Wynalazek dotyczy pneumatycznego przyrza¬ du do pomiarów liniowych, w którym spadek cisnienia w ukladzie dysz jest utrzymywsny na stalym poziomie, niezaleznie od wielkosci mierzonej, i w którym wielkosc przesuwu jed¬ nej dyszy jest miara wielkosci mierzonej.W znanych pneumatycznych przyrzadach do pomiarów liniowych ustawia sie na ogól dysze (pomiarowa), przez która przeplywa powietrze lub jakis inny gaz w poblizu dowolnej po¬ wierzchni, a przyrzad wskazuje odleglosc mie¬ dzy dysza i ta powierzchnia. Zaleznie od odle¬ glosci dyszy od powierzchni wyplywa wiecej lub mniej powietrza lub gazu i opór wyplywu jest mniejszy lub wiekszy. Do mierzenia odleglosci stosuje sie rózne metody. Ustawia sie na przy¬ klad przed dysza pomiarowa druga dysze we¬ wnetrzna i mierzy sie cisnienie, powstajace w przewodzie miedzy dysza pomiarowa i dysza wewnetrzna, które jest miara odleglosci dyszy pomiarowej od powierzchni. Zamiast cisnienia mozna mierzyc równiez ilosc przeplywajacego powietrza, gdy przed dysza pomiarowa zamiast dyszy wewnetrznej ustawi sie miernik przeply¬ wu. Wyplywajaca ilosc powietrza lub gazu jest miara odleglosci dyszy pomiarowej od po¬ wierzchni, przed która jest ona ustawiona.W pierwszym przypadku istnieje tylko w sto¬ sunkowo malych granicach liniowa zaleznosc miedzy cisnieniem, wykorzystywanym jako wskaznik odleglosci, i mierzona odlegloscia.Wskutek tego zakres pomiaru bardzo zaweza sie.Jako cisnienia robocze stosuje sie cisnienia w granicach od 0,05 atn do okolo 4 atn. Przy ma¬ lych cisnieniach istnieja w dyszach podkrytycz- ne predkosci przeplywu (ponizej predkosci w dy¬ szy Lavala), natomiast przy duzych cisnieniach moga, zaleznie od warunków roboczych, istniec podikryityczne i nadlkrytyczne predkosci wyply¬ wu. Przy podkrytycznych predkosciach wyply¬ wu wspólczynnik wyplywu zalezy w duzym stopniu cd cisnienia statycznego i ksztaltu dyszy. Wskutek wyjatkowo duzego wplywu ksztaltu, staniu powierzchni i sredJnicy dyszy nazaleznosc miedzy cisnieniem i odlegloscia, wy¬ niki pomiarów sa w takim stopniu zalezne od tych czynników, ze przyrzad pomiarowy dla kazdej dyszy musi miec specjalnie wycechowa- na podzialke.W drugim przypadku cisnienie statyczne w dyszy pomiarowej pozostaje stale; poza tym przez odpowiedni dobór cisnienia roboczego mozna uzyskac to, iz przez dysze pomiarowa powietrze wyplywa stale z predkoscia nadkry- tyczna. Zapewni to stosunkowo wiekszy liniowy zakres pomiaru. Wada tej metody pomiaru jest zaleznosc wskazania zastosowanego przyrzadu pomiarowego od gestosci lub temperatury po¬ wietrza.Pneumatyczny przyrzad pomiarowy wedlug wynalazku unika tych wad dzieki temu, ze prze¬ krój dyszy zewnetrznej zmienia sie samoczyn¬ nie w ten sposób, ze cisnienie statyczne w dy¬ szy wewnetrznej i dyszy pomiarowej jest stale, niezaleznie od wskazywanej wielkosci pomiaro¬ wej oraz dostatecznie duze, aby zapewnic nad- krytyczna predkosc przeplywu w obydwóch dy¬ szach.Zasada dzialania przyrzadu pomiarowego we¬ dlug wynalazku podana jest przykladowo na ry¬ sunku.Aby zapewnic nadkrytyczna predkosc prze¬ plywu w obydwóch dyszach, nalezy dysze we¬ wnetrzna 1 uksztaltowac tak, azeby za pomoca osiowego przesuwu stozkowej iglicy 2 mozna bylo uzyskiwac zmiane jej przekroju. Zamiast stozkowej iglicy 2 mozna zmieniac swobodny przekrój dyszy równiez za pomoca zasuwki lub innego narzadu. Iglica 2 lub zasuwka jest ste¬ rowana za pomoca dwóch (tloków 3 i 4, których skuteczne przekroje sa odwrotnie proporcjonal¬ ne do bezwzglednych cisnien przed i za dysza wewnetrzna. Tlok o mniejszej srednicy pracuje przy tym w przestrzeni cylindrycznej 5, pola¬ czonej z przestrzenia 6, w której znajduje sie dysza wewnetrzna o zmienionym przekroju, a tlok o wiekszej srednicy pracuje w przestrze¬ ni cylindrycznej 7, polaczonej z przestrzenia 8 pod dysza wewnetrzna. Dzieki takiemu uklado¬ wi iglica jest zawsze tak ustawiiona, ze utrzy¬ muje sie staly, z góry ustalony stosunek cis¬ nien. Jezeli ten uklad mierzacy jest zasilany po¬ wietrzem o stalym, odpowiednio wysokim cis¬ nieniu, to cisnienie przed dysza wewnetrzna 1 i dysza pomiarowa , pozostanie niezmienione i w obydwóch dyszach istnieje stale nadkry¬ tyczna predkosc przeplywu. Wielkosc przesuwu iglicy lub ukladu tloków sluzy jako miara odle¬ glosci dyszy pomiarowej od powierzchni. Na uklad tloków zaleznie od ich wielkosci naciska¬ ja wieksze lub mniejsze sily, które sluza do ste¬ rowania maszyn lub które moga napedzac uklad wskaznikowy 9. Aby wyeliminowac kazdorazo¬ we wplywy tarcia, które moga wplywac ujem¬ nie na dokladnosc pomiaru, prowadnice oby¬ dwóch itloków moga byc uksztaltowane jako lo¬ zyska przeplywowe przez zaopatrzenie ich w od¬ powiednie kanaly. Liczba 10 oznaczono wejscie powietrza, a liczba 11 — kierunek przeplywu powietrza do dyszy pomiarowej. PL