Wynalazek dotyczy sworzniowego polaczenia przegubowego okladzin zelaznych.Stosowane do takiego polaczenia sworznie, w celu unikniecia ich zagubienia, musza byc za¬ bezpieczone przed ewentualnoscia calkowitego wypadniecia lub przesuniecia sie obejmujacych je otworów w elementach zamka obu okla¬ dzin zelaznych.Uzyskuje sie to za pomoca zabiegów, które glównie opieraja sie na zasadzie zwyklych za¬ bezpieczen sworzniowych, stosowanych do in¬ nych celów, a w których równiez chodzi o to, aby sworzen przegubu dwóch wzajemnie ze soba za pomoca tego sworznia laczonych ele¬ mentów konstrukcyjnych zabezpieczyc przed calkowitym wysunieciem.Wynalazek wychodzi ze znanego dla polaczen okladzin zelaznych zabezpieczenia sworznia przegubowego, przy którym sworzen zaopatrzo¬ ny jest w zamkniety na obydwóch koncach ro¬ wek wzdluzny, w który wchodzi umieszczona na jednej z dwóch laczonych za pomoca sworz¬ nia okladzin nasadka, która w taki sposób za* pobiega calkowitemu wysunieciu sworznia, ze spotyka na swej drodze koncowe ograniczenie rowka. Przeciwko calkowitemu wysunieciu w drugim kierunku, zabezpiecza sworzen leb o wiekszej srednicy. W znanych konstrukcjach wspomniana nasadka jest badz przyspawana do elementu widelek, na którym jest osadzo¬ na, badz jest utworzona albo przytrzymywana przez srube, wkrecona w gwintowany otwór wykonany w tym elemencie.Zasadnicza wada zarówno jednej jak i dru¬ giej z tych postaci wykonania polega na tym, ze zabezpieczenie sworznia zostaje okupione ta* ka niedogodnoscia, ze calkowite jego wyjecie wymaga zniszczenia nasadki, którego nie mozna uniknac nawet wówczas gdy nfcadka jest utworzona lub przymocowana za pemocj| sruby, gdyz sruba ta w warunkach eksploato¬ wania w kopalni, mocno rdzewieje juz po b^t* dzo krótkim czasie.Mozliwosc calkowitego wyjecia sworznia »H»si Byc'zawsze zapewniona w takim' przypad¬ ku, gdy sworzen, który na przyklad na skutek miejscowych przeciazen postal odksztalcony w czasie uzytkowania, miisl byc nastepnie wy¬ mieniony lul gdy miusza^byc przedsiewziete naprawy zamka okladziny zelaznej przy sto¬ sowaniu grzania, na skutek którego móglby ulec uszkodzeniu sworzen, wykonany z ulep¬ szonego materialu.Byly juz czynione próby stworzenia w taki sposób mozliwosci calkowitego wyjmowania sworznia bez potrzeby niszczenia umieszczonej na widelkach zamka nasadki przytrzymujacej, ze na samym sworzniu, którego rowek prze¬ chodzil przez cala jego dlugosc, umieszczony byl zamykajacy ten rowek, a jednakze wyj¬ mowany-element w postaci czesci maszynowej, osadzonej w otworze sworznia. Równiez ta pro¬ pozycja nie okazala sie przydatna do praktycz¬ nego stosowania.Wynalazek stwarza nadzwyczaj prosta moz¬ liwosc calkowitego usuwania sworznia na kazdorazowe zyczenie, jednakze bez zwiazane¬ go z tym niebezpieczenstwa niespodziewane¬ go jego wysuniecia lub bez koniecznosci ni¬ szczenia jakiegokolwiek elementu.W tym celu, zgodnie z wynalazkiem, na po¬ wierzchni sworznia zostal przewidziany slepo konczacy sie wzdluzny rowek, w którym pro¬ wadzona jest umieszczona na widelkach okla¬ dziny nasadka przytrzymujaca, a po przeciwnej stronie tego rowka umieszczony jest obwodo- wó przesuniety drugi, co najmniej na koncu sworznia wykonany i w kierunku konca swo¬ rznia otwarty rowek wzdluzny, który z pierw¬ szym rowkiem polaczony jest przez poprzecz¬ ny rowek, utworzony przez obwodowe wybra¬ nie w sworzniu, przebiegajace prostopadle, a w razie potrzeby równiez ukosnie, w stosunku do obydwóch rowków.Poprzez ten poprzeczny rowek, za pomoca obrócenia sworznia, moze nieruchoma nasad¬ ka przytrzymujaca dostac sie z zamknietego na koncu rowka do rowka na koncu otwartego, na skutek czego umozliwione zostaje calkowite wyjecie sworznia przez przejscie nasadki do otwartego rowka.Drugi rowek moze byc dowolnie przesunie¬ ty oibwodowo wzgledem rowka pierwszego.Gdy .to przesuniecie jest nieznaczne i wynosi ha przyklad 90°, to wówczas wskazane jest, aby w rowku poprzecznym przewidziane byly dodatkowe srodki zabezpieczajace, na przyklad w postaci sluzacego do tego celu kolka, osa¬ dzonego w sposób umozliwiajacy wyjmowanie w majacym wylot do rowka otworze i zamyka¬ jacego rowek sworznia, aby w ten sposób z ca¬ la pewnoscia zapobiec niezamierzonemu wsu¬ nieciu sie nasadki do rowka poprzecznego.Z umieszczenia kolka zabezpieczajacego w rowku poprzecznym mozna tym predzej zre¬ zygnowac, im mniejsza jest róznica wymiarów przelotu rowka poprzecznego i nasadki przy¬ trzymujacej. W ten sposób wprowadzanie na¬ sadki do rowka poprzecznego moze byc pla¬ nowo na tyle utrudnione, ze moze byc wyko¬ nywane tylko w scisle okreslonym polozeniu, które nie moze samorzutnie zaistniec, ale moze byc uzyskane dopiero po wykonaniu specjalnych manipulacji sworzniem.To dzialanie moze byc w specjalnie korzyst¬ ny sposób uzyskane wówczas, gdy grubosc na¬ sadki przytrzymujacej, widziana w kierunku otworu dla sworznia i w zwiazku z tym sze¬ rokosc przelotowa rowka poprzecznego jest mozliwie tak mala, jak na to jeszcze pozwala¬ ja wzgledy wytrzymalosciowe.Na skutek tego zostaje jednoczesnie rozwia¬ zane zagadnienie zapobiezenia temu, aby przy¬ padkiem krawedz jezyka, sprzeganej za po¬ moca sworznia okladziny zelaznej, nie mogla dostac sie do rowka poprzecznego i aby nie mo¬ gla przeszkodzic w ten sposób przesuwaniu sworznia, a przez to rozlaczaniu polaczenia, albo aby krawedz ta nie mogla zawadzic o za¬ mykajacy rowek poprzeczny kolek i zlamac go.Niebezpieczenstwo to powstaje wówczas, gdy na skutek nadmiernego luzu w wiazacym wza¬ jemnie stropnice zamku powstaja wzajemne przekrzywienia czesci zamka, które praktycznie biorac istnieja zawsze, a specjalnie wyraznie wystepuja wówczas, gdy sworzen musi byc wy¬ bity z obciazonej stropnicy. Od niezawodnego zapobiezenia oddzialywaniu takich przekrzy- wien na wzgledny ruch nasadki przytrzymu¬ jacej i rowka poprzecznego jest jednak uzalez¬ nione poprawne dzialanie zgodnego z wyna. lazkiem ukladu.Umieszczona na sciance otworu sworznia na sadka przytrzymujaca, moze byc utworzona przez wgiecie lub wcisniecie materialu z obrze¬ za otworu.Jeszcze bardziej korzystna niz podana wyzej mozliwoscia uksztaltowania nasadki przytrzy¬ mujacej w sposób odpowiadajacy stawianym jej wymaganiom jest tworzenie jej z pozosta¬ wianej a nastepnie wycinanej czesci przegro- — »-dy, jaka pozostaje w otworze na swórzen po jego odkuciu. Otrzymuje sie stad odrazu uksztaltowanie- nasadki' przez nastawianie jej grubosci na wymagany wymiar minimalny w kierunku osi otworu na sworzen, " W podobny sposób; jak przy opisanym wy¬ zej rozlaczaniu, umozliwia nowe zabezpiecze¬ nie sworznia' równiez ponowne wsuniecie sworznia do widelek przy odwrotnej kolejnosci czynnosci roboczych." Na rysunkach sa pokazane przyklady wy¬ konania omówionych wyzej mozliwosci zreali¬ zowania istoty wynalazku, przy czym fig. 1 przestawia przekrój przegubu sworzniowego dwu okladzin, polaczonych ze soba za pomoca zamka, utworzonego z glowicy widelkowej i wchodzacego w nia jezyka, fig. 2 — 4 przed¬ stawiaja w widokach czesciowych dwa rózne rzuty boczne i przekrój poprzeczny zastosowa¬ nego przy tym sworznia, fig. 5 — 7 — w od¬ powiadajacych fig. 2 — 4 rzutach, mozliwosc przewidzenia dodatkowego zabezpieczenia prze¬ ciwko niezamierzonemu wsunieciu sie nasad¬ ki przytrzymujacej do rowka poprzecznego.Na rysunkach literami a i b oznaczono kon¬ ce okladzin zelaznych, które wchodza wzajem¬ nie widelkami i jezykiem, i które sa przezna¬ czone do przegubowego ze soba polaczenia za pomoca sworznia c. Sworzen c ma zwykly wzdluzny rowek d, w którym prowadzona jest umieszczona na stale na jednym ramieniu wi¬ delek okladziny b nasadka przytrzymujaca e.Rowek ten jest zamkniety na swym prze¬ dnim, w kierunku stozkowego zakonczenia sworznia skierowanym koncu. Litera / ozna¬ czono przesuniety obwodowo wzgledem rowka d o odpowiednia wielkosc katowa, wedlug tego przykladu wykonania o 180°, w kierunku stoz¬ kowego zakonczenia sworznia otwarty rowek, który moze biec dowolnie daleko do tylu po powierzchni sworznia.Obydwa rowki d i f sa wzajemnie polaczo¬ ne za pomoca wybrania g na obwodzie sworz¬ nia, które zgodnie z przykladem wykonania wedluz fig. 1 — 4 umieszczone jest w miejscu stosunkowo daleko odsunietym do tylu od stozkowego zakonczenia sworznia. W tym przypadku nie sa konieczne dodatkowe zabie¬ gi zabezpieczajace przeciwko niezamierzonemu obróceniu sie sworznia, zwlaszcza z reguly nie sa one potrzebne wówczas, gdy wedlug wy¬ mienionych wyzej specjalnych cech charakte¬ rystycznych wynalazku, grubosc nasadki przy¬ trzymujacej w kierunku osi otworu dla sworz¬ nia i odpowiadajacy przekrój poprzeczny "ob¬ wodowego wybrania zostana tak wzajemnie do¬ brane, ze nasadka przytrzymujaca przy obra¬ caniu sworznia wlasnie ledwie moze przecU' snac sie przez to wybranie poprzeczne.Fig. 1 pokazuje ponadto utworzenie nasadki przez wycisniecie materialu z brzegu otworu.Korzystniejsze w stosunku do tego uksztalto¬ wanie nasadki z pozostawionej, a nastepnie* wycinanej czesci przegrody, jaka pozostaje po¬ czatkowo w otworze na sworzen po jego od¬ kuciu, wnie zostalo na rysunkach "pokazane.W pokazanych na fig. 6 i 7 postaciach wyv konania laczace obydwa rowki di? wybra¬ nie obwodowe g' jest umieszczone blizej stoz¬ kowego zakonczenia sworznia. Przy tej posta¬ ci wykonania obydwa wzdluzne rowki di f sa wzajemnie przesuniete nie o 180°, tak.jak na fig. 1 — 4, ale tylko o 90°, na skutek czego ;dlu- gosc wybrania w kierunku obwodowym zosta¬ la zmniejszona do minimum.W tym przypadku zostal przewidziany do¬ datkowy element zabezpieczajacy, który we¬ dlug przedstawiajacego korzystna postac wy¬ konania przykladu ma postac rozpreznego kolka h, który w tym celu zostal osadzony z wciskiem w wykonanym do tego celu po¬ przecznym otworze i sworznia, i który zamy* ka polaczenie pomiedzy obydwoma rowkami wzdluznymi.Srednica otworu do osadzenia kolka rozpre¬ znego jest ze wzgledów konstrukcyjnych sto¬ sunkowo .mala. Jezeli w tych warunkach nor¬ malnie uksztaltowany kolek rozprezny o od¬ powiednio malej srednicy nie moze sprostac stawianym mu wymaganiom wytrzymaloscio¬ wym, to zgodnie ze specjalna cecha charakte¬ rystyczna wynalazku zostaje zastosowany pod¬ wójny kolek rozprezny, który sklada sie z grub¬ szego zewnetrznego kolka i drugiego kolka wpasowanego do jego wydrazenia. Za pomoca wspomnianego juz wyzej mozliwie waskiego uksztaltowania rowka laczacego kolek rozprez¬ ny jest chroniony od uszkodzen, jakie moga spowodowac krawedzie otworu wykonanego w jezyku okladziny a, przez który musi on byc przesuniety. Jezeli sworzen musi byc calkowi¬ cie usuniety z przynaleznej do niego stropni¬ cy, to kolek rozprezny moze byc bez trudu wycisniety lub wybity z otworu za pomoca trzpienia i oswobadza on wówczas rowek po¬ przeczny, przez który nasadka e moze wejsc do rowka f. — 3 -WynalJHS* nie Ogranicza sie do szczególowo wyzej opisanych i na rysunkach przedstawio¬ nych postaci wykonania, lecz przeciwnie moz¬ liwe sa rózne zmiany, bez wykraczania poza istote wynalazku. Nowe rozlaczanie zabezpie¬ czanie sworznia moze byc poza tym stosowane nie tylko do sworzniowych polaczen pirzegubo- wych okladzin zelaznych w obudowie kopalni, lecz równiez do innych przypadków, gdzie jest do wykonania to samo zadanie. PL