Opublikowano dnia 28 grudnia 1953 r.WjJlk 0 POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 42547 KI. 21 c, 57/18 Zaklady Wytirórcze Aparatury Elektrycznej ,,WoItan"*) Lódz, Polska Urzqdzenie do zmiany kierunku obrotów elektrycznego silnika indukcyjnego Patent trwa od dnia 3 kwietnia 1959 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia napedowego do przelacznika zmiany kierunku obrotów elektrycz¬ nego silnika indukcyjnego.Maszyny górnicze, np. wrebiarki lub kombaj¬ ny, wyposazone w silniki elektryczne, posiadaja przyciski sterownicze do uruchamiania silników oraz przelacznik do zmiany kierunku obrotów silnika. Zmiana kierunku obrotów silnika za po¬ moca przelacznika bez uprzedniego wylaczenia silnika powodowalaby zbyt raptowna zmiane je¬ go kierunku obrotów, co z kolei wywolywaloby niszczenie silnika.Z wyzej wspomnianego powodu przelacznik obrotów jest wyposazony w lacznik pomocniczy, wlaczony w obwód przycisków sterowniczych tak, iz otwarcie styków przelacznika nastepuje w stanie bezpradowym, tj. przy otwartym stycz¬ niku, umieszczonym w oddzielnej obudowie poza maszyna górnicza.Lacznik pomocniczy jest osadzony na wspól¬ nym wale ze stykami przelacznika. Wal ten jest *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Edward Machura. zaopatrzony w rekojesc, przy czym przy poczat¬ kowym obrocie walu nastepuje najpierw otwar¬ cie sie styku pomocniczego i wylaczenie stycz¬ nika, a dopiero pózniej otwarcie styków prze¬ lacznika.Stycznik jest przenosny. Nalezyte dzialanie stycznika jest zapewnione w tych przypadkach, gdy jest on ustawiony na plaszczyznie prawie poziomej. Natomiast przy wiekszych wychyle¬ niach i w przypadkach, gdy zwora ze stykami jest odchylona w kierunku przeciwnym od kie¬ runku jej odpadania, nastepuje na skutek bez¬ wladnosci zwory zbyt powolne jej odpadanie i wskutek tego zbyt pózne otwarcie styków.Warunki kopalniane nie zawsze umozliwiaja wlasciwe ustawienie stycznika na plaszczyznie poziomej.Opóznienie otwarcia sie styków stycznika po¬ ciaga za soba przerwanie obwodu silnika nie przez stycznik, lecz przez przelacznik, który ulega wtedy niszczeniu, poniewaz podczas prze¬ rywania obwodu pradu pod obciazeniem silni¬ ków o duzej mocy (okolo 100 KW) wystepuje luk elektryczny, który opala styki przelacznika.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie nape¬ dowe do przelacznika zmiany kierunku obrotów silnika elektrycznego, przy czym za pomoca tego urzadzenia wyeliminowana jest mozliwosc po¬ wstawania luku elektrycznego na stykach prze¬ lacznika oraz osiaga sie zlagodzenie zbyt naglej zmiany kierunku obrotów wirnika przez me¬ chaniczne opóznianie czynnosci przelaczania za pomoca przelacznika w stosunku do momentu otwarcia sie stycznika, sterowanego tymze urza¬ dzeniem napedowym.Przedmiot wynalazku jest tytulem przykladu uwidoczniony schematycznie na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia ogólny schemat urza¬ dzenia, zawierajacego naped reczny wedlug wy¬ nalazku, który wraz z przelacznikiem jest umieszczony na maszynie górniczej, oraz stycz¬ nik umieszczony w oddzielnej obudowie poza maszyna górnicza, fig. 2 — naped w widoku z przodu, fig. 3 — naped w przekroju podluz¬ nym wzdluz linii B—B na fig. 2 w polozeniu wy¬ laczonym, fig. 4 — naped czesciowo w widoku z boku a czesciowo w przekroju wzdluz linii A—A na fig. 3, fig. 5 — naped w przekroju po- - dluznym wzdluz linii B—B na fig. 2, lecz w po¬ lozeniu wlaczonym, a fig. 6 — w rozwinieciu szczegól rowka prowadniczego na walku obroto¬ wym napedu.Urzadzenie do zmiany kierunku obrotów silni¬ ka sklada sie z napedu 1, z przelacznika zmiany kierunku obrotów 2 oraz ze znanego stycznika 3, przy czym naped 1 wraz z przelacznikiem 2 sa umocowane na maszynie górniczej, .a stycznik 3, umieszczony w oddzielnej obudowie, jest usta¬ wiany z dala od maszyny górniczej.Stycznik 3 jest polaczony z przelacznikiem 2 za pomoca przewodów 4 obwodu glównego, a z napedem 1 za pomoca przewodów 5 ukladu sterowniczego.Naped 1, stanowiacy istote wynalazku, posia¬ da korpus 6, w którym osadzony jest wal wy- drazcny 7, którego jeden koniec 8 jest polaczo¬ ny z walem 9 przelacznika 2 z osadzonymi na nim stykami 10. Na drugim koncu walu 7 osa¬ dzona jest tuleja 11, stanowiaca lozysko, na którym umocowana jest obrotowo rekojesc 12.W korpusie 6 osadzona jest sruba ustalajaca 13, któjej koniec wchodzi w rowek 14, w ksztal¬ cie litery U, wykonany w wale 7, i ogranicza ruch obrotowy i posuwisto-zwrotny walu 7, Ruch obrotowy walu 7 jest ograniczony katem 180°, przez srodkowa czesc rowka 14, a ruch posuwisto-zwrotny jest ograniczony dlugoscia bocznych ramion tego rowka.Wal 6 jest wewnatrz wydrazony. Przez wy¬ drazenie walu przechodza przewody 5 ukladu sterowniczego, polaczone z lacznikiem pomocni¬ czym 15.W rekojesci 12 umocowany jest zatrzask sliz¬ gowy 16, ustalajacy polozenie i zapobiegajacy samoczynnemu obracaniu sie rekojesci 12 do¬ okola jej wlasnej osi. Na rekojesci 12 wykonany jest rowek 17, w który wchodzi zaczep 18 umo¬ cowany na wale 7 i ograniczajacy obrót reko¬ jesci 12 wokól jej wlasnej csi do kata 90°.Otwieranie i zamykanie lacznika pomocnicze¬ go 15 dokonuje sie przez obrót rekojesci 12 o kat 90°.Na korpusie 6 umocowane sa równiez dwa przyciski sterownicze 19 i 20, wlaczone w prze¬ wody 5 obwodu sterowniczego.Dzialanie urzadzenia napedowego wedlug wy¬ nalazku jest opisane ponizej. W polozeniu, wyj¬ sciowym podczas postoju silnika 21 przelacznik 2 jest ctwarty, a rekojesc 12 napedu znajduje sie w polozeniu pionowym, jak to uwidoczniono na fig. 2 i fig. 4, przy czym lacznik pomocniczy 15 jest otwarty. Aby uruchomic silnik 21 obra¬ ca sie rekojesc 12 w prawo lub w lewo do polo¬ zenia poziomego, jak pokazano linia przerywana na fig. 4, przy czym obrót ten powoduje zam¬ kniecie przelacznika 2, a sruba ustalajaca 13 z polozenia srodkowego w rowku 14 przechodzi do jednego z krancowych polozen naprzeciw ra¬ mion bocznych rowka. Nastepnie pociaga sie re¬ kojescia 12 do przodu, co powoduje wzgledne przesuniecie sie sruby ustalajacej 13 w bocznym ramieniu rowka 14 az do oporu, po czym reko¬ jesc 12 obraca sie dokola wlasnej osi o kat 90°, przy czym w tym polozeniu zamyka sie lacznik pomocniczy 15. Wreszcie przez nacisniecie przy¬ cisku sterowniczego 20 powoduje sie zamkniecie stycznika 3 wskutek czego silnik 21 zostaje uru¬ chomiony.W celu dokonania zmiany kierunku obrotów silnika, najpierw rekojesc 12 obraca sie dokola jej csi o kat 90°, przy czym na skutek spowo¬ dowanego tym otwarcia sie lacznika pomocni¬ czego 15 stycznik 3 zostaje otwarty i tym sa¬ mym zostaje odlaczone napiecie od silnika, Na- stepnie naciska sie na rekojesc 12 w kierunku osiowym walu 7, przy czym sruba ustalajaca 13 przesuwa sie w rowku 14 do miejsca jego zala¬ mania, po czym przekreca sie rekojesc o kat 180°, na przyklad z polozenia L w polozenie P wedlug fig. 4. Przy dokonywaniu tej czynnosci nastepuje przerzucenie styków przelacznika 2 na przeciwny kierunek pradu jeszcze w stanie bez- napieciowym, przy czym sruba ustalajaca 13 2 —przesuwa sie w rowku 14 do jego przeciwnego konca. Nastepnie pociaga sie rekojesc 12 do przodu, co powoduje przesuniecie sruby ustala¬ jacej 13 w bocznym ramieniu rowka 14 az do oporu, i wreszcie obraca sie rekojesc dokola wlasnej osi o kat 90°, przy czym nastepuje zam¬ kniecie lacznika pomocniczego 15. Na koniec naciska sie przycisk sterowniczy 20, który po¬ przez uklad sterowniczy zamyka glówny obwód silnika i uruchamia go, lecz juz w kierunku przeciwnym do kierunku poprzedniego.Otwarcie glównego obwodu silnika, a tym sa¬ mym jego unieruchomienie, moze byc dokona¬ ne równiez za pomoca przycisku sterujacego 19.Wlasnie koniecznosc dokonywania kilku opi¬ sanych wyzej czynnosci rekojescia 12, w celu zmiany kierunku obrotów wirnika silnika, powo¬ duje mechaniczne przedluzenie czasu potrzebne¬ go do dokonania zmiany kierunku obrotów do okresu czasu, wystarczajacego do zapewnienia wczesniejszego otwarcia sie styków stycznika 3.Poza tym mechaniczne przedluzanie tychze czyn¬ nosci wplywa równiez na zmniejszenie predkosci obrotowej silnika w momencie jego wlaczania w kierunku przeciwnym, dzieki czemu unika sie zbyt gwaltownych naprezen mechanicznych w silniku, w zwiazku z czym silnik ten nie ule¬ ga z wymienionego powodu niszczeniu, a zatem nie powcduje przerw produkcyjnych. PL