RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr39781 KI. 42 h, 23/28 Warszawskie Zaklady Wytiuórcze Sprzetu Filmoirego*) Warszawa, Polska Projekcyjny ekran lustrzany Patent trwa od dnia 18 lutego 1956 r.Powszechnie stosowane do celów projekcji swietlnej zwykle ekrany plócienne, jak równiez wprowadzane od niedawna — znacznie spraw¬ niejsze — ekrany kierunkowe, wymagaja lamp projekcyjnych o stosunkowo duzej energii swietl¬ nej i moga byc eksploatowane tylko w miejscach ciemnych.Projekcyjny ekran lustrzany wedlug wynalazku pozwala na maksymalne wykorzystanie swiatla oraz umozliwia projekcja w miejscach widnych.Ekran lustrzany posiada powloke, skladajaca sie z odpowiednich elementarnych lustereczek kulistych, zespolona" z odpowiednim podlozem torycznym przy czym przy zastosowaniu minimal¬ nych katów rozproszenia, moze byc odpowiednio uformowany dla objecia zasiegiem dzialania prze¬ strzeni widowni; poza tym ekran moze byc od¬ powiednio zaciemniony przez wspóldzialanie w odpowiednim zestawie z czarna powierzchnia, zwana dalej przeciwekranem. Dzieki powyzszemu *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wy¬ nalazku jest inz. Jan Antosiewicz. jest umozliwiona projekcja w miejscach wid¬ nych.Na rysunku fig. 1 przedstawia uproszczona geo¬ metrie produkcji, fig. 2 —uproszczona geometrie widzenia obrazu, a fig. 3 — wykres wydajnclsci swietlnej.Rysunek (fig. 1) — przedstawia przykladowy zestaw projekcyjny na ekranie lustrzanym w przekroju pionowym. Jezeli z projektora pad¬ nie wiazka swiatla na elementarne lustereczko (powloki) kuliste o formacie prostokatnym, wów¬ czas zostanie odbita w sposób regularnie rozpro¬ szony w peku promieni o przekroju prostokat¬ nym, odpowiednio do formatu elementarnego lu- stereczka, w katach qi i qz. Wlasciwa wklesla po¬ wierzchnia toryczna podloza, na którym z pro¬ stokatnych plytek jest ulozona powloka, o odpo¬ wiednich promieniach w przekroju pionowym i poziomym sprawia, ze peki protmieni odbite od poszczególnych lustereczek przenikaja sie najko¬ rzystniej i okreslaja optymalna przestrzen wido¬ wni. Przestrzen ta, odpowiednio w obu przekro¬ jach, tj. w poziomym i pionowym, jest wyznaczo-na przez przecinajace sie ramiona katów 01, i wy¬ kreslanych — zgodnie z zasada równosci katów padania i odbicia — ze skrajów obrazu. Podobnie, ustawiajac oko na skrajach przestrzeni widocz¬ nosci, wyznacza sie niezbedna dla projekcji wid¬ nej przestrzen zaciemniania, w przecieciu sie ra¬ mion l^atów 2, o 1,2 wykreslonych ze skrajów obrazu. Zatem, w celu zaciemnienia calej po¬ wierzchni ekranu, dla kazdego punktu obserwa¬ cji z widowni, wystarczy czarna powierzchnia dowolnie lezaca w poprzek przestrzeni zaciem¬ nienia, przy czym konieczne jest odpowiednie odchylenie osi projekcji od osi widowni, aby powierzchnia ta nie zaslaniala obrazu.Podczas projekcji na ekranie lustrzanym w po¬ wyzszy sposób zaciemnionym, oko obserwatora lezace w zasiegu ekranu i dostatecznie blisko niego zaobserwuje, ze obraz zlozony jest z od¬ dzielnych jaskrawych punkcików lezacych na ciemnym tle (fig. 2). Sa to obrazy swietlnej czes- sci obiektywu projektora ogn skowane przez po¬ szczególne elementarne lustereczka powloki, a nastepnie odwzorowane przez soczewke oczna na siatkówce. Poniewaz wielkosc tych obrazów nie moze byc mniejsza od dlugosci fali swiatla widzialnego istnieje pewna najmniejsza odleglosc patrzenia, zalezna poza tym od aberacji soczewki ocznej, a przede wszystkim od sredniej wielkosci z wymiarów boków (ei, et) prostokatnych ele¬ mentów, przy której oddzielne punkciki na siat¬ kówce lacza sie i nie mecza wzroku. Na podsta¬ wie przeprowadzonych doswiadczen odleglosc ta wynosi okolo 20000 / ei • «.Jak wiadomo, rozproszenie swiatla projekcyj¬ nego, jakie daja ekrany z powlokami naturalny¬ mi (kredowe, gipsowe itp.), zachodzi w przy¬ blizeniu w sposób równomierny w kacie bry¬ lowym pólpelnym, tj. 2 77. W oparciu o norma¬ tywy widowni kinowych, ze stosunku przestrzeni elementarnego rozproszenia ekranu zwyklego i lu¬ strzanego, tj. 2 IJ : oi oz, przy zalozeniu, ze wspólczynniki odbicia sa jednakowe, mozna obli¬ czyc w przyblizeniu, ze ekran lustrzany pozwala na 20—30-krotne zmniejszenie strumienia pro¬ jekcyjnego lub tylezkrotne powiekszenie po¬ wierzchni obrazu i widowni. Z wykresu tej funkcji (fig. 3), gdzie zaznaczono powyzszy zakres nor¬ malny, wynika, ze poza tym do celów specjal¬ nych mozna zbudowac ekran lustrzany o bardzo duzej wydajnosci swietlnej, lecz jednoczesnie dla bardzo malej przestrzeni widowni i odwrot¬ nie.Powloke ekranu lustrzanego wykonuje sie z prostokatnych lub kwadratowych plytek z wy¬ tloczona jednostronnie za pomoca specjalnego przyrzadu na prasie — mozaika elementarnych prostokatnych kulistych lustereczek wypuklych.Materialem bardzo dobrze nadajacym sie do te¬ go celu jest aluminium o duzej czystosci w po¬ staci blachy lub tasmy wyzarzonej i jednostron¬ nie polerowanej.W celu poprawienia wspólczynnika odbitua mozaike po wytloczeniu mozna elektroprolero- wac i oksydowac dla zabezpieczenia przed ko¬ rozja. Lustro wykonane z czystego aluminium moze osiagnac dobry wspólczynnik odbicia, po¬ za tym posiada jednakowa zdolnosc odbijania wszystkich dlugosci fal widma, a dzieki zdolnosci pokrywania sie przezroczysta warstewka tlen¬ ków nie matowieje.Plytki moga byc równiez wykonywane z in¬ nych metali lub stopów, pozwalajacych na uzys¬ kanie dobrej lustrzanej powierzchni. Stosowac tez mozna blachy platerowane odpowiednim me¬ talem lub masy plastyczne pokryte róznymi spo sobami warstewka lustrzana. Dobrze wykonana plytka powinna byc równa, dostatecznie sztywna i nie moze posiadac znieksztalconych krawedzi.Strona plytki okryta lustrzana mozaika, oglada¬ na l wiekszej odleglosci w oswietleniu swiatlem punkf.ov.:ym, powinna wydawac sie matowa, bez rys,, fal i jaskrawych odblysków. Ogladajac W tym oswietleniu plytke z bliska zauwaza sie charakterystyczny jaskrawy prostokat; jest to , odwzorowany na siatkówce przekrój wlasciwej przestrzeni rozproszenia. Jaskrawosc tego pro¬ stokata powinna byc równomierna na calej jego powierzchni.Podloze ekranu lustrzanego posiadajace po¬ wierzchnie toryczna wklesla musi byc tak sztyw¬ ne, aby zapewnialo trwale utrzymanie wlasciwych krzywizn. Powierzchnie podloza wyrównuje sie specjalnymi foremkami, gruntujac olejno i po¬ krywa lakierem nitrocelulozowym. Plytki powlo¬ ki uklada sie na podlozu, zaczynajac od pokrycia osi pionowej i poziomej, przy czym lakier zwil¬ za sie miejscowo acetonem, powodujac w ton sposób trwale przyklejanie sie plytek. Wszel¬ kie zanieczyszczenia powloki powstale przy jej ukladaniu usuwa sie przez lekkie przepolei owa- nie flanela poprószona wapnem wiedenskim.Powierzchnie przeznaczona do zaciemniania ekranu lustrzanego czerni sie sadza, wyklada czarnym aksamitem, wysypuje mialem weglo¬ wym itp. srodkami absorbujacymi swiatlo. — 2 — PL