Wynaklzek niniejszy dotyczy samo¬ czynnej maszyny do wydymania szkla. Ma¬ szyny tego rodzaju sa znane i maja najroz¬ maitsza budowe. Buduje sie je najczesciej jako wieloglowicowe maszyny obrotowe.Najbardzej rozpowszechnione sa maszyny Ovensa, gdyz umozliwiaja ekonomiczne wyzyskanie wanny wstepnej, której uzy¬ cie jest jak wiadomo, bardzo kosztowne i dlatego ma decydujacy wplyw na ekonomje maszyny.Posród znanych maszyn Ovensa nie by¬ lo dotychczas takich, któreby nadawaly sie do wydymania butelek o dowolnej wielko¬ sci. W starszych maszynach Ovensa wada ta polega na tern, ze jak wiadomo, w celu doprowadzenia do napelnienia formy wstep¬ nej do poziomu szkla trzeba caly kadlub maszyny podnosic i opuszczac. Zasada ta wymaga bardzo silnej konstrukcji, co zno¬ wu uniemozliwia stosowanie wielkich predkosci obrotowych, z powodu znanych momentów bezwladnosci.W nowszych maszynach ominieto te trudnosc, podnoszac lub opuszczajac w da¬ nej chwili tylko forme jedna wstepna. Z te¬ go powodu maszyny te posiadaja ciezki podnosnik potrzebny do duzych form, któ¬ ry tez, z powodu duzego momentu bezwlad¬ nosci, nie moze wykonywac szybkiego ruchu wgóre, w celu bardzo szybkiego podejmo¬ wania bryly szkla przy wyrobie malychbutelek. Z tego powodu trzeba bylo do¬ tychczas budowac maszyny z lekkim pod¬ nosnikiem do wyrobu malych butelek i ma¬ szyny z ciezkim podnosnikiem do wyrobu duzych butelek.Wynalazek niniejszy wychodzi z zalo¬ zenia, ze jedna maszyna do wyrobu bute¬ lek o dowolnej wielkosci da sie tylko wte¬ dy, zbudowac, gdy bedzie dostosowana do rozmaitych^ okresów czasu ostygania, li¬ czac od chwili napelniania szklem for¬ my wstepnej do chwili przeprowadzenia go do formy wykonczajacej. Dla przebiegu chlodzenia miedzy wsysaniem a wydyma¬ niem koncowem decydujacym jest kat ob¬ rotu, który maszyna opisuje od miejsca wsysania do miejsca wkladania bryly szkla do formy wykonczajacej. Zadanie to roz¬ wiazuje sie najlepiej w ten sposób, ze wszystkie krzywizny sterowe, wplywajace na tok pracy po wsysaniu, sa umieszczone na jednej, wspólnej czesci maszyny, która przez przesuniecie katowe moze byc zblizo¬ na lub oddalona od krzywizn sterowych procesu ssania, osadzonych w maszynie nie¬ ruchomo, przez co zmienia sie kat obrotu pomiedzy ssaniem a wydymaniem konco¬ wem. Te krzywizny sterowe, umieszczone razem na nastawniczej czesci, moga byc np. krzywiznami do otwierania i zamyka¬ ni?/ form glowicowych, wstepnych i wy¬ konczajacych, do obracania form glowico¬ wych ku wykonczajacym, jako tez do po¬ ruszania form glowicowych w kierunku ferm wykonczajacych.Zapomoca odpowiedniego ustawienia czesci maszyny obracajacej te krzywizny mozna skrócic lub znacznie przedluzyc okres czasu miedzy wsysaniem a przepro¬ wadzeniem bryly szkla do formy konco¬ wej, nie potrzebujac przytem zmniejszac lub powiekszac chyzosci obrotowej maszy¬ ny. Sposób ten umozliwia zcltem znaczne skrócenie przebiegu chlodzenia przy wy¬ robie malych i najmniejszych butelek, nie uzywajac przytem niedopuszczalnie wiel¬ kich chyzosci obrotowych maszyny.Urzeczywistnienie wynalazku niniej¬ szego wymaga jednak jeszcze innych srod¬ ków. Oprócz zmniejszenia kata obrotu, u- mozliwiajacego znaczne skrócenie przebie¬ gu chlodzenia malych butelek, pozadane jest jeszcze, aby ruch przejsciowy bryly szkla z formy wstepnej do koncowej byl mozliwie przyspieszony, gdyz specjalnie do wyrobu malych butelek stosuje sie, jak wiadomo, szklo rzadko plynne, wiec bry¬ ty z tego rzadko plynnego szkla, stosunko¬ wo malo jeszcze ochlodzone, wyciagalyby sie, a nawet urywalyby sie, gdyby okres przejscia trwal dlugo. Wynalazek wycho¬ dzi z tego zalozenia, ze do wykonania te¬ go ruchu przejsciowego potrzebna jest czesc maszynowa mozliwie lekka, o nie¬ zmiernajacym sie ciezarze przy wyrobie wszelkiego rodzaju butelek.Ruch formy wykonczajacej ku glowi¬ cowej bylby dla tego celu nieuzyteczny, gdyz melsy formy wykonczajacej i ich dzwi¬ garów, zwlaszcza przy wyrobie duzych butelek, sa tak wielkie, ze nie mozna im na¬ dac wystarczajacej chyzosci. Wiec do wy¬ konania tego ruchu przejsciowego bryly szkla wybrano najmniejsza z form, to jest glowicowa. W maszynach z forma ssaca jest znane przeprowadzanie bryly szkla za¬ pomoca ruchomej formy glowicowej od formy ssawczej i wstepnej do wykoncza¬ jacej, ale w znanych maszyne Ich dzieje sie to w ten sposób, ze forma wstepna znaj¬ duje sie pod wykonczajaca, a forma glowi¬ cowa z bryla szkla porusza sie wgóre. Ta¬ kie rozwiazanie bylo dla niniejszego wy¬ nalazku nieuzyteczne z tego powodu, ze no¬ wa maszyna ma wyrabiac takze najmniej¬ sze butelki, a w pracy maszyny ruch for¬ my glowicowej wgóre bylby tak przyspie¬ szony, ze bryla szkla musialaby sie bezwa¬ runkowo oderwac od formy glowicowej.Z tego powodu umieszczono tu forme wstep¬ na ponad wykonczajaca, a przeprowadza- — 2 —fale bryly szkla odbywa sie w ten sposób, ze forma glowicowa przesuwa sie wdól przez otwarte ramiona formy wstepnej i dostaje sie na otwarta forme wykonczaja¬ ca, W czasie tego ruchu oderwanie sie bry¬ ly szkla jest wykluczone. Oprócz tego bu¬ dowa maszyny staje sie bardzo korzystna, bo forma glowicowa moze sie poruszac wdól pod dzialaniem wlasnego ciezaru, wiec nie potrzeba osobnego mechanizmu uruchamiajacego, który bylby konieczny, gdyby ruch odbywal sie wgóre. Korzysc ta uwydatnia sie znakomicie przy wyrobie najwiekszych butelek, gdy ciezar bryly jest wielki. Uzywanie form wstepnych róznej wielkosci wymaga, aby takze ich skok byl zmienny. Wynalcizek uzyskuje to w ten prosty sposób, ze forma wstepna wraz z podstawa toczy sie po torze, który jest u- mocowany na obrotowej czesci riiaszyny i jest nastawiany w kierunku pionowym.Uzywanie form wykonczajacych o róz¬ nej wysokosci wymciga równiez osobnych srodków. Aby i tu znalezc mozliwie prosta budowe, umozliwiajaca uzywanie mozli¬ wie jednakowych czesci form, zastosowa¬ no obrotowe na osi polówki formy wykon¬ czajacej, przyczem os ta jest osadzona nie¬ ruchomo w kadlubie nu szyny, podczas gdy polówki formy wykonczajacej podpie¬ ra plyta nastawnicza na wysokosc.Jak wiadomo, do wyrobu malych bute¬ lek musi byc stosowane rzrdkoplynne szklo w porównaniu ze szklem do wyrobu butelek duzych. Znane wanny obrotowe, w które jest zaopatrzona np. maszyna Oven- sa, dostarczaja szkla o niezmiennej gesto¬ sci. Znana wanna obrotowa jest zatem nieod¬ powiednia dla opisanej maszyny. Projekto¬ wano juz tez wanny nieruchome, w których szklo mialo byc mechanicznie mieszane.Wedlug wynalazku, zamiast wanny ob¬ rotowej zastosowano nieruchoma wanne wstepna, polaczona z wanna glówna, oraz zgarniacze, które przechodza przed kaz¬ da forme ssawna i wykonywujac ruch sa¬ moczynny, zgarniaja wierzchnia warstwe szkla, ochlodzonego powietrzem i forma nastepna, zpowrotem do wanny glównej.Urzadzenie to jest takie, ze zapomoca przestawienia zgarniaczy na wysokosc, mozna usunac wierzchnia warstwe szkla o róznej grubosci. Przy wyrobie malych butelek, kiedy jest pozadane szklo rzadko- plynne, zanurzaja sie zgarniacze stosunko¬ wo gleboko w wannie wstepnej, wiec usu¬ waja w zupelnosci chlodniejsza warstwe.Przy wyrobie wielkich butelek odbywa sie tu usuwanie ochlodzonej czesciowo warstwy górnej nie tak gleboko, wiec przy na- stepujacem potem ssaniu wyciaga sie szklo nieco chlodniejsze i gesciej plynne.Przy uzyciu tej maszyny do wyrobu ma¬ lych i duzych butelek jest tez waznem, aby tak male jak tez i duze formy dawaly sie bez trudu wstawiac w ramiona form wstep¬ nych, oraz zeby bylo latwe wyrównanie obu polówek formy takze w czasie ruchu.W tym celu ramiona formy wstepnej sa umocowane w maszynie w sposób, w za¬ sadzie swej znany. Jednak polówki umo¬ cowane sa na tych nieruchomych ramionach zapomoca czesci, które sa latwo wymien¬ ne i daja sie na ramionach ustawiac sto* sownie do wielkosci form.W celu wszechstronnego uzycia maszy¬ ny jest równiez bardzo wazna mozliwosc zmian w przebiegu wydymania. Rozmaite wielkosci i rozmaite ksztalty wyrabianych butelek wymagaja moznosci znacznych zmian w prowadzeniu powietrza. I tu trze¬ ba zwrócic szczególna uwage na najmniej¬ sze butelki, które musza byc dokladnie wes- sane i wydymane.Uzywane przyrzady do poruszania trzpienia ustnikowego sa zbyt ciezkie, ciby mozna bylo je stosowac przy szybkim bie¬ gu maszyny. Z tego powodu stosuje sie, wedlug wynalazku, cylinder, otaczajacy forme ustnika z tlokiem trzymajacym trzpien ustnikowy, który we wlasciwym czasie wsuwa sie lub wysuwa w próznie u- — 3 —czyniona w formie, w celu wessania szkla lub spowodowanie nadcisnienia, niezbedne¬ go do wydymania.Zdawaloby sie korzystnem, krzywizny sterowe1 regulujace otwieranie przewodów ssawczych i tloczacych, przelozyc teikze na te czesc maszyny, która jest nastawia¬ na wzgledem krzywizn sterujacych proce¬ sy ssania. To jednak iiie byloby celowe w maszynie uniwerscinej. Znacznie korzyst¬ niej fest umiescic te krzywizny na nierucho¬ mych czesciach maszyny, uczynic je jednak nastawianemi niezaleznie od wszystkich innych krzywizn. Przyczem, stosownie do wynalazku, postarz jno sie o to, aby te krzy¬ wizny sterowe byly, w celu nastawiania, latwo dostepne, co osiagnieto w ten spo¬ sób, ze maszyna jest w znany sposób zbu¬ dowana \zk.o maszyna obrotowa z jednym cylindrem; ten cylinder ma jednak takie wymiary i tak jest zbudowany, ze zdolu moze don wejsc wygodnie jeden czlowiek i nastawic krzywizny sterowe, umocowa¬ ne w górnej czesci cylindra, przyczem nie jest nr/razony na dzialanie ciepla promie¬ niujacego z innych czesci maszyny. Wy¬ bór takiej budowy jest takze z tego wzgle¬ du wazny, ze umozliwia umocowanie nie¬ ruchome lub nastawialne czesci maszyny w ksztalcie wycinków powierzchni cy¬ lindrycznej, które dzwigaja rozmaite krzy¬ wizny sterowe.Aby maszyna byla istotnie uniwersal¬ na jest jeszcze konieczne takie urzadzenie, któreby umozliwialo takze wyrób butelek bez szwu. W tym celu zastosowano nowe urzadzenie polegajace na tern, ze po krót¬ kim okresie wydymraiia wstepnego otwie¬ ra sie forma wykonczajaca, poczem forma glowicowa z wiszaca butelka obraca sie nieco, a forma wykonczajaca znowu sie zamyka, poczem butelke wydyma sie do konca.Wykonanie wynalazku jako przykladu przedstawiaja zalaczone rysunki.Fig. 1 przedstawia pionowy srodkowy przekrój polowy maszyny, czyli uklad form wzgledem siebie w okresie wydyma¬ nia.Fig. 2 przedstawia jedna calkowita glo¬ wice maszyny; forma wstepna i forma glówna sa otwarte, a forma ustnikowa znajduje sie w chwili zesuwania sie z ban¬ ka szkla.Fig, 3 przedstawia boczny widok dru¬ giej polowy maszyny, z czesciowym prze¬ krojem pionowym jej czesci pierscienio¬ wych; forma ustnikowa znajduje sie w naj- wyzszem polozeniu, a znajdujaca sie poni¬ zej forma wstepnaj jest zamknieta, przy¬ czem obydwie sa opuszczone do poziomu szkla plynnego, w celu wessania takowego.Fig. 4 przedstawia te sama polowe ma¬ szyny bez form i ich dzwigarów. Srodko¬ wa, nieobrptowa czesc cylindryczna maszy¬ ny jest przedstawiona w widoku, a zgar¬ niacz w polozeniu obnizonem. Oprócz te¬ go uwidoczniono w przekroju pionowym polozenie wanny wstepnej wzgledem wan¬ ny glównej.Fig. 5. przedstawia z jednej strony wi¬ dok zgóry na we mne wstepna, z drugiej zas strony poziomy przekrój pewnej czesci ma¬ szyny, przyczem nieruchomy cylinder prze¬ cieto w polowie wysokosci, podczas gdy poszczególne glowice (jednostki robocze) sa przeciete w róznych wysokosciach* W najwyzszej widocznej na rysunku glowicy, przekrój przechodzi ponad ramionami for¬ my wstepnej i przecina jeszcze rame slizgowa. Ramiom i formy wstepnej sa u- widocznione w polozeniu otwartem, a for¬ ma glowicowa ze sankami ukonczyla pra¬ wie ruch wgóre.W nastepnej glowicy wskazano widok zgóry naj rame slizgowa. Uwidoczniono formy wstepne, zamkniete pod formami ustnikowemi, przyczem obie sa opuszczo¬ ne do poziomu szkla.W trzeciej glowicy uwidoczniono dzwi¬ gar formy glównej i forme te w stanie za¬ mknietym. — 4 —W nastepnej glowicy forma glówna jest otwarta.Fig, 6 przedstawia: schematycznie cala maszyne, w szczególnosci nieruchomy i nastawiany segment wraz z ich powierzch¬ niami krzywiznowemi, powodujacemi ru¬ chy form, w czasie biegu maszyny.Fig. 7 jest widokiem zdolu na sanki for¬ my glowicowej, wrciz z unoszeniem uru¬ chamiaj acem polówki formy glowicowej.Fig. 8 przedstawia przekrój poziomy sanek formy glowicowej, na wysokosci linji srodkowej trzonu suwowego 145.Jak wynika z rysunków, maszyna skla¬ da sie z podwozia 1, które zapomoca kólek 2, toczacych sie po szynach 3, moze byc zblizone lub oddalone od wanny. Pod pod¬ woziem 1 jest zawieszony silnik (nieuwi- doczniony), który zapomoca we ilu 4, kola stozkowego 5, 6, walu 7 i kola stozkowego 8, porusza wieniec zebaty 9, umocowany na' dnie pierscieniowem 10 kadluba kra¬ zacego.Srodkowa czesc maszyny sklada sie z cylindra 11', polaczonego stale z podwo¬ ziem 1 i otoczonego przesuwana czescia cy¬ lindryczna 12, która moze byc ustawiona w pozadanem polozeniu wzgledem cylin¬ dra 11 zapomoca obrotu walu 13, kól stoz¬ kowych 14, 15, walu 16 i kól zeba¬ tych 17, 18, które zazebiaja sie z we¬ wnetrznymi wiencami zebatemi 19, 20 cze¬ sci cylindrycznej 12.Przyrzad uruchamiajacy nastawialna czesc cylindryczna 12 przedstawiono w ce¬ lu uwidocznienia na fig. 1; powinien on jednak byc umieszczony na przeciwnej po¬ lowie, tak jak na fig, 3.Do czesci cylindrycznej 12 sa umoco¬ wane: a) szyna krzywiznowa 21 (fig. 1 i 6), po której toczy sie krazek 114 dzwigni 112 i powoduje w ten sposób podnoszenie sie i opuszczanie formy glowicowej 22; b) powierzchnia krzywiznowa 24 (fig. 1 i 6), któraj powoduje otwieranie formy wstepnej 25 i tern samem otwiera droge dla ruchu wgóre sanek 23. Poniewaz po¬ miedzy przesuwalna czescia 12, a nieru¬ choma 111 musi pozostac czesc slupa // wolna od powierzchni krzywiziiowych, w celu umozliwienia przesuwania, wiec for¬ ma wstepna zamyka sie, opuszczajac czesc 12, lecz pózniej znowu sie otwiera; c) powierzchnia krzywiznowa 26 (fig. 5), powodujaca otwieranie sie formy glów¬ nej 27; d) szyna 28, która wskutek ruchu wdól dzwigni 29, uskutecznia otwarcie formy ustnikowej 22, albo, wskutek ruchu wgóre dzwigni 29, przekreca srodkowa czesc 30 formy ustnikowej 22, w celu wyrobu bute¬ lek bez szwu.Plyta podstawowa 10 kadluba obroto¬ wego maszyny sklada sie glównie z wiel¬ kiego pierscieniowego loza slizgowego 31, które dzwiga ciezar kadluba obrotowego.Na plycie podstawowej 10 sa umoco¬ wane pionowe dzwigary 32, pomiedzy któ- remi wodzona jest rama slizgowa 33 ra¬ mion 34 formy wstepnej i szczeki slizgo¬ wej 35 (fig. 1 i 5) dzwigara 36 formy glów¬ nej, w czasie ich ruchu wgóre i wdól. Na dzwigarach 32 spoczywa uksztaltowana; w gwiazde pusta pokrywa maszyny 37. Po¬ miedzy dzwigarami 32 znajduja sie po- przecznice 38 i 39, które dzwigaja tor sli¬ zgowy 40 i zamek 23 formy ustnikowej 22.Polówki formy glowicowej 22 (fig. 1 i 7) sa osadzone jak zwykle w ramionach 41 formy ustnikowej 22\ po opuszczeniu kablaka dzwigowego 42, ramiona 41 prze¬ suwa sie przegubami 43 na maiy wal 44, umocowany na sankach 23, poczem kablak 42 podnosi sie znowu wgóre. Nastepnie dwa trzpienie zaciskowe 45 wpuszcza sie z ich sprezynami 45 w boki ramion formy ustnikowej 41, przez co polówki formy ustnikowej 22 sciska sie ze soba.Nastawka cylindryczna 47a znajdujaca sie ponad u&tnikiem, moze byc przechylo- — 5 —fia okolo sworznia 4S wstecz, a tlok 4$ ze swojem wrzecionem wodzacem 50 moze byc wyjety. Trzpien ustnikowy 51 wsadzaj sie w nalezne ujecie 52 tloka 49, poczem wszystko razem wstawia sie znowu w po¬ lozenie robocze.Urzadzenie to jest tak wykonane, ze trzpien, wskutek prózni, powstajacej w formie w czasie ssania, porusza; sie wdól, a w czasie wydymania, wskutek nadcisnie¬ nia w formie, porusza sie wgóre. W celu wywolania ruchów trzpienia nie potrzeba wiec osobnych dzwigni. Polówki formy wstepnej 25 osadza sie, zapomoca kryz 53, na dzwigniach dwuramiennych 54 (fig. 2 i 5). Te dzwignie 54 sa osadzone obroto¬ wo na sworzniach 55, umocowanych w ra¬ mionach 34 formy wstepnej. Gdy forme ustnikowa 22 przeprowadzi sie w najwyz¬ sze polozenie, oraz gdy boczne wystepy 56 (fig. 2 i 5) sanek 23 wejda pod ramiona 34 formy wstepnej, nie dozwalajac na dal¬ szy ruch wgóre formy glowicowej, i ramio¬ na 34 formy wstepnej wraz z forma wstep¬ na 25 zamkniete sa pod forma ustnikowa 221 wtedy, zapomoca srub nastawnych 57 (fig. 2 i 5), znajdujacych sie na drugim kon¬ cu dzwigni 54, ustawia sie polówki formy wstepnej 25 w polozeniu pionowem i szczelnem wzgledem siebie oraz wzgledem formy ustnikowej 22.Rama slizgowa 33 spoczywa, zapomoca kola slimakowego 58, dtazka 59 i skrzynki slizgowej 60 ha krazku 61. Krazek 61 obra¬ ca sie na sworzniu 62 skrzynki slizgowej 60 i toczy sie po poziomym, kolowym to¬ rze 63 podwozia L Ramiona formy wstepnej 34 spoczywa¬ ja w lozyskach kulkowych 64 na ramie slizgowej 33 i obracaja sie na sworzniach 65 (fig. 5) tak, ze przy otwieraniu jednego fi -mienia 34, zapomoca luku uzebionego 66, otwiera sie takze drugie przynalezne ramie. Otwieranie uskutecznia sie zapo¬ moca dzwigni 67, umocowanej na jednem ramieniu formy 34. W czasie obrotu ka- dlub&i maszyny krazek 6#, mogacy sie ob¬ racac na sworzniu 69 dzwigni 6, wtacza sie na powierzchnie krzywiznowa 24 i w ten sposób doznaje bocznego przesuniecia.Wskutek tego ruchu, oprócz otwarcia form wstepnych 25, poruszaja sie takze górne konce dzwigni kolankowej 72, której wol¬ ne konce sa umocowane na sworzniach 71, osadzonych obrotowo w ramionach form 34s wobec czego kolanko doznaje nacisku wdól, przyczem sciska sie sprezyna! 70 (fig. 1 i 5). Gdy potem krazek 68 stoczy sie znowu z powierzchni krzywiznowej 24, sprezyna 70 rozchyla dzwignie 67 i 73, przyczem dzwignia 73 laczy sie z drugiem przynaleznem ramieniem formy wstepnej, wskutek czego zamykaja sie ramiona for¬ my wstepnej 25.Zapomoca przekrecania% kólka reczne¬ go 74 (fig. 5) na wrzecionie 75 slimaka 76 obraca sie kolo slimakowe 58, wskutek czego rame slizgowa 33 z formami wstep- nemi 25 przeprowadza sie nc; wlasciwa wysokosc wzgledem noza 77 (fig. 1 i 2).Nóz 77 jest umocowany na dolnej czesci wrzeciona 78, podpartego plaska sprezyna 79 i osadzonego obrotowo na czopie 80 oraz w ramieniu 81.Przy otwarciu ramienia formy wstep¬ nej 34, dzwignia 82 (fig. 5), która jest po¬ laczona z wrzecionem 78, zapomoca zlob¬ ka i sprezyny, porusza sie pod dzialaniem wystepu 83, wskutek czego powoduje boczny obrót noza oraz napiecie sprezyny 84, az do chwili, gdy osadzony stale na wrzecionie wystep 85 (fig. 1 i 3) wejdzie pod zab 86 dzwigni 87.Polówki formy glównej 27 zaklada sie, zapomoca kolanek 88, na wrzeciono 89 oraz czesci lacznikowe 90 (fig. 5), po¬ trzebne do otwierania i zamykania; for¬ my 27.W czasie ruchu maszyny, krazek 91 (fig. 1 i 5) wtacza sie na powierzchnie krzywiznowa 26 i zapomoca sworznia 92 przenosi swój ruch, unikajac oporu, na;drazek zebaty 93, który wchodzi w luki zebate 94, 95 i powoduje ruch otwarcia ra¬ mion 96, 97, dzialajacych na polówki form.W czasie tego przebiegu nasada 99 drazka zebatego 93 sciska równoczesnie sprezy¬ ne 98, wskutek czego po przejsciu po¬ wierzchni krzywiznowej 26 forma glówna 27 znowu sie zamyka.Do nastawiania formy glównej 27 wzgledem formy ustnikowej 22 jest ko¬ nieczne, aby sanki 23 formy Wstepnej zna¬ lazly sie w najnizszem polozeniu, a kablak 42 form glowicowych spoczywal mocno na wrzecionie 89, które jest osedzone w od¬ stajacej czesci 100 plyty podstawowej 10.Przy obrocie kólka recznego 101, a tern samem wrzeciona 102 i slimaka 103 (fig. 1, 3, 5) obraca sie kolo slimakowe 104, które dziala jako nakretka na wrzeciono srubowe, osadzone w czesci kadluba 100, tak, ze dzwigar 36 podnosi sie lub opuszcza, az do uzyskania dobrego zetkniecia for¬ my glównej 27 z forma ustnikowa Z2. Bocz¬ ne przesuniecie tych dwóch form wzgle¬ dem siebie jest uniemozliwione zapomoca sworzni zabezpieczajacych 105 sanek 23.Jezeli kadlub obrotowy maszyny wprawi sie w ruch, to z wsysaniem plynnego szkla (fig. 3) do formy wstepnej i ustnikowej 22 rozpoczyna sie proces wyrobu pustych cial szklanych, który odbywa sie w' naste¬ pujacym porzadku: Gdy forma glowicowa 22 (fig. 3, 5, 6) i forma wstepna 25, obie zamkniete i do¬ brze przylegajace do siebie, unoszac sie przez 106 ponad brzegiem wanny wstep¬ nej, osiagnely poziom szkla, wtedy krazek 61 wrzeciona 59, podpierajacego forme wstepna, stacza sie z nieruchomego, kolo¬ wego toru 63, po czesci lacznikowej na ni¬ zej lezacy tor 107, wskutek czego drazek dzwigniowy 59 ramy slizgowej 33, ramio¬ na formy wstepnej 34, forma wstepna 25 i wystepy 56 zabieraja sanki 23, a forma ustnikowa 221 w tej samej mierze opuszczai sie. Tor 107 jest w malych granicach na¬ stawiany na wysokosc, zapomoca dwóch klinów 103, które zapomoca przekrecania sruby 109 lewo i prawobieznej moga byc do siebie zblizane lub oddalane.Ta nastawialnosc toru 107 jest koniecz¬ na, bo poziom szkla w glówne} wrnmie, a tern samem w wannie wstepnej, znajduje sie nie zawsze na tej samej wysokosci, a przeciez forma wstepna 25 musi byc zaw¬ sze przeprowedzona ponad brzegiem wan¬ ny wstepnej. Sanki 23 z forma ustnikowa 22 sa posrednio unoszone szyna krzywizno¬ wa 110 (fig. 3), która jest umocowana na wycinku cylindrycznym 111, polaczonym sztywnie z nieruchomym cylindrem we¬ wnetrznym 11. Na koncu rozwidlonej dzwi¬ gni 112 (fig. 1, 2, 3), obracajacej sie na wy¬ drazonej osi 113, osadza sie zapomoca sworznia krazek 114, spoczywajacy na szy¬ nie krzywiznowej 110 (fig. 3). Oprócz te¬ go jest do tej dzwigni przysrubowana moc¬ na sprezyna plaska 115, która, lezac na wydrazonej osi 113, podtrzymuje za po¬ srednictwem kolanka 116 wrzeciona 117 i sprezyny wyrównawczej 112 rozwidlona dzwignie rurowa 119. Ta ostatnia jest po¬ laczona z sankami formy wstepnej 2*3, za¬ pomoca kolanka rurowego 120, ciegla 121 i kolanka rurowego 122. Sprezyna wyrów¬ nawcza 118, która sluzy zarazem jako bez¬ piecznik, jest konieczna z powodu róznych dlugosci form wstepnych i z powodu nie¬ zmiennosci szyn krzywiznowych Zl i 110. \vydrazona os 113 spoczywa w dwóch bocznych lozyskach 123, które sa przysru- bowrne do gwiazdowej pokrywy 37* Gdy forma wstepna 25 osiagnela po¬ ziom szkla, wystep 124 (fig. 3) nadaje dzwigni katowej 125 ruch w kierunku srodka maszyny i nastawia przez nia wen¬ tyl 126 w taki sposób, ze próznia* przewo¬ du rurowego 127, 128, 129 rozprzestrzenia sie przez wentyl 126 do rury lacznikowej 130, a stad przez loze 123, wydrazona os 113 (która na fig. 3 jest uwidoczniona — 7 —przed dzwignia rurowa 119 w przekroju, natomiast na koncu jest dopiero zamknie¬ ta), dzwignie rurowa 119, przez 120, 121, 122 az do ss*iek formy glowicowej 23, przez ich boczne kanaly 131 (fig. 5) i otwo¬ ry 132 (fig. 1) pod tlok 49 (fig. 1), az wy¬ step pierscieniowy 133 trzpienia ustniko- wego 51 oprze sie mocno na wewnetrznej formie glowicowej 30, przyczem, jak wia¬ domo z doswiadczenia, pozostaje wystar¬ czajace przejscie dla ssania powietrza z formy wstepnej. Przytem powietrze wy¬ sysa sie czescia przez pusta przestrzen for¬ my glowicowej, czescia przez pionowe ka¬ naly 164 w scianie formy glowicowej, któ¬ re znowu poziomemi kanalami lub szpara¬ mi lacza sie z wnetrzem formy u dolnego konca formy glowicowej. W ten sposób napelnia sie forme wstepna i forme glowi¬ cowa.Po napelnieniu krazek 61 toczy sie z toru 107 wgóre po innej czesci lacznikowej na kolowy tor 63, podnoszac tym ruchem forme wstepna, za która podaza sprezy¬ nujac forma glowicowa. Gdy te formy osiagnely najwyzsze polozenie, wtedy wy¬ step 134 (fig, 3) porusza dwuramienna dzwignie 135, a cieglo 136 wylacza zab 86, poczem napieta sprezyna 84 przerzuca nóz 77, który przecina pasmo szkla ponizej formy wstepnej 25.Przeciwnie skierowany wystep 140 (fig. 1) przestawia wentyl 126, a powietrze tloczne przechodzi przewodem rurowym 737, 138, 139 pod tlok 49 i pedzi go wraz z trzpieniem ustnikowym 51 wgóre, a glównie wskutek silnego wydymaniu za¬ mknietego szkla, wypelnia niem ostatnie miejsca puste miedzy forma wstepna a masa szkla, aby w ten sposób spowodowac równomierne chlodzenie powloki szklanej przez fonhe wstepna. Potem wentyl 126 znowu sie zamyke.Przy dalszym obrocie kadluba obroto¬ wego dzwignia 135 doznaje dalszego obro¬ tu zapomoca dalszego nastawnego wyste¬ pu szyny 134, wskutek czego zapomoca ciegla; 136 dzwignia 87 cisnie wdól wrze¬ ciono 78 i plaska sprezyne 79, przez co nóz 77 porusza sie przed otworem formy wstepnej wdól.Krazek 91 biegnie ku powierzchni krzy¬ wiznowej 26 (fig. 5 i 6) i otwiera forme glówna 27, która zwalnia butelke wyro¬ biona w czasie poprzedniego obrotu ma¬ szyny i która to butelke odbiera specjalna maszyna, oddajac ja koniecznemu proce¬ sowi chlodzenia; w czasie tego ruchu kra¬ zek 114 zeszedl z krzywizny 110. Nie jest to jednak zwiazane ze zmiana wysokosci polozenia sanek formy wstepnej, bo formy glowicowe, a z niemi cale sanki spoczy¬ waja mai zamknietej fermie wstepnej; prze¬ ciwnie, zejscie krazka 114 z krzywizny 110 i ponowne wtoczenie sie na równiez wy¬ soka krzywizne jest potrzebne, aby bez wstrzasnienia nastapilo zluznienie i ponow¬ ne napiecie sprezyny wyrównawczej 118, przy przejsciu od nieruchomej do przesu¬ wanej krzywizny.Krazek 68 ramion formy wstepnej 34 toczy sie ku powierzchni krzywiznowej 24 (fig. 1 i 6), wskutek czego formy wstepne otwieraja sie. Równoczesnie, wskutek tego ruchu, wystep 83 odwracaj naibok dzwignie 82 i nóz 77, sprezyna 84 napina sie, po¬ czem wystep 86 ustawia sie poza wyste¬ pem 85, aby przy pózniejszem zamykaniu form wstepnych zapobiec przedwczesne¬ mu powrotowi noza.Nastepnie praca nastepuje tak jak po¬ wiedziano bylo powyzej przy oddawaniu butelki do chlodzenia, przedtem jednak kra¬ zek 114 znowu wytoczyl sie wgóre. Jest to konieczne, bo inaczej przy otwarciu po¬ lówek formy wstepnej forma ustnikowa opadlaby wdól.Gdy polówki formy wstepnej sa zupel¬ nie otwarte, wtedy dopiero schodzi krazek 114 z krzywizny 21, poczem forma; ustni¬ kowa 22 (fig. 2, 6) opuszcza sie z banka szklana na otwarta forme wykonczajaca — 8 —23. Wtedy krzywizny 110 i 21 tworza ra¬ zem jedna krzywa, która zdaje sie byc przerwana tylko dlatego, ze czesc krzywi¬ znowa 21 musi byc nastawialna pod katem wzgledem krzywizny 110, co jest uzasad¬ nione w zalozeniu wynalazku.Glówna forma 27 zamyka sie wokolo banki Szklanej.Lukowy wystep 140 nastawia wentyl 126 w ten sposób, ze znowu powietrze sprezone dostaje sie pod tlok 49, i wydy¬ ma przedwstepnie uksztaltowana banke szklana przez ustnik.Jezeli maja byc wyrobione butelki bez szwu, to po nieznacznem wydeciu butelki, otwiera sie znowu nieco forme wykoncza¬ jaca 27) zapomoca drugiej szyny, odpowia¬ dajacej w przyblizeniu szynie 26, Potem Wystep 141 naciska dzwignie 29 (fig. 1) wdól i obraca ja wokolo osi 142 (fig. 1 i 7), która jest umocowana na torze slizgowym 40, tak, ze koniec dzwigni ksztaltu T 143 naciska na boczny wystep 144 (fig, 1, 5, 8) trzonu przesuwnego 145, poruszajacego sie w sankach formy uslni- kowej 23; gdy trzon 145 przesuwa sie w kierunku podluznym, to jego nadól skiero¬ wany wystep 146 obraca nieco srodkowa czesc, a Wiec i butelke, wchodzac w szpa¬ re 165 dwudzielnej czesci srodkowej 30 formy glowicowej 22.Forma glówna 27 znowu sie zaimyka.Przewód powietrza sprezonego, przed¬ tem zamkniety, jeszcze raz sie otwiera, powietrze silnie wydyma butelke, wskutek czego powstaly szew, obrócony teraz na- bok, Wygladza sie.Forme wykonczajaca ponownie sie otwiera, a forma ustnikowa 30 odwraca sie wstecz pod dzialaniem dzwigni 29.Forma wykonczajaca zamyka sie zno¬ wu. Bez wplywu na proces wydymania; za¬ myka sie przejsciowo forma TystCPna 25, aby umozliwic przejscie od nastawnego do nieruchomego segmentu, gdy mianowicie krazek 68 stacza sie powoli z powierzchni krzywiznowej 24 i gdy potem wtacza feie na odpowiednia powierzchnie krzywizno¬ wa 168 (fig. 6) wycinka nieruchomego 111, otwierajac równoczesnie znowu forriiy wstepne, aby pózniej forma glowicowa mogla przejsc wgóre pomiedzy polówkami formy wstepnej, Zapomoca ruchu wgóre dzwigni 29 (fig. 1 i 7) pod dzialaniem wystepu 28, przesuwaja sie wstecz wystepy 147 wrze¬ cion 45, chwytajace poza czescia ksztaltu T 143 tejze dzwigni, wskutek ezegó otwtó- raja sie formy glowicowej oswobadzajac szyjke butelki.Krazek 114 toczy sie po szynie krzy¬ wiznowej 110 (fig, 3 i 6) wgóre, ciagnac przytem wgóre sanki 23 w forme glowico^ Wa 22, az wystepy 56 (fig. 5) wejda pód ramiona foriny wstepnej 34. Przytem po* lówki formy ustnikowej 22 zniowu sie za¬ mknely, pod dzialaniem sprezyny 46, gdyz wystepy 147 zeslizgnely sie z czesci T — 143 dzwigni 29.Polówki formy wstepnej 25 zamykaja sie pod forma ustnikowa 22 i obie sa zno¬ wu gotowe do przyjecia plynnego szkla.Potrzebne powietrze chlodzace dostaje sie rura 148 (fig. 3, 5) az do pustej, gwia¬ zdowej pokrywy 37 i stad do pionowych dzwigarów 32, skad przez boczne otwory 149 (fig. 4), szczeki slizgowe 35 (fig. 3) przedostaje sie do dzwigara 36 formy glów¬ nej 27, gdzie sie doprowadza do umie¬ szczonych dysz, które chlodza forme z ze¬ wnatrz. Wieksze formy wstepne 25 otrzy¬ muja potrzebne powietrze chlodzace prze- gubowemi rurami chlodzacemi 166 (fig. 6), które przy 150 (fig. 2 i 6) sa umocowane do wiazara 32 i przyciskaja sie sprezynami 167 do formy.Lopatki 151 (fig. 4, 5) sa umocowane na grubosciennych rurach 152i osadzonych obrotowo w podwójnych lozyskach 153, i sa podtrzymywane za posrednictwem sworzni 154 mocnemi sprezynami plaskie- - 9 —mi 155, przysrubowanemi do dzwiga¬ rów 32.W czasie obrotu maszyny krazek 156, obracajacy sie w górnem lozysku 153, to¬ czy sie, ominawszy brzeg wanny wstepnej przy 106 (fig. 5), po krzywym torze 157, nau- stawnym w swej wysokosci wzgledem pie¬ ca, i' zanurza lopatki 151 w szkle. Lopat¬ ki 151 utrzymuja sie w polozeniu promie- niowem pod dzialaniem dzwigni 158, osa¬ dzonej na rurze 152 i wystepie 159 tej dzwigni, który to wystep pod dzialeoiiem sprezyny 162 opiera sie na podwójnem lozysku 153. Suwak porusza sie przed swoja forma. Po zgarnieciu najwyzszej powierzchni szkla, dzwignia 159 porusza sie ku wystepowi 180 na piecu, wskutek czego rura 152 i lopatka 151 doznaja ob¬ rotu, a tern samem zebrane przed lopatka szklo zostaje wrzucone do pieca przez szczeline w zworniku 161. Krazek 156 stacza sie potem z toru 157, plaskie spre¬ zyny 155 wyjmuja lopatki 151 ze szkla, sprezyny 162, napiete przedtem wskutek obrotowego ruchu rury 152, sprowadzaja lopatki do pierwotnego polozenia.Gdy maszyne oddali sie od wanny, wte¬ dy wanne wstepna nakrywa sie plyta, a zwornik .161 podnosi sie, aby gazy opalo¬ we wanny utrzymywaly szklo w wannie wstepnej w wysokiej temperaturze. PL