Wynalazek niniejszy dotyczy wyboru drgan o danej dlugosci fali z posród drgan mieszanych i zawiera urzadzenie do stro¬ jenia interferencyjnego w radjotelegrafji.Jedno z glównych zadan napotykanych w radjotelegrafji jest usuwanie fal o róz¬ nych dlugosciach, interferujacych z falami, z których skladaja sie sygnaly przejmowa¬ ne. Metoda stosowana obecnie powszech¬ nie w tym celu polega na uzyciu obwodu elektrycznego, w którym szereg fal o danej czestotliwosci dziala gromadnie tak, iz kaz¬ dy impuls nastepny przymnaza swa ener- gja impuls poprzedni, podczas gdy impul¬ sy zaklócajace, o czestotliwosci odmiennej, wywieraja wplyw nieznaczny. Jednakze dla skutecznego osloniecia od silnych im¬ pulsów zaklócajacych, gdy chodzi o odbie¬ ranie sygnalów slabych, wymagana jest dokladnosc regulacji, która kladzie osta¬ teczny kres mozliwej selekcyjnosci urza¬ dzenia.W mysl wynalazku niniejszego stroje¬ nie selekcyjne osiagamy przez zastosowa¬ nie licznych obwodów rezonansowych, roz¬ mieszczonych równolegle w taki sposób, ze selekcyjnosc ukladu wzrasta w stosunku geometrycznym z liczba uzytych obwodów; Obwody selekcyjne sa zosobna laczone za- pomoca przekaznika regulujacego oddziel¬ nie zródlo energji dla zapoczatkowywania drgan odpowiadajacych drganiom poten- cjonalu przyblizonego do przekaznika. Po¬ niewaz kazdy z obwodów strojowych jest wiecej lub mniej nieprzenikliwy dla drgan zaklócajacych, rózniacych sie pod wzgle-%Aem czestotliwosci-od drgan podlegajacych selekcji, przeto pewien odsetek zaklócen zostaje usuniety z kazdego obwodu serji tak, iz czystosc nadchodzacego szeregu drgan stopniowo wzrasta w miare kolejne¬ go przekazywania, W charakterze prze¬ kaznika najlepiej sie nadaje rurka o wyla¬ dowaniach^elektronowych, zawieraj aca roz¬ zalona katode, anode oraz siatke. * i Poniizejt podaj efriy * fkilka przykladów wykonania wynalazku. Na zalaczonym ry¬ sunku fig. 1 ilustruje schematycznie urza¬ dzenie, stosujace trzy nastrojone obwody, z których ostatni jest zaopatrzony w slu¬ chawke telefoniczna, fig. 2 — modyfikacje w ostatnim obwodzie szeregu, pozwalajaca, wzmacniac dzialanie sygnalów na telefon, fig. 3 — urzadzenie, zawierajace zmodyfi¬ kowany przekaznik, odpowiadajacy obu po¬ lowom fal pradu zmiennego, a fig. 4 i 5 — urzadzenie, w którem zamiast transforma¬ torów pomieszczono cewki reakcyjne bez¬ posrednio uskuteczniajace polaczenie me¬ talowe pomiedzy kolejnemi obwodami.Fale elektromagnetyczne odbierane przez uziemiona antene 1 wywieraja dzia¬ lanie na obwód rezonansowy, zawierajacy uzwojenie pierwotne transformatora 2 oraz kondensator 3. Uzwojenie wtórne transfor¬ matora, luzno sprzezone z uzwojeniem pierwotnem, laczy sie za posrednictwem przewodów 5 i 6 z rurka o wyladowaniach elektronowych 1. Mozna uzyc przyrzadu dajacego zasadniczo czyste wyladowanie elektronowe. Przyrzad taki zwykle zawie¬ ra rozzarzona katode oraz nienagrzana, wolna od gazu anode w prózni na tyle do¬ skonalej, zeby jonizacja gazu wskutek zde- •rzen byla zasadniczo wykluczona. Wszela¬ ko, niniejszy wynalazek nie ogranicza sie do przyrzadu przekaznikowego, dzialajace¬ go przy czystem wyladowaniu elektrono- wegn,- Przewód 5 jest przymocowany do siat¬ ki gf zas przewód 6 do wysylajacej elek¬ trony katody c, zlozonej np. z wlókna tungstenowego utrzymywanego w stanie zarzenia przez baterje b. Anoda a jest wy¬ konana z metalu w wysokim stopniu ognio¬ trwalego, najpraktyczniej z tungstenu, o- swobodzonego od gazu przez bombardowa¬ nie elektronowe. Siatka g najwlasciwiej sklada sie z drutu otaczajacego katode w skretach scisle do siebie przylegajacych.W odgalezieniu na transformatorze znaj¬ duje sie przylaczony poprzez przewody 5 i 6 kondensator 8, który wraz z elektrosta¬ tyczna pojemnoscia siatki g oraz samoin- dukcja uzwojenia wtórnego luzno sprzezo¬ nego transformatora okresla rezonans ob¬ wodu. Ewentualnie mozna zastosowac od¬ dzielna samoindukcje 1, lecz wogóle nie jest "ona konieczna. Do przewodu 5 jest dolaczone zródlo napiecia, np, baterja 9.Z katoda c oraz anoda a laczy sie obwód 10, zawierajacy lokalne zródlo energji w postaci baterji 11 i polaczony z uzwoje¬ niem pierwotnem transformatora 12. Ano¬ da a w danym razie posiada ksztalt plytki (jakkolwiek okolicznosc ta nie jest istotna); obwód 10 pomiedzy katoda a anoda be¬ dziemy nazywali ponizej „obwodem plyt¬ kowym".Uzwojenie wtórne transformatora 12 laczy sie z podobnym obwodem rezonanso¬ wym, który zkolei reguluje, zapomoca po¬ dobnej rurki o wyladowaniach elektrono¬ wych 11, lokalne zródla energji, wysylajac w ten sposób inny szereg drgan do obwo¬ du, nastrojonego na rezonans z drganiami o tej samej czestotliwosci, na jaka istnieje rezonans w obwodzie 5, 6. Drganie woltazu w tym obwodzie reguluje inna rurka o wy¬ ladowaniach elektronowych ///. W ten sposób mozna polaczyc wszelka ilosc ob¬ wodów zaleznie od bliskosci zadanego na¬ strojenia. Rozmaite ,czesci i polaczenia przyrzadu beda bardziej szczególowo obja¬ snione przy opisie jego dzialania.Poniewaz nadchodzace drgania sa od¬ bierane przez obwód rezonansowy, nastro¬ jony na poszczególna czestotliwosc sygna^ — 2 —lów odbieranych, dzialanie fal zaklócaja¬ cych o czestotliwosci odmiennej jest usu¬ niete w granicach zaleznych od nastrojenia obwodu. Obwód antenowy, ze wzgledu na jego opór oraz specjalne rozlozenie, nie moze -byc dokladnie nastrojony tak, iz u- suniecie interferencji w tym obwodzie mo¬ ze byc w danym wypadku pominiete. Jed¬ nakowoz fale o rozmaitych czestotliwo¬ sciach, zbierane przez antene, sa przesyla¬ ne przez transformator 2 do obwodu rezo¬ nansowego 5, 6, w którym samoindukcja i pojemnosc moga byc dokladnie naregulo¬ wane w ten sposób, izby drgania o zadanej czestotliwosci wywieraly dzialanie maksy¬ malne, a dzialanie impulsów fali o czesto¬ tliwosci odmiennej bylo usuniete w stosun¬ ku, np. 1/10 ich wartosci rzeczywistej. Wy¬ padkowe drgania woltazu nakladaja sie na ostateczny potencjal ujemny, utrzymywa¬ ny na siatce g rurki o wyladowaniach elek¬ tronowych, przez baterje 9, przez co zmie¬ nia sie przewodnosc pomiedzy katoda c a anoda a, w zaleznosci od zmian woltazu.Najpraktyczniej laczy sie siatke z ujem¬ nym zaciskiem baterji 9. Baterja 11 wysy¬ la poprzez obwód plytkowy 10 prad zmie¬ niajacy sie co do natezenia i o drganiach zgodnych z drganiami w obwodzie rezo¬ nansowym 5, 6.Drgania te transformator 12 przesyla do obwodu rezonansowego 13, 14, zawieraja¬ cego kondensator 15, równiez nastrojony tak, izby dawal pelne dzialanie drganiom o zadanej czestotliwosci, pozostajac jed¬ nak w znacznym stopniu nieprzenikliwym dla drgan odmiennych. Przyjmujac tutaj równiez, iz drgania zaklócajace zostaly u- suniete w stosunku 1/10 ich wartosci, moz¬ na przekonac sie, iz bylyby one zreduko¬ wane do 1/100 rzeczywistej wartosci, bedac odbierane przez obwód antenowy. Drgania w obwodzie 13, 14 sa nalozone na potencjal siatki, utrzymywany przez baterje /6, naj- wlasciwiej równiez ujemny w stosunku do siatki. Przewodnosc w przestrzeni próznej, pomiedzy katoda a anoda w rurce//, zmie¬ nia sie przez zmiany ladunku siatki, spra¬ wiajac, iz obwód pierwotny transformatora 18 obiega prad zmieniajacy sie co do na^ tezenia, pochodzacy z baterji 17.W trzecim obwodzie nastrojonym, za¬ wierajacym kondensator 19 odgaleziony od uzwojenia wtórnego transformatora 18, za¬ dane drgania wywra znowu, zasadniczo, pelne dzialanie, podczas gdy zaklócenia i tym razem jeszcze zostana zredukowane do ^io ich wartosci. Drgania wypadkowe, w których zaklócenia zostaly zredukowane do ^iooo i°n rzeczywistej wartosci, sa nakla¬ dane podobniez na potencjal obwodu siat¬ ki, okreslony przez baterje 20. Zmiana po¬ tencjalu siatki wywola w taki sam sposób zmiany w pradzie dostarczanym przez ba¬ terje 21 w obwodzie plytkowym 22. Drga¬ nia te przejda przez kondensator 23 o dzia¬ laniu dopelniajacem tak, iz glos daje sie slyszec w sluchawce 24 przy kazdej serji drgan.W razie potrzeby rozmiar baterji mozna dobrac w taki sposób, azeby dzialanie drgan, obecnie praktycznie wolnych od za¬ klócen i dajacych sie dokladnie rozrózniac przez sluchawke, bylo wzmacniane. W taki sam sposób mozna dodawac inne nastrojo¬ ne obwody, zas do ukladu dodawac impul¬ sy zaklócajace, usuwane w stopniu wzra¬ stajacym w postepie geometrycznym przy kazdym nastrojonym obwodzie.Latwo pojac, iz zamiast regulowania po¬ tencjalu siatki w przyrzadach przekazni¬ kowych, potencjalu baterji w obwodzie plytkowym oraz innych zmiennych czynni¬ ków dla zapoczatkowania drgan, w których fale o zadanej czestotliwosci sa odtwarza¬ ne z niezmniej szajacem sie natezeniem, ten sam wynik wzgledny mozna osiagnac przez wzmocnienie drgan. Jakkolwiek w tym przypadku drgania zaklócajace o niepoza¬ danej czestotliwosci sa równiez wzmocnio¬ ne, to jednak selekcyjnosc bedzie i tym ra¬ zem zapewniona, poniewaz fale o zadanej — 3 —czestotliwosci beda znacznie silniej wzmac¬ niane, w postepie geometrycznym wraz z liczba uzytych ukladów, Np. stosujac trzy uklady, kazdy o wspólczynniku strojenia 10, jak wyzej opisano, tak urzadzonych, iz zaklócefria sa przesylane bez zmniejsze¬ nia natezenia, drgania oddzielone beda wzmocnione 1000 razy. l' Urzadzenie przedstawione na fig. 2 jest podobne do urzadzenia na fig. 1, z wyjat¬ kiem polaczen w zmodyfikowanym przy¬ rzadzie odbiorczym, wskazanym w obwo¬ dzie 25, 26. Baterje 20 z fig. 1 zastepuje kondensator 27, posiadajacy w odgalezie¬ niu duzy opór zmienny 28 polaczony w szereg ze zródlem sily elektromotorycznej w postaci baterji 29, która moze byc rów¬ niez zmienna.Gdy siatka jest naladowana dodatnio, zabiera elektrony w ilosci zmieniajacej sie ze stopniem ladunku dodatniego, zas przy ujemnem naladowaniu siatki stopien, w ja¬ kim pochlania ona elektrony, zmniejsza sie wraz ze stopniem ladunku ujemnego do¬ tad, dopóki nie zostanie osiagnieta równo¬ waga, przy której elektrony nie beda juz pochlaniane. Jezeli drgania sa nakladane na siatke, posiadajaca w obwodzie kon¬ densator, fala dodatnia sprawi pochlania¬ nie wiekszej ilosci elektronów przez siatke, nie wyladowanych w ciagu nastepnej fali ujemnej. W ten sposób kazda nastepna fa¬ la dodaje swój przyrost do ladunku ujem¬ nego, który gromadzi sie na siatce i plytce polaczonego z nia kondensatora dotad, do¬ póki siatka nie otrzyma takiego ladunku u- jemnego, iz dalsze pochlanianie elektro¬ nów bedzie sie równalo ich stracie. Gdy fale ustaja, nagromadzony ladunek ujem¬ ny rozprasza sie. Stad prad o natezeniu zmiennem usiluje krazyc w obwodzie plytki 30, 31 w rurce ///, o czestotliwosci podsta¬ wowej równej czestotliwosci grupowej, ja¬ ka moze wykryc telefon 33 oraz skladowa o wielkiej czestotliwosci, pochlaniana przez kondensator 34.Wlasciwe naregulowanie potencjalu siatki, dla uzyskania najpomyslniej szych wyników, mozna osiagnac zmieniajac opór oraz potencjal baterji, odgalezionych na kondensatorze. Ten poszczególny rys uzu¬ pelniajacy jest nierozlaczny z niniejszym wynalazkiem.Gdy bocznik o duzym oporze 28 jest zamkniety na kondensatorze, wówczas o- siagniety przez kondensator ladunek ujem¬ ny moze sie rozproszyc szybciej w ciagu przerwy pomiedzy szeregiem fal. Przez wlaczenie do obwodu baterji 29 mozna poddac siatke g okreslonemu potencjalowi dodatniemu, dajacemu moznosc osiagniecia lepszej kontroli, szczególniej w przypadku drobnej siatki; sluzy to równiez do zobo¬ jetnienia potencjalu ujemnego dzialajace¬ go na obwód przez baterje 32. Przez zmia¬ ne pojemnosci kondensatora, rozproszenia przy wielkim oporze oraz potencjalu moz¬ na uzyskac korzystne warunki.W urzadzeniu przedstawionem na fig. 3 przekazniki o wyladowaniu elektronowem, posiadajace dwie siatki i dwie anody, sa uzyte w sposób pozwalajacy wykorzystac obie polowy fali w drganiach. Przewodni¬ ki 35, 36 sa polaczone kazdy zosobna z siatkami g i gl1 umieszczonemi po obu stro¬ nach katody c. Baterja 37, wlaczona w ob¬ wód 38, pozostajacy w polaczeniu z katoda c oraz z posrednim punktem uzwojenia wtórnego 39 transformatora, sluzy do na¬ dania potencjalu ujemnego kazdej z sia¬ tek. Baterja 40, polaczona z punktem po¬ srednim uzwojenia pierwotnego transfor¬ matora 41 oraz z katoda, stanowi zródlo dodatkowej energji lokalnej. W tym przy¬ padku jest uzyta dodatkowo siatka 42, po¬ laczona z biegunem dodatnim zródla sily elektromotorycznej np. z baterja 43', któ¬ rej biegun ujemny laczy sie z katoda c.Siatka dodatkowa zapobiega interferuja- cym statycznym dzialaniom reakcyjnym pomiedzy oddzielnemi siat\ami; wlaczn ez wlóknem stanowi ona istotne zródlo elek¬ tronów.Dzialanie urzadzenia przedstawionego na fig, 3 jest podobne do podanego na fig. 1, przeto tylko dwa obwody rezonansowe polaczone przekaznikami zostaly przedsta¬ wione w celu zilustrowania, aczkolwiek, rozumie sie wszelka ilosc obwodów, sto¬ jaca w postepie geometrycznym do liczby stosowanych obwodów, moze byc uzyta z ta sama korzyscia dla usuniecia zaklócen.Drgania sa odbierane z anteny / do obwo¬ du rezonansowego dla poszczególnej cze¬ stotliwosci, która ma byc wykryta. W tym celu kondensator mozna uczynic zmiennym.Drgania woltazu nakladane naprzemian na ujemne potencjaly na siatkach g, g1 wy¬ woluja krazenie zmiennego pradu elektro¬ nowego z katody c naprzemian na anody a i a1, przez co otrzymuje sie prady o na¬ tezeniu zmiennem w uzwojeniu pierwotnem transformatora 41. Drgania te sa przesy¬ lane do nastrojonego obwodu 45, 46, pola¬ czonego z uzwojeniem wtórnem trans¬ formatora 41, i zaklócenia sa usuwane ^zgodnie z czynnikiem strojacym obwodu, jak to juz bylo wyjasnione.Do wykrywania sygnalów sluzy urza¬ dzenie odbiorcze, podobne do opisanego dla fig. 2 i zawierajace rurke o wyladowa¬ niach elektronowych 47 z rozzarzona kato¬ da c, siatkami g, g1 oraz anodami a i a1.Kondensator 48, posiadajacy w odgalezie¬ niu zmienny opór 49 oraz takaz baterje 50, jest przylaczony do punktu posredniego w uzwojeniu wtórnem transformatora 41, i, tym sposobem, do kazdego z obwodów sia¬ tek 45, 46. Kondensator ten uzupelnia drga¬ nia o wielkiej czestotliwosci w sposób zbli¬ zony do tego, jaki uskutecznial to konden¬ sator polaczony z obwodem siatki na fig. 2.Baterja 51 wysyla prad o natezeniu zmiennem naprzemian do anod a i a1, w zaleznosci od wahan woltazu siatek g, g1, przez co otrzymuje sie sygnaly w sluchaw¬ ce 52, polaczonej z baterja 51 oraz z prze¬ wodnikami anodowemi 53, 531* W urzadzeniu przedstawionem na fig. 4 zamiast transformatora uzyto bezposred¬ niego polaczenia metalicznego pomiedzy odnosnemi obwodami rezonansowemi. Ob¬ wód plytkowy 54 w rurce przekaznikowej 1 laczy sie z samoindukcja 55, polaczona z obwodami siatki 56 i 57 drugiego prze¬ kaznika //. Impulsy pradowe sa przesylane z baterj i 59 poprzez te cewke samoinduk- cyjna, odpowiednio do wahan woltazu siat¬ ki g, w opisany juz sposób. Samoindukcja cewki 55 oraz pojemnosc kondensatora 60 sa naregulowane w taki sposób, azeby u- czynic obwód siatki przekaznika // rezo¬ nansowym przy tej samej czestotliwosci, co obwód siatki w przekazniku 1. Tym spo¬ sobem zaklócenia sa stopniowo usuwane, w miare przekazywania drgan z obwodu do obwodu, jak juz bylo opisane wyzej.Ostatecznie sygnal moze byc wykrywa¬ ny przez odpowiedni przyrzad odbiorczy, w rodzaju sluchawki telefonicznej 61, u- mieszczonej w odgalezieniu 62 na obwodzie plytki 63, 64, nalezacej do rurki o wyla¬ dowaniach elektronowych 65. W obwodzie siatki tej ostatniej miesci sie kondensator 66, posiadajacy w odgalezieniu zmienny o- pór 67 oraz dajace sie regulowac zródlo potencjalu, w postaci baterji 68, która ma za zadanie uzupelniac drgania o wielkiej czestotliwosci, jak to juz opisano w zwiaz¬ ku z fig. 2.Urzadzenie przedstawione na fig. 5 po¬ siada rurki o wyladowaniach elektronowych, zawierajace po dwie siatki i po dwie ano¬ dy, zastosowane przy uzyciu cewek samo- indukcyjnych zamiast transformatorów, la¬ czacych obwody rezonansowe, Wogóle, po¬ laczenia sa analogiczne do opisanych juz w zwiazku z innemi urzadzeniami.Drgania wytworzone w obwodzie 69, nastrojonym na czestotliwosc poszczegól¬ na, podlegajaca doborowi, sprowadzaja wa¬ hania woltazu na siatkach g i g1, utrzymy- — 5 —.wanych przy danym patencjale ujemnym przez baterje 70, wywolujac tym sposo¬ bem krazenie pradu o natezeniu zmien¬ ilem, od. katody c ku anodom a i ax w rurce elektronowej R, w rodzaju opisanego juz wyzej w zwiazku z fig, 3, Wynikajacy stad prad o natezeniu zmiennem, pozostajacy w zgodzie z drgania¬ mi w obwodzie rezonansowym 69, tetni w cewce samoindukcyjnej 71. Konce cewki 71 sa polaczone z obwodami anody 72, 73 i poprzez baterje 40 z katoda, jak wskaza¬ no, Samoindukcja ta tworzy równiez czesc obwodu 74, 75, zawierajacego kondensator 76, który jest naregulowany w taki sposób, azeby uczynic obwód rezonansowym wzgle¬ dem czestotliwosci podlegajacej selekcji.W obwodzie tym zaklócenia sa usuniete, tak jak w obwodzie 69.Tym sposobem mozna urzadzic wszelka ilosc obwodów, dla dalszego jeszcze usu¬ wania drgan zaklócajacych. W zwiazku z fig. 4 jest jasne, w jaki sposób polaczenia te moga byc wykonane i przeto obwód 74, 75 zostal przedstawiony w polaczeniu bez- posredniem z obwodem odbiorczym przy pomocy przekaznika S. Polaczenia slu¬ chawki 50 oraz kondensatora 48 z prze¬ kaznikiem S sa takie same, jak to wyjasnio¬ no w zwiazku z fig, 3, wobec czego opis ich mozna pominac.W praktyce zamiast odbierania telefo¬ nicznego mozna zastosowac wszelki inny odpowiedni przyrzad odbiorczy, a konden¬ sator 48 zastapic baterja, podobna do ba- terji 20 z fig. 1. PL