Przedmiotem wynalazku jest sposób i urza¬ dzenie umozliwiajace przeprowadzanie w bar¬ dzo korzystnych warunkach reakcji pomiedzy gazem i ciecza, ewentualnie w obecnosci kata¬ lizatora, który moze byc zawieszony w cieczy.Zgodnie z wynalazkiem gaz wprowadza sie w nadmiarze do cieczy przechodzacej jedna lub kilkoma rurami o malym przekroju tak, aby wywolac samorzutne tworzenie sie emulsji gazu w cieczy i szybki ruch cieczy, nastepnie przeprowadza sie emulsje do przestrzeni od¬ gazowywania o przekroju rozszerzonym, z któ¬ rej odprowadza sie oddzielnie z jednej strony nadmiar gazu i ewentualnie wydzielajace sie pary, a z drugiej strony ciecz odgazowana, po czym tak odprowadzona ciecz i ewentualnie gaz doprowadza sie, w calosci lub czesciowo, z powrotem do punktu, w którym tworzy sie emulsja.Dzieki wprowadzaniu gazu do strumienia cieczy przechodzacego rurami, gaz i ciecz znaj¬ duja sie w scislym zetknieciu i w stanie wzburzenia, co szczególnie sprzyja ich wza¬ jemnej reakcji. Ilosc gazu jak tez przekrój i dlugosc „zyl" cieczy mozna tak regulowac, aby emulsja przebiegala dluzsza lub krótsza droga, bez widocznego rozdzielania sie i aby w ten sposób na tej drodze utrzymac warunki sprzyjajace scislemu zetknieciu obu faz.Ponadto mozna ewentualnie w calej strefie emulsji lub w jej czesci doprowadzac cieplo lub odprowadzac kalorie powstajace w wyniku reakcji pomiedzy gazem i ciecza. Spólczynnik przewodnictwa ciepla jest tym wiekszy im wzburzenie panujace w tej strefie jest wieksze.Mozna równiez za pomoca wszelkich znanych sposobów, nie wylaczajac doprowadzania ciepla i (lub) obnizania cisnienia, pobudzac odgazo¬ wywanie w przestrzeni przeznaczonej do tego celu.Ciecz moze stanowic dyspersje, zwlaszcza roztwór, substancji zdolnej do reagowaniaz gazem w rozpuszczalniku mniej lub bardziej obojetnym wzgledem tego gazu. Moze ona ponadto zawierac w postaci rozproszonej, np. w postaci zawiesiny, jedna lub kilka sub¬ stancji pomocniczych, zwlaszcza katalizator.Gaz ze swej strony moze zawierac skladnik czynny obok obojetnego rozcienczalnika.Wynalazek dotyczy ogólnie reakcji pomiedzy 'gazem i cieczami, na przyklad reakcji takich jak uwodornianie, utlenianie, uwadnianie itd.Do wykonywania sposobu wedlug wynalazku okazalo sie szczególnie odpowiednim uzycie do wytwarzania emulsji wiazki rur^ pionowych, otwartych z obu konców, które^w^ swej^Jjóraej czes wania, a w dolnej czesci posTaHaja szereg otworów do wpuszczania w pbstaci^rozdzielo- nej gazu doprowadzanego dojirzestrzeni ota¬ czajacej wiazke rur7 Przestrzen ta utworzo- "naTjest z cz^cT"przewodu, którym doprowadza sie ciecz i który zamkniety jest w prosty sposób za pomoca okraglej plytki, oczywiscie powyzej czesci perforowanej, na przyklad w polowie wysokosci wiazki rur, przy czym gaz dochodzi bezposrednio ponizej tej okraglej plytki. Gaz rozprzestrzenia sie równomiernie w przestrzeni pomiedzy rurami i opada wzdluz rur, az do czesci perforowanej. Zaleznie od warunków przebiegu procesu, poziom cieczy w tak utworzonym dzwonie gazowym moze sie zmieniac, odslaniajac wieksza lub mniejsza liczbe otworów, przez które gaz wchodzi do rur. Taki uklad umozliwia zupelnie równo¬ mierne rozdzielenie gazu we wszystkich ru¬ rach.Urzadzenie moze miec postac przewodu w ksztalcie litery U, który zaopatrzony jest w oddzielne przewody do doprowadzania gazu i cieczy i którego ramiona polaczone sa odpo¬ wiednio z dwoma koncami poziomej wydluzo¬ nej komory, posiadajacej ujscie dla gazu i par, przy czym w jednym z ramion umieszczone jest urzadzenie do wytwarzania emulsji. Obec¬ nosc w wiazce rur duzej ilosci gazu zemul- gowanego zmniejsza znacznie gestosc cieczy w tej czesci urzadzenia w stosunku do gestosci cieczy w drugim ramieniu i wytwarzajace sie zaburzenie równowagi powoduje bardzo szybki ruch cieczy w obwodzie utworzonym przez wiazke rur, komore do odgazowywania oraz przewód, którym ciecz powraca do przestrzeni rurowej.Dalszy ciag opisu podaje tytulem przykladu, nieograniczajacego . wynalazku, w zwiazku z zalaczonym rysunkiem, w jaki sposób wy¬ nalazek moze byc urzeczywistniony w praktyce.Fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia do wykonywania wynalazku, fig. 2 — szczegól tego urzadzenia w wiekszej podzialce, fig. 3 — polaczenie urzadzenia wedlug fig. 1 z apara¬ tura destylacyjna, a fig. 4 — odmiane szcze¬ gólu urzadzenia do odciagania cieczy.Reaktor pokazany na fig. 1 zawiera wiazke rur 1, z których kazda posiada w poblizu dol¬ nego konca czesc perforowana 3, pokazana szczególowo w schemacie na fig. 2. W polowie wysokosci wiazki rur umieszczona jest okragla plytka 2, przez która rury przechodza i sie¬ gaja na pewna dlugosc (zwykle 1 metr) po pod nia. Reaktor rurowy umieszczony jest w jed¬ nym z ramion Ba przewodu 8 w ksztalcie li¬ tery U.Rury 1 w swej górnej czesci maja ujscie do komory do odgazowywania 5, która na dru¬ gim koncu posiada polaczenie z ramieniem #b przewodu 8. Przez przestrzen 2a pomiedzy plytka 2, a dnem komory 5, mozna w razie potrzeby przeprowadzac czynnik ogrzewajacy lub oziebiajacy (wlot przez 2b, a ujscie przez 2c).Gaz wprowadza sie przewodem 4 bezposrednio pod plytke 2. Rozprzestrzenia sie on równo¬ miernie w przestrzeni pomiedzy rurami, wy¬ piera ciecz ku dolowi az do odsloniecia w ca¬ losci lub czesciowo czesci perforowanej 3 i prze¬ nika do rur na poziomie tej czesci. Gaz wznosi sie w rurach unoszac ciecz, zawierajaca roz¬ puszczony lub zawieszony katalizator.Po wyjsciu z wiazki rur zemulgowana mie¬ szanina przechodzi przez komore do odgazo¬ wywania (lub poziomy oddzielacz) 5, ha koncu której gaz^ i ewentualnie paryf usuwajsie przez przewód 6, podczas gdy ciecz zawiera¬ jaca katalizator powraca przez przewód 8 od dolu do przestrzeni rurowej.Produkt poddawany reakcji wprowadza sie przewodem 9 do cieczy obiegowej doplywaja¬ cej do reaktora rurowego.Jezeli produkt otrzymywany jest bardziej lotny od innych obecnych substancji, mozna mieszanine gazu i par, wydzielajaca sie z ko¬ mory do odgazowywania przez przewód 6, wprowadzic do kolumny rektyfikacyjnej 7 (fig. 3) blisko szczytu której, przez przewód 19 Odbiera sie pozadany produkt w stanie czy¬ stym. Nadmiar gazu, po ochlodzeniu w chlod¬ nicy 10, mozna ewentualnie przez przewód 11, za pomoca wentylatora 12 wprowadzac ponow¬ nie przewodem 4 do reaktora. Przewód 13 slu¬ zy do odprowadzania zanieczyszczen gazowych — 2 —utworzonych ewentualnie w czasie reakcji lub zawartych w gazie wyjsciowym, a przewo¬ dem 14 wprowadza sie w miare potrzeby gaz swiezy.Kondensat z chlodnicy 10, przed zawróceniem go na szczyt kolumny, mozna wprowadzic prze¬ wodem 15 do rozdzielacza 16 w celu odciagnie¬ cia przez przewód 17, z pozadana szybkoscia, wody, ewentualnie zawartej w wyjsciowym pro¬ dukcie poddawanym reakcji, po czym warstwe górna wprowadza sie do kolumny 7 przewo¬ dem 18. Taki uklad umozliwia odciaganie przez przewód 19 produktu pozadanego w sta¬ nie bezwodnym, podczas gdy odciagajac pro¬ dukt u samego szczytu otrzymywaloby sie go nasyconym woda.Przez przewód 20 zawraca sie do obiegu reak¬ cyjnego ciecz zbierajaca sie u spodu kolumny 7, odciagajac ewentualnie przez przewód 21 pewna jej czesc, w celu utrzymania stalej objetosci kapieli.W przypadku reakcji egzotermicznej urza¬ dzenie umozliwia calkowite zuzytkowanie ka¬ lorii, wydzielonych w czasie reakcji, do ogrze¬ wania kolumny rektyfikacyjnej, a mianowicie za posrednictwem strumienia gazowego, który je unosi.Jesli pozadany produkt jest nielotny w wa¬ runkach pracy urzadzenia, mozna go odciagac bezposrednio z obiegu przez przewód 22 (fig. 1) w mieszaninie z innymi obecnymi substancja¬ mi. W przypadku gdy reakcje prowadzi sie w obecnosci katalizatora zawieszonego w cieczy, korzystnie jest odciagac ciecz przez przewód 22 u szczytu klosza 22a, zanurzonego w cieczy (fig. 4), co pozwala na otrzymywanie z prze¬ wodu 22 cieczy calkowicie wolnej od katali¬ zatora.Warunki pracy, a zwlaszcza temperatura, cisnienie i stosunek molowy pomiedzy gazem i produktem przerabianym, moga sie zmieniac w szerokich granicach, zaleznie od typu reakcji, wlasciwosci produktów itd.W przypadkach gdy, jak wspomniano wyzej, stosuje sie rozpuszczalnik, moze on byc dowol¬ nego rodzaju pod warunkiem, aby w warun¬ kach reakcji nie reagowal z obecnymi substan¬ cjami, aby mieszal sie z nimi i aby jego tem¬ peratura wrzenia byla wyzsza od temperatury reakcji pod cisnieniem, nie jest natomiast ko¬ nieczne aby posiadal on temperature wrzenia bardzo wysoka. Na przyklad do przeprowadze¬ nia reakcji uwodorniania mozna zastosowac alkohol taki, jak butanol lub oktanol, albo tez ester taki, jak maslan butylu. W przy¬ padku utleniania acetaldehydu w celu* wytwo¬ rzenia kwasu 1 bezwodnika octowego mozna korzystnie zastosowac ester aromatyczny taki, jak ftalan lub benzoesan.W niektórych przypadkach ciecz zastosowana na poczatku zostaje stopniowo zastapiona pro¬ duktami ciezkimi powstajacymi badz jako wy¬ nik reakcji zanieczyszczen zawartych w cieczy zasilajacej, gdy ta ostatnia nie jest w zupel¬ nosci czysta (co praktycznie z reguly ma miej¬ sce w przypadku produktów przemyslowych), badz w wyniku polimeryzacji niewielkiej czesci samej cieczy zasilajacej.Podane w dalszym ciagu przyklady wyjasnia¬ ja blizej jak wynalazek moze byc wykonywa¬ ny w praktyce. Przyklad I. Uwodornianie aldehydu kro- tonowego do aldehydu maslowego. Reakcje przeprowadza sie w urzadzeniu uwidocznionym na fig. 3. Reaktor zaopatrzony jest w 7 rur o srednicy 150 mm. Objetosc cieklej kapieli wynosi 1500 litrów. Zawiera ona 150 kg sub¬ telnie rozdrobnionego katalizatora, stanowiacego nikiel osadzony na ziemi okrzemkowej, przy czym katalizator wprowadza sie do reaktora po uprzednim zredukowaniu go w oddzielnym aparacie.Jako zasadniczy skladnik kapieli stosuje sie oktanol w celu zapoczatkowania reakcji, zosta¬ je on jednak stopniowo zastapiony przez ciez¬ kie; produkty pochodzace z uwodorniania za¬ nieczyszczen zawartych w technicznym alde¬ hydzie krotonowym, do czasu az kapiel osiag¬ nie stan równowagi. Te ciezkie produkty sta¬ nowia mieszanine, zawierajaca przewaznie al¬ kohole, wrzaca w temperaturze pomiedzy 150°C, a 320°C pod zwyklym cisnieniem.Temperatura reakcji wynosi 130°C. Przez przjewjkL^-dop^^ 400 mVgodz wo¬ doru, a przez przewód 9 wprowadza sie z szyb¬ koscia 250 kg/godz techniczny aldehyd kro¬ tonowy, zawierajacy 10% wody.Po skropleniu w chlodnicy 10 i odstaniu sie wody pochodzacej z aldehydu krotonowego, która to wode odciaga sie z aparatu przez przewód 17, zawraca sie na szczyj kolumny, przez przewód 18, górna warstwe, bogata w aldehyd maslowy, w ilosci 900 kg/godz.Przez przewód 19 odbiera sie 210 kg/godz produktu zawierajacego 98,3% aldehydu maslo- wego; 1,7% wody i mniej niz 0,05% aldehydu krotonowego.W celu unikniecia zwiekszania sie objetosci kapieli, powodowanego nagromadzaniem sie ciezkich produktów, pochodzacych z zanie- ~ I ,-czyszczen wyjsciowego aldehydu krotonowego, konieczne jest odciaganie czesci cieczy ze spo¬ du kolumny. W warunkach pracy nalezy od¬ ciagac przez przewód 21 — 15 kg/godz mie¬ szaniny o nastepujacym skladzie wagowym: aldehyd maslowy — 12% aldehyd krotonowy — 6% butanol — 38% produkty ciezkie — 43,8% woda — 0,2% Przy odciaganiu podanej ilosci cieczy poziom kapieli utrzymuje sie staly.Odciagana mieszanine mozna uwodarniac w celu odzyskania pod postacia butanolu za- kapiel reakcyjna pary uchodzace z reaktora (przewód 6) odciek ze spodu kolumny destylacyjnej (przewód 20) Podane wyzej analizy charakteryzuja role kolumny destylacyjnej, która umozliwia wy¬ dzielenie u jej szczytu czystego aldehydu mas¬ lowego i zawrócenie do obiegu reakcyjnego aldehydu krotonowego i butanolu. Obecnosc w kapieli reakcyjnej znacznej ilosci butanolu w stosunku do aldehydu krotonowego i alde¬ hydu maslowego hamuje reakcje uwodornia¬ nia sie aldehydu maslowego do butanolu.W podanych powyzej warunkach aktywnosc katalizatora pozostala niezmieniona po 5.000 godzinach pracy.Przyklad II. Uwodornianie aldehydu kro¬ tonowego do aldehydu maslowego. Stosuje sie to samo urzadzenie co w przykladzie I. Reaktor zaopatrzony jest w 3 rury o srednicy 150 mm i pracuje pod cisnieniem 3 kg absolutnych po stronie ssania wentylatora 12. Do urzadzenia wprowadza sie 700 litrów butanolu zawiera¬ jacego w zawiesinie 70 kg katalizatora niklo¬ wego. Przez przewód 4 doprowadza sie 200 m8/ godz wodoru (mierzone pod cisnieniem atmo¬ sferycznym) i wprowadza do obiegu bezwodny rektyfikowany aldehyd krotonowy z szybkos¬ cia 100 kg/godz.Przez przewód 19 u szczytu kolumny odcia¬ ga sie 95 kg/godz czystego 99,8%-owego alde¬ hydu maslowego.Przyklad III. Uwodornianie etylopropy- loakroleiny do etyloheksanalu. Reakcje przepro- wartego w niej aldehydu maslowego i kroto¬ nowego. Mozna ja równiez poddac destylacji w celu rozdzielenia na frakcje zawierajace aldehyd maslowy, aldehyd krotonowy i buta¬ nol, które mozna zawracac do reaktora.Zuzycie pary do ogrzewania wynosi 120 kg/godz.Przez przewód 13 odciaga sie 5 m8/godz wodoru zanieczyszczonego, a przez przewód 14 wprowadza sie 83 m3/godz wodoru swiezego tak, aby po stronie ssania wentylatora 12 utrzymywac cisnienie 500 g.Sklady poszczególnych strumieni oznaczane w czasie biegu reakcji sa nastepujace: Aldehyd Aldehyd Butanol Produkty Woda maslowy krotonowy ciezkie 1,5% 1% 4% 93,3% 0,2% 29% 5% 32% 32% 2% 12% 6% 38% 43,8% 0,2% wadza sie w reaktorze opisanym w przykla¬ dzie I, który wypelnia sie 1.500 litrami cieklej kapieli zawierajacej 10% katalizatora niklo¬ wego opisanego w przykladzie-!^ """ Warunki pracy sa nastepujace: obieg wodo¬ ru : 1000 m3/godz, zasilanie etylopropyloakro- leina (przewód 9) : 200 kg/godz, zawracanie na szczyt kolumny : 750 kg/godz, odciaganie czystego etyloheksanalu przez przewód 29 : 180 kg/godz, odciaganie ze spodu kolumny (przewód 21) : 20 kg/godz, temperatura reakcji : 135°C, zuzycie pary 160 kg/godz, cisnienie po stronie ssania wentylatora 12 : 20 cm slupa wo¬ dy.Przyklad IV. Uwodornianie tlenku me- zytylu do ketonu metylowoizobutylowego.Stosuje sie urzadzenie opisane w przykla¬ dzie I, które napelnia sie 1500 litrami oktanolu zawierajacego 10% katalizatora niklowego.Ciezkie produkty otrzymuje sie wolne od ka¬ talizatora dzieki zastosowaniu do odciagania ich przewodu 22 zaopatrzonego w zanurzany klosz 22a pokazany na fig. 4.Warunki pracy stosuje sie nastepujace: obieg wodoru : 800 m8/godz, zasilanie tlenkiem me- zytylu (przewód 9) : 150 kg/godz, zawracanie na szczyt kolumny 900 kg/godz, odciaganie czys¬ tego ketonu metylowoizobutylowego przez prze¬ wód 19 : 145 kg/godz, odciaganie przez zanu¬ rzony odciagacz 22 (mieszanina metyloizobuty-lokarbinolu oraz ciezkich produktów) : 2 kg/ godz, temperatura reakcji : 140°C, zuzycie pa¬ ry : 165 kg/godz, cisnienie po stronie ssania wentylatora 12 utrzymujacego obieg wodo¬ ru : 20 g.Przyklad V. Utlenianie acetaldehydu do kwasu i bezwodnika octowego. Urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie szczególnie do przeprowadzania reakcji utleniania acetalde¬ hydu opisanej w opisie patentowym francuskim nr 1012344.Reakcje prowadzi sie w urzadzeniu wedlug fig. 1, zaopatrzonym w 19 rur o srednicy wew¬ netrznej 175 mm i o wysokosci 2 m. Przewód 6 polaczony jest z szeregiem chlodnic chlodzo¬ nych woda i solanka, u wylotu których odbiera sie produkty reakcji, podczas gdy nadmiar gazu zawraca sie do reaktora przez przewód 4, za pomoca wentylatora, nad którym wprowa¬ dza sie swieze powietrze przez przewód analo¬ giczny do przewodu 14 (fig. 3), a odciaga sie gaz zanieczyszczony przez przewód analogiczny do przewodu 13 (fig. 3).Urzadzenie napelnia sie 500 litrami kapieli reakcyjnej ó nastepujacym skladzie: etanol 15 g/l kwas octowy 150 g/l bezwodnik octowy 275 g/l ftalan metylu 760 g/l katalizator ^loctairRobaltu + octan miedzi) 0,2°/o wagowo Przez przewód 4 doprowadza sie 3200 m'/godz gazu, utrzymywanego w obiegu przez wenty¬ lator, po stronie ssania którego wprowadza sie 450 m* na godzine powietrza swiezego podczas gdy okolo 400 m8 gazu zanieczyszczonego usuwa sie z obiegu.Przez przewód 9 wprowadza sie do urzadze¬ nia 250 kg/godz etanalu. Temperature kapieli reakcyjnej utrzymuje sie na wysokosci 55/56°C za pomoca strumienia zimnej wody przepusz¬ czanej wkolo rur przez przestrzen ponad plyt¬ ka 2.Gazy i pary opuszczajace reaktor prowadzi sie przewodem 6 do szeregu chlodnic, w któ¬ rych zostaja one oziebione do temperatury 12°C. Odbiera sie 270 kg/godz mieszaniny o nastepujacym skladzie: etanal 92 g/l kwas octowy 310 g/l bezwodnik octowy 580 g/l woda 110 g/l Mieszanine te poddaje sie przeróbce w od¬ powiednim urzadzeniu destylacyjnym w celu wydzielenia kwasu i bezwodnika octowego w stanie czystym i odzyskania etanalu, który zawraca sie do reaktora. Najkorzystniej jest zastosowac sposób destylacji opisany w opi¬ sach patentowych francuskich nr nr 778748, 856542 i 1074028. .Gaz odpuszczany z urzadzenia poddaje sie przemywaniu w celu odzyskania zawartego w nim kwasu octowego i etanalu.Przyklad VI. Uwadnianie propylenu.Urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie szcze¬ gólnie do wykonywania sposobu uwadniania propylenu, opisanego w opisie patentowym nr 41617 Stosuje sie reaktor tego samego typu co reaktor opisany w przykladzie II, to znaczy zaopatrzony w 3 rury o srednicy 150 mm, lecz calkowicie pokryte olowiem. Do urzadzenia wprowadza sie 1000 kg kapieli o skladzie na¬ stepujacym: Kwas siarkowy czysty 58% wagowych Woda 19% „ Izopropanol 23% „ Do reaktora doprowadza sie przez przewód 4 — 400 ms na godzine propylenu o tempera¬ turze 40°C, zawierajacego w metrze szescien¬ nym 40 g wody i 80 g tlenku izopropylu.W reaktorze utrzymuje sie temperature 75°C przez ogrzewanie za pomoca pary wprowadza¬ nej do przestrzeni 2a pomiedzy rurami.Gazy uchodzace z reaktora przez przewód 6 zawieraja w metrze szesciennym 42 g izo- propanolu, co odpowiada 16,8 kg na godzine, oraz 82 g/m* tlenku izopropylu. Oziebia sie je, a nastepnie przemywa woda w kolumnie sto¬ sujac 200 L/godz wody oziebionej do tempera¬ tury 10*C. U spodu kolumny odbiera sie wodny roztwór, zawierajacy w litrze 84 g izopropa- nolu i 4 g tlenku izopropylu. Roztwór ten przerabia sie wedlug znanych sposobów w celu oddzielenia izopropanolu i tlenku izopropylu w stanie czystym. Gazy uchodzace z kolumny do przemywania prowadzi sie do wiezy zra¬ szanej ciepla woda, w celu doprowadzenia ich zawartosci wody do 40 g na m*, po czym zawraca sie je do reaktora za pomoca wen¬ tylatora. Zasilanie swiezym propylenem oraz odciaganie propylenu .zanieczyszczonego ma miejsce powyzej tego wentylatora.Przyklad VII. Utlenianie aldehydu kro- tonowego do kwasu krotonowego. Reaktor tego samego typu co opisany wyzej, lecz wykonany ze stali nierdzewnej, zaladowuje sie 600 kg kapieli o skladzie nastepujacym: kwas krotonowy 75% wagowych aldehyd krotonowy 25°/c „ — 5 —Przez przewód 4 doprowadza sie 2S0 m8/godz, swiezego powietrza, a przez przewód 9 wpro¬ wadza sie 500 kg/godz bezwodnego aldehydu krotonowego. Temperature reaktora utrzymuje sie na wysokosci 80°C, chlodzac woda prze¬ puszczana przez przestrzen 2a pomiedzy ru¬ rami.Gaz uchodzacy z reaktora przez przewód 6 oziebia sie w chlodnicy, a nastepnie, po od¬ zyskaniu przez przemycie zawartego w nim aldehydu krotonowego, odrzuca sie go. Kon¬ densat zawraca sie do reaktora.Przez przewód 22 odciaga sie przelewem ciecz stanowiaca kapiel. W stanie równowagi od¬ ciaga sie 610 kg/godz mieszaniny o nastepu¬ jacym skladzie: aldehyd krotonowy 380 kg kwas krotonowy 180 kg produkty ciezkie 50 kg Wydajnosc kwasu krotonowego wynosi oko¬ lo 80°/o.Wynalazek nie ogranicza sie do opisanych postaci wykonania urzadzenia jak i podanych przykladów, które podano jedynie w celu wy¬ jasnienia wynalazku. PL