Wynalazek dotyczy sposobu i ukladu polaczen do wyznaczania stosunku czestotliwosci wyra¬ zajacego sie liczba calkowita, np. wspólczynni¬ ka podzialu w dzielniku czestotliwosci o sta¬ lym stosunku, w wypadku pracy napieciami o ksztalcie impulsów, przy czym jednoczesnie nadzorowany jest w znany sposób synchronicz¬ ny przebieg obu napiec.Jako przyklad koniecznosci stosowania po¬ miarów tego rodzaju moze posluzyc sposób otrzymywania impulsów synchronizacji linii i obrazu na stacjach telewizyjnych, otrzymy¬ wanych ze wspólnej czestotliwosci wyjsciowej przez zastosowanie dzielników czestotliwosci.Poniewaz,, w tym wypadku, celem wlasciwego ustawienia impulsów synchronizacji w zespolo¬ nym sygnale wizji, wszystkie dzielniki czestotli¬ wosci scisle sa ze soba sprzezone, poszczególne * Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku, jest Joachim Hiifler. stosunki podzialu musza byc scisle ustalone i nie moga ulegac zmianom.W wypadku napiec sinusoidalnych, wyznacze¬ nia stosunku czestotliwosci oraz badania syn¬ chronicznego przebiegu dwóch napiec dokonac mozna w prosty sposób przy pomocy oscylosko¬ pu. Kazde z napiec doprowadza sie do jednej z par plytek odchylajacych, a stosunek czesto¬ tliwosci mozna wyznaczyc z ksztaltu figury Lissajous zarysowanej na ekranie lampy Brauna.Gdy przebieg nie jest synchroniczny, na ekranie nie ukazuje sie zadna ustalona figura.W wypadku napiec w ksztalcie impulsów szcze¬ gólnie gdy czestotliwosc powtarzania impulsów jest duza, wspólczynnika podzialu nie mozna wyliczyc bezposrednio, gdyz figury zarysowane na ekranie sa zibyt skomplikowane. W takich wypadkach konieczne jest uzycie oscyloskopu dwustrumieniowego. Do jego dwóch par plytek doprowadza sie jednakowe napiecie, o ksztal-cie trójkatnym, a do dwóch par plytek pomia¬ rowych oba napiecia w ksztalcie impulsów, których stosunek czestotliwosci ma byc okreslo¬ ny. Oscyloskop dwustrumieniowy wymaga jed¬ nak dodatkowego nakladu srodków technicz¬ nych, a w wielu przyrzadach lub urzadzeniach, w których takie badania musza byc przepro¬ wadzane, istnieje tylko oscyloskop jednostru- mieniowy, natomiast nie ma oscyloskopu dwu- strumieniowego.Znany jest równiez sposób, w którym na ekranie lampy Brauna wytwarza sie kolowa podstawe czasu i na te podstawe czasu nakla¬ da sie sygnaly, azeby stwierdzic, czy czesto¬ tliwosc drgan podstawy czasu jest w stalym stosunku wzgledem czestotliwosci drgan przy¬ lozonych do osi czasu. Mozliwosc zastosowania takiego ukladu jest jednak bardzo ograniczona i nie pozwala na dokladne wnioski co do wiel¬ kosci badanego stosunku czestotliwosci.Mozliwym jest równiez, przy pracy z kolowa podstawa czasu, azeby do jednej z par plytek odchylajacych doprowadzic dodatkowo impulsy z poszczególnych dzielników czestotliwosci wzglednie powielaczy czestotliwosci i pomie¬ rzyc je w ten. sposób, ze im wyzsza czestotli¬ wosc, tym mniejsza jest amplituda badanych impulsów. Na ekranie strumien elektronów odchylony, jest na czas trwania impulsów od swego toru kolowego i powstaja ostre zeby róznej wysokosci, z których wielkosci mozna wyciagnac wnioski co do stosunku czestotli¬ wosci. Oba wymienione poprzednio sposoby sa jednak malo dokladne, przy czym-w znacznym stopniu zaleza one od spostrzegawczosci obslu¬ gi. Nie nadaja sie one do dokladnych pomiarów, np. w technice wysokich czestotliwosci.Wynalazek ten pomija ujemne cechy dotych¬ czas stosowanych urzadzen i sposobów. Wedlug wynalazku oba napiecia w ksztalcie impulsów, których stosunek czestotliwosci porównujemy, przeksztalcone zostaja w napiecia o ksztalcie meandra (linii zalamujacej sie wielokrotnie pod katem prostym), a nastepnie zrózniczkowane.Kazde z otrzymanych w ten sposób napiec przyklada siei do poszczególnych par plytek oscyloskopu jednostrumieniowego. Z powstalych na ekranie figur Lissajous mozna okreslic sto¬ sunek czestotliwosci. Niedostatecznie zsynchro¬ nizowany przebieg obu napiec o ksztalcie im¬ pulsów mozna rozpoznac w znany sposób po zmieniajacym sie chaotycznie rysunku figury na ekranie.Impulsy napiecia o wyzszej czestotliwosci, przeksztalcone i zrózniczkowane, przylozone sa celowo do plytek odchylenia pionowego, a im¬ pulsy drugiego napiecia przylozone sa^do ply¬ tek odchylenia poziomego lampy Brauna. Stosu¬ nek czestotliwosci mozna wyznaczyc z liczby kresek przecinajacych poziomo linie oscylogra- mu, które rysuja sie jasno swiecac na skutek spadajacych i wzrastajacych - na przemian, w przyblizeniu liniowo, napiec na plytkach pio¬ nowego odchylenia.Wynalazek przeznaczony jest przede wszyst¬ kim do urzadzen w których niisza czestotliwosc uzyskuje sie z wyzszej czestotliwosci za ppijpd^ nictwem dzielnika czestotliwosci o stalym sto¬ sunku. W szczególnych przypadkach moze on sluzyc równiez do oznaczania stosunku czesto¬ tliwosci oraz synchronizacji dwóch ciagów nie¬ przerwanie powtarzajacych sie impulsów, otrzy¬ mywanych w inny sposób. y $#& Wynalazek objasniony zostanie blizej na pod^ stawie rysunku.Fig. 1 przedstawia uklad dla przeprowadze¬ nia sposobu wedlug wynalazku, a fig. 2 do 5 przedstawia, w celu objasnienia sposobu dzia¬ lania wynalazku, cztery przyklady napiec wy¬ stepujacych na plytkach odchylajacych lampy Brauna, przedstawionych schematycznie oraz odpowiednie obrazy na ekranie.Przy urzadzeniu wedlug fig. 1, badane ciagi powtarzajacych sie impulsów doprowadza sie do zacisków wejsciowych 2, 2 dwóch dwusta- bilnych multiwibratorów 3, 4. Za nimi wlaczone sa dwa czlony rózniczkujace 5, 6, któcyeH wyjscia polaczone sa, kazde z osobna, z ódpo wiednimi parami plytek odchylajacych lafloró Brauna 7. Jezeli potrzeba, w odpowiednich miejscach ukladu moga byc wlaczone wzmacnia¬ cze, ograniczniki amplitudy lub inne urzadze¬ nia, które nie zostaly uwidocznione.Sposób dzialania wynalazku jest nastepujacy.Do zacisku 1 doprowadza sie na przyklad ciag powtarzajacych sie impulsów 8 o wyzszej cze¬ stotliwosci, a do zacisku 2, uzyskany z niego przez podzial czestotliwosci, ciag powtarzaja¬ cych sie impulsów 9 o czestotliwosci nizszej.W tym wypadku stosunek czestotliwosci przed¬ stawia sie jak 1:4. Oba dwustabilne multiwi- bratory 3, 4, przy kazdym doprowadzanym im¬ pulsie szpilkowym, przeskakuja z jednego sta¬ nu ustalonego w drugi. Na ich wyjsciach po¬ wstaja napiecia o ksztalcie meandra 10, 11„ któ¬ rych polowa czestotliwosci równa sie czestotli¬ wosci odpowiedniego ciagu powtarzajacych sie impulsów. Wlaczone nastepnie czlony rózniczku¬ jace 5, 6 przelaczane sa, stosownie do szerokosci napiec w ksztalcie meandra. W tych ufrltfteM^h — 2 —*6Mfózfcu££$&h 3ftgi]g£ia 10, U o kSBtalcie prostokatnym amtónione aastaJH w naciecie 12, $3, & fcsatalcife sblilonym Kto trójkata, które do¬ prowadzone do plytek odchylania lampy Brau- *La 7, wywoluja na jej ekranie "figure Lissajous.Kstetait $ej asalfczy, jak wskazuja fig. 2b do 5b, Od stosunku czestotliwosci obu badanych cia- «gów impulfcGw.W^runkillfli d&a wytw^orfce-nia sie nieruchomej figury LissajOBs jfest oczywiscie w pelni syn- tChittiiczny przebisg *tou ciagów impulsów.C ?otv^lottia od takiego przebiegu, wedlug tego iCO powiedziano Ha ws^epie^ ffioga byc ustalone W anany -sposób, gdyz polozenie wzgledem sie¬ bie Obu ciagów ciagle sie fcritienia i na ekranie nie powstanie obraz nadajacy sie do wyko- rayjstainia. &pt b wykorz; stania Sigur Lissajous widac z fig. 2 do 5. Na figlEStch 2a do 5a pokazano napiecie 12, 13 o ksztalcie 'trójkatów, wedlug fig. 1, dla stosunków czestotliwosci 1 : 2, 1 : 3, 1 : 4, 1 :5, a na flg, Sb do 5b odpowiednie figu¬ ry Lissajous, Literami a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l oznaczo¬ ne sa Chwile czasowe w których wystepuja im¬ pulsy szpilkowe wyzszej, tzn. majacej byc po¬ dzielonej czestotliwosci, i w których równo¬ czesnie nastepuja skoki napiecia o czestotliwos¬ ci 12. Przy nizszych czestotliwosciach takie sko¬ ki napiecia, ptztf których wystepuje natych¬ miastowa zmiana ze wzrostu napiecia w spa¬ dek napiecia, lub odwrotnie nastepuja rzadziej.Tak np. przy stosunku czestotliwosci 1: fe (fig. 2av), "w chwilach odpowiadajacych punktom a, c, e, g, przy stosunku 1:3 {fig. 3a) w punktach a, d, g, przy stosunku 1: 4 (fig. 4a) W punktach a, €, i, a przy stosunku 1:5 w punktach a, f, l.Na obrazach powstajacych na ekranie wg. fig. 2b do 5b, celem objasnienia sposobu powstawa¬ nia figur Lissajous,. te punkty zaznaczone sa równiez. Ze wzgledu na przejrzystosc, czas trwania pojedynczego skoku napiecia przyjeto równy zeru. W zwiazku z tym, poszczególne punkty a, b, c, itd. wystepuja na obrazach kazdorazowo w dwu róznych miejscach, które odpowiadaja polozeniu strumienia elektronów przed i po skoku napiecia.Wskutek opadania napiecia na obu parach plytek na fig. 2, strumien elektronów, przebie¬ ga w przedziale czasowym a — b, z góry z le¬ wej strony, w dól na prawo. W punkcie b, wsku¬ tek skoku napiecia na plytkach odchylenia pio¬ nowego, strumien elektronów przeskakuje do dolu i przebiega w góre na prawo az do punktu c, na skutek wzrastajacego teraz napiecia na tych plytkach. £u nastepuje skok napiecia za¬ równo na plytkach odchylenia poziomego jak i .pionowego, a strumien elektronów wedruje na 'prawo w gófce. Teraz wzrasta napiecie na plytkach poziomych, a na pionowych Opada.W przedziale czasowym c — d, -przebieg stru¬ mienia elek^onów jest wiec symetryczny do odpowiedniego przebiegu w przedziale a—b.Odpowiednio do skoku wyzszej czestotliwosci, w punkcie d nastepuje odchylenie do dolu i tStoimien elektronów wedruje dafej symetrycz¬ nie do przebiegu w przedziale -czasowym b — c.W punkcie fe nastepuje ponowny skok napiecia przy obu czestotliwosciach, struniien elektro¬ nów wedruje do punktu wyjscia e i znowuz powtarza «ie taki sam przebieg.W podobny sposób powstaja figury 3b, 4b i 5b.Poniewaz strumien elektronów, podczas pra¬ wie liniowego wzrostu lub opadaniu napiecia, wedruje znacznie wolniej niz przy skokach, droga nakreslona przez niego na ekranie w tych okresach czasu ma wyglad jasno swiecacych linii. Natomiast przy skokach, droga strumienia elektronów, zgodnie z nastawieniem dwustabil- nego multiwibratora i wielkoscia wystepuja¬ cych pojemnosci obciazenia, jest niewidoczna lub slabo zarysowana na ekranie. Do wyko¬ rzystania potrzebne sa tylko czesci figury jasno swiecace, które na fig. 2b do 5b zaznaczone sa gruba linia. Jezeli przetniemy teraz ekran linia odpowiadajacla linii A — B, to linia ta bedzie przecieta przez jasno swiecace kreski oscylogra- mu, przy stosunku czestotliwosci 1 : 2, dwa ra¬ zy, przy 1:3, trzy razy itd. Liczba punktów przeciecia, która moze byc predko i dokladnie obliczona, Okresla wiec szukany stosunek cze¬ stotliwosci.Jezeli wyzsza czestotliwosc przylozona zosta¬ nie do plytek poziomych, zamiast do pionowych, to obraz na ekranie obrócony bedzie o 90°, a linia A— B przebiegac musi teraz nie pozio¬ mo lecz pionowo.Mozliwym jest równiez, przy jednyril lub przy obu multawibratorach zbieranie napiec, w ksztalcie meandra z obu anod, które nastep¬ nie oddzielnie zrózniczkowane, przyklada sie do plytek odchylajacych tego samego ukladu.Na fig. 6 przedstawiony jest przyklad takiego ukladu. Lampa multiwibratora 14, zawierajaca dwie triody, polaczona jest w znanym ukladzie z oporami siatkowymi 15, 16, oporami sprzega¬ jacymi 17, 18, z których kazdy wlaczony jest pomiedzy anode jednej i siatke drugiej triody, z wspólnym oporem katodowym 19 i konden¬ satorem katodowym 20.— I —Jako czlon rózniczkujacy do kazdej anody do¬ laczone sa odpowiednio opory 21 wzglednie 22 i kondensatory 23 wzgl. 24. Poniewaz w tym wypadku napiecia 10\ 10" i napiecia pilowe IV, 11" przebiegaja w fazach przeciwnych, napie¬ cie odchylajace na poziomych plytkach lampy Brauna 7 bedzie dwa razy wieksze, przy tym samym napieciu wyjsciowym miultiwibratora, niz w przykladzie na fig. 1. Jezeli chcemy na plytkach odchylania osiagnac to samo co przed tym napiecie, to celem zmniejszenia napiecia wyjsciowego multiwibratora mozna zmniejszyc opory anodowe. W ten sposób powstaje mozli¬ wosc wyznaczenia górnej czestotliwosci granicz¬ nej ukladu.Sposób wedlug wynalazku odznacza sie lat¬ woscia przeprowadzenia przy malym nakladzie srodków technicznych oraz duza dokladnoscia.Przy zastosowaniu wlasciwych lamp i innych elementów moze on byc stosowany w zakresie od kilku Hz do kilku MHz. PL