Opublikowano dnia 27 wrzesnia 1960 r.L ^ .Urzedu Patentowego! jPcJstiej Iwmnrtiu) I POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43497 KI. 21 c, 40/50 La Telemecaniaue Electriaue Nanterre — Seine, Francja Przyrzad wylaczajacy o sterowaniu mechanicznym przez spotykanie sia narzadów ruchomych Patent trwa od dnia 15 pazdziernika 1959 r.W sterowanych samoczynnie maszynach, za¬ wierajacych wózki lub inne narzady ruchome, do kontrolowania lub sterowania ruchami tych narzadów, umieszcza sie na ich drodze wy¬ laczniki, uruchamiane za pomoca popychacza lub analogicznego elementu, osadzonego na sta¬ le na tych narzadach.Wylaczniki zamykaja albo równiez otwie¬ raja obwody cewek przekazników, styczników lub tez zaworów elektrycznych, które zapisuja lub steruja kolejnoscia róznych ruchów.Zagadnienia tego samego rodzaju spotyka sie równiez w urzadzeniach podnoszacych, zwlasz¬ cza w wyciagach. Wresizcie przy przenosnikach wymaga sie czesto liczenia lub sprawdzania obecnosci przedmiotu transportowanego na prze¬ nosniku.Zaleznie od okolicznosci, wysylane przez przelaczniki sygnaly elektryczne nie zawsze sa tego samego rodzaju w zaleznosci od drogi narzadu ruchomego, jaki je wywolal.Mozna sterowac wylacznikiem, przy przecho¬ dzeniu sterowanego narzadu ruchomego, przez rozwieranie lub zwieranie styku i pozostawia¬ nie go w tym polozeniu az do chwili, gdy nastapi inny ruch w kierunku przejsciowym i spowoduje powrót wylacznika do jego polo¬ zenia poprzedniego.Przewidziane do tego celu wylaczniki sa za¬ tem wylacznikami o dwóch ustalanych polo¬ zeniach ich elementów stykowych; moga one równiez zawierac dzwignie sterujaca o jednym lub dwóch polozeniach ustalonych.Mozna równiez uzyskac impulsy elektryczne w czasie przechodzenia narzadu ruchomego, tzn. zamykanie lub otwieranie obwodu elek¬ trycznego podczas przechodzenia, przy czym wylacznik wraca nastepnie sam do swego polo¬ zenia wyjsciowego.Na ogól konstruowane do tego celu wylacz¬ niki sa to wylaczniki o dzialaniu symetrycz¬ nym, przy czym ustalona w swym srodkowympolozeniu dzwignia w czasie przechodzenia na¬ rzadu ruchomego moze byc odchylana badz w prawo, badz w lewo, a nastepnie wracac do swego polozenia srodkowego.W koncu moze istniec potrzeba posiadania wylacznika o dwóch polozeniach ustalonych, w którym przejscie od jednego do drugiego polozenia daje tylko jeden impuls przelotny w czasie ruchu wahliwego.Ze wzgledu na skomplikowanie urzadzen automatycznych i czeste przestawiania jakim one podlegaja, wskazane jest miec do rozpo¬ rzadzenia wylaczniki, nadajace sie dobrze do tych róznych kombinacji, badz to do szybkiej zmiany na miejscu ich sposobu dzialania, badz aby miec na skladzie tylko jeden rodzaj przy¬ rzadu wylaczajacego, który moznaby przysto¬ sowac zaleznie od potrzeby.Przedmiotem wynalazku jest przyrzad wy¬ laczajacy, który za pomoca róznych kombi¬ nacji jego elementów wewnetrznych umozliwia realizacje wszystkich ewentualnosci jakie mo¬ glyby sie zdarzyc w praktyce.Nie mniej jednak w stosunku do znanych przyrzadów tego samego rodzaju ma on ponadto te zalete, ze sklada sie z minimalnej liczby elementarnych czesci, przez co upraszcza sie jego konstrukcja i zmniejsza jego koszt. Wresz¬ cie poza tym szczególy konstrukcyjne tego przyrzadu zapewniaja mu dobra odpornosc na uderzenia, jakim on podlega i praktycznie cal¬ kowita nieprzenikalnosc kurzu, a nawet cie¬ czy.Wedlug wynalazku przyrzad wylaczajacy o sterowaniu mechanicznym przez spotykanie sie narzadów ruchomych, zawierajacy"wylacz¬ nik z pofaldowana plytka, wahliwy walek, na którym jest osadzona na jednym jego koncu korba, przeznaczona do spotykania sie z na¬ rzadem ruchomym, w czesci zas srodkowej wahliwego walka jest zamocowana pierwsza krzywka, dzialajaca na wspomniany wylacz¬ nik, a na drugim jego koncu — mechanizm powrotny do sprowadzania walka i korby do polozenia równowagi ustalonej, charakteryzuje to, ze mechanizm powrotny sklada sie co naj¬ mniej z cylindrycznej oski, osadzonej sredni¬ cowo i prostopadle do wymienionego walka i z drugiej krzywki, wspólosiowej z tymze walkiem i przesuwanej wzgledem niego tylko ruchem postepowym, przy czym krzywka ta na jednej swej powierzchni czolowej ma co najmniej dwa srednicowo przeciwlegle wgle¬ bienia, a na drugiej powierzchni czolowej — co najmniej dwa srednicowo przeciwlegle wy¬ stepy daszkowe, otoczone przez dwa wydra¬ zenia, przy czym jedna z dwóch powierzchni czolowych tej krzywki jest dosunieta do kon¬ ców wspomnianej wyzej oski przez sprezysta sile osiowa.Jezeli ta ostatnio wymieniona druga krzywka jest wykonana z materialu odpornego na zuzy¬ cie i o malym wspólczynniku tarcia, na przy¬ klad z superpoliamidu, to konce walcowej osi moga sie bezposrednio stykac z czolowymi po¬ wierzchniami tej krzywki. Mozna równiez zmniejszyc tarcie, wyposazajac te konce osi w rolki, które beda stykac sie potoczyscie z jedna lub druga powierzchnia czolowa wy¬ mienionej krzywki.Wskazane jest, aby ta druga krzywka miala walcowa powierzchnie obwodowa i byla wypo¬ sazona w wystepy wchodzace w sposób dowol¬ nie wybrany w rowki, wykonane w obudowie otaczajacej walek, a ponadto wymienione rowki daja te korzysc, ze zapewniaja prowadzenie posuwiste tej drugiej krzywce po walku, cal¬ kowicie uniemozliwiajac obracanie sie jej wzgledem tego walka.Wskazane jest, aby ta krzywka miala w jed¬ nej czolowej powierzchni dwa srednicowo przeciwlegle wglebienia w ksztalcie litery V, którym odpowiadalyby w drugiej czolowej po¬ wierzchni dwa wystepy lub daszki w ksztalcie odwróconej litery V, zakonczone po kazdej stronie wydrazeniem.W ten sposób, gdy zaglebienia w ksztalcie litery V sa zwrócone w strone konców osi, ewentualnie wyposazonej w rolki, to walek, a z nim równiez osadzona na nim korba, ma tylko jedno polozenie równowagi stalej odpo¬ wiadajace ulozeniu sie konców osi na dnie wymienionych zaglebien. Walek i korba moga tylko oscylowac sprezyscie okolo tego poloze¬ nia równowagi.Natomiast gdy w strone konców osi sa zwró¬ cone daszki, to korba ma dwa polozenia rów¬ nowagi stalej, odpowiadajace srednicowo prze¬ ciwleglym wydrazeniom, umieszczonym na kran¬ cach daszków, i nie moze ona pozostawac W polozeniu posrednim wskutek tego, ze konce psi znajduja sie wtedy w równowadze niestalej, na wierzcholku daszków, na skutek sprezy¬ stego nacisku osiowego, jaki wywiera oma¬ wiana krzywka. Wskazane jest, aby pierwsza krzywka byla na stale osadzona na walku i aby zawierala najkorzystniej cztery odcinki o róz¬ nych zarysach, przeciwlegle parami, przy czym aby pary odcinków zarysu byly przesuniete :r%Twzgledem siebie o kat okolo 90°. Druga krzywka moze byc przesunieta katowo wzgledem walka o ten sam kat, a to moze byc uzyskane przez zaopatrzenie gniazda krzywki w rowki prze¬ suniete d wspomniany kat. W ten sposób, wy¬ bierajac zarówno polozenie katowe walka i pierwszej krzywki, jak i czolowa powierzchnie drugiej krzywki, która bedzie wspólpracowac z koncami osi oraz polozenie katowe tej dru¬ giej krzywki, mozna uzyskac przyrzad zdolny do wykonywania osmiu róznych programów.Jednak pewne kombinacje dwóch krzywek mo¬ ga nie miec wartosci praktycznej. Aby zapo¬ biec zastosowaniu tych kombinacji, mozna wy¬ eliminowac odjpowiednie polozenia drugiej krzywki, wyposazajac ja w dodatkowe wyste¬ py, które stanowia jej znak orientacyjny, i nie wyikonujac w gniezdzie tej krzywki rowków, odpowiadajacych tym wystepom dodatkowym tfla tych mozliwych polozen drugiej krzywki, które nie nadaja sie do zastosowan praktycz¬ nych.Na rysunku przedstawiono przyklad wyko¬ nania wynalazku, przy czym szczególy, wyni¬ kajace zarówno z rysunku, jak i opisu, stano¬ wia dodatkowa czesc wynalazku.Fig. 1 przedstawia w przekroju przyrzad wylaczajacy wedlug wnalazku, fig. 2 — widok rozlozonej na czesci skladowe górnej czesci przyrzadu z fig. 1, fig. 3 — widok czolowy pierwszej krzywki tego przyrzadu, fig. 4 i 5 przedstawiaja odpowiednio widoki kazdej ze stron drugiej krzywki, fig. 6 przedstawia roz¬ winiety przekrój plaszczyzna, oznaczona linia yi — VI na fig. 4, a wreszcie fig. 7 — 10 i llb, lla, 12a, Izb wyjasniaja dzialanie przyrzadu.Przedstawiony na fig. 1 przyrzad jest wypo¬ sazony w skrzynke 1, w której jest umieszczo¬ ny wylacznik 2, typu mikrowylacznika. Przy¬ cisk 3 tego mikrowylacznika jest sterowany przesuwnym trzpieniem 4, który jest cofany za pomoca pofaldowanej plytki zwrotnej, umie¬ szczonej w mikrowylaczniku i zakonczony cza¬ sza 6, w której miesci sie kulka 7. Ruch poste¬ powy tej kulki jest sterowany pierwsza krzyw¬ da 8. Kulka 7 przesuwa sie w pierscieniu pro- wadniczym 9, wcisnietym w glowice 10 przy¬ rzadu. W glowice te jest równiez wcisnieta fulejka 12, która sluzy jako lozysko walka 11 z osadzona na nim na stale krzywka 8. 1 Na zewnatrz tej glowicy, na walku 11, jest zacisnieta korba 13, której polozenie katowe wzgledem walka 11 moze byc dobierane dzieki zastosowaniu sruby zaciskowej 13a. Koniec kor¬ by ma ksztalt, nadajacy sie do wspólpracy z narzadem ruchomym, przeznaczonym do spo¬ tykania sie z nia (widelki, gitara itp.). W przed¬ stawionym na rysunku przykladzie korba ta jest po prostu zakonczona krazkiem 14.Za posrednictwem walka 11 krzywka 8 jest sprzegnieta z oska 15, na która sa nalozone dwie rolki 16. Rolki te sa umieszczone w sred¬ nicowo przeciwleglych zaglebieniach drugiej krzywki 17, której ksztalt zewnetrzny jest wal¬ cowy i która jest zaopatrzona w srednicowo przeciwlegle wystepy 17a, które wchodza w dwa równolegle rowki, w rodzaju rowka lOa, wy¬ konane w sciance wytoczenia walcowego 18, które sluzy do osadzania krzywki 17.Krzywka ta, która na skutek istnienia wy¬ stepów 17a nie moze sie obracac wzgledem walka 11, przesuwa sie wzdluz niego pod dzia¬ laniem nacisku sprezyny srubowej 19, która dociska ja do rolek 16, opierajac sie o scianke wewnetrzna pokrywy zamykajacej 20 wymie¬ nionej glowicy.W celu zapewnienia prowadzenia sprezynie srubowej 19, do wnetrza jej jest wsuniety rdzen walcowy 21; opiera siie on jednym kon^ cem o koniec walka 11, a drugim koncem o wkleslosc 20a w pokrywie 20. Kolnierz Ha walka 11 opierajacy sie V tulejke 12 niedo- puszcza do wysuniecia walka przez nacisk sprezyny srubowej.Stykajaca sie z rolkami 16 czolowa powierz¬ chnia krzywki 17 ma co najmniej dwa sredni¬ cowo przeciwlegle zaglebienia w postaci litery V, w których sa umieszczone wspomniane rolki.W tych warunkach ustalone polozenie walka 11, a zatem i korby 13, moze byc uzyskane tylko wówczas, gdy rolki 16 znajduja sie w glebi tych zaglebien, biorac pod uwage, ze z polo¬ zenia na pochylosciach, znajdujacych sie po obydwóch stronach zaglebien, nacisk sprezyny srubowej 19, dzialajacy na krzywke 17, usiluje sprowadzic rolki 16 na dno tych zaglebien, Poniewaz wklesle i wystajace czesci krzywki 17 sa zawsze symetryczne w stosunku do jej srodka, wiec jezeli pierwsza krzywka 8 zawiera dwa srednicowo przeciwlegle odcinki, zdolne oddzialywac w rózny sposób na kulke 7 w cza¬ sie wahania walka 11, to zadany program dzialania mikrowylacznika 2 moze byc uzys¬ kany za pomoca zwyklego obrotu walka 11 o 180°, przy czym korba 13 zostaje ewentual¬ nie przestawiona o 180°, aby zachowac swe wzgledne polozenie w stosunku do glowicy 10. -3-W praktyce wychylenie korby 13, przy spot¬ kaniu sie jej z narzadem ruchomym, jest ogra¬ niczone do okolo 90°, tzn. do 45° w kazda strone od polozenia srodkowego. Z tych wzgle¬ dów kazdy z uzytecznych odcinków zarysu krzywki 8 rozciaga sie tylko na rozwinieciu obwodowym okolo 90°, co pozostawia do dys¬ pozycji na obwodzie tej krzywki dwa pozo¬ stale, srednicowo przeciwlegle i majace rów¬ nowazne rozwiniecia obwodowe odcinki za¬ rysu.Wedlug wynalazku te dwa pozostale odcinki obwodu sa równiez wyposazone w dodatkowe odcinki uruchamiajace mikrowylacznik 2, co pozwala krzywka 8 objac cztery rózne pro¬ gramy dzialania na mikrowylacznik, przy czym krzywka 17 ze swej strony moze byc prze¬ stawiana w sposób, który zostanie opisany ponizej, aby umozliwic kolejne wykorzystanie tych czterech odcinków.Fig. 3 przedstawia w widoku z góry pierwsza krzywke 8, zawierajaca takie cztery robocze odcinki A, B C i D obwodu.Wyciecia tej krzywki sa ustalone w stosunku do trzech wspólsrodkowych kól I, II, i III o wzrastajacych srednicach.Kolo I odpowiada najwyzszemu polozeniu kulki 7 tzn. polozeniu, w którym w mikro- wylaczniku 2 sa zwarte styki górne, nie uwi¬ docznione na rysunku.Kolo III odpowiada najnizszemu polozeniu kulki 7, tzn, polozeniu, w którym w mikrowy- laczniku 2 sa zwarte styki dolne, równiez nie uwidoczniane na rysunku.Kolo posrednie II odpowiada posredniemu polozeniu kulki 7, w którym po powrocie jej do tego polozenia ostatni z uruchamianych sty¬ ków mikrowylacznika dolny lub górny pozo¬ staje zwarty. Nalezy tu przypomniec, ze mi¬ krowylacznik zawiera sprezyne nazywana „plyt¬ ka -pofalowana", która odksztalca sie sprezys¬ cie podczas wiecej niz polowy drogi przycisku sterujacego przed nagla zmiana krzywizny po¬ wodujaca zmiane polozenia styków mikrowy¬ lacznika.W tych warunkach odcinek A zarysu krzyw¬ ki 8, który obejmuje dwie czesci krancowe Ai i A2 o promieniu kola III i czesc srodko¬ wa A3 o promieniu kola I, przy swych kran¬ cach zapewnia zwarcie styków dolnych mikro- wylacznika, a po srodku zwarcie styków gór¬ nych mikrowylacznika. Odcinek B zarysu swym krancem Bi zapewnia zwarcie styku gór¬ nego mikrowylacznika, a swym krancem' B2 zwarcie styku dolnego, natomiast swa czescia srodkowa B3 o promieniu kola II utrzymuje w tym samym polozeniu styk ostatnio uru¬ chamiany.Odcinki C i D zarysu maja odpowiednio na jednym ze swych kranców krótkie czesci Ci i Di, które uruchamiaja styki dolne i dlugie czesci C2 i D2, wzdluz których styk górny mikrowylacznika moze zewrzec sie i pozostac zwartym. Dwa odcinki C i D róznia sie wza¬ jemnie tym, ze odpowiadajace sobie czesci Ci i Di sa umieszczone na róznych krancach omawianych odcinków, innymi slowy jeden z nich uruchamia styki dolne mikrowylacznika, gdy krzywka 8 obraca sie w prawo, a drugi te same styki, gdy krzywka 8 obraca sie w le¬ wo. Kolejne nastepowanie po sobie odcinków A, B, C, D zarysu krzywki 8 jest wybrane w taki sposób, ze odcinki A i C jednej czesci i B, D drugiej czesci tworza wspólna czesc sasiadujaca i nakrywaja sie, co pozwala od¬ sunac z jednej strony sasiednie krance odcin¬ ków A i D, a z drugiej strony B i C i w ten sposób, ze wzgledu na bezpieczenstwo, przesuw roboczy kazdego odcinka moze byc nieco wiek¬ szy od90°. \ Ponadto odcinki A, B, C i D zarysu, ograni¬ czone w rozwinieciu do 90°, leza parami po srednicowo przeciwnych stronach i w ten spo¬ sób dwusieczne pary przeciwleglych sobie od¬ cinków nie sa scisle do siebie prostopadle, lecz tworza miedzy soba pewien kat a. W dalszym ciagu zostanie wyjasnione, ze taki uklad umozli¬ wia poza tym wyeliminowanie w urzadzeniu pewnych mozliwych programów, które nie znaj¬ duja praktycznego zastosowania i których na¬ stawianie w przyrzadzie powinno byc na sku¬ tek tego uniemozliwione.Ze swej strony druga krzywka 17 (fig. 4 — 6), jak to juz bylo zaznaczone, jest walcowa i zaopatrzona w wystepy 17a.Na jednej ze swych powierzchni czolowych (fig. 5) ma ona dwie srednicowo przeciwlegle wkleslosci lub zaglebienia 22 w ksztalcie li¬ tery V. Zaglebienia te sa polozone symetrycznie wzgledem wystepów 17a. Na drugiej swej po¬ wierzchni czolowej, wykorzystujac zaglebienia 22, ma ona cztery, parami srednicowo prze¬ ciwlegle i symetrycznie wzgledem wystepów 17a umieszczone wydrazenia 23, oddzielone od siebie przez daszek 24, którego wierzcholek od¬ powiada najwiekszej glebokosci zaglebienia 22.Innymi slowy, jak to widac na fig. 6, wyste- — 4 —Do paleniu nr 43491 pom na jednej powieszahni - czoiowjej -krzywki powiadaja wglebienia jos jjej drugiej powierz- czolowej, a to przy minimalnej grubosci ki 17 pozwala uzyskac dwa zasadniczo róz- dzialania tej krzywki, poprostu tylko przez jej odwrócenie.Rzeczywiscie, gdy zaglebienia 22 sa zwrócone kierunku rolek 16, to dla rolek tych istnieje lko jedno jedyne plozenie równowagi stalej, a -mianowicie to polozenie, które odpowiada umiejscowieniu sie ich na dnie zaglebienia 22, a z jednej i drugiej strony tego polozenia równo- agi stalej, na skutek pochylosci scianek bocz- ch zaglebien 22, rólki daza do umieszczenia sie na jego dnie.W tych warunkach korba 13 zajmuje normal- srodkowe polozenie mstalone i gdy zostanie ona odchylona w prawo lub w iewo, to sama aca do tego polozenia.Natomiast gdy krzywka zostanie odwrócona, gdy wydrazenia 23 i daszki 24 wspólpracuja rolkami 26, to rólki te nie moga pozostawac w zetknieciu z wierzcholkiem daszka i staczaja sie do jednego z wydrazen 23 i w ten,sposób kor- 16 ma dwa polozenia równowagi stalej: jed¬ no na prawo, a drugie na lewo i nie moze pozo¬ wac w równowadze w polozeniu posrednim.Wreszcie krzywka 17 ma jeden wystep dodat- wy, który w stosunku do srednicy, odpowiada¬ jacej wystepom 17a jest polozony pod katem a, równym katowi pomiedzy dwusiecznymi par odcinków A, B i C, D zarysu krzywki 8.W zwiazku z tym polozeniem wystepów i 7a i 25 glowica 40 (iig. 2) oprócz pary srednicowo wleglych xowków 10a, o których juz byla mowa, ma druga pare rowków lOb, które sa rów¬ niez,srednicowo przeciwlegle i tworza z poprzed¬ nimi rowkami kat a. Poza tym glowica .ma piaty rowek 10ct który z plaszczyzna, przechodzaca przez rowki lOb, tworzy równiez kat ^x.Na skutek tegoigdy uwidocznionana fig. 5po¬ wierzchnia czolowa krzywki 17a jest zwrócona w kierunku rolek 16, to wystepy lla moga wejsc badz w rowki I0a, badz w rowki lOb, przy czym tep dodatkowy 25 znajdzie sie odpowiednio badz w rowku dodatkowym lOc, badz w jednym z rowków lOb.Natomiast jezeli krzywka 11 zostanie odwró¬ cona, to wystep dodatkowy 25 zajmie polozenie symetryczne wzgledem polozenia poprzedniego i w ten sposób krzywka ta moze byc tylko wsu¬ nieta wystepami iia w odpowiadajace im rrowki Oa, a wystep dodatkowy 25 ^znajdzie rsie rzatem jednym z rowków lQb.W ten spijsób uiiremoiliwia sie w tym ^odwró¬ conym polozeniu wsuniecie sie wystepów lla w rowki 20b, co odpowiadaloby polozeniu, unie¬ mozliwiajacemu ^w praktyce (korzystanie z tej krzywki.Jak zostanie wyjasnione dalej, to zabronione polozenie odpowiada korzystaniu z Odcinków C i D zarysu krzywki 8 z "dwoma polozeniami równowagi stalej kosby 13.Dzieki odpowiadaniu sobie zarówno rozmiesz¬ czen pod katem a odcinków A, B i C, D zarysu, jak i rowków lOa i 10b, plaszczyzna symetrii krzywki 17, przechodzaca przez dno zaglebien 22 i wierzcholek daszka 24, odpowiada jednej lub drugiej dwusiecznej odcinków A, B i V, D za¬ rysu i w ten sposób dla kazdego z tych odcin¬ ków polozenie srodkowe (ustalone lub nie usta¬ lone) korby 23 odpowiada ich srodkowi.Fig. 7—'12b przedstawiaja odpowiednie rózne mozliwe do uzyskania, programy dzialania przy¬ rzadu wedlug wynalazku.W przypadku uwidocznionym na fig. 7—10 za¬ glebienia 22 sa zwrócone w kierunku rolek 16, innymi slowy, jak to bylo juz wyzej zaznaczone, korba 13 usiluje samoczynnie wracac do ustalo¬ nego polozenia srodkowego. Ponadto w przypad¬ ku wedlug fig. 7 i 8 wystepy 17a sa umieszczone w rowkach lOa i w ten sposób jeden lub drugi z odcinków A lub B zarysu krzywki moze byc czynny po obróceniu o okolo 100° walka 11 i po odwróceniu zakleszczenia korby 13 s* 180°.W przypadku wedlug fig. 7 (czynny jest Odci¬ nek A), w .polozeniu srodkowym styki górne mi¬ krowylacznika sa zwarte, a gdy korba 13 zosta¬ nie pochylona badz w prawo, badz w lewo przy przechodzeniu narzadu ruchomego, to styki .gór¬ ne zostaja rozwarte, a styki dolne zostaja zwar¬ te, po czym korba 13 sama wraca do polozenia srodkowego. Uzyskuje sie zatem impuls elek¬ tryczny na stykach dolnych przy kazdym zet¬ knieciu sie narzadu ruchomego z korba, zarów¬ no w jednym Jak i w drugim kierunku.Natomiast skoro czynnym bedzie odcinek B (fig. 8) wychylona w prawo korba 13 zwiera styki dolne, a nastepnie sama wraca do poloze¬ nia srodkowego, pozostawiajac *te Styki ^zwarte, poniewaz czesc srodkowa B, tego odcinka fi odpowiada promieniowi kola li.Jezeli korba zostanie wychylana w lewo,-styki lgórne zostana zwarte i o- Twrocie samoczynnym korby do polozenia od- ikowego zwarcie styków dostanie SMtóftowaite. — 5 —.Innymi slowy przy kazdym ruchu tam i z po¬ wrotem korby 13 jedne lub drugie z tych styków zostaja zwarte i pozostaja zwartymi po powro¬ cie korby do polozenia srodkowego.W przypadku fig. 9 i 10 krzywka 17 dziala przy swych zaglebieniach 22, skierowanych w strone rolek i swych wystepach, umieszczo¬ nych w rowkach lOb.Gdy czynnym jest odcinek C, to za pomoca wychylenia w prawo korby 13 uzyskuje sie za pomoca odcinka Ct rozwarcie styków górnych i chwilowe zwarcie styków dolnych, po czym znów zostaja samoczynnie zwarte styki górne.Natomiast gdy korba wychyli sie w lewo, to wówczas nie nastepuje zadna zmiana w poloze¬ niu styków, poniewaz kulka 7 stale dotyka cze¬ sci C2 o promieniu kola I.Na odwrót^ gdy czynnym jest odcinek D zary¬ su uzyskuje sie impuls od styków dolnych, gdy korba wychyli sie w lewo, a nie otrzymuje sie zadnego dzialania, gdy ta korba wychyli sie w prawo.Wreszcie gdy uwidoczniona na fig. 5 powierz¬ chnia czolowa krzywki 17 zwrócona jest w kie¬ runku rolek 16 uzyskuje sie impulsy od styków dolnych, badz w obydwóch kierunkach, gdy czynnym jest odcinek A zarysu krzywki, badz tylko w jednym kierunku (który mozna dowolnie wybrac), gdy czynne sa jeden lub drugi odcinki C i D, albo uzyskuje sie stala zmiane polozenia styków po kazdym wychyleniu korby w jednym lub drugim kierunku, gdy czynnym jest odci¬ nek B.Jezeli teraz odwróci sie krzywke 17, to spo¬ strzeze sie, ze mozna ja wsunac tylko w rowki lOa, tzn. ze mozna uczynic czynnym badz odci¬ nek B, badz odcinek A zarysu krzywki 8. W tym przypadku korba 13 ma dwa polozenia, ustalone na dwóch krancach swego ruchu wahadlowego.Gdy korba 13 zostanie wychylona w prawo przy czynnym odcinku B (fig. 11 a i llb) styki dolne zostaja zwarte i pozostaja zwartymi za po¬ moca odcinka B2 zarysu.Wychylajac korbe 13 w lewo uzyskuje sie roz¬ warcie styków dolnych i zwarcie styków gór¬ nych, które pozostaja zwarte. Na dwóch kran¬ cach wychylenia jedne z dwóch par styków sa zwarte i takimi pozostaja.Jezeli na odwrót czynnym jest odcinek A (fig. 12a i 12b), to przy wychylonej w prawo lub le¬ wo korbie 13 nastepuje zwarcie styków dolnych i utrzymywanie ich w zwarciu za pomoca odcin¬ ków Az i Ai, natomiast przy przechodzeniu z jednego polozenia w drugie zwieraja sie nagle styki górne, gdy kulka 7 przechodzi po powierz¬ chni odcinka A& zarysu krzywki 8.W ten sposób uzyskuje sie krótki impuls od styków górnych przy kazdym przechyleniu kor¬ by 13.Latwo spostrzec, ze gdy daszek krzywki 17 jest zwrócony w kierunku rolek 16, korzystanie z od¬ cinków C i D zarysu krzywki 8 nie daloby wy¬ niku zasadniczo rózniacego sie od wyniku uzy¬ skanego z odcinka B, tzn. jedna para styków zo¬ stanie uruchomiona w jednym polozeniu kor¬ by, a druga — w jej polozeniu przeciwnym.Jednakze w tym przypadku dzialanie wylacz¬ nika nie bedzie symetryczne tak, jak to jest przy korzystaniu z odcinka B, poniewaz styki dolne zamknelyby sie dopiero przy koncu wychylenia korby, wówczas gdy styki górne zamykalyby sie od poczatku odchylenia w drugim kierunku.Z tych to wzgledów te dwie mozliwosci wykorzy¬ stywania przyrzadu sa wyeliminowane.W celu zmiany programu dzialania przyrzadu trzeba odjac pokrywe 20, wyjac sprezyne sru¬ bowa 19 i jej rdzen prowadniczy 21, wyciagnac krzywke 17 z jej osadzenia, nastepnie obrócic walek 11 az do sprowadzenia wybranego odcin¬ ka krzywki 8 do zetkniecia sie z kulka 7, przy¬ trzymac walek w tym polozeniu i w koncu umiescic krzywke 17 w odpowiednim polozeniu, a nastepnie umiescic na wlasciwym miejscu spre¬ zyne srubowa, rdzen i pokrywe.Poniewaz nowy program zmienil polozenie ka¬ towe korby 13, wiec nastepnie trzeba zluzowac ja przez odkrecenie sruby zaciskowej 13a i obró¬ cic w ten sposób, aby polozenie lub polozenia ustalone i wyznaczone przez przyrzad byly uzgodnione z przesuwem zderzaka, umieszczone¬ go na narzadzie ruchomym. Nastepnie korbe 13 nalezy znów zacisnac na walku 11.W celu uproszczenia czynnosci, odcinki zarysu krzywki 8, czolowe powierzchnie krzywki 17 i rowki glowicy 10 moga miec rozrózniajace oznaczenia, których kombinacje sa przedstawio¬ ne na tabliczce, odpowiadajacej róznym progra¬ mom. PL