Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, slu¬ zace do mierzenia nachylenia dowolnej plasz¬ czyzny w stosunku do poziomu i do pionu.Stosowane dotychczas mierzenie lub spraw¬ dzanie nachylenia plaszczyzn za pomoca po- ziomnicy nie daje zadowalajacych 'wyników, poniewaz poziomnica umozliwia tylko wskaza¬ nie, czy plaszczyzna, której nachylenie nalezy ustalic, jest pozioma lub pionowa. Przyczyna tego jest fakt, ze wskazujace czesci poziomnicy lub jej szczególy, sluzace do odczytu pomiaru, stanowia znaki orientacyjne, wyryte na rurce, w której porusza sie pecherzyk powietrza, lub na sciankach obudowy rurki i umozliwiaja tyl¬ ko ustalenie, na podstawie polozenia pecherzy¬ ka powietrza miedzy znakami wskaznikowymi, czy plaszczyzna jest polozona w poziomie lub w pionie czy tez nie. Natomiast przesuniecia pecherzyka powietrza poza wspomniane znaki daja jedynie bardzo niedokladne wskazanie stopnia nachylenia plaszczyzny.Odczyt nachylenia plaszczyzny jest dokony¬ wany równiez za pomoca pionu, jednak spo¬ sób ten jest takze niedokladny i bardzo cza¬ sochlonny, ze wzgledu na konieczna starannosc postepowania, w celu otrzymania chocby przy¬ blizonej wartosci nachylenia, a ponadto unie¬ mozliwia zwiekszenie dokladnosci odczytu mie¬ rzonego odchylenia katowego.Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia szybkie i dokladne okreslenie za pomoca bez¬ posredniego odczytu kata nachylenia plaszczy¬ zny w stosunku do poziomu lub do pionu z za¬ dana dokladnoscia. Urzadzenie to sklada sie z korpusu, do którego prostopadle przymoco¬ wana jest os lub walek. Wokól osi porusza sie ruchem wahadlowym ciezarek, polaczony z nia za posrednictwem sztywnego drazka. Do draz¬ ka przymocowana jest czesc, która przy nachy¬ leniu podstawy w stosunku do poziomu lub pionu obraca sie naokolo wyobrazalnej osi, ró¬ wnoleglej do osi, wokolo której porusza sie ^-wahadlo, utworzone przez drazek wraz z przy¬ mocowanym do niego ciezarkiem i utrzymujace polozenie pionowe dzieki dzialaniu sily przy¬ ciagania ziemskiego. Ruch tej czesci zostaje nastepnie przeniesiony oraz ewentualnie wzmo¬ cniony przy zastosowaniu jednej ze znanych metod: mechanicznej, hydraulicznej, termody¬ namicznej, elektronicznej itp. na skalowana tarcze, obracajaca sie w stosunku do nierucho¬ mego wskaznika lub na wskazówke porusza¬ jaca sie po nieruchomej skali.Gdy korpus urzadzenia zmienia swoje na¬ chylenie w stosunku do poziomu lub pionu, wówczas linia prosta, laczaca jakikolwiek punkt lezacy na korpusie i punkt, bedacy rzutem osi obrotu ukladlu wahiadiLowegio (linia ta twionzy pewien kat poczatkowy z linia pionowa, prze¬ cinajaca wyzej wspomniana os obrotu i prze¬ chodzaca przez srodek ciezkosci ciezarka, sta¬ nowiacego czesc wahadla) ulega nachyleniu pod pewnym katem w stosunku do swojego polozenia pierwotnego.Jezeli punkt na podstawie zostanie obrany w ten sposób, aby wspomniany wyzej kat po¬ czatkowy byl równy zeru oraz jezeli za po¬ czatkowe polozenie wyzej opisanej linii prostej uwazane bedzie polozenie, odpowiadajace po¬ zycji poziomej lub pionowej korpusu lub linii odniesienia na podstawie urzadzenia, to w przy¬ padku, gdy podstawa ta zostanie nachylona pod pewnym katem do poziomu lub do pionu, omawiana Unia prosta odchyli sie o identycz¬ ny kat w stosunku do kierunku pionowego, okreslonego przez wahadlo.Jezeli z kolei wyzej opisanemu polozeniu poczatkowemu bedzie odpowiadal punkt zero¬ wy skali tarczy, to po doprowadzeniu plaszczy¬ zny lub linii odniesienia na korpusie urzadze¬ nia do polozenia zgodnego z pozycja plaszczy¬ zny, której nachylenie jest przedmiotem pomia¬ ru, wielkosc kata nachylenia mozna bedzie bezposrednio odczytac na skali tarczy.Jezeli urzadzenie wedlug wynalazku zostanie zastosowane na przyklad do teodolitu, w ukla¬ dzie pojedynczym albo w polaczeniu z dru¬ gimi urzadzeniem prostopadlym do pierwszego, to umozliwi ono latwe i szybkie spoziomowanie instrumentu.Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia równiez szybkie i dokladne okreslenie linii naj¬ wiekszego nachylenia plaszczyzny i wartosc tego nachylenia. Mianowicie, jezeli podstawa urzadzenia wedlug wynalazku zostanie umiesz¬ czona na badanej plaszczyznie i bedzie po niej poruszana, to polozenie podstawy, przy którym wskazania sa najwieksze, odpowiadac bedzie linii najwiekszego nachylenia badanej plasz¬ czyzny. Podobnie mozna latwo okreslic zadane nachylenie plaszczyzny przez nastawienie od¬ powiedniego kata na skali i takie nachylenie podstawy urzadzenia, aby odczytac na tarczy wartosc zadanego nachylenia. Linia odniesie¬ nia lub podstawa (która w polozeniu poczat¬ kowym odpowiada polazeniu poziomemu lub pionowemu) okresli wówczas polozenie plasz¬ czyzny o zadanym nachyleniu.Na rysunku fig. 1 przedstawia urzadzenie do mierzenia nachylenia plaszczyzny w stosunku do poziomu i pionu, z przeniesieniem ruchu wahadla na wskazówke za pomoca ciegna, fig. 2 — odmiane urzadzenia, w którym ruch wa¬ hadla jest przenoszony na wskazówke za po¬ moca dzwigni, fig. 3 — inna odmiane urzadze¬ nia, w którym os wahadla jest Unia wyobra- zalna, a ruch obrotowy jest wykonywany przez ulozyskowany pierscien kolowy, i wreszcie fig. 4 — jeszcze inna odmiane urzadzenia, w którym ruch wahadla jest przenoszony na wskazówke za pomoca ukladu kól zebatych.Korpus 1 urzadzenia (fig. 1) jest zamocowa¬ ny na podstawie 2 tak, ze powierzchnia robo¬ cza 3 podstawy lub linia odniesienia 3' jest równolegla do plaszczyzny 4, której nachylenie jest przedmiotem pomiaru. Urzadzenie sklada sie z umieszczonego na drazku U ciezarka 5, obracajacego sie ruchem wahadlowym naokolo osi 6, prostopadlej do korpusu 1. Sztywny dra¬ zek 11 z przymocowanym do niego ciezarkiem 5 jest polaczony z bebnem 7, z którego ruch jest przenoszony za pomoca ciegna napedowe¬ go 8 na skalowana tarcze 9. Staly znak wskaz¬ nikowy 10 umozliwia odczytywanie odchylenia katowego, wykonanego przez ciezarek 5, rów¬ nego katowi nachylenia plaszczyzny 4.W rozwiazaniu konstrukcyjnym urzadzenia, uwidocznionym na fig. 2 na drazku 11, na któ¬ rym zamocowany jest ciezarek 5, znajduje sie kolek 12, poruszajacy sie w widelkowym za¬ konczeniu dzwigni 13, osadzonej obrotowo na osi 14, zamocowanej w korpusie 1. Ruch cie¬ zarka 5 powoduje obrót dzwigni 13 naokolo osi 14, za pomoca kolka 12, a równoczesnie drugie widelkowate zakonczenie 15 dzwigni przenosi ten ruch za pomoca kolka na wska¬ zówke 17. Wskazówka 17 obraca sie naokolo osi 18 wskazujac wielkosc kata nachylenia na skali 19.Fig. 3 przedstawia odmiane urzadzenia we¬ dlug wynalazku, podobna do urzadzenia uwi¬ docznionego na fig. 1, jednak tym sie od niejrózniaca, ze walek 6 jest w niej zastapiony przez pierscien 20, przymocowany do korpusu 2. Pierscien 21 polaczony z ciezarkiem 5 wa¬ hadla obraca sie naokolo pierscienia 20 na lo¬ zysku kulkowym. Na fig. 4 uwidoczniona jest jeszcze inna odmiana urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, podobna do urzadzenia przedstawio¬ nego na fig. 1, jednakze tym sie od niej róz¬ niaca, ze beben 7 jest w niej zastapiony przez kolo zebate 22, przenoszace ruch na kolo ze¬ bate 23, które obraca sie na walku 24. Kolo zebate 25, stanowiace jedna calosc z kolem zebatym 23, przenosi z kolei ruch na kolo ze¬ bate 26, zaklinowane na wspólnej osi z tarcza z podzialka 9.Opisane rozwiazania konstrukcyjne urzadzen wedlug wynalazku sa podane wylacznie jako przyklady, ulatwiajace wyjasnienie jego istoty i nie ograniczaja innych jego mozliwych postaci, a w szczególnosci rozwiazan z mechanicznym przeniesieniem ruchu wahadla za pomoca prze¬ kladni zebatych, lancuchowych i innych lub za pomoca innych metod przeniesienia i am- plifikacji wskazan na przyklad hydraulicznych, termodynamicznych lub elektronicznych. PL