterownosci.We wszystkich wysuwanych urzadzeniach wiazanie zeberkowe skrzydel nosnych jest przerwane w obszarze hamulców, co pociaga za soba powiekszenie ciezaru i skompliko¬ wanie konstrukcji skrzydla.Wynalazek ma za zadanie wykonanie ukla¬ du hamulcowego z hamulcami umieszczony¬ mi ha skrzydlach, który usuwa omówione trudnosci, równoczesnie powodujac zwieksza¬ nie opcta i poharatanie wyporu. Uklad ha¬ mulcowy powinien byc tak wykonany, zeby wiazanie zeberkowe skrzydla nie bylo przer¬ wane i tym samym, zeby konstrukcja skrzydla nie ulegla pogorszeniu. Poza tym manipulo¬ wanie hamulcami nie powinno sprawiac zad¬ nych trudnosci uczacym sie latania, a jedno¬ czesnie nie powinno przeszkadzac doswiadczo¬ nym juz pilotom w uzyskaniu lepszych osia¬ gów.Wedlug wynalaeku osiaga sie to w ten spo¬ sób, ze szerokie, podzielone na wycinki ha¬ mulce z waskimi listwami zaklóceniowymi, ktoryeh stosunek wielkosci czynnych po¬ wierzchni wynosi od 4:1 do 10:1, sa Osa¬ dzone w znany sposób tak, iz zarówno ha¬ mulce jak i listwy zaklóceniowe sa Jedno¬ czesnie wysuwane lub wsuwane. Ze wzgledu na uproszczenie montazu poszczególne wycin¬ ki najkorzystniej jest wykonac wzajemnie za¬ miennymi. Zamiast wycinków zamiennych mozna stosowac równiez takie wycinki, któ¬ re róznia sie co do wielkosci. Taka postac nalezy stosowac przede wszystkim wtedy, gdy £tzy uzyciu ukladu wolnonosnego uzyska sie lepsze wykorzystanie przy malejacej wyso¬ kosci dzwigani.Stosowanie listew zaklóceniowych na po- wierzahniach nosnych jest ogólnie znane. Jed¬ nak w znanym ukladzie górne i dolne listwy zaklóceniowe nie róznia sie co do swej po¬ wierzchni czynnej i sluza jako czesc sklado¬ wa urzadzenia sterowania poprzecznego dla uzyskania obrotu samolotu dokola jego osi po¬ dluznej. Poza tym znane sa powierzchnie za¬ klóceniowe, które skladaja sie z dwóch lub Kilku pojedynczo odlaczalnych czesci. Czesci te sa sprzezone z lotkami i jednoczesnie slu¬ za do wytwarzania momentów przechylaja¬ cych.Waska listwa zaklóceniowa w ukladzie we¬ dlug wynalazku sluzy natomiast w znacznym btopniu jako sterowanie kata toru w locie slizgowym i w polaczeniu z wiekszymi po¬ wierzchniami hamulcoWymi, podzielonymi na poszczególne wycinki i znajdujacymi sie pod spodem skrzydla, sluzy do powiekszenia opo¬ ru zwlaszcza przy ladowaniu i stromym lo¬ cie slizgowym.Taki tfklad framulcowy posiada te zalete, ze W dopuszczalnym zakresie predkosci nie wy¬ stepuja zadne zmiany momentu podluznego przy wysunieciu i schowaniu, lecz raczej osiaga sie wyrównywanie momentów, wskutek czego wywazanie podczas ladowania nie #est potrzebne. Poza tym mozna ^otrzymac poza¬ dane niewielkie momenty pochylajace na feD, które usuwaja sklonnosc do zwalenia feie fta skrzydlo lub pogorszenia widocznosci.Poniewaz listwa zaklóceniowa Jest tmt&zo waska Wymagane jest tylko nieznaczne wy¬ ciecie zeberek bez potrzeby przerywania pray tym wiazania zeber. Przez podzial powierash- ni hamulcowych na poszczególne Wycinki unb- ka sie równiez w dolnym zakresie powieraofa* ni hamowania podzialu zeberek przelotewyek.Wedlug innej cechy wynalazku powierwUHiie kanHilcowe sa uksztaltowane jako koroW- Hamulce te sa umieszeaone pod listwami aa- klóeeniowymi, przy czym w stanie wstfntettfln listwy sa wpuszczone do hamulców. Przed- — 2 —stawki He % aafete, *e wystifcosc *enstr*kcyj- na skrzydel przy uwzglednieniu ksztaltu pro¬ filu prawiekowego ae wltfedu na wyltófr mo¬ ze byc W wego wedlug wynalazku poszczególne wycinki sa polaczone ze Wspólna szyna przenoszaca ruch sterowania i przykrywajaoa -otwór w skrzydle. Zasloniecie otworu w skrzydle mo¬ ze byc dokonane nie tylko za pomoca wspól¬ nej szyny, lecz takze bezposrednio za pomo¬ ca pokryc umieszczonych bezposrednio na wy¬ cinkach. Sterowanie poszczególnych wycinków odbywa sie wówczas za pomoca preta steru¬ jacego, laczacego wszystkie wycinki. Taki uklad moze byc polecony zwlaszcza w przy¬ padku skrzydla o duzym odksztalceniu przy zginaniu.W innej odmianie wykonania wynalazku szczeliny listew 'zaklóceniowych moga byc na¬ stawiane przez zmiane polozenia wysokoscio¬ wego listew zaklóceniowych. Dzieki temu stwarza sie mozliwosc zmiany dzialania listwy zaklóceniowej i ulatwia nastawianie szczeli¬ ny, listwa zaklóceniowa i szczelina wywie¬ raja wplyw w ogólnym ukladzie na zasieg oplywu martwego i lagodza przez to niebez¬ pieczenstwo drgan.Wreszcie w innych odmianach wynalazku polaczenie miedzy górnymi listwami zaklóce¬ niowymi i dolnymi powierzchniami hamulco¬ wymi jest rozlaczalne, wskutek czego przy od- pow5«dtiim wysunieciu dolnych powierzchni hamukjewych mozna odbywac lot tylko z tymi powierzchniami, nie przekraczajac "bezpiecznej dopuszczalnej predkosci. Takie urzadzenie mo¬ zna wykorzystac zawsze wtedy, gdy do udzia¬ lu w zawodach wybrani sa piloci, którym mo¬ zna powierzyc samoloty z umiarkowanym po¬ gorszeniem kata toru w locie slizgowym przy wysuwaniu -hamulców. Listwy zaklóceniowe zostaja wówczas zaryglowane w stanie wsu¬ nietym, powierzchnie skrzydel zastaja zaslo¬ niete, a ich szczeliny zaklejone. Po ukoncze¬ niu zawodów moina przywrócic pierwotny stan w sposób szybki i bez wiekszego zachodu.Na rysunku uwidoczniono kilka przykladów wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny sfcteydla z was¬ ka górna listwa zaklóceniowa i dolna* po¬ wierzchnia hamulcowa podzielona na wycin¬ ki, fig. 2 — profil skrzydla wedlug fig. Iw przekroju, fig. 3 — szcfcególne uksztaltowanie wycinków, w których pokrycie otworu w skrzydle jest umieszczone . pojedynczo, fig. 4 — fctzed»tjrwk fl^Mnatycttfie Irffte tiks^taft- Lewanie ipowtendhni hamulcowej, w którym fernm HMwa attoldcenfcowa fest wpasfcozona 4o komorowej konstrukcji wycinków i (fig. 5 *- *p*ezyne pociagowa 4o wyrównywania -momen¬ tów eiejkosci Ukladu flirty zaklóceniowej i kla¬ py hamulcowej. dolnej powierzchni Jest umieszczona, osad^e- fia na dzwigarze 2, powierzchnia ftamrtcowa 3, podzielona na wycinki *, wpuazezone 'do przedzialów 5 pomiedzy zebetfkaml Poszcze¬ gólne wycinki 4 maja przy tym jednakowa Wielkosc, wskutek czego sa zamiefrfce Tftiedzy soba, a ich montaz jest ulatwiony. Zamiast osadzania wycinków 4 wprost na -dzwigarze 2 mozna je umiescic na dzwigarze pomocniczym.Znacznie mniejsza listwa zaklóceniowa 6, umieszczona bezposrednio ponad powierzchnia hamulcowa 3, wykazujaca np. stosunek wiel¬ kosci czynnych powierzchni od 4:1 do 10:4, jest umieszczona na górnej powierzchni skrzy¬ dla na wprost powierzchni hamulcowej 3 i ma przeciwny kierunek ruchu.Wedlug fig. 1 wycinki 4 sa polaczone wspól¬ na szyna rozporowa 7. Szyna ta Jest tak Wy¬ konana, ze sluzy zarówno tio przenoszenia ru- ctiu sterowania poszczególnych wycinków jak i do zasloniecia otworów w skrzydle.W konstrukcji wedlug fig. 3 wycinki 4 po¬ wierzchni hamulcowej 3 sa zaopatrzone w poszczególne zaslony 8 umieszczone na ftich.Sterowanie odbywa sie przy tym za pomoca drazka sterujacego laczacego wszystkie wycinki 4 i osadzonego w znany sposób.Fig. 4 przedstawia inna postac poszczegól¬ nych wycinków 4, które maja tutaj ksztalt komór, listwa zaklóceniowa 6 zas w stanie wsunietym jest wpuszczona do wycinków. Mo¬ zna jednak równiez umiescic listwe zaklóce¬ niowa 6 bezposrednio obok .wycinków 4 re¬ zygnujac z ich ksztaltu komorowego.Aby ulatwic nastawianie szcueliny listwy za¬ klóceniowej 6 przez zmiane polozaiiia wyso¬ kosciowego tej listwy, fcrzegikb ^polaczeniowy pomiedzy listwa zaklóceniowa t€ i powierzch¬ nia hamulcowa 3 jest zaopatrzony, w znany swórzen rozwidlony. Swerzfcft rozwidlony umozliwia jednoczesnie bdlacfeenie listwy za¬ klóceniowej 6 od tfkladu hamulcowego i w razie potrzeby, np. w celu Ulepszenia osia¬ gów, mozna odbywac lot tylko z dolna po¬ wierzchnia hamulcowa 3. W tym przypadku górna szczelina jest przykryta listwa zakló¬ ceniowa 6. Listwa ta jest ustalona za pomo- —3 —ca prostego ryglowania obrotowego. Przez za¬ klejenie szczelin otrzymuje sie gladka po¬ wierzchnie skrzydla. Zamkniecie szczeliny jest mozliwe równiez nie za pomoca listwy za¬ klóceniowej 6, lecz za pomoca oddzielnego przykrycia.W celu unikniecia dodatkowych sil do uru¬ chomiania, które pogarszaja wyczucie, a wy¬ stepuja na skutek róznych momentów ciaze¬ nia, rózniacych sie co do wielkosci powierzch¬ ni hamulcowej 3 i listwy zaklóceniowej 6, sterowanie jest zaopatrzone w sprezyny lub ciegna gumowe. Takie sprezyny lub ciegna sa wlaczone do mechanizmu sterujacego dla od¬ ciagania w znany sposób.Taki uklad hamulcowy obok zastosowania -w szybowcach pozwala na wykorzystanie go zwlaszcza w moto-szybowcach lub innych lek¬ kich samolotach. PL