Wynalazek dotyczy urzadzenia do roz¬ dzialu pary zapomoca zaworów, w zwrot¬ nych silnikach parowych, oraz dzialaja¬ cych zapomoca sprezonego powietrza. U- rzadzenie to jest szczególnie odpowied¬ nie dla parowozów i znamienne tern, ze wprowadza sie zaleznosc pomiedzy polo¬ zeniem otwarcia i zamkniecia przewodów wlotowych i wylotowych.Fig. od 1 do 8 na zalaczonych rysun¬ kach przedstawiaja schematyczne wykona¬ nie takiego urzadzenia rozrzadczego, zasto¬ sowanego przy parowozie. Na wale roz¬ dzielczym A (fig. 1, 5, 6, 7 i 8) sa osadzo¬ ne: ksiuk C, który rozrzadza, przy obrocie w kierunku strzalki, otwierajac zawory wlotowe oraz ksiuk C, który zamyka te za¬ wory. Ponizej opisane jest jak obydwa te ksiuki dzialaja. Do kazdego ksiuka sa przy¬ mocowane dwa drazki równolegle do osi obrotu, srednicowo przeciwlegle, a miano¬ wicie do ksiuka C — drazki B, a do ksiuka C — drazki B\ Wal rozdzielczy ma na¬ ciecie V o wielu zwojach i duzym skoku.Na nacieciach walu sa osadzone dwa jed¬ nakowe pierscienie przesuwalne M i M'f z których kazdy ma dwa otwory i dwa jarzma (fig. 2 i 3).Przez otwory pierscienia przesuwalnego M przechodza z tarciem obydwa drazki B, a przez otwory O' pierscienia przesuwal¬ nego W przechodza równiez z tarciem o- bydwa drazki B'. Przechodza one równiez przez jarzma P pierscienia przesuwalnego M, gdy drazki B, wychodzace z pierscienia przesuwalnego M, przechodza przez jarz¬ ma P' pierscienia przesuwalnego W. Azeby drazki B laczyly ksiuk C, z pierscieniemprzesuwalbym M musza one przejsc przez ksiuk C\ który ma w tym celu jarzma N'.Jarzma N* sa tak duze, ze czesci C i M, oraz C i AT moga sie obracac w miare ko¬ niecznosci dla regulowania.Na wale A jest luzno osadzony trzeci ksiuk D (fig. 1 i 7), który rozrzadza wylo- ^ ^ tern pary. Zamiast wyciec posiada on \ '¦ i '•; g% j^pólsródkfcwlj powierzchnie cylindryczna ' .i '^ *z wy^&tóiem) odpowiadajacym wymiarami trwaniu katowego otwarcia wylotu, o wy¬ sokosci odpowiedniej do skoku zaworu.Ksiuk ten posiada zeby Z, które chwytaja zeby Z' czesci Q, zaklinowanej na wale A i obracaja w ten sposób ksiuk D\ posiada¬ jacy jarzmo E, przez które przechodza w tym celu przedluzone konce jednego z drazków B i jednego z drazków B\ Wal A jest prostopadly do osi cylindra; równo¬ legle zas do walu sa umieszczone osie F, okolo których wykonywuja ruch wahadlo¬ wy dzwignie katowe G i H, rozrzadzajace zawory wlotowe /, wzglednie zawory wy¬ lotowe S. Zawory, na rysunki^ przedsta¬ wione, maja siedzisko podwójne, lecz oczy¬ wiscie moga byc ksztaltu dowolnego. Na kazdej dzwigni G osadzona jest dzwignia wahajaca 7\ U, T\ która obraca sie okolo punktu U. Krazki T znajduja sie w polo* zeniu srednicowo przeciwleglem do walu A i opieraja sie o ksiuk C; krazki T\ rów¬ niez przeciwleglei sa tak przesuniete, ze opieraja sie o ksiuk C (fig. 6).Dzwignie G maja jeszcze trzecie ramie L; miedzy koncami ramion umieszczona jest sprezyna R, przyciskajaca krazki T i T dó odpowiednich ksiuków. Przesuwalne pierscienie posiadaja na obwodzie wystepy X, Y, X\ na które cisna pierscienie K i K', których polozenie okresla wal zwrotny A* zapomoca pary korb W i W i odpowied¬ nich korbowodów J i «7\ Szerokosc pierscieni K i K' jest mniej¬ sza niz odleglosc miedzy wystepami X, Y, wzglednie X* i Y'; pierscienie K i K4 moga przesuwac sie wzdluz osi gwintu V w od¬ powiednim stosunku do pierscieni przesu- walnych. Wpoblizu ksiuka D jest osadzo¬ ny ksiuk D' (fig. 1 i 7), rozrzadzajacy pom¬ pe z obiegiem oliwy, nur której sciska do¬ kladnie obliczona mocna sprezyne, zapo¬ moca której nur pompy robi ruch po¬ wrotny.Urzadzenie jest przedstawione przy najwiekszym wlocie pary, przy biegu ma¬ szyny naprzód. Pierscien K dotyka wtedy wystepu Y; pierscien K jest oddalony od obydwu wystepów X i Y, a pierscien prze- suwalny M dotyka ksiuka C. Drazki B ksiuka C przechodza przez jarzmo N' ksiu¬ ka C, jarzmo P* pierscienia przesuwalne- go M* w przednim koncu jarzma, wtedy gdy drazki B' ksiuka C przechodza przez jarzma P krazka przesuwalnego M w tyl¬ nym koncu jarzma, do kierunku obrotu sil¬ nika. Zeby Z' czesci Q, zaklinowanej na wale A, opieraja sie o zeby Z ksiuka D i zmuszaja go, azeby sie obracal w kierunku obrotu silnika. Konce drazków B i B\ któ¬ re przechodza przez jarzmo E, znajduja sie jeden w pewnej odleglosci od jednego kon¬ ca jarzma, drugi znajduje sie wpoblizu drugiego konca, który lezy wtyl w stosun¬ ku do kierunku obrotu silnika. Zawile u- rzadzenie zaworu wlotowego, zapomoca dwóch róznych ksiuków Ci C: jednego do otwierania a drugiego do zamykania, jest wykonane w sposób nastepujacy.Obydwa ksiuki maja jednakowy ksztalt i wykonane sa jako srednicowo przeciwle¬ gle luki, o róznych promieniach, ale o jed¬ nakowej rozwartosci katowej, które sa po¬ laczone zapomoca krzywych laczacych, dokladnie wykreslonych, majacych rozwar¬ tosc katowa okolo 40°, azeby zapobiec na* glej i zbyt szybkiej zmianie szybkosci dzwi¬ gni i zaworów. Kazda dzwignia wahajaca T-U-T1 zajmuje cztery rózne polozenia w stosunku do dwóch polozen krazków na krzywej ksiuka o wiekszym i na krzywej o mniejszym promieniu; Regulujemy wzajemne polozenie ksiu* — 2 —kow w stosunku do kierunku obrotu, przy najwiekszym wlocie, przedstawionym na rysunku, oraz dlugosc wrzecion zaworu tak, ze cztery polozenia kazdej dzwigni wahajacej sa nastepujace: 1) krazek T znajduje sie na krzywej o inalym promieniu, a krazek T* znajduje sie na krzywej o duzym promieniu, os U jest w pozycji srodkowej i zawór zamkniety. 2) krazek T przeszedl na krzywa o du¬ zym promieniu, pociagajac za soba os U nazewnatrz, w stosunku do walu A; odpo¬ wiedni zawór / otwiera sie; 3) krazek 7" zeszedl z krzywej o du¬ zym promieniu na krzywa o mniejszym promieniu; os U wraca do polozenia sred¬ niego i zawór / jest zamkniety; 4) krazek zeszedl z krzywej o duzym promieniu na krzywa o malym promieniu, pociagnal za soba os dzwigni wahajacej w polozenie trzecie, najblizsze do walu A, oddalajac koniec poziomego ramienia dzwi¬ gni G od konca wrzeciona zaworu.Z polozenia czwartego dzwignia waha¬ jaca wraca do pierwszego, gdy krazek T znajduje sie w odleglosci 180° od przej¬ scia na krzywa o mniejszym promieniu, wskutek czego rozpocznie sie zamykanie zaworu, nastepnie dzwignia wchodzi zpo- wrotem na krzywa o wiekszym promieniu.Przejscie krazka T z krzywej o wiek¬ szym promieniu na krzywa o mniejszym promieniu nastepuje w odleglosci 180° od przejscia tegoz krazka w kierunku od¬ wrotnym, co wywoluje otwarcie tegoz za¬ woru.Opisane cztery rózne polozenia kazda dzwignia wahajaca zajmuje nie równocze¬ snie z sasiednia dzwignia wahajaca, ale z opóznieniem o 180°. Gdy dzwignia waha¬ jaca lewa zajmuje lub opuszcza polozenie 1, 2, 3, 4, dzwignia wahajaca prawa zaj¬ muje lub opuszcza polozenie 3, 4, 1, 2.W polozeniu przedstawionem na rysun¬ ku przyjmujemy, ze tlok znajduje sie w lewym martwym punkcie, a zawory lewy 7 i prawy S zaczynaja sie otwierac. Skok zaworu w tern polozeniu odpowiada linjo- wemu wyprzedzeniu przy wlocie, wzglednie wylocie, gdy rozrzadzamy zapomoca su¬ waków.Z powodu, ze obrót walu A jest zalez¬ ny od obrotu walu silnika, obydwa zawo¬ ry otwieraja i zamykaja sie zupelnie, gdy krazek T dotyka opadajacej krzywej, la¬ czacej ksiuk C, a krazek dzwigni H doty¬ ka krzywej opadajacej ksiuka D. Dopóki os krazka nie przesuwa sie i krazek znaj¬ duje sie na tej czesci ksiuka, której luk jest zakreslony promieniem, majacym cen¬ trum w osi A, zadna skladowa styczna na¬ cisku krazka nie dziala na ksiuka Dzialaja tylko opory tarcia, które zwalniaja ruch ksiuka. Gdy przeciwnie krazek znajduje sie na jednej z powierzchni laczacych, po¬ miedzy cylindrycznemi powierzchniami ksiuka C, lub na powierzchni, wznoszacej sie, badz opadajacej wysady ksiuka D, to krazek, napierajac na ksiuk, zwalnia lub przyspiesza, zaleznie od tego, czy zbliza sie lub oddala od ksiuka.Ze wzgledu na prawidlowosc rozdzialu jest pozadane, azeby sily przyspieszaja¬ ce nie byly wieksze, niz sily zwalniajace, przez co osiagamy to, ze ksiuki, przy bie¬ gu naprzód lub wtyl, zajmuja polozenie najbardziej spóznione, o ile na to pozwa¬ laja, przesuwajace wzdluz lub hamujace, organy ksiuków rozrzadzajacych wlot lub organy zabiercze ksiuków, rozrzadzajacych wylot. Ze wzgledu na profil ksiuków roz¬ rzadzajacych wlot, oraz wskutek tego, ze dwa krazki, które opieraja sie o jeden ksiuk, sa srednicowo przeciwlegle, gdy kra¬ zek jednej dzwigni G oddala sie od osi ksiu¬ ka, krazek drugiej dzwigni G zbliza sie do niej; gdy jeden zwalnia szybkosc obrotu, drugi ja przyspiesza.Sila z która krazek cisnie na ksiuk jest proporcjonalna do sumy momentów sil, które dzialaja na odpowiednia dzwignie G.Sily te otrzymuja przeciwdzialanie spre-zyny R w postaci nacisku zdolu do góry sprezyny, zamykajacej zawór I, oraz ci¬ snienie pary na zawór, o ile nie jest on zu¬ pelnie odciazony. Sprezyny dzialaja przy otwieraniu i zamykaniu zaworów, a wiec gdy dzwignia wahajaca przechodzi od polo¬ zenia pierwszego do drugiego i od drugiego do trzeciego. Gdy dzwignia wahajaca prze¬ chodzi od polozenia trzeciego do czwarte¬ go i od czwartego do pierwszego, to o ile dzwignia G nie dotyka juz wrzeciona za¬ woru, sily te nie dzialaja na dzwignie.Azeby wypadkowa dzialania na ksiuk dwóch krazków przeciwleglych nie byla sila przyspieszajaca, róznica pomiedzy dzialaniem przyspieszajacem jednego z krazków a zwalniaj acem drugiego, winna byc zawsze negatywna, przynajmniej mniejsza niz sily tarcia. Jezeli sila tarcia jest tak duza, ze sama przeciwwazy dzia¬ laniu przyspieszajacemu naciskowi zawo¬ ru, to wtedy sprezyna R sluzylaby tylko do przyciskania dzwigni wahajacych do ksiuków. Z powodu tego, ze nie mozna te¬ go sprawdzic, sprezyna R róznie dziala na dzwignie G, zaleznie od tego, czy cisnie na nia zawór lub nie. Na dzwignie G, która w pewnej chwili przestaje dotykac wrzeciono zaworu, sprezyna R dziala z ramieniem wiekszem, azeby zrównowazyc nacisk za¬ woru na druga dzwignie G. Osiaga sie to zapomoca ukladu przedstawionego na fig. 6. Gdy lewy zawór / jest otwarty, przez nacisk na odpowiednia dzwignie G, spre¬ zyna R dziala na obydwie dzwignie G, w kierunku strzalki, jednak z mniejszem ra¬ mieniem na dzwignie lewa, niz na prawa i odwrotnie — gdy prawy zawór I jest otwarty, a lewy zamkniety.Przy niezupelnem zrównowazeniu na¬ cisku zaworu i tylko azeby zapobiec nad¬ miarowi nacisku krazka przyspieszajacego na ksiuk, który jest wiekszy niz opór tar¬ cia, lub inne opory przeciwdzialajace obro¬ towi, ustawiamy sprezyny R na odpowied¬ nie maksymalne i minimalne dzialanie, ja¬ ko tez równiez kierunek i dlugosc dzwi¬ gni J.Przy zastosowaniu jednego ukladu nie mozna zapobiec temu, ze ksiuk wylotowy na osi A przyspiesza, gdyz, chociaz mamy krazki srednicowo przeciwlegle, ksztalt ksiuka wylotowego jest inny niz ksztalt ksiuka wlotowego, wylot trwa krócej, niz to odpowiada katowi 180° i nie mozna zrównowazyc dzialanie przyspieszajace jednego z krazków zapomoca dzialania zwalniajacego drugiego. W tym celu stoso¬ wany jest drugi ksiuk D' (fig. 1, 5 i 7), o ksztalcie takim, ze gdy jeden z krazków wlotowych wchodzi na wypuklosc ksiuka D, krazek pompy olejowej schodzi z wy¬ puklosci ksiuka U; gdy krazek wylotowy schodzi z wypuklosci ksiuka D% krazek pompy wchodzi na wypuklosc ksiuka D* i cisnie na oliwe w cylindrze pompy badz na sprezyne, dzieki której tlok wraca (fig. 5).Krazki, które wchodza na wypuklosci ksiuka D, sa srednicowo przeciwlegle, to i wypuklosci ksiuka D* sa tez srednicowo przeciwlegle. Przy zastosowaniu dwóch pomp olejowych ustawionych srednicowo przeciwlegle, ksiuk posiada tylko jedna wypuklosc. Przy zwiekszeniu sily sprezyn, które przyciskaja krazki do ksiuka D\ tak, ze sily przyspieszajace lub zwalniajace ksiuk D sa zrównowazone przez sily przy¬ spieszajace lub zwalniajace ksiuk D\ nie biorac w rachube sily tarcia, mozna wcale pompy nie stosowac. Chcac zmniejszyc wlot, obracamy wal stawidlowy A* w kie¬ runku strzalki.Pierscien przesuwalny M nie przesuwa sie wzdluz, gdyz pierscien K przesuwa sie swobodnie pomiedzy wystepami X i Y (w granicach na które luz pozwala), pierscien przesuwalny AT, oddalajac sie od ksiuków wlotowych, obraca ksiuk C i zamyka za¬ wory wlotowe /.Czesci urzadzenia, dzialajacego na sro¬ dek napedowy, maja takie wymiary, które — 4 —przy wlocie okolo 11% korby W zrobia ob¬ rót okolo punktu martwego na 60°, w zalez¬ nosci od luzu jaki jest miedzy pierscieniem K i wystepami X, Y pierscienia przesuwal- nego Af, tak, ze pierscien K dotknie wystep Y. Dla zmniejszenia wlotu, pierscien Af przesuwa sie wzdluz i naprzód. Przy zwiek¬ szaniu przeciwpary, dla wiekszego wlotu do 11%, koniec drazka B, który wchodzi do jarzma E ksiuka wylotowego Z), jest przesuniety naprzód w stosunku do jarzma, jednak zeby Z' czesci Q nadal zachwytuja ksiuk i wylot jest niezmieniony.Przy zmniejszonym wlocie koniec draz¬ ka B, wchodzacy do jarzma E, uprzednio polaczony z ksiukiem wlotowym, majac sta¬ le polozenie w stosunku do jarzma, prze¬ suwa sie w stosunku do ksiuka i przebiega przez jarzmo.Jezeli wyprzedzenie wynosi okolo 50°, co odpowiada 27% przeciwpary, koniec drazka B dochodzi do konca jarzma. Po¬ czynajac od 27% przeciwpary, az do naj¬ wiekszej jej ilosci, gdy wal stawidlowy A4 robi caly obrót regulujacy, koniec drazka B prowadzi ksiuk wylotowy, który w ten sposób wyprzedza o 45°, Jezeli pierscie¬ nie przesuwalne Af i Af' sa wzdluz przesu¬ niete z luzem, o którym wyzej wspomnia¬ no, a ksiuk wylotowy obraca sie równiez z luzem, to, od chwili zmiany kierunku ob¬ rotu, pierscienie przesuwalne przesuwaja sie wzdluz bez obrotu i nasrubowuja sie na gwint V tak dlugo, dopóki pierwszy pier¬ scien przesuwalny oprze sie wystepem X o pierscien K, a drugi wystepem X' o pier¬ scien K\ badz o ksiuk D, zaleznie od po¬ lozenia pierscienia K\ Ksiuk D zostaje w polozeniu dopóki nie pociagna go wtyl ze¬ by Z' czesci Q, które dzialaja na«zeby ksiu¬ ka odwrotnie do biegu naprzód, badz po¬ ciagnie go koniec drazka B, który przecho¬ dzi przez jarzmo E.Fig. 9 przedstawia odmiane wykonania, przy zastosowaniu do ukladu ramion L i sprezyn R. Przy obydwu kierunkach obro¬ tu, pierscienie przesuwalne Af i M' opiera¬ ja sie badz o obydwa pierscienie, badz o pierscien i ksiuk, które reguluja i ograni¬ czaja przesuw wzdluz, obracajac sie w stosunku do walu rozdzielczego A mozli¬ wie najpózniej.Na rysunku wystepy X i Y wzglednie pierscienie przesuwalne Af i Af' maja wien¬ ce wystajace, wskutek czego powstaja dwie komory pierscieniowe, do których wcho¬ dza z luzem odpowiednie wience pierscie¬ ni K i K'. Wience pierscieni K, wzglednie K\ przy biegu silnika wtyl, przysuwaja pierscien przesuwalny M do ksiuka C, zas przy biegu silnika naprzód przysuwaja pierscien przesuwalny M* do ksiuka D. Z powodu tego, ze miedzy pierscieniami przesuwalnemi i pierscieniami K i K' prze¬ plywa duzo smaru, przeto w komorach pierscieniowych znajduje sie stale dosta¬ teczna warstwa smaru, zapobiegajaca do¬ stawaniu sie powietrza pomiedzy plaszczy¬ zny naciskajace, wywolujac szybkie odsu¬ wanie sie tych plaszczyzn jednej od dru¬ giej. Niezaleznie od tego pneumatycznego dzialania, sila przylegania oraz wloskowa- tosci plaszczyzn gladkich, przez plyn lepki zwilzonych, zapobiega szybkiemu odsuwa¬ niu sie plaszczyzn, bedacych w zetknieciu.Zamiast sprezyny R, dzialajacej zapo- moca zmiennego ramienia, zastosowany byc moze jakikolwiek inny uklad, dajacy sile, potrzebna dla równoczesnego przyciskania do ksiuków obydwóch przeciwleglych dzwi¬ gni wahajacych, przyspieszajacych zamy¬ kanie zaworu. Przyspieszenie otrzymuje tylko ten ksiuk, który przy danym kierun¬ ku obrotu zamyka, podczas biegu naprzód, odsuwajac pierscien przesuwalny Af' od pierscienia K, przy biegu zas wtyl pier¬ scien przesuwalny M od pierscienia K.Zachodzi to w tym wypadku, kiedy, na¬ wet przy malej szybkosci parowozu, im¬ pulsy przyspieszajace sa tylko krótkotrwa¬ le. W biegu przewaza sila tarcia lub inna sila zwalniajaca. Dzialanie pneumatycznei wloskowatosc sa bardziej niz wystarcza¬ jace, azeby zapobiec wyprzedzeniu ksiuka C przy biegu silnika naprzód, a wiec od¬ sunieciu sie wystepu Y' od pierscienia K, oraz wyprzedzeniu ksiuka C przy biegu silnika wtyl, a wiec odsunieciu sie wystepu X od pierscienia K.W przesuwajacych sie czesciach wzdluz pierscieni przesuwalnych, oraz wprawiaja¬ cych w ruch ksiuk wylotowy, musi byc luz, azeby miec stale wyprzedzenie przy wlo¬ cie i moznosc latwej regulacji, stosownie do wielkosci wylotu, bez zastosowania in¬ nych zawilych urzadzen. PL