Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sprzeglo, za pomoca którego usunieto wyzej wspomniane trudnosci zwiazane z wlaczaniem sprzegiel.Wynalazek niniejszy dotyczy sprzegla posia¬ dajacego jeden pierwszy czlon zaopatrzony w zeby, drugi czlon wspólosiowy z tym pierw¬ szym oraz posredni czlon zaopatrzony w zeby i zmuszany do srubowego przesuwu na wspom¬ nianym drugim czlonie w celu zazebiania i wy¬ laczania sie zebów na posrednim czlonie z ze¬ bami pierwszego czlonu, przy czym sprzeglo jest zaopatrzone w narzad, dzieki któremu wspóldzialajace ze soba zespoly zebów na wspomnianym pierwszym czlonie i na czonie posrednim wlaczaja sie wzajemnie dzieki sile magnetycznej.Sila magnetyczna moze byc przewidziana po¬ miedzy pierscieniem magnesów osadzonych na pierwszym czlonie i kotwica w postaci pier¬ scienia osadzonego na czlonie posrednim. Kot¬ wica ta moze byc calkowitym pierscieniem albo moze byc tak uksztaltowana, aby ustano¬ wione zostaly bieguny do wspólpracy ze wspomnianym pierscieniem magnesów. Magne¬ sy moga byc tez podtrzymywane przez czlon posredni, a kotwica — przez pierwszy czlon.Mozna stosowac magnesy stale i/lub elektro¬ magnesy, a nastawianie sily magnetycznej niezbednej do wlaczania sprzegla moze byc do¬ konywane np. przez zmiane odleglosci miedzy biegunami magnesów a kotwica albo przez zmiane ksztaltu biegunów magnesów i ksztaltu kotwicy.W takim urzadzeniu, sila zmierzajaca do do¬ prowadzania zebów do wzajemnego zazebiania sie dzieki magnetycznemu przyciaganiu miedzy magnesami a kotwica w kierunku osiowym czlonów jest mniejsza, gdy wzgledna katowa szybkosc miedzy czlonami jest znaczna, niz wtedy, gdy wzgledna katowa szybkosc miedzy nimi jest nieznaczna, a to dziejki temu, ze na skutek pradów wirowych powstaje styczna sila magnetyczna wytwarzajaca na czlonie posred¬ nim moment obrotowy i gdy obroty czlonu pierwszego beda przewyzszaly obroty, czlonu drugiego czlon posredni bedzie sie wykrecal odsuwajac sie wbrew osiowemu oddzialywaniu magnesów, usilujacych doprowadzic "zeby sprzegla do zazebiania sie. Wspomniana stycz¬ na sila pociagajaca, która mozna zwiekszyc przez zastosowanie pierscienia pradu wirowe¬ go, dziala na czlon posredni, który jest zmuszo¬ ny do srubowego przesuwania sie na drugim czlonie i wobec tego usiluje odsunac go od zet¬ kniecia sie ze wspóldzialajacymi zebami czlonu pierwszego, co zmniejsza (lub nawet doprowa¬ dza do zera) sile osiowa miedzy pierwszym czlonem a czlonem posrednim, gdzie wzgledna szybkosc katowa jest znaczna, i na odwrót.Wspomniana styczna sila pociagajaca, utwo¬ rzona na skutek ruchu wzglednego, spada do zera, gdy obrót wzgledny ustaje i osiagany jest synchronizm, po czym nie wywiera ona zadnego wplywu na wspomniana osiowa sile magnetycz¬ na usilujaca spowodowac poczatkowe zazebienie sie wspóldzialajacych ze soba zespolów zebów sprzeglowych. Wspomniana osiowa sila magne¬ tyczna moze byc nastawiana w celu doprowa¬ dzenia zespolów zebów, odpowiednio na pierw¬ szym czlonie i na czlonie posrednim, do lagod¬ nego slizgowego lub przylgowego styku przed nastapieniem synchronizmu dopóki obrót wzgledny nie spadnie do zera przed odwróce¬ niem ruchu wzglednego, po czym posredni czlon moze sie swobodnie osiowo przesuwac i naste¬ puje wstepne wzajemne zazebienie, gdyz zes¬ poly zebów na pierwszym czlonie ustawia sie naprzeciwko szczerbów miedzy zebami na czlo¬ nie posrednim. Wspomniane odwrócenie ruchu zmusza wtedy czlon posredni do srubowego przesuwania sie na drugim czlonie tak, aby doprowadzic zeby czlonu posredniego do cal¬ kowitego zazebiania sie z zebami pierwszego czlonu.W celu powiekszenia pozadanej magnetycz¬ nej stycznej sily pociagajacej mozna takze stoso¬ wac inne srodki, np. takie w których stosuje sie sprzegajace dzialanie cieczy, która moze korzystnie byc olej smarowniczy pomiedzy przyleglymi czesciami pierwszego czlonu lub czesciami na nim osadzonymi, a czlonem po¬ srednim, aby zmniejszyc lub calkowicie zniesc osiowa sile magnetyczna, usilujaca doprowa- -3dzic zeby do zazebiania sie gdy wzgledna szyb¬ kosc obrotowa jest znaczna. Gdy wzgledna szybkosc sie zmniejsza i dochodzi do zera, ma¬ gnetyczna sila styczna znika, a osiowa sila ma¬ gnetyczna, usilujaca spowodowac zazebienie sie zebów sprzeglowych, staje sie w pelni skutecz¬ na.Jesli wspóldzialajace ze soba konce zespo¬ lów zebów sa wykonane z utwardzonej stali na gladko wypolerowanej i jesli smaruje sie je w celu zmniejszenia zuzywania sie, sprzeglo wedlug wynalazku nadaje sie do dlugich okre¬ sów dzialania, podczas których zespoly zebów znajduja sie w kontakcie przylgowym.Sprzeglo nadaje sie do znacznych szybkosci obrotowych kazdej jego czesci, gdyz srodki sluzace do uruchomiania sprzegla, w przeci¬ wienstwie do poprzednio znanych srodków np. zapadek, nie podlegaja dzialaniu sily odsrod¬ kowej, wstrzasowi lub zuzywaniu sie.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony ty¬ tulem przykladu na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia podluzny przekrój sprzegla, zawierajacego pierscieniowa kotwice oraz pier¬ scien pradu wirowego do ustalania sily sprze¬ gania, fig. 2 — widok sprzegla, patrzac w kie¬ runku strzalki A na fig. 1, fig. 3 — sprzeglo zaopatrzone w karbowana kotwice i w pier¬ scien pradu wirowego, fig. 4 — widok sprze¬ gla, patrzac w kierunku strzalki B na fig. 3, oraz fig, 5 — sprzeglo, zaopatrzone w pierscien olejowy w celu zwiekszenia stycznej sily sprzegania.Wedlug fig. 1 i 2, sprzeglo posiada czlon w postaci pierscienia 1 zamocowanego na koncu walu 2 i zaopatrzonego w pierscien zebów 3.Wal 2 podtrzymuje takze pierscien 4, do które¬ go przysrubowane sa magnesy 5 rozmieszczo¬ ne pierscieniowo z takimi samymi biegunami przyleglych magnesów w styku (patrz fig. 2).Drugi czlon sprzeglowy stanowi wal 6, którego jeden koniec jest osadzony w koncu walu 2.Wal 6 posiada zewnetrzne srubowe zebra 7 z którymi zazebiaj^ sie wewnetrzne srubowe zebra w posrednim czlonie 8, który wobec tego jest zmuszony do srubowego przesuwu na wale 6 pomiedzy osiowymi oporkami 9 i 10 na wale 6.Posredni czlon 8 jest zaopatrzony w pierscie¬ niowo rozmieszczone zewnetrzne zeby 11, mo¬ gace zazebiac sie z zebami 3 i z nich sie wy¬ laczac zaleznie od kierunku srubowego obrotu czlonu 8 wzgledem walu 6. W górnej czesci fig. 1 zeby 11 sa. uwidocznione calkowicie wy¬ laczone z zebów 3 a posredni czlon 8 styka sie z oporkiem 9. W dolnej czesci tej figury, ze¬ spoly zebów pokazane sa calkowicie wlaczone, przy czym posredni czlon 8 styka sie z cfor- kiem 10. Na posrednim czlonie 8 zamocowana jest kotwica w postaci pierscienia 12, w któ- . rym osadzony jest miedziany pierscien 13. Gdy sprzeglo jest wylaczone, srodkowa plaszczyzna miedzianego pierscienia 13 pokrywa sie ze srodkowa plaszczyzna magnesów 5, jak uwi¬ doczniono w górnej czesci fig. 1.Urzadzenie dziala w sposób nastepujacy: przyjmuje sie ze sprzeglo jest wylaczone i po¬ czatkowo wal 2 obraca sie w kierunku odwrot¬ nym do kierunku ruchu wskazówki zegara, (jak uwidoczniono na lewej stronie fig. 1) i ze wal 6 sie nie obraca. Nastepnie wal 6 obraca sie w tym samym kierunku co wal 2, np. przez uruchomienie maszyny lub silnika przylaczo¬ nego do walu 6, a jego szybkosc wzrasta dopó¬ ki nie osiagnie synchronizmu z walem 2 i nie zacznie jej przewyzszac.W takim przypadku magnesy 5 wspóldziala¬ ja z kotwica 12 w celu wywierania na posred¬ ni czlon 8 osiowego dzialania (skierowanego na lewo na fig. 1), usilujacego pociagnac czlon posredni w kierunku czlonu 1, a gdy wal 2 obraca sie nadal nieco szybciej od walu 6, ze¬ by 11 wejda w lagodny slizgowy lub przylgowy kontakt z zebami 3. Wzajemne oddzialywanie magnesów 5 i, miedzianego pierscienia 13 po¬ woduje powstawanie pradów wirowych, wsku¬ tek czego pociagajacy moment skrecajacy jest wywierany na kotwice 12, który usiluje obró¬ cic posredni czlon 8 w tym samym kierunku co wal 2. Wspomniany moment skrecajacy po¬ wstaje dzieki polaczonemu dzialaniu sil stycz¬ nych powstajacych miedzy czlonem 1 i czlo* nem 8 na skutek wzajemnego oddzialywania poszczególnych magnesów 5 i kotwicy 12, a tak¬ ze miedzianego pierscienia 13. Ten moment skrecajacy usiluje srubowo przesunac posred¬ ni czlon wzdluz walu 6, tj. oddalic go od cz\nu 1, przy czym moment skrecajacy jest wiekszy, jesli wzgledna szybkosc obrotowa walów 2 i 6 jest znaczniejsza. Poniewaz moment skre¬ cajacy przeciwdziala sile magnetycznej, usilu¬ jacej pociagnac posredni czlon 8 w kierunku do czlona 1, przy wielkich wzglednych szybko¬ sciach nacisk zebów 11 na zeby 3 jest niezna¬ czny i moze równac sie nawet zeru, czyli ze¬ by 3 i 11 moga ze soba nie stykac, jak uwidocz¬ niono na fig. 1. Pociagajacy moment skracaja¬ cy zmniejsza sie w miare zmniejszania sie wzglednej szybkosci obrotowej i spada do zera » - 3 -w chwili synchronizmu tak, ze osiowa sila ma¬ gnetyczna staje sie wtedy w pelni skuteczna, lby zeby li ezlonu posredniego wlaczaly sie do zebów 3 czlonu 1. Jesli nastepnie kierunek wzglednego obrotu zostaje odwrócony gdy ob¬ roty walu 6, dopedzajacego wal Z beda wieksze, moment skrecajacy dzialajacy na czlon posred¬ ni na skutek czesciowego wlaczenia sie ze¬ bów 3 do zebów U przesuwa czlon 8 srubowo wzdluz walu 6 na jego srubowych zebrach taK, aby doprowadzic zeby 11 do calkowitego wla¬ czenia sie do zebów 3, przy czym dalszemu ru¬ chowi czlona 8 zapobiega osiowy oporek 10 (patrz dolna polowa fig. 1).Ody kierunek wzglednego obrotu zostanie ponownie odwrócony, np. dzieki opóznieniu walu 6, czlon posredni przesuwa sie wzdluz srubowych zeber 7 na prawo dopóki jego 2eby ll nie zostana wylaczone z zebów 3, przy czym osiowy oporek 9 zapobiega przesuwaniu sie po¬ sredniego czlonu tak daleko na prawo, aby ma¬ gnesy nie staly sie bezskuteczne do spowodo¬ wania nastepnego wlaczenia sprzegla. . Sprzeglo wedlug fig. 3 i 4 jest podobne do sprzegla powyzej opisanego. Jednakze zamiast pierscieniowej kotwicy jest tu zastosowana kot¬ wica 15 z obwodowymi wycieciami (karbami) (fig* 4), a narzad do zwiekszania sprzegajacego momentu skrecajacego na czlonie posrednim jest zaopatrzony w miedziany pierscien 16 za- cisniety pomiedzy kotwica 15 a kolnierzem 17, na którym osadzone sa zeby 11 czlonu posred¬ niego. Na zyczenie, kotwica 15 moze byc kato¬ wo nastawna wzgledem czlonu posredniego, aby móc zmieniac katowe polozenia karbów wzgledem zebów 11.Fig. 5 przedstawia sprzeglo wedlug wynalaz¬ ku, w którym zamiast stosowania pierscienia w celu zwiekszenia stycznego pociagajacego momentu skrecajacego, pozadany skutek uzy¬ skuje sie za pomoca sprzegajacego dzia*ania cieczy miedzy czlonem 1 a posrednim czlonem 3.Osiowy otwór 18 w wale 2 sluzy jako prze¬ wód do doprowadzania oleju, przechodzacego z otworu 18 poprzez lozysko rolkowe do prze¬ strzeni wokolo konca walu 6 osadzonego w wa¬ le 2. Pierscieniowa pokrywka 19 do zatrzyma¬ nia oleju jest przymocowana do pierscienia 4, wskutek czego podczas obrotu walu 2 tworzy „ sie olejowy pierscien, przy czym dzialanie sprzegajace na czlon 8 jest znaczne przy szyb¬ kich obrotach walu 2 wzgledem wa*u 0.W chwili synchronizacji obrotów walu 2 i 6, sprzegajacy moment skracania dzieki olejowi jest nieznaczny, a osiowa sila miedzy magne¬ sami 5 a kotwica 12 jest wtedy w pelni sku¬ teczna do spowodowania wlaczenia sprzegla. PL