Opublikowano dnia 14 lutogo 1961 r POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43612 KI. 42 c, 25/50 Instytut Wlókiennictwa *) Lódz, Polska Aparat do pomiaru zmiany kqlów polozenia elementów wahadlowych i obrotowych Patent trwa od dnia 21 stycznia 1959 r.Znane i stosowane przyrzady do pomiaru kata obrotu walu skladaja sie zasadniczo z tar¬ czy wyskalowanej w stopniach katowych i wskazówki, przy czym jedna z tych czesci skla¬ dowych jest przymocowana do walu, a druga jest utrzymywana w pozycji stalej dzieki zwia¬ zaniu jej w rózny sposób z ukladem nierucho¬ mym. Najczesciej stosowano w praktyce roz¬ wiazanie, w którym tarcza i wskazówka sta¬ nowily dwie odrebne czesci montazowe przy¬ rzadu. Powiazanie tych czesci w jeden uklad, bylo wynikiem pózniejszych udoskonalen przy¬ rzadu, jednak metoda pomiarowa pozostawala wciaz ta sama. Tarcze i wskazówke nalezalo ustawic centrycznie wzgledem walu, w plasz¬ czyznach pionowych do jego osi. Wynik pomia¬ ru ustalono na podstawie kata przesuniecia czesci, zwiazanej z walem wzgledem drugiej czesci, zajmujacej pozycje nieruchoma.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Jan Plewinski.Zakres stosowania tych przyrzadów do po¬ miaru kata obrotu walu byl ograniczony, po¬ niewaz nie zawsze mozna bylo instalowac przy¬ rzad na wale.Aparat wedlug wynalazku do pomiaru zmia¬ ny katów polozenia elementów wahadlowych i obrotowych wykorzystuje libelke poziomnicy jednokierunkowa lub dwukierunkowa do usta¬ lania wartosci dowolnego kata obrotu elementu, poruszajacego sie wokól osi, przy czym kat obrotu jest odczytywany na podzialce katowej tarczy w miejscu, wykazanym przez wskazówke.Dzialanie aparatu opiera sie na nowej meto¬ dzie pomiarowej, innej niz stosowane dotych¬ czas w znanych przyrzadach pomiarowych tego rodzaju. Zakres stosowania aparatu jest znacz¬ nie szerszy, gdyz mozna wykorzystac go nie tylko do pomiaru kata obrotu walu, ale takze do pomiaru kata obrotu dzwigni lub innego elementu, poruszajacego sie wokól osi obrotu.Przez zastosowanie libelki, mozna sprowadzic tarcze do ukladu poziomego i ulatwic odczyty¬ wanie wyniku pomiaru.Na rysunku fig. 1 przedstawia aparat do po¬ miaru zmiany katów polozenia przyrzadów wa¬ hadlowych i obrotowych wedlug wynalazku w widoku z góry, a fig. 2 — szczeke samocentru- jaca uchwytu w przekroju poprzecznym. Aparat sklada sie z dwóch glównych zespolów A i B.W zespole A uwidoczniono tarcze nastawna z podzialka katowa 4, wskazówke 3, libelke 5 po- zionuiicy oraz zacisk 1, sluzacy do unierucho¬ mienia tarczy. Wskazówka 3 jest polaczona po¬ przez przekladnie stozkowa o przelozeniu 1:1 z zespolem B. Zespól A mozna obracac wokól osi walka, osadzonego na stale w zespole B.Os walka stanowi os wzdluzna aparatu. W ze¬ spole B uwidoczniono uchwyt wraz z wymien¬ nymi szczekami 2 oraz pokretlo 6, sluzace do przesuwu szczek uchwytu.Aparat przymocowuje sie szczekami uchwytu do elementu obrotowego lub wahadlowego. Jesli aparat ma byc przymocowany do czopa walu, to nalezy poslugiwac sie szczekami samocentru- jacymi o przekroju poprzecznym w ksztalcie litery V (fig. 2), Zespól A ustawia sie w po¬ lozeniu poziomym za pomoca libelki 5, a na¬ stepnie nastawia sie tarcze 4 tak, aby wska¬ zówka 3 pokazywala punkt zero na skali ka¬ towej tarczy 4, W tyim polozeniu unieruchamia sie tarcze zaciskiem 1. Te pozycje aparatu u- waza sie za wyjsciowa. Po obrocie elementu o dowolny kat a, sprowadza sie ponownie ze¬ spól A do poziomego polozenia wykorzystujac libelke 5 ^Wskazówka pokaze wtedy na skali tarczy kat, o jaki obrócil sie dany element wzgledem pozycji wyjsciowej. Jesli kat obrotu elementu jest wiekszy niz 360°, to a = n. 360 + (J, gdzie n — oznacza liczbe pelnych obrotów ele¬ mentu, a p — kat, odczytany na skali.Sposób poslugiwania sie aparatem przy usta¬ wianiu elementu obrotowego lub wahadlowego pod wymaganym katem wzgledem pozycji wyj¬ sciowej rózni sie tym od poprzedniego, ze po ustawieniu aparatu w pozycji wyjsciowej, na¬ stawia sie zespól A tak, aby wskazówka poka¬ zywala na skali zalozony kat ustawienia ele¬ mentu, po czym obraca sie element wraz z przymocowanym aparatem do chwili, kiedy li- belka 5 wskaze poziome ustawienie zespolu A.Jest to szukane polozenie elementu wzgledem pozycji wyjsciowej.Przy dokonywafndu pomiaru kata obrotu walu, mozna przymocowac aparat bezposrednio do walu lub do kazdego dostepnego elementu, zwiazanego z walem i poruszajacego sie w plaszczyznie, prostopadlej do osi obrotu. Wa¬ runkiem otrzymania dokladnego, wyniku po¬ miaru jest równolegle ustawienie osi wzdluznej aparatu wzgledem osi obrotu lub pokrycie sie tych osi.Aparat jest bardzo czuly, gdyz reaguje na odchylki katowe tak, jak libelka poziomnicy, a przy tym jest lekki, latwy w obsludze i po¬ siada prosta konstrukcje. Aparat nadaje sie szczególnie do wykorzystania przy synchroni¬ zacji dzialania mechanizmów maszyny. PL