Opublikowano dnia 2 kwietnia 1959 r. 4u POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41738 KI. 65 f2, 9 VEB Schiffbau - Projekt - und Konstruktionsbiiro Berlm-Kopenick, Niemiecka Republika Demokratyczna Urzqdzenie do sterowania pojazdów wodnych za pomocq przekladni zebatych i sprzegiel ciernych, osadzonych na napedzanych walach pionowych, obracanych w odwrotnych kierunkach Patent trwa od dnia 7 grudnia 1956 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia do sterowania pojazdów wodnych za pomoca przekladni ze¬ batych i sprzegiel ciernych, osadzonych na pro¬ stopadlych odwrotnie obracajacych slie walach napedowych. Znane sa takie przekladnie zeba¬ te umocowane na walach napedowych, stano¬ wiacych czesci urzadzenia napedowego i umiesz¬ czonych ponizej zwierciadla wody oraz posiada¬ jacych jedna lub dwie sruby.W tych rozwiazaniach sterowanie czescia pod¬ wodna odbywa sie przez jej obracanie dookola pionowej osi az do 360° obrotu. Zazwyczaj te¬ go rodzaju przebieg sterowania nie jest mozli¬ wy, poniewaz zarówno kola pedzace jak i pedzo¬ ne zatrzymuja sie.W znanych urzadzeniach wymieniona niedo¬ godnosc usuwa sie w ten sposób, ze w zespole napedowym kól stozkowych umieszcza sie prze¬ kladnie róznicowa. Poza tym tego rodzaju ze¬ spoly wymagaja, zeby miedzy silnikiem nape¬ dowym i napedem statku zalozone bylo sprze¬ glo wylaczalne, w celu unikniecia koniecznos¬ ci uruchamiania i zatrzymywania maszyny na¬ pedowej przy uruchomieniu lub zatrzymaniu sruby okretowej.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, w którym zbedne jest stosowanie przekladni róznicowej i specjalnego sprzegla miedzy ma¬ szyna napedowa i przekladnia. Pomiedzy stozko¬ wymi kolami napedu i pionowymi obracajacy¬ mi sie w 4OWOim^ strone walami napedowy¬ mi, prowadzacymi do czesci podwodnej, osa¬ dzone jest sprzeglo dla kazdego napedzanego kola stozkowego, tj. razem dla urzadzenia dwa sprzegla dzieki czemu, przy równoczesnym wy¬ laczeniu obu tych sprzegiel oddziela sie czesc podwodna napedu od przekladni. Przy wyla¬ czeniu np. jednego sprzegla przebieg sterowa¬ nia dziala w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu wylaczonego sprzegla. • Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia równiez, np. przy zastosowaniu wylacznika na¬ ciskowego wzglednie guzikowego, zmiane kie¬ runku o 180°, to znaczy przejscie z biegu w przód na bieg wsteczny.Poza tym sprzegla sa tak wykonane, ze . * -w przypadku natrafiemia,. podwodnej czesci sru¬ by ma przeszkode w postaci plycizny lub roslin wodnych, unika sie uszkodzenia jakichkolwiek czesci przekladni, poniewaz uderzenia przejniu- *¦ ¦,¦ A ja sprzegla cierne, których polówki w tej chwi¬ li slizgaja sie po sobie. Osiaga sie to przez umieszczenie sprzegla ciernego miedzy kolem stozkowym i odpowiadajacym mu walem, przy czyni kolo cierne moze byc sprzeglem wiruja¬ cym, hydraulicznym • lub hydrostatycznym.Sprzeglo jest polaczone z urzadzeniem do stero¬ wania tak, ze w zaleznosci od kierunku stero¬ wania, poruszajace sie w przeciwnym kierunku sprzeglo zostaje wylaczone az do czasu trwania poslizgu. Dzieki temu za pomoca drugiego sprze¬ gla i napedu kola stozkowego, sila napedowa przenoszona jest z maszyny napedowej na czesc podwodna tak dlugo, az osiagnie sie zadana zmiane kierunku. Przebieg sterowania, np. przez kolo sterownicze, w którym w znanych urza¬ dzeniach przy duzej mocy napedowej trzeba stosowac znaczne sily, wzglednie przekladnie, zmienia sie wedlug wynalazku w prosty prze¬ bieg przestawienia. Zamiast kola sterownicze¬ go do przestawiania moze byc stosowane bez¬ posrednie mechaniczne, elektryczne lub hy¬ drauliczne uruchomienie jednej lub kilku, np. zapadek w jednym ze sprzegiel, przez czesciowe jego wylaczenie, przy czym takze nagla zmia¬ na z biegu w przód na bieg wstecz jest mozli¬ wa. Przez równoczesne wylaczenie obu sprze¬ giel oddziela sie podwodna czesc urzadzenia na¬ pedowego od maszyny napedowej. Niezawodne dzialanie sterowania w zaleznosci od wielkosci mocy napedowej jest prawie nieograniczone, poniewaz moc maszyny przenoszona jest za po¬ moca pomocniczego dzialania bezposredniio na urzadzenie sterownicze tak, ze np. mozliwe jesil; latwe sterowanie maszyny o mocy 1000 KM.Przyklad wykonania przedmiotu wynalazku uwidoczniony jest schematycznie na rysunku.Na kazdym z obu napedzanych kól stozko¬ wych 1,2, umocowane sa polówki 5, 6 sprze¬ giel. Drugie polowy tych sprzegiel osadzone sa odpowiednio na pionowych walach napedo¬ wych 3, 4, obracajacych sie jeden wewnatrz drugiego w przeciwnych kierunkach. W ten sposób przy dociskaniu polówek 5, 6 sprzegiel kola stozkowe 1, 2 sa mocno polaczone z wa¬ lami napedowymi 3, 4. Sprzegla sa tak wyko¬ nane, ze ich moment zatrzymania jest nieco wiekszy od momentu obrotowego, jaki maja przenosic. Walek sterowniczy 7 jest osadzony w kole zebatym 9, zazebionym z kolem zeba¬ tym 10 podwodnej czesci 11 maszyny, napedza¬ jacej pojazd. Przy obróceniu steru w jedna lub druga strone musi byc pokonany jeden lub dru¬ gi moment jednego ze sprzegiel, co przy nape¬ dach o malej mocy mozna wykonac recznie.Przy wiekszych mocach rozwiazuje sie to przez poruszenie sterem co powoduje wylaczanie sprzegla walu, obracajacego sie w kierunku, przeciwnym do kierunku steru. Za pomoca in¬ nego walu, obracajacego sie zgodnie ze ste¬ rem, czesc podwodna urzadzenia napedowego poruszana jest dzieki dzialaniu pomocniczemu sila maszyny napedowej tak, ze sterowanie jest raczej dzialaniem przestawnym, a tym samym mozna latwo sterowac przy duzych mocach. Dla unikniecia nierównych ruchów steru wlacza sie korzystnie w urzadzenie sterownicze hydra¬ uliczny przyrzad tlumiacy 8.Mozna stosowac do urzadzenia znane sprze¬ gla mechaniczne, hydrauliczne lub hydrosta¬ tyczne, np. sprzegla Sandnera. Przenoszenie od steru na sprzegla odbywa sie odpowiednio do ich rodzaju mechanicznie, elektrycznie lub hy¬ draulicznie. Sterowanie moze odbywac sie nie tylko bezposrednio kolem sterowniczyni ale i za pomoca nacisków przez guziki, a poza tym dzia¬ la ono tak, ze przelaczanie z biegu w przód na bieg wsteczny odbywa sie bezposrednio przez wylaczenie jednej lub kilku, np. zapadek w sprzeglach. i PL