Maszyna, bedaca przedmiotem niniej¬ szego wynalazku, stanowi udoskonalenie stosowanych w rolnictwie maszyn na kól¬ kach, stosowanych do wyorywania bura¬ ków. Dyszel takich maszyn powinien miec moznosc ruchu niezaleznego od ru¬ chu ramy maszyny, szczególniej podczas pracy. Natomiast po ukonczonej pracy dyszel winien byc polaczony z rama ma¬ szyny sztywno. Istota wynalazku polega przedewszystkiem na tern, aby stworzyc takie urzadzenie, które pozwalaloby w ma¬ szynach 'rolniczych zaleznie od potrzeby laczyc dyszel z rama w sposób ruchomy lub sztywny.Rysunek wyobraza przyklad wykona¬ nia narzedzia.Fig. 1 przedstawia widok boczny zbu¬ dowanego odpowiednio do niniejszego wy¬ nalazku wyorywacza do buraków w polo¬ zeniu roboczem, fig. 2—te sama maszyne w ukladzie przewoznym, fig. 3—rzut poziomy maszyny i fig. 4 — widok perspektywiczny palaka, który ogranicza ruchy boczne dy¬ szla po uniesieniu kól przednich maszyny.Podluzna rama 10 maszyny z zelaza ko¬ rytkowego zwiazana jest ztylu mocnem jarzmem 11, którego konce przylegaja do plaszczyzn wewnetrznych konców szyn.Do tylnej czesci ramy 10 sa umocowane z zewnatrz slupice 12 i 13 zapomoca srub 14, laczacych koniec jarzma 11, ramy 10 z od¬ powiednia slupica 12 lub 14. Poza tern slu¬ pice te sa zmocowane srubami 15 z jarzmem 11, lecz ponizej poziomu ramy 10.Przez odpowiednie docisniecie srub 15mozna przestawiac slupice wbok od ma¬ szyny i jeden wzgledem drugiego. Doci¬ skajac sworznie 15, przesuwamy slupice do srodka, ku koncom jarzma 11. Czesc dolna slupie 12, 13 posiada zwyczajne ho¬ ze lub lemiesze 16 dowolnego typu, sluzace do podwazania buraków i wyorywania ich z ziemi, w znany i zrozumialy dla fachow¬ ca* sposób.Ukosne sztaby l6a* lacza slupice 12, 13 z bocznemi czesciami ramy 10, dzieki cze¬ mu slupice zostaja calkowicie usztywnio¬ ne.Na ramie w lozyskach 18 spoczywa wy¬ korbiony wal 17. Na obydwu koncach te¬ go walu osadzone sa kola biegowe 19 i 20.Przy pokreceniu walu kola wznosza sie lub opadaja w stosunku do ramy. Ruch walu 17 powoduje dzwignia 21 zapomoca swe¬ go ramienia 23, umocowanego w lozysku 18, oraz ogniwa 22, laczacego to ramie z klamra 23, polaczona juz bezposrednio z ramieniem walu 17. Dzwignie 21 ustawia¬ my w pozadanem polozeniu w zwykly spo¬ sób zapomoca uzebionego segmentu 24.Sprezyna 25 polaczona jest w swej cze¬ sci tylnej z jednem z ramion walu wykor¬ bionego, zas zprzodu laczy sie z przednia czescia ramy 10. Sprezyna ta usiluje po¬ sunac kola 19, 20 naprzód, unoszac przy- tem rame i wyciagajac lemiesze z ziemi.Rama 10 posiada zprzodu zeliwne za¬ zwyczaj kola sterowe 26, 27, osadzone na poziomych czopach walów pionowych 28, spoczywajacych w lozyskach 29 i 30. Kon¬ ce górne walów 28 posiadaja odsady bocz¬ ne, z czopami 32 w odpowiednich otwo¬ rach, które zaopatrzone sa w panewki 33, polaczone pretami przekatnemi 34 ze szta¬ ba poprzeczna 35, która obraca sie na czo¬ pie srodkowym 36, tkwiacym w tulei pio¬ nowej 37 jarzma 11 (fig. 2). Robotnik siedzi na siodelku 38, spoczywajacem na koncach sztab 39, polaczonych zprzodu za¬ pomoca sworznia 40 z czopem 36. Sztaby przekatne 41 i 42 usztywniaja polaczenie, • laczac podtrzymujace koziolek 38 szyny 39 z koncami sztab 35 (fig. 3).Urzadzenie powyzsze pozwala skrecac do pewnego stopnia kola przednie 26, 27 w stosunku do ramy maszyny i w ten spo¬ sób kierowac ruchem maszyny, co mozna uskuteczniac przez obrót czesci 38 na czo¬ pie 36. Przy posunieciu siodla 38 ku kolu 19 sztaba 35 zacznie sie obracac w kierun¬ ku wskazówki zegara (fig. 3), wobec czego Jedna ze sztab 34 dozna scisniecia zas dru¬ ga rozciagniecia, a dzieki temu odsady osi 28 obróca sie równiez w kierunku wska¬ zówki zegara.W nastepstwie tego ruchu otrzymuje¬ my odpowiedni skret kól 26, 27 w stosunku do ramy 10, a cala maszyna zwróci sie na prawo. Dla umozliwienia robotnikowi skrecania siodelka sluza pedaly 43, przy¬ mocowane w odpowiedni sposób i w odpo¬ wiedniej pozycji do czesci tylnej ramy ma¬ szyny.Dyszel 44 laczy sie z rama 10 w sposób swoisty. Sluzy do tego palak 45, zawiaso¬ wo polaczony zwróconemi ku dolowi ra¬ mionami z rama maszyny 10 zapomoca srub 46. Polaczenie to pozwala na nieo¬ graniczone ruchy dyszla i palaka w kierun¬ ku pionowym/ Sworzen 47 laczy dyszel 44 z palakiem 45. Sruba przechodzi przez dyszel i przez sztabe 48 ustawiona ponizej palaka. Wo¬ bec tego dyszel posiada lacznie ze sworz¬ niem 47 swobode ruchów poprzecznych w stosunku do ramy 10.Maszyna posiada odpowiednie przyrza¬ dy pociagowe. W danym wypadku bark 49, przymocowany w sposób dowolny do czesci przedniej ramy maszyny. W przed¬ stawionym na rysunku wypadku maszyna jest przystosowana do pociagu parokonne¬ go. Dyszel 44 i bark 39 sa umocowane na osi podluznej maszyny. Przy zastosowa¬ niu odmiennej konstrukcji barku lub innej liczby zwierzat pociagowych,. mozna stoso¬ wac ustrój odmienny. Podczas pracy wyo- — 2 —rywacza zalezy na nieograniczonej ruchli¬ wosci dyszla w kierunku poprzecznym, a to w tym mianowicie celu, by przy zanu¬ rzonych w ziemie lemieszach 16 mozna bylo ustawiac maszyne stosownie do rzedu buraków. Jednak poza robota lepiej jest dyszel unieruchomic w kierunku poprzecz¬ nym. Do tego sluzy dzwignia 50, która o- granicza w pewnych warunkach ruchy po¬ przeczne dyszla. Dzwignia jest osadzona na wale 51, który obraca sie pomiedzy kon¬ cami górnemi opisanych wyzej sztab 16a.Dzwignie mozna zamocowywac na segmen¬ cie 52 zapomoca zwyklego przyrzadu za¬ trzaskowego. Do walu 51 nawprost konca dyszla 44 przymocowany jest w sposób sztywny palak 53. Na koncu przednim pa- laka widzimy zwieszajace sie ruchome o- gniwo 54, w ten sposób polaczone z pala- kiem, ze w roboczem ustawieniu maszyny (fig. 1) ogniwo to moze swobodnie odchy¬ lac sie na prawo lub lewo. Koniec dolny o- gniwa przechodzi przez otwór w sztabie 55, stanowiacej przedluzenie dyszla 44; otwór w sztabie 55 posiada takie wymiary, ze c- gniwo 54 moze sie w niem swobodnie poru¬ szac, nie stykajac sie bezposrednio z jego sciankami i posiada u góry i u dolu tyle lu¬ zu, ze nie przeszkadza normalnym piono¬ wym i poprzecznym ruchom dyszla. Aby ogniwo 54 nie moglo pomimo to wysuwac sie z otworu w sztabie 55, pod ta umie¬ szczony jest czop poprzeczny 56 (fig- 2).W chwili gdy ruchy dyszla nalezy ograni¬ czyc, a wiec np. celem przewozu maszyny (fig. 2), dzwignie 50 przesuwamy wtyl do wskazanej na fig. 2 pozycji. Ruch ten wy¬ woluje obrót walu 51, dzieki czemu zmie¬ nia sie jednoczesnie polozenie palaka 53, który posuwa sie do góry, pociagajac za so¬ ba ogniwo 54 i podnoszac koniec tylny dy¬ szla dopóki koniec ten nie oprze sie o zde¬ rzak 57 (fig. 4), stanowiacy zazwyczaj nie¬ rozlaczna czesc palaka 53. W ukladzie tym czop 56 i zderzak 57 unieruchamiaja dy¬ szel i uniemozliwiaja jego ruchy pionowe.Jednoczesnie dyszel zostaje unieruchomio¬ ny w kierunku poziomym zapomoca dwóch krawedzi 58 palaka 53, stanowiacych 'jed¬ nolita czesc palaka. Szczelina miedzy kra¬ wedziami nie jest wszedzie jednakowa, lecz przeciwnie w przedniej i dolnej cze¬ sci jest wieksza, anizeli w tylnej i górnej, gdzie odpowiada ona grubosci ogniwa 54.Dzieki temu przy podniesieniu dzwigni 50 dyszel 44 wraz ze stanowiaca jego prze¬ dluzenie sztaba 55 maja wszelka swobode ruchów; podczas gdy przy opuszczonej dzwigni 50 caly dyszel jest unierucho¬ miony.Wynika stad, ze koniec tylny dyszla 44 podnosi sie wzgledem ramy 10 do góry przy posunieciu dzwigni 50 nadól. Przed¬ nia czesc ramy maszyny zostaje przeto uniesiona i pociaga za soba przednie kola nosne 26, 27, które odrywaja sie od ziemi.Palak 53 laczy sie z walem 51 zapomoca sruby 59 i moze byc odpowiednio do polo¬ zenia dyszla ustawiony dowolnie bardziej na prawo lub lewo. W razie nieparzystej liczby zwierzat pociagowych, palak 53 i dyszel 44 moga byc ustawione i umocowa¬ ne nie w srodku, lecz blizej jednego z bo¬ ków maszyny. Do ustawienia palaka slu¬ zy sruba nastawna 59 na wale 51, zas do ustawienia dyszla 44 sluzy sworzen 47, przechodzacy przez odpowiedni otwór w palaku 45 (fig. 3).Cale urzadzenie powyzsze pozwala przestawiac lemiesze 16 wzgledem siebie i stanowi znaczne ulatwienie przy ustawia¬ niu lemieszy na nalezytej odleglosci zalez¬ ne] od szerokosci redlonek buraczanych.Unika sie w ten sposób uszkodzen lub przerw w pracy maszyny. PL