DWano dnia 16 kwietnia ld57 r.J06*t i/OO BIBLIOTEKA \' ''<-..¦¦ sj Patentowego POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39732 KI. 8 k, 1/30 Tootal Broadhurst Lee Company Limited Manchester, Wielka Brytania Sposób polepszania jakosci materialów wlókienniczych Patent trwa od dnia 27 stycznia 1951 r.Wynalazek niniejszy dotyczy polepszenia ja¬ kosci materialów wlókienniczych, skladajacych sie z blonnika lub zawierajacych blonnik natu¬ ralny, jak np. bawelna lub len badz regenero¬ wany, jak np. sztuczny jedwab typu wiskozo¬ wego.Cele wynalazku obejmuja wytworzenie tkanin o wlasciwosciach ulepszonych, oraz wskazanie sposobu poprawiania wlasciwosci tkanin, zlozo¬ nych z blonnika lub zawierajacych blonnik.W szczególnosci przedmiotem wynalazku jest obróbka tkaniny zlozonej z blonnika lub za¬ wierajacej blonnik, która po praniu na mokro w zwykly sposób nie marszczy sie przy wysy¬ chaniu, przez co staje sie zbedne prasowanie po praniu z tym, ze równoczesnie pozadane jest, aby tkanina ta nie posiadala wlasciwosci do mie¬ cia sie w stanie suchym.Znane jest od dawna, ze tkaniny z wlókien blonnikowych, jak np. bawelna, mna sie latwo, toi znaczy zachowuja slady zgniatania i zalamy¬ wania przy zwyklym uzyciu. Natomiast tkaniny wykonane z naturalnego wlókna jak welna, któ¬ re co prawda równiez zachowuja w pewnym stopniu slady zgniatania i zalamywania przy zwyklym uzyciu, posiadaja w wysokim stopniu wlasciwosc samorzutnego prostowania sie. Przed okolo 25 laty wynaleziono sposób nadawania podobnych wlasnosci tkaninom blonnikowym, a mianowicie, mimo iz przyjmuja one slady zmie¬ cia na skutek zwyklego uzycia staly sie one bar¬ dziej odporne na miecie przy zgnieceniu lub la¬ maniu. (Nazwano to: „odpornoscia na miecie")..Od wielu lat materialom wlókienniczym zlozo¬ nym z wlókien blonnikowych lub zawierajacym takie wlókna nadaje sie odpornosc na miecie droga syntezy zywicy zestalajacej sie na gora¬ co w lonie samych wlókien. Jakkolwiek proces ten stosuje sie na ogól do tkanin, to jednak rów¬ niez i nici, z których tka £ie tkaniny, luj na¬ wet wlókna, z których sie przedzie nici, moga byc uodpornione na miecie, to znaczy uczynione bardziej sklonnymi do prostowania sie po zgnie¬ ceniu i zalamaniu. Ten sposób okazal sie specjal¬ nie cennym w stosunku do tkanin z blotnnika re¬ generowanego. .Ten tak zwany „sposób uodporniania na mie¬ cie" jest bardzo wartosciowy dzieki nadawaniu tkaninom blonnikowym wlasnosci tkanin wel¬ nianych pod wzgledem samorzutnego prostctwa-nia zmiecia na sucho, badi przy zwyklej zawar¬ tosci wilgoci, przy^której tkanina wydaje sie su- H^KiotkniMkL J^dneJfce Iposób ten sam przez **sie nie-daje tlSnin, itóri by nia wymagaly pra¬ sowania po praniu. Przyczyna jest to, ze tkani¬ na nie posiada zdolnosci, lub posiada tylko w malym stopniu zdolnosc tracenia przy praniu zmiecia powstalego w wyniku zwyklego uzywa¬ nia, a poza tym, ze przebieg prania nadaje jej nowe zmiecie, które pozostaje w dalszym ciagu po wysuszeniu. Opisany sposób uodporniania na miecie daje co prawda w pewnym stopniu zwiekszenie odpornosci równiez i na miecie na mokro, jednakze pozostawia tkaninie wlasciwosc zachowywania zmiecia powstalego na mokro.Totez po upraniu tkanin uodpornionych na mie¬ cie jest w dalszym ciagu niezbedne ich prasowa¬ nie w koncowym stadium suszenia,, w celu usu¬ niecia zmiecia nabytego podczas zwyklego uzy¬ wania oraz w czasie prania. Podobnie jest to niezbedne w stosunku do tkanin welnianych wy¬ soko wartosciowych, mimo ze posiadaja one na¬ turalna sklonnosc prostowania zmiecia na sucho.Ta odmiana odpornosci na miecie omawiana jest w dalszym ciagu jako „odpornosc na miecie na sucho".Jest rzecza dobrze znana, ze tkaniny nylono¬ we, stabilizowane przez poddawanie ich mniej wiecej w przeciagu 1 godziny temperaturze 120—130«C sa w pewnym stopniu odporne n* miecie na sucho i ze tkaniny te w mniejszfin stdpniu zachowuja zmiecie dokonane na mokro, niz tkaniny nylonowe nie traktowane w wymie- v mony sposób. Wobec tego tkaniny nylonowe stabilizowane jak wyzej, wymagaja mniej praso¬ wania niz takie same tkaniny nie stabilizowane.Okazalo sie mozliwe wytwarzanie tkanin z na¬ turalnego blonnika, których zmiecie nabyte na sucho cldchodzi calkowicie po zanurzeniu do wo¬ dy, i które nie nabywaja zmiecia na skutek zgniatania i zalamywania podczas zanurzenia w wodzie, np, gdy sa w zwykly sposób prane na mokro. Pierwsza z tych wlasnosci nazywana jest w dalszym ciagu niniejszego opisu „odchodze¬ niem zmiecia", a druga „odpornoscia na miecie na mokro'4. Tkaniny blonnikowe, którym nadano wlasnosc odchodzenia zmiecia oraz odpornosc na miecie na mokro, nadal posiadaja wlasnosc mie¬ cia sie, gdy sa zgniatane i zalamywane w stanie suchym i zachowuja zmiecie az do prania* Prze¬ konano sie obecnie, ze tego rodzaju tkaniny mozna równiez uodpornic na miecie na sucho, nie niszczac ich wlasnosci odchodzenia zmiecia i odpornosci na miecie na mokro przy pomocy sposobu poprzednio referowanego pod nazWa „nadawania odpornosci na miecie".Istotnie stwierdzono, ze jest mozliwe wytwa¬ rzanie tkanin blonnikowych, które sa odporne na miecie na sucho, posiadaja w wysokim stop¬ niu zdolnosc odchodzenia zmiecia, a równocze* snie sa odporne na miecie na mokro i to w stop¬ niu co najmniej równym, a w pewnych przy¬ padkach znacznie wyzszym niz nylon stabilizo¬ wany na goraco, znajdujacy sie obecnie w han¬ dlu.Przez zastosowanie wynalazku jest mozliwe wytworzenie tkanin zlozonych z wlókien blonni¬ kowych lub zawierajacych takie wlókna, które to tkaniny uprane i wysuszone w warunkach nie powodujacych odksztalcen sa wolne od zmie¬ cia do tego stopnia, ze czesci ubrania z nich zrobione moga byc noszone nawet na zewnatrz bez potrzeby prasowania po praniu. Tkaniny te moga byc równoczesnie, jak to wspomniano, od¬ porne na miecie na sucho.Tkanina uodporniona na miecie na mokro we¬ dlug wynalazku nie mnie sie, gdy jest zanurzo¬ na w wodzie, np. w czasie prania, jak równiez wtedy, gdy czesc wody zostanie z niej usunie¬ ta. Mozna z niej wyzac wieksza czesc wody, lecz nie nalezy jej przy tym maglowac zbyt silnie.Odpornosc, na miecie na mokro maleje w cza- sj%jtu£zenia. Wobec tego, jesli material prze- .|iiKCTWPf| Ao suszenia Jest niezmiety, wazne Jest takie' j^^;j^ósenie'w czasie suszenia, by nie powstaly niepozadane odksztalcenia lub zala¬ mania. Nawet Jezeli tkanina jest równiez odpor¬ na na miecie na sucho, posiada ona pewnego rodzaju stan krytyczny w czasie suszenia. Na ogól gdy tkanina zawiera miedzy 65 a 20*/t wil¬ goci w stosunku do swej wagi, jest ona malo odporna na miecie, td znaczy nabywa latwo trwalych sladów, gdy jest zgniatana lub zalama¬ na. W przypadku tkanin nylonowych, utrwalo¬ nych przez ogrzewanie, jest niezbedne suszenie ich w stanie nieodksztalconym i niezgniecionym, aby uniknac potrzeby prasowania.Stopien koniecznosci prasowania tkanin po pra¬ niu zalezy od celu, do którego maja byc zasto¬ sowane i od wymaganego stopnia gladkosci. Po¬ niewaz tkaniny traktowane wedlug wynalazku maja byc z powodzeniem uzyte do najrozmait¬ szych celów, trudno jest okreslic ilosciowo sci¬ sly ich stopien zdolnosci do odchodzenia zmie¬ cia oraz opornosci na miecie na .mokro, które te tkaniny maja posiadac. Jadnakie Jest pozada¬ ne, aby to bylo zrozumiane, 4e zastrzezenia zwia¬ zane z tym opisem,, ograniczaja sie do tkanin, -2 —które maja zdolnosc odchodzenia zmiecia i od¬ pornosc na miecie na mokro w znacznie wiek¬ szym stopniu niz przed traktowaniem. Najbar¬ dziej: pozadane jest, aby ich odpornosc oznaczo¬ na przy pomocy pionowej próby prostowania na mokro, opisanej w dalszym ciagu, byla co naj¬ mniej równa lub wieksza niz tkanin, znajduja¬ cych sie obecnie w handlu, wykonanych z ny¬ lonu stabilizowanego na goraco.Stosownie do jednej z cech niniejszego wyna¬ lazku wytwarza sie tkanine blonnikowa, która posiada wlasnosc odchodzenia zmiecia i odpor¬ nosc na miecie na mokro. Stosownie do dalszych cech wynalazku wytwarza sie tkaniny blonniko¬ we, które posiadaja wlasnosc odchodzenia zmie¬ cia i odpornosc na miecie na mokro, oraz odpor¬ nosc na miecie na sucho. Tego rodzaju tkaniny moga byc wytworzone z blonnika naturalnego lub regenerowanego.Szczególnie korzystne okazalo sie wytwarza¬ nie tkanin, które posiadaja wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia, sa odporne na miecie na sucho i co najmniej tak ddporne na miecie na mokro, jak nylon stabilizowany na goraco.Wynalazek niniejszy obejmuje równiez tkani¬ ne, skladajaca sie z blonnika lub zawierajaca blonnik, której nadano zdolnosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro dzia¬ laniem czynnika powodujacego pecznienie blon¬ nika, którym moze byc blonnik regenerowany lub blonnik naturalny, zawarty w tkaninie lub z którego tkanina sie sklada. Tego rodzaju tka¬ nina moze byc równiez odporna na miecie na sucho. Tkanina moze byc tkana lub dziana, a zdolnosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro moga byc jej nadane dzia¬ laniem czynnika powodujacego pecznienie blon¬ nika w tkaninie lub przedzy, z której zostala ona wytworzona. Jednakze najkorzystniejszym jest, gdy dzialaniu czynnika powodujacego pecznienie pod¬ daje sie tkanine juz utkana lub dziana. Podob¬ nie odpornosc na miecie na sucho moze byc na¬ dana tkaninie przez traktowanie blonnika zawar¬ tego w tej tkaninie lub blonnika, z którego sie ta tkanina sklada. Wobec tego wynalazek obej¬ muje równiez i tkanine skladajaca sie z blonni¬ ka lub zawierajaca blonnik, której nadano wlas¬ nosc odchodzenia zmiecia i który uodporniono na tniecie na mokro i sucho przez traktowanie tkaniny.Wynalazek obejmuje równiez sposób wytwa¬ rzania tkanin zlozonych z blonnika lub zawie¬ rajacych blonnik, posiadajacych wlasnosc od¬ chodzenia zmiecia i odpornych na miecie na mo¬ kro, polegajacy na poddawaniu tkaniny lub prze¬ dzy dzialaniu czynnika powodujacego pecznie¬ nie blonnika w takich warunkach stezenia, cza¬ su i temperatury, aby wlasciwosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro zosta¬ ly tej tkaninie nadane.Wynalazek obejmuje równiez sposób nadawa¬ nia tkaninie skladajacej sie z blonnika lub za¬ wierajacej blonnik zdolnosc odchodzenia zmie¬ cia, odpornosc na miecie na mokro i odpornosc na miecie na sucho, który to sposób obejmuje traktowanie tkaniny w celu nadawania odpor¬ nosci na miecie na sucho blonnikowi zawarte¬ mu w tkaninie, lub z którego1 tkanina sie skla¬ da z tym, ze blonnik ten poddaje sie zawczasu dzialaniu czynnika powodujacego pecznienie i to w takich warunkach stezenia, czasu i temperatu¬ ry, aby zdolnosc odchodzenia zmiecia i odpor¬ nosc na miecie na mokro zostaly nadane tkani¬ nie.Wynalazek obejmuje równiez sposób wytwa¬ rzania tkaniny skladajacej sie z blonnika lub zawierajacej blonnik, która posiada wlasnosc od¬ chodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mo¬ kro oraz odpornosc na miecie na sucho, który to sposób polega na poddawaniu tkaniny lub przedzy dzialaniu czynnika powodujacego pecz¬ nienie blonnika w takich warunkach stezenia, czasu i temperatury, aby najpierw zdolnosc od¬ chodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro zostaly nadane tkaninie lub przedzy, a nastepnie dalsze traktowanie tkaniny lub prze¬ dzy w celu nadania Odpornosci na miecie na sucho.Szczególnie korzystna okazala sie odmiana sposobu wedlug wynalazku dla nadawania tka¬ ninie skladajacej sie z blonnika lub zawieraja¬ cej blonnik wlasnosci odchodzenia zmiecia, od¬ pornosci na miecie na mokro i odpornosci na miecie na sucho, obejmujaca najpierw poddawa¬ nie tkaniny dzialaniu czynnika powodujacego pecznienie blonnika w takich warunkach steze¬ nia, czasu i temperatury, aby nadac wlasnosc od¬ chodzenia miecia i odpornosc na miecie na mo¬ kro, a nastepnie traktowaniu tkaniny w celu uczynienia jej odporna na miecie na sucho.Gdy tkanina nie jest w istocie swej calkowi¬ cie zlozona z blonnika, jest pozadane, aby za¬ wierala go w ilosci wiekszej niz 50°/o na wage.Jesli blonnik jest regenerowany, lepiej gdy to jest sztuczny jedwab typu wiskozowego*, lecz moze to byc równiez np.' sztuczny jedwab typu amino-miedziowego.Wynalazek posiada szczególna wartosc w za- — 3 —tloaowanlu do tkania skladajacych »H * MoA- nika regenerowanego, lub zawierajacych blon¬ nik Regenerowany w postaci przedzionego jedwa¬ biu sztucznego wizkozowego.Stwierdzono, ze pewne wykonczone tkaniny, które wydaja sie gladkie i plaskie w stanie su¬ chym, posiadaja sklonnosc do wykazywania zmiecia pd zwilzeniu woda. Nazywa sie to po¬ siadaniem zmiecia ukrytego. Ze zmiecia ukryte¬ go powstaje zmiecie widoczne nawet wówczas, gdy w czasie zwilzania zadne sily zewnetrzne nie dzialaja na tkanine, a wiec nie jest ona ani zgniatana, ani lamana. To zmiecie pozostaje pod¬ czas suszenia i po wysuszeniu, a gdy nawet zo¬ stanie usuniete przez wyprasowanie, zjawia sie znowu po nastepnym zwilzeniu. Ukryte zmiecie bywa tak trwale, iz moze nie zniknac przy trak¬ towaniu tkaniny w sposób wedlug wynalazku w celu nadania jej wlasnosci odchodzenia zmie¬ cia i odpornosci na miecie na mokro, i mimo tego traktowania gdy tylko tkanina posiadaja¬ ca zmiecie ukryte zostanie zmoczona, zmiecie staje sie widoczne. Poniewaz wynalazek ma w szczególnosci na celu wytwarzanie tkanin nie wymagajacych prasowania po praniu, to znaczy takich, które po wyschnieciu wolne sa od wszel¬ kiego zmiecia, waznym jest, aby nie zawieraly one zmiecia ukrytego, gdyz wówczas zmiecie to uwidoczni sie po zwilzeniu i pozostanie po wy¬ suszeniu, a przez to korzysci plynace z wyna¬ lazku beda zniweczone. Dlatego waznym jest, aby przy wykonywaniu spdsobu wedlug wyna¬ lazku, jak i we wszystkich operacjach poprze¬ dzajacych nadawanie tkaninie zdolnosci odcho¬ dzenia zmiecia oraz uodporniajacych na miecie na mokro, nie dopuscic do powstawania i pozo¬ stawania zmiecia ukrytego. W czasie obróbki mechanicznej, jak przedzenie i tkanie, poddaje sie tworzywo róznym naprezeniom, które zani¬ kaja przy pierwszej operacji na mokro. Dlatego chcac osiagnac dobre wyniki nalezy przy trak¬ towaniu tkaniny na mokro przestrzegac, aby tka¬ nina nie faldowala sie sama przez sie i nie two¬ rzyla zalamków ani petli, oraz nalezy unikac te¬ go rddzaju manipulacji, które moglyby wywolac powstanie sladów podluznych, tak zwanych sla¬ dów „biegnacych", sladów „linowych" itp. Odpre¬ zenie w czasie traktowania na mokro winno byc równomierne i kompletne, a nie tylko czescio¬ we, przy czym tkanina nie moze byc poddana w róznych miejscach rozmaitemu naciskowi.Podczas dzialania na tkanine czynnikami, wy¬ wolujacymi pecznienie nalezy dbac o uniknie¬ cie powstania zmiecia ukrytego. Podobnie jak W procesach wstfómycli nie moze tu byc odpre¬ zenia czesciowego, lecz przeciwnie ma nastepo¬ wac calkowite i równomierne odprezenie i nie mozna poszczególnych miejsc tkaniny obciazac w rózny sposób w czasie traktowania na mokro.Traktowanie czynnikiem powodujacym pecznie¬ nie z reguly nie.usuwa zmiecia ukrytego, które powstalo na skutek miejscowych naprezenr w materiale podczas pierwszego zwilzenia. Dla¬ tego wiec wszelkie zabiegi na mokro winny byc przeprowadzone na materiale wolnym od napre¬ zen.Nylon, jak wiadomo, rózni sie od naturalnych i regenerowanych wlókien tym, ze ma mala zdol¬ nosc wchlaniania wody i nie ulega znacznym zmianom wymiaru w czasie moczenia i suszenia.Natomiast tkaniny z regenerowanego blonnika, którym w sposób wedlug wynalazku nadano wlasnosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, wykazuja specyficzna wlasci¬ wosc polegajaca na znacznym, samorzutnym roz¬ ciaganiu sie tkaniny odprezonej przy zmoczeniu i zbieganiu sie na skutek suszenia. (Pod tkanina odprezona rozumie sie tkanine, która byla zmo¬ czona woda i której pozwolono wyschnac bez naprezen). Te rozciagania sie i zbiegania tkaniny sa powtarzalne i zachodza za kazdym zwilze¬ niem lub wysuszeniem. Prawdopodobnie wlasnosc odchodzenia zmiecia jest wynikiem zmian wy¬ miarów pochodzacych z pecznienia wlófcna przy pochlanianiu wody, a zwlaszcza pecznienia za¬ chodzacego w len sposobi, ii wlókno sie wy¬ dluza, RezuUatem tego jest rozciaganie sie tka¬ niny zlozonej z takich wlókien, czyli powieksza¬ nie jej powierzchni, gdy zostanie zanurzona w wodzie.Znane jest, ze rózne wlókna naturalne, jak równiez z regenerowanego blonnika, poddane na¬ prezeniu rozciagaja sie latwiej w stanie wilgot¬ nym niz w stanie suchym. Zjawisko samorzut¬ nego rozciagania, o którym byla mowa poprzed¬ nio, zachodzi calkowicie bez wywierania jakich¬ kolwiek sil z zewnatrz, tylko na skutek zanurze¬ nia w wodzie. Tkaniny, które posiadaja wlasnosc samorzutnego rozciagania sie po zanurzeniu w wodzie i zbiegania sie przy suszeniu, róznia sie zachowaniem swym od zwyklych tkanin, a mianowicie posiadaja one na mokro wiotkosc niespotykana wsród tkanin znanych. Zjawiska rozciagania i kurczenia sie sa powtarzalne. Zna¬ ne jest równiez, ze wiele tkanin z blonnika re¬ generowanego zbiega sie po aislliimiii woda, np. w czasie zwyklego prankm- Zsaiany wymiarów, którym podlega tkanina «edlutf wynalazku, bar- - 4 -dzo* róznia sie od tego ostatniego zjawiska nie tylko tym, ze rozciaganie zachodzi" na mokro, a kurczenie na sucho, lecz równiez i tym, ze zmiany te sa odwracalne i powtarzalne. To zna¬ czy, ze tkanina rozciaga sie ponownie po kazdym nastepnym zwilzeniu i samorzutnie zbiega po¬ nownie po kazdym nastepnym suszeniu. Wiel¬ kosc samorzutnego rozciagania wynosi np. od 5 do 20°/t wymiarów liniowych, zanim tkanina nie zostanie uodporniona na miecie na sucho.Nalezy rozumiec, ze wielkosc samorzutnego rozciagania zalezy nie tylko od kierunku uloze¬ nia wlókien, lecz równiez od ich dlugosci i sred¬ nicy, od rodzaju przedzy i od typu struktury tkanej lub dzianej. Np. niektóre tkaniny sklada¬ jace sie z ciaglego wlókna jedwabiu sztucznego wiskozowego utkane w splocie nicielnicowym ulegaja bardzo wielkiemu samorzutnemu rozcia¬ ganiu po zastosowaniu do nich pierwszego sta¬ dium sposobu wedlug wynalazku i po nastep¬ nym zwilzeniu.Wlasnosc samorzutnego rozciagania sie wyka¬ zuja w malym stopniu pewne znane jedwabie sztuczne wiskozowe nawet wtedy, gdy uczyniono je odpornymi na miecie na sucho przy pomocy znanych sposobów, jezeli tylko sa one calko¬ wicie odprezone. Jednakze nie spotkano tkanin z blonnika naturalnego, które by wykazywaly taka samorzutna rozciagliwosc, a nawet miedzy tkaninami z blonnika regenerowanego, które ja wykazuja, nie spotkalismy takich, które by po¬ siadaly równoczesnie znaczna zdolnosc odcho¬ dzenia zmiecia. Przypuszczalnie wlasnosc samo¬ rzutnego rozciagania sie pochodzi z pecznienia ^wlókien w kierunku podluznym na skutek zwil¬ zania i tlumaczy sie brakiem orientacji molekul we wlóknie, badz tez kompletnym odprezeniem wszelkich napiec powstalych w czasie poprzed¬ nich operacji, jak ciagniecie wlókna, przedzenie, nawijanie i tkanie, które to odprezenie nastepu¬ je pod dzialaniem czynnika powodujacego pecz¬ nienie, gdy stosuje sie go w celu nadania tka¬ ninie wlasnosci odchodzenia zmiecia i uczynie¬ nia jej odporna na miecie na mokro.Jest równiez mozliwe, ze zjawiska te pocho¬ dza z wytworzenia miejscowych róznic w stop¬ niu orientacji molekul lub w stanie naprezenia w przedzy i wlóknie. W kazdym razie dzialanie czynnika powodujacego pecznienie, aczkolwiek nie powinno czynic tkaniny sztywna, musi sie¬ gac w glab, a* nie ma byc jedynie powierzchow¬ nym.Tkaniny wedlug wynalazku, jak to juz wspo¬ mniano, posiadaja charakterystyczna wiotkosc na mokro, tym nie mniej w stanie suchym róz¬ nia sie malo od normalnych tkanin. Ta wiotkosc jest prawdopodobnie zwiazana z pecznieniem wlókna przy pochlanianiu wody, a odpornosc na miecie na mokro mozna przypisywac tej wlasnie wiotkosci. W kazdym razie wlasnosc odchodze¬ nia miecia i odpornosc na miecie na mokro w tkaninach wedlug wynalazku, jak sie wydaje zwiazane sa z pochlanianiem wody i na skutek tego pecznieniem wlókien. Znane sposoby uod¬ porniania na miecie na sucho sa na ogól uwazane za dzialanie przeciw pecznieniu. Dlatego naleza¬ loby spodziewac sie, iz próby uczynienia tkani¬ ny, która posiada juz wlasnosc odchodzenia zmie¬ cia i odpornosc na miecie na mokro, równiez odporna na miecie na sucho, spotwoduja utrate obu, lub co najmniej jednej z posiadanych wla¬ sciwosci. W istocie okazalo sie, ze te trzy wla¬ snosci moga istniec niezaleznie od siebie.Uczynienie tkaniny odporna na miecie na sucho zmniejsza jej rozciaganie i jej wiotkosc na mo¬ kro, lecz przekonalismy sie, ze tkaniny sklada¬ jace sie z blonnika lub zawierajace blonnik, któ¬ re posiadaja zdolnosc odchodzenia zmiecia i od¬ pornosc na miecie na mokro, mozna uodpornic na miecie na sucho bez zniweczenia jej poprzed¬ nich zalet, lecz przy ich zachowaniu w stopniu dostatecznym do wytworzenia tkaniny nie wy¬ magajacej prasowania po praniu.Znane jest traktowanie tkanin z blonnika natu¬ ralnego lub regenerowanego czynnikami powodu¬ jacymi pecznienie, jak alkalia zrace, w celu osiag¬ niecia lepszego wykonczenia. W przypadku sto¬ sowania tych czynników wedlug wynalazku, w celu nadania wlasnosci odchodzenia zmiecia i odpornosci na miecie na mokro, dzialanie ich musi byc dostatecznie silne, aby cel ten osiag¬ nac. Z drugiej strony nie moze byc zbyt silne, aby nie uczynic tkaniny sztywna lub uniknac rozpuszczenia blonnika, zwlaszcza blonnika rege¬ nerowanego. Jest dobrze znane, ze stopien dzia¬ lania czynnika powodujacego pecznienie zalezy od wlasnosci danego czynnika, jego stezenia i temperatury, lecz o ile nam wiadomo, wlasnosc odchodzenia zmiecia zastrzegana niniejszym, nigdy nie byla spotykana w artykulach wlókien¬ niczych, chociazby byly one traktowane tym czynnikiem.W przypadku wodnego roztworu alkaliów zra¬ cych, które zwlaszcza nadaja sie jako czynnik powodujacy pecznienie przy wykonywaniu spo¬ sobu wedlug wynalazku, znane jest, ze ich roz¬ twory rozcienczone sa w skutkach swych stosun¬ kowo lagodne, ze bardzo stezone roztwory mo¬ ga spowodowac sztywnosc, i ze roztwory o po¬ srednich stezeniach moga rozpuscic blonnik re-generowany. Skutek wodnych roztworów alka¬ liów zracych staje sie wiekszym w miare czasu i zalezy równiez cJd temperatury i stezenia. Ja¬ kikolwiek czynnik powodujacy pecznienie zosta¬ nie uzyty, jest rzecza niezbedna dla przeprowa¬ dzenia sposobu wedlug wynalazku, aby tak do¬ brac warunki stezenia, czas i temperature, aby nadac tkaninie wymienione wlasnosci. Dzialanie roztworów wodnych alkaliów zracych moze byc regulowane przy pomocy znanych srodków, jak dodatki innych substancji, np. soli obojetnych, alkoholi, czynników zwilzajacych itp. Daje to wieksza mozliwosc poddawania dzialaniu al¬ kaliów w granicach bezpieczenstwa. Zwlaszcza przy zastosowaniu posrednich stezen alkaliów, nalezy stosowac skuteczny srodek zapobiegajacy rozpuszczaniu blonnika regenerowanego. Nalezy dbac o usuniecie czynnika powodujacego pecz¬ nienie, gdyz jego dalsza obecnosc w tkaninie moglaby w pewnych okolicznosciach doprowa¬ dzic do jej zniszczenia.W celu uodpornienia na miecie na sucho prze¬ dzy lub tkaniny skladajacej sie z blonnika lub zawierajacej blonnik, której nadano wlasnosc od¬ chodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mo¬ kro, moze sluzyc sposób znany, polegajacy na napawaniu syntetyczna zywica tak, aby znala¬ zla sie w samym wlóknie, a o ile moznosci nie miedzy wlóknami, lub tez znany sposób dziala¬ nia kwasem i aldehydem mrówkowym, lub kwa¬ sem i glioksalem.Te sposoby zmniejszaja do pewnego stopnia wlasnosc tkaniny samorzutnego rozciagania sie oraz jej wiotkosc przy /anurzeniu w wodzie, lecz jak przekonalismy sie, jesli tylko traktowanie wedlug tych sposobów nie zostalo przeprowadzo¬ ne zbyt silnie, tkanina zachowuje wymienione wlasnosci w stopniu dostatecznym, aby w kon¬ cu posiadala równoczesnie zdolnosc odchodzenia zmiecia, odpornosc na miecie na mokro i odpor¬ nosc na miecie na sucho.Nastepujaca próba zostala wynaleziona jako wlasciwy i dogodny sposób porównywania od¬ pornosci róznych tkanin na miecie na mokro.Próbke do badania 2 cm na 1 cm wycieta wzdluz osnowy i watku, zwilza sie przez zanu¬ rzenie w wodzie, nadmiar wody usuwa sie przez lekkie strzasniecie, nastepnie sklada krótszymi krawedziami do siebie i umieszcza na plaszczyz¬ nie póki plaskodennym ciezarem 500 g na prze¬ ciag 3 minut. Próbke usuwa sie i umieszcza na suchej powierzchni, która mozna obrócic do po¬ zycji pionowej. Napiecie powierzchniowe powo¬ duje przylgniecie dolnej czesci zalamanej prób¬ ki. Wlasciwie w pierwszej chwili przylegaja obie czesci. Powierzchnie ustawia sie w pozycji pio¬ nowej (jesli z góry nie byla piondtwa) i tak, aby linia zalamania próbki lezala w pionie. Nastep¬ nie otwiera sie ostroznie falde, wsuwajac cien¬ kie ostrze i delikatnie rozlaczajac stykajace sie powierzchnie. Gdy powierzchnie zostana Rozla¬ czone próbka prostuje sie. Po uplywie 3 minut mierzy sie powstaly kat, zwany w dalszym cia¬ gu katem prostowania.Wygodnym przyrzadem do tego oznaczenia jest tak zwana maszyna do suchego prostowa¬ nia, opisana na stronie 388 ksiazki „An Intro duction to Textile Finishincf" I. T. Marsh wyda¬ nie Chapman and Hall 1948, i zmodyfikowana przez zastosowanie ciezarków do zalamywania na zawiasach oraz mosieznych organów w ksztal¬ cie L równiez na zawiasach po rogach. Kazdy z nich ma miec na jednym ramieniu podzialke do mierzenia katów, a drugie ma sluzyc jako sucha powierzchnia do umieszczenia tkaniny w pozy¬ cji pionowej lub poziomej.Przy uzyciu podstawy w pozycji poziomej, cie¬ zar i gietkosc tkaniny wplywaja na kat prosto¬ wania. Tkaniny wedlug wynalazku sa tak wiot¬ kie, ze wykazuja kat prostowania 170° do 180*.Dlatego w celu oznaczenia prostowania na mo¬ kro tkanin wedlug wynalazku nalezy mjjerzyc kat prostowania, gdy podstawa jest w pozycji pionowej, kiedy to wplywy ciezaru i gietkosci sa w znacznym stopniu wyeliminotwane. ' Wartosci otrzymywane z oznaczen kata pro¬ stowania tkanin wedlug wynalazku, którym nie nadano odpornosci na miecie na sucho, bywaja dosc rozbiezne, nawet przy podstawie pionowej, a to na skutek, szczególnej gietkosci próbek.Mtizna to czesciowo poprawic stosujac mniejsze próbki, np. 1 cm na 1 cm.Przy próbie prostowania na mokro, prostowa¬ nie zaczyna sie w zalamku zanim falda zosta¬ nie otwarta. Na skutek tego krawedz próbki, we¬ dlug której mierzy sie kat, ulega opóznieniu za zalamkiem, wobec czego zmierzony kat prosto¬ wania wypada mniejszy niz w samym zalamku.W celu ilustracji podajemy pare wyników pró¬ by prostowania na mokro. Liczby oznaczaja kat, zmierzony w stopniach, po uplywie 3 minut pro¬ stowania. Trzy tkaniny 1, 2 i 3 nieco rózniace sie miedzy soba, oraz jedna z nylonu stabilizo¬ wanego na goraco poddano tej próbie, przy czym jedne próbki zalamywano wzdluz osnowy, inne wzdluz watka.W tabeli I tkanina nietraktowana oznaczona jest A, zas tkanina której nadano wlasnosc od- _ 6 —chodzenia zmiecie oraz odpornosc na miecie na mokro oznaczona jest B (mala próbka miala 1 cm na 1 cm).TABELA I — Prostowanie na mokro Pionowo Mala próbka A B B Osmn Ijtik Isim l«ttfc isim. Ijtik 1 92 90 175 180 160 157 2 85 85 102 112 130 115 3 87 75 125 155 115 115 W tabeli- II tkanina nietraktowana oznaczona jest A, tkanina, która uodporniono tylko na mie¬ cie na sucho C, tkanina, której nadano wlasnosc odchodzenia zmiecia i która uodporniono na mie¬ cie na mokro, jak równiez na miecie na sucho D TABELA II — Prostowanie na mokro Próba pionowa A CD Osim tytek Osiowa fjtik Isim Ijtik i 92 90 117 117 140 155 2 85 85 90 90 140 150 3 87 75 120 115 150 145 Nylon Osnowa Watek 117 127 Wartosci z kolumny D w porównaniu z war¬ tosciami z kolumny C wykazuja poprawe w pro¬ stowaniu na mokrd tkanin, które maja wlasnosc odchodzenia miecia i sa odporne na miecie na mokro w porównaniu z tkaninami odpornymi je¬ dynie na miecie na sucho. Ze wyniki takie osiag¬ nieto bez powazniejszej straty w prostowaniu na sucho wykazuja wartosci zestawione w tabeli III, otrzymane na maszynie do prostowania suchego, o której byla mowa.TABELA "HI Prostowanie na sucho A B C Osim tytik Osuwa Wattfc Isim W^tek 1 60 47 102 81 97 97 2 74 59 106 102 102 97 3 74 70 110 97 106 102 Tkaniny, którym nadano wlasnosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro sa tak wiotkie, ze trudno zdobyc zgodne wartosci ich prostowania na mokro. Jak widac z tabeli I, tka¬ nina 1 wykazuje praktycznie calkowite prosto wanie i dlatego powtórzono oznaczenie z mniej¬ szymi próbkami. Jednakze nawet i. te nie daly calkowicie zgodnych wyników* Dlatego wykona¬ no pomiary wielkosci samorzutnego rozciagania.Wartosci umieszczone w tabeli IV wykazuja samorzutne rozciaganie sie przy zwilzaniu pew¬ nych tkanin z przedzionego sztucznego jedwabiu wiskozowego przed i po nadaniu wlasnosci od¬ chodzenia zmiecia i odpornosci na miecie na mokro w sposób wedlug wynalazku, przy uzy¬ ciu sody zracej jako czynnika powodujacego pecznienie. Wartosci te dotycza osmiu tkanin.Numery 1, 2 i 3 sa to te same tkaniny Nr 1,2, 3 poddawane opisanym powyzej próbom prostowa¬ nia na iriokro.Tkiiiu' TABELA IV Zwykli ijkiicziiii Wyksieznii iidijici ulkaiiti ilpriznli iJckoizeiii zilicii Osnowa Watek Osnowa Watek - 1 2 3 4 5 6 7 8 •/# 6.0 5.5 4.3 4.0 4.0 3.1 4.4 2,7 •/o 5.5 6.3 6.4 5.1 5.3 5.2 5.3 6.7 •/• 7.5 10.2 8.0 8.0 5.9 11.7 7.7 7.0 •/• 8.1 8.5 10.0 10.2 11.2 10.0 9.8 9.3 Jest mozliwe, ze tkanina posiadajaca wysoka zdolnosc prostowania sie na mojtro, wykazuja¬ ca sie przy oznaczeniach prostowania na mokro opisanych powyzej, posiada ukryte zmiecie. Te¬ go rodzaju próby nie zawsze wykazuja ukryte zmiecie, zwlaszcza ze próby prowadzi sie na malych próbkach, które moga nie miec na so¬ bie sladów zmiecia. Tym niemniej zmiecie to moze znajdowac sie na innych miejscach tkani¬ ny, z której pobrano próbke. Dla uzupelnienia badan prostowania na mo£ro przy uzyciu ma¬ lych próbek, jest wskazane pobranie okolo 1 me¬ tra kwadratowego tkaniny, zawieszenie jej i zro¬ szenie woda, cTaz obserwowanie, czy nie ukaze sie zmiecie ukryte. Jezeli tkanina posiadala ukry¬ te zmiecie, powinno ono uwidocznic sie na me¬ trze kwadratowym.Dla nadania przedzy lub tkaninie wlasnosci odchodzenia zmiecia i odpornosci na miecie na mokro wedlug wynalazku, mozna uzyc dowolne¬ go znanego srodka powodujacego pecznienie blonnika. Srodki te mozna podzielic na cztery nastepujace klasy: a) Substancje silnie zasadowe, jak wodorotle¬ nek sodu, wodorotlenek potasu, cynkan sodu, wo¬ dorotlenki silnych zasad organicznych. Zwiazki te moga byc uzyte osobno lub w odpowiednich mieszaninach. Ich dzialanie moze byc regulowane dodatkami róznych soli, alkoholi i czynników ulatwiajacych zwilzenie. b) Roztwory silnych lub dosc silnych kwa¬ sów nieorganicznych pojedynczo lub w odpowied- — 7 —.nlck mieszaninach. W miare potrzeby ick dzia¬ lanie moze byc regulowane przy pomocy odpo¬ wiednich zwiazków lub czynników hamujacych, np. aldehydu mrówkowego', . c) Roztwory pewnych nieorganicznych soli znanych ze swego dzialania powodujacego pecz¬ nienie blonnika, np. chlorek cynku. d) Substancje o specyficznej wlasnosci dzia¬ lania na blonnik, które to dzialanie polega praw¬ dopodobnie na tworzeniu polaczen z blonni¬ kiem, np. roztwór wodorotlenku amino-miedzio- wego.Dzialanie czynników powodujacych pecznienie nie powinno byc powierzchowne, lecz ma siegac w glab blonnika w przedzy lub w tkaninie. Tlu¬ maczy sie ono wywolywaniem dezorientacji w budowie molekularnej bez powodowania po¬ waznych zmian we wlasnosciach fizycznych two¬ rzywa w stanie suchym oraz luzcfwaniem napre¬ zen, które powstaly w poprzednich zabiegach, jak ciagniecie wlókna, przedzenie, skrecanie i tkanie* Dlatego nalezy starannie kierowac dzia¬ laniem czynników powodujacych pecznienie.Przedza lub tkanina skladajaca sie z blonni¬ ki lub zawierajaca blonnik, której nadano wlas¬ nosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na mie¬ cie* na mokro czynnikami powodujacymi pecz¬ nienie, moze byc uodporniona na miecie*na su¬ cho dzialaniem skladników kondensacji zywic, typu zestalajacego sie ha goraco, lub tez sklad¬ ników tych w stanie poczatkowej kondensacji lecz jeszcze zdolnych do przenikniecia wlókna, oraz przeprowadzeniem kondensacji do stanu koloidalnego, zywicowatego.Na ogól, traktowanie skladnikami kondensacji zywic zestalajacych sie na goraco lub tymi sklad¬ nikami w poczatkowym stadium kondensacji, mo¬ ze byc wzorowane na sposobie przyjetym do Uodporniania zwyklych tkanin blonnikowych na miecie na sucho. Lecz w danym przypadku win¬ no s4e stosowac srodki ostroznosci, aby nie ob¬ nizyc nadmiernie wlasnosci odchodzenia zmiecia i odpornosci na miecie na mokro. Przeto ilosc zywicy pobrana przez tkanine nie powinna byc wieksza niz potrzeba, do nadania odpornosci na miecie na sucho, tkanina powinna pozostac gietka; Jedna z odmian traktowania zestalajacymi sie na goraco zywicowatymi produktami kondensa¬ cji polega na dzialaniu na przedze lub tkanine o wlasnosci odchodzenia zmiecia i odporna na miecie na mokro aldehydem mrówkowym lub glioksalem w obecnosci kwasu* Gdy chodzi o uzycie wodnych roztworów pro¬ duktów kondensacji, nadaja sie do tego celu produkty kondensacji amino-aldehydowej. Jak mocznika z aldehydem mrówkowym, lub mela- miny z aldehydem mrówkowym. Równiei pro¬ dukt handlowy Rhonite Rl nadaje sie do tego celu.Jako przyklad produktu kondensacji amino - aldehydowej o niskim ciezarze molekularnym, moze sluzyc kondensat otrzymanyl z aldehydu mrówkowego i skladnika aminowego jak mocz¬ nik, w roztworze wodnym po czasie kondensacji nie dluzszym niz potrzebny do wytworzenia roz¬ tworu zwiazku krystaloidalnego metylolu, który' to roztwór ma lepkosc nizsza niz 10 centipoisów przy 20°C, oraz przy zawartosci 60 czesci kon- densato mocznikowo-aldehydowego, o stosunku moliamym 1 :1,6 i 40 czesci wody.Poza metylolomocznikami oraz metylolpmela- minami mozliwe jest uzycie ich eterów, np. al- kylowanych metylolomoczników, lub alkylowa- nych metylolomelamin. Zazwyczaj tkanine, której nadano juz wlasciwosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, nasyca sie wy¬ mienionymi produktami kondensacji w roztwo¬ rze wodnym; usuwa sie nadmiar odczynnika, su¬ szy sie i ogrzewa do ukonczenia kondensacji i utworzenia zywicy. Roztwór wodny, którym na¬ syca sie wyroby wlókiennicze winien byc zaw¬ czasu we wlasciwy sposób skanalizowany. Dla produktów kondensacji typu amino-aldehydowe- go, katalizatorem moze byc kwas* miesza&ina kwasów, mieszanina kwasu i soli, np. chlorku wapnia z kwasem borowym, substancja, która moze sie stac kwasem lub wydzielic kwas w cza¬ sie zabiegu, np. tiocjanian amonu, fosforan jed- noamonowy, chlorekglinu. ' ¦ Roztwór produktu kondensacji mocznika! z al¬ dehydem mrówkowym, o niskim ciezarze mole¬ kularnym, zdolnego do wnikania we wlókno, mo¬ ze byc sporzadzone np. »w sposób podany w na¬ szym patencie brytyjskim nr 449243. Te roztwo¬ ry maja lepkosc rzedu 5—6 centipoisów. Uzycie wiekszej ilosci aldehydu mrówkowego w mie¬ szaninie reakcyjnej wplywa korzystnie na wlas¬ nosc odchodzenia zmiecia oraz na odpornosc na miecie na mokro i na sucho.Gdy stosuje sie sole amonowe jako kataliza¬ tory, mozna wprowadzic do mieszaniny reakcyj¬ nej zawiesine kauczuku naturalnego lub synte¬ tycznego. Mozna równiez wprowadzic takie od¬ czynniki, jak chlorowodorek- stearamino-metyio- pirydyny lub oktadecyloofcsy-metylópiryny, jak równiez silikony, które udzielaja wlasnosci nie- przyjmowania wody. Gdy stosuje sie sole pew¬ nych metali jako katalizatory, mozliwe jest uzy¬ cie np. emulsji wosku, Laczenie uodporniania na —8_miecie aa Micho z uodpornianiem na plamy moz¬ na osiagnac przy uzyciu octanu glinowego jako katalizatora* gdy tkanina impregnowana i wysu¬ szona poddaje sie dzialaniu pary dla wytworze¬ nia zasadowego octanu lub tlenku.Suszenie tkanin impregnowanych syntetyczny¬ mi zywicami zestalajacymi sie na goraco wy¬ maga ostroznosci. Dla osiagniecia najlepszych wyników nalezy w czasie suszenia unikac zbed¬ nego naprezania tkaniny, które szkodzi miek¬ kosci materialu, a nawet moze spowodowac jego kruchosc na skutek wydostawania sie cieczy na zewnatrz, przy silniejszych naprezeniach. Winny byc równiez poczynione kroki dla zapobiezenia wedrówce krystaloidalnego produktu ku powierz¬ chni wlókna w czasie suszenia. W czasie tego zabiegu mozliwe jest równiez przeprowadzanie skurczenia tkaniny na odpowiednio wyposazonej ramie, lub na specjalnej maszynie, sluzacej do kontrolowanego kurczenia pod cisnieniem. Pod¬ czas suszenia lub bezposrednio po nim, material moze byc poddany mechanicznemu wykanczaniu, które sie utrwala na skutek powstawania zywicy zestalajacej sie na goraco z produktów konden¬ sacji, np. mozna material poddawac gladzeniu, wyciskaniu, lub nadawac mu polysk przez tarcie, pasowac itp. Przy uzyciu wielu typów spo¬ sród maszyn stosowanych do tych celów mozli¬ we jest równoczesne prowadzenie do konca kon¬ densacji i nadawanie efektów mechanicznych.Tkaniny impregnowane i wysuszone mozna ogrzewac w rózny sposób. Przy uzyciu jako ka¬ talizatorów slabych kwasów czas i temperatura ogrzewania moga byc rzedu 3—5 minut i 160—180*0, uzycie silniejszych kwasów (rów¬ niez kwasów potencjalnych) wymaga stosowa¬ nia temperatury nizszej: 13©—150*C. jezeli uzywa sie komory ogrzewanej dla do¬ konczenia tworzenia sie zywicy, obecnosc w niej pewnej ilosci pary wodnej jest korzystna. Ula¬ twia ona rozklad zwiazków wydzielajacych kata¬ lizujacy kwas, jezeli takie byly zastosowane, a równiez zapewnia lepsze przenoszenie ciepla do tkaniny oraz nadaje tkaninie lepsze wlasnosci fizyczne w porównaniu z tkanina ogrzewana na sucho* Produkt koncowy winien byc starannie wy¬ prany; znacznie dokladniej niz w przypadku tka¬ niny zwyklej, która uodporniono na miecie na sucho sposobem zywicowym. Koncowe trakto¬ wanie rozcienczonymi alkaliami lub rozcienczo¬ nymi kwasami, np. soda zraca lub kwasem sol¬ nym, czesto poprawia wyniki otrzymane na sku¬ tek usuwania nadmiaru zywicy.Przyklad1 ^ Tkanine z przedzionego sztucznego jedwabiu, oczyszczona i nieposiadajaca zmiecia ukrytego, zanurzono do roztworu wodnego, zawierajacego U4/* wagowych wodorotlenku potasu, o tempe¬ raturze 18°C, na przeciag jednej godziny. Naste¬ pnie przeprowadzono tkanine do zimnej wody i przemyto dla usuniecia wiekszosci wodorotlen¬ ku, a nastepnie do l°/o roztworu kwasu octowe¬ go. Po tym przemyto tkanine w rozcienczonym roztworze weglanu sodu, przeplukano ciepla wo¬ da i wysuszono bez naciagania.Otrzymana tkanina po zwilzeniu zwiekszala swa powierzchnie o 20V» lub wiecej. Posiadala ona wlasnosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, lecz nie byla odporna na miecie na sucho.Przyklad 2 Tkanine traktowana jak opisano w przykladzie 1 przeprowadzono do kapieli wodnej, zawieraja¬ cej 30Vo objetosciowych produktu kondensacji mocznika z formaldehydem, oraz !•/• wagowych fosforanu jednoamonowego.Produkt kondensacji otrzymano przez ogrze¬ wanie pod chlodnica zwrotna 100 czesci wago¬ wych mocznika z 200 czesciami neutralnej 40*/t fotmaliny i 8 czesciami wody amoniakalnej o c. • wl. 0,88, w ciagu trzech minut i gwaltowne ochlo¬ dzenie.Po nasyceniu mieszanina reakcyjna tkanine wyzeto, aby zachowala jej ilosc wynoszaca L00*/t swej wagi i wysuszono przy 60°C. Nastepnie ogrzewano przez 2 minuty do 140°C, po. czym przemyto roztworem wodnym 025e/» wagowych mydla i 025i/» wagowych weglanu sodowego przy 9CPC w ciagu 2 minut, przeplukano i wy¬ suszono.Tkanina zachowala wlasnosc odchodzenia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, a po¬ nad to zostala uodporniona na miecie na sucho.Przyklad 3 Tkanine z przedzionego sztucznego jedwabiu, uprana i nieposiadajaca zmiecia ukrytego, zanu¬ rzono w kwasie azotowym o c. wl. 1,325, w tem¬ peraturze 18*0, na przeciag 2 minut Nastepnie przemyto kolejno zimna woda, roztworem 0,25Vo wagowych weglanu sodu i dobrze splukano wo¬ da, po czym pozwolono jej wyschnac bez na¬ prezen.Tkanina po zwilzeniu zwiekszala powierzchnie o 20*/t lub wiecej. Posiadala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia oraz odpornosc na miecie na mokro, lecz nie byla odporna na miecia na sucho*Przyklad 4 Tkanina, która traktowano jak opisano w przy¬ kladzie 3t w dalszym ciagu potraktowano zywi¬ ca mocznikowo-formaldehydowa i wykonczono jak w przykladzie 2.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia oraz byla odporna na miecie na mo¬ kro i na sucho.Przyklad 5 Sztuke tkaniny ze sztucznego jedwabiu, prze¬ znaczonej na suknie o szerokosci po wyjsciu z warsztatu tkackiego 97 cm, utkanej z wlókien sztucznego jedwabiu cietych na 36 mm, maja¬ cych 1,5 deniera, uprzedzionych na numer 18 S wedlug numeracji sluzacej dla bawelny (British Board of Trade Utility Specification No 1009), opalono powierzchownie i poddano przy otwar¬ tej szerokosci dzialaniu czynnika powodujacego kurczenie. Po przemyciu ciepla woda tkanine uprano na maszynie do prania o otwartej sze¬ rokosci, w wodzie zawierajacej 0,5 kg mydla na 100 litrów. Po splukaniu mydla, odciagnieto z tkaniny nadmiar wody, po czym wysuszono ja na ramie, ustalajac szerokosc w tym przypad¬ ku na 92 cm. Równoczesnie zredukowano jej dlugosc o 5% wprowadzajac na odpowiednie urzadzenie z wieksza predkoscia niz odbierajac.Po wystygnieciu tkaniny do temperatury poko¬ jowej, przeprowadzono ja na krazarke farbiarska, zeszywajac konce. Kapiel krazarki zawierala 450 litrów 1,25-normalnej sody zracej i miala* 20°C Tkanine przepedzano przez roztwór w ciagu 60 mi¬ nut. Roztwór ten zamieniono na czysta wode o temperaturze 60°C, która zmieniano parokrot¬ nie, az do usuniecia wiekszosci sody zracej. Na¬ stepnie splukano zimna woda dla ostudzenia tka¬ niny, i przeprowadzono ja przez 450 litrów 0,1% kwalsu solnego. W dalszym ciagu przemywano woda az do calkowitego odkwaszenia.Wówczas uwolniono tkanine z krazarki, odciag¬ nieto nadmiar wody i przeprowadzono przez roztwór zmiekczajacy, zawierajacy okolo 0,9 kg stearyny i okolo 0,45 kg boraksu w 110 litrach wody. Suszenie przeprowadzano na urzadzeniu do rozciagania, pozwalajac na skurczenie sie szerokosci do 92 cm i redukujac dlugosc o 5°/o.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i.byla odporna na miecie na mokro, jednakze nie odporna na miecie na sucho.Przyklad 6 Tkanine traktowana, jak opisano w przykla¬ dzie 5, napojono rozpuszczalnym w wodzie pro¬ duktem wstepnej kondensacji mocznika z alde¬ hydem mrówkowym, zawierajacym fosforan amo¬ nu jako katalizator, opisanym w patencie bry¬ tyjskim nr 449243, nastepnie przeprowadzono ja na urzadzenie rozciagajace w celu wysuszenia w niskiej temperaturze. Rozciagnieto na szero¬ kosc 92 cm, przy redukcji dlugosci 5%. Dalsza kondensacje zywicy przeprowadzono wygrzewa¬ jac tkanine w ciagu 2 do 4 minut w temperatu¬ rze 150—160°C. Nastepnie przeprano na maszy¬ nie niepcwodujacej naprezen, w ciagu 5 minut roztworem zawierajacym 0,25% mydla i 0,25% sody, przy temperaturze 90°C. Takie pranie jest dokladniejsze niz stosowane zwykle do tkanin traktowanych produktem kondensacji mocznika z aldehydem mrówkowym w celu uodpornienia ich jedynie na miecie na sucho. W koncu tka¬ nine wysuszono na urzadzeniu rozciagajacym na¬ dajac jej szerokosc 92 cm i redukujac jej dlu¬ gosc w stopniu wymaganym dla „ trwalosci wy¬ miarów.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia oraz byla odporna na miecie na mo¬ kro i na sucho.Przyklad 7 Opalanie, kurczenie i przygotowanie tkaniny z przedzionego jedwabiu sztucznego, przeznaczo¬ nej na suknie, przeprowadzono w sposób opi¬ sany w przykladzie 5. Nastepnie wprowadzono tkanine przy otwartej szerokosci i jak najmniej¬ szym naprezeniu osnowy do 450' litrów cieczy, zawierajacej 80 czesci wagowych sody zracej i 80 czesci wagowych chlorku scdu przy 20°C. Po 60 sekundach zanurzenia tkanine przeprowadzono przez walki na urzadzenie do rozciagania i na¬ dano szerokosc 92 cm oraz zraszano woda do usuniecia sody zracej. Ostatnie slady alkalicz¬ nosci moga byc usuniete przez wypranie w zim¬ nej wodzie na maszynie do prania o otwartej szerokosci.Tkanine, z której odciagnieto wilgoc, wysu¬ szono na urzadzeniu do rozciagania nadajac jej 92 cm szerokosci przy redukcji dlugosci okolo 5%.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mo¬ kro, lecz nieodporna na miecie na sucho.Przyklad 8 Tkanine traktowana jak w przykladzie 7, po¬ traktowano w dalszym ciagu jak w przykla¬ dzie 6.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mokro i na sucho. — 10 —Przyklad 9 Postepowano w sposób wskazany w przykla¬ dach 7 i 8, zastepujac jedynie chlorek sodowy 200 czesciami objetosciowymi krzemianu sodo¬ wego (NazCSiOz) o ciezarze wlasciwym 1,5, przy czym tkanine poddawano dzialaniu roztworu w ciagu 5 minut przed myciem na urzadzeniu do rozciagania. Otrzymano podobne wyniki.Przyklad 10 Zachowano sposób opisany w przykladach 7 i 8 z jedyna zmiana, a mianowicie zamiast chlorku sodowego zastosowano 200 czesci wa¬ gowych fenolami i traktowano roztworem w cia¬ gu 5 minut, po czym przemyto na urzadzeniu do rozciagania. Otrzymano podobne wyniki.Przyklad 11 Zachowano sposób opisany w przykladach 7 i 8, jedynie zastapiono sode zraca oraz chlo¬ rek sodu przez roztwór wodny wodorotlenku benzylo-trójmetylo-amonowego o zawartosci 200 g w litrze. Impregnowanie tym roztworem w tem¬ peraturze 20°C prowadzono w ciagu 5 sekund do chwili rozpoczecia przemywania. Otrzymano po¬ dobne wyniki.Przyklad 12 Dobrze przeprana tkanine wykonana z mie¬ szaniny 16% welny i 84% jedwabiu sztucznego na wage, wybielono, wysuszono i prowadzono przy otwartej szerokosci do plynu o tempera¬ turze 20°C zawierajacego 52 czesci wagowe ste¬ zonego kwasu azotowego o c. wl. 1,43 i 48 cze¬ sci wody. Po zanurzeniu tkaniny na 2 minuty przemyto paroma zmianami wody o 20°C, a w koncu rozcienczonym roztworem sody w ce¬ lu zobojetnienia pozostalych sladów kwasu.Otrzymano tkanine o wlasnosci odchodzenia zmiecia i odporna na miecie na mokro, lecz nie¬ odporna na miecie na sucho.Przyklad 13 Tkanine potraktowana w sposób opisany w przykladzie 12 starannie przeplukano woda, po czym odciagnieto wcde i wysuszono na ra¬ mie. Nastepnie przepuszczono przez rozpuszczo¬ ny w wodzie produkt wstepnej kondensacji mocznika i aldehydu mrówkowego, zawierajacy 1% kwasu szczawiowego jako katalizatora, w ten sposób, aby ciecz pozostala w tkaninie stanowila 100% jej wagi. Tkanine wysuszono na ramie w 60°C, ogrzewano przez 5 minut do tem¬ peratury 170—180°C, przeprano w ciagu 5 mi¬ nut w wodzie o temperaturze 90°C, zawierajacej 0,25 mydla i 0,25 sody, przeplukano i wysuszono na ramie. Pranie to bylo dokladniejsze niz sto- sowane zwykle do tkanin po traktowaniu pro¬ duktami kondensacji mocznika i aldehydu mrów¬ kowego w celu nadania tkaninie odpornosci na miecie na sucho.Otrzymano tkanine o wlasnosci odchodzenia zmiecia odporna na miecie na mokro i na sucho.Przyklad 14 Przeprana tkanine z ciaglego, wlókna sztucz¬ nego jedwabiu o nastepujacej budowie: 78 nici osnowy na cal, zawierajacych po 61 wlókien, oraz 80 nici watka na cal, zawierajacych po 54 wlókna o 100 denierach, utkano na szerokosc 98 cm w stanie, w którym tkanina opuscila warsztat tkacki, traktowano przy otwartej szerokosci cie¬ cza, zawierajaca 3 czesci wagowe sody zracej w 100 czesciach wagowych wody w ciagu 60 minut przy 20°C. Luk sodowy zastapiono woda o temperaturze 80°C i wode zmieniano tak dlu¬ go, az tkanina stala sie obojetna wobec fenolofta- leiny. Odciagnieto z tkaniny wode i wysuszono na ramie, nadajac z góry ustalona szerokosc.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mokro, lecz nieodporna na miecie na sucho.Przyklad 15 Tkanine, która byla traktowana jak w przy¬ kladzie 14, przeprowadzono przez metylol-mela¬ mine, otrzymana w sposób nastepujacy: miesza¬ nine 30 g melaminy i 54 g formaliny o stezeniu 37% wagowych, ogrzewano do temperatury 70*C przy pH 8,5. Wskaznik wodorowy pH utrzymy¬ wano na tej wartosci przez dodatek sody zracej.Po wyklarowaniu mieszanine ogrzewano przez dalsze 15 minut do tej samej temperatury. Na¬ stepnie dodano 18 g formaliny 37%, które] pH nastawiono przed tym soda zraca na 8, pozwo¬ lono reago.wac w ciagu nastepnych 15 minut, utrzymujac temperature 70 — 75°C. Produkt ochlodzono i dodano don roztwór 5 g chlorku amonu w 15 cm' wody amoniakalnej o c. wl. 0,88 rozcienczony do 100 cm*.Tkanine przeprowadzano przez ten plyn i wy¬ zeto tak, aby pozostalo w niej okolo 100% wa¬ gi tkaniny. Nastepnie wysuszono w 60°C nadajac z góry okreslona szerokosc i wygrzano w 150°C w ciagu 10 minut, po czym przeprano przez 5 mi¬ nut roztworem 0,25 mydla 0,25% sody o tempera¬ turze 90°C. Przeplukano i wysuszono. Pranie to bylo dokladniejsze niz stosowane zazwyczaj do tkanin po traktowaniu produktem kondensacji melaminy z aldehydem mrówkowym w celu na¬ dania jedynie odpornosci na miecie na sucho.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mo¬ kro i na sucho .Przyklad 16 Tkanina z przedzionego jedwabiu sztucznego, która traktowano jak opisano w przykladzie 5, poddano w dalszym ciagu dzialaniu roztworu wcdnego otrzymanego w sposób nastepujacy: 10Q czesci wagowych mocznika rozpuszczono w 215 czesciach wagowych formaliny 37% na wage, której pH nastawiono lugiem sodowym na 7, oraz dodano 8 czesci wagowych wody amo¬ niakalnej o c. wl. 0,88. Roztwór ten ogrzewano pod chlodnica zwrotna, ~ utrzymujac przez 3 mi¬ nuty w temperaturze wrzenia. Nastepnie ochlo¬ dzono do 20°C i dodano do niego 5 czesci wa¬ gowych kwasu szczawiowego rozpuszczonego w 20 czesciach wody. Do tego roztworu dodano emulsje przygotowana jak nastepuje: 50 czesci wagowych metylo-wodorosilikonu, sprzedawane¬ go w Stanach Zjednoczonych Ameryki pod naz¬ wa Decetei przez firme Dow Corning Corp, 0,25 czesci wagowych kwasu octowego lodowatego, 2,5 czesci wagowych chlorku trójmetylo-benzylo- amonowego, sprzedawanego w Stanach Zjedno¬ czonych Ameryki pod nazwa Ammonyxt przez firme Onyx Chemical Co., zmieszano szybko¬ obrotowym mieszadlem, po czym dodano 75 cze¬ sci wagowych wody i dalej mieszano az do ze- mulgowania. Nastepnie zhomogenizowano.Mieszanine metylolomocznika i emulsje roz¬ cienczono woda do objetosci odpowiadajacej ty¬ siacowi czesci wagowych wody.Przygotowana tkanine przeprowadzono przez te ciecz i wycisnieto, aby zostalo w niej plynu 100% jej wagi, wysuszono w 60°C i ogrzewano do 160°C w ciagu 10 minut. Nastepnie lekko przeprano w roztworze 0,25°/o mydla w tempe¬ raturze 50°C, przeplukano i wysuszono.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia, oraz byla odporna na miecie na mokro i na sucho.Przyklad 17 60 czesci wagowych tlenku cynku zmieszano ze 120 czesciami wagowymi wodorotlenku sodu i 150 czesciami wagowymi wody. Gdy tlenek cynku ulegl rozpuszczeniu, roztwór rozcienczono 850 czesciami wagowymi Wody i ochlodzono do 20°C. Przeprana tkanine z przedzionego jedwabiu sztucznego zanurzono do roztworu przy otwartej szerokosci na przeciag 10 minut. Po tym cza¬ sie cynkan sodu usunieto przez przemywanie w wielu zmianach wody w 80°C lub tak dlugo; aby tkanina nie wykazywala reakcji alkalicznej z lenolftaleina. Odciagnieto wode i wysuszono na ramie.Otrzymano tkanine o"*wlasnosci odchodzenia zmiecia i odporna na miecie na mokro, lecz nie¬ odporna na miecie na sucho.Przyklad 18 Tkanine otrzymana wedlug przykladu 17 trak¬ towano zywica, jak opisano w przykladzie 6.Otrzymano tkanine o wlasnosci odchodzenia zmiecia, oraz odporna na miecie na mokro i na sucho.Przyklad 19 Tkanine z mieszanki zawierajacej 16*/o wago¬ wych nylonu cietego, 84°/o wagowych jedwabiu sztucznego wiskozowego przeprano przy otwartej1 szerokosci i wysuszono na ramie. Nastepnie pro¬ wadzono w ciagu godziny przy otwartej szero¬ kosci przez wodny roztwór, zawierajacy 112 g wodorotlenku potasowego w litrze. Wodorotle¬ nek potasu usunieto przez wielokrotne plukanie woda w 60°C, az do uwolnienia tkaniny od re¬ akcji alkalicznej. W razie potrzeby mozna tka¬ nine przemyc rozcienczonym kwasem solnym i w koncu splukac woda. Po usunieciu nadmia¬ ru wody tkanine wysuszono w 70°C, bez nada¬ wania jej naprezen.Otrzymano tkanine o wlasnosci odchodzenia zmiecia i odporna na miecie na mokro, lecz nie¬ odporna na miecie na sucho.Przyklad 20 Tkanine, otrzymana w przykladzie 19, impreg¬ nowano wstepnym kondensatem amino-formalde- hydowym, w sposób opisany w przykladzie 6.Nastepnie wysuszono w 60°C, rozciagnieto, wy¬ suszono redukujac dlugosc o 5*/o i ogrzano w ciagu 2 do 4 minut do 150°C w atmosferze, w której cisnienie czastkowe pary wodnej sta¬ nowilo 0,8. atm, a powietrza 0,2 atm.Po przepraniu w ciagu 5 minut w roztworze zawierajacym 0,25% mydla 0,25°/o sody o tem¬ peraturze 90°C, tkanine wyplukano i wysuszono, jak w przykladzie 6.Otrzymano tkanine o wlasnosci odchodzenia zmiecia i odporna na miecie na mokro oraz na sucho.Przyklad 21 Tkanine z przedzionego jedwabiu sztucznego o szerokosci 98 cm po opuszczeniu maszyny tkackiej i wadze okolo 100 g na m2, utworzona z wlókien cietych uprzedzionych na numer 50s wedjug numeracji stosowanej dla bawelny, opa¬ lono i spowodowano jej skurczenie, oraz prze¬ prano przy otwartej szerokosci. Wysuszono na — 12 —szerokosc 92 cm na ramie i w dalszym ciagu przeprowadzano przez godzine przy otwartej sze¬ rokosci przez roztwór wodny wodorotlenku po¬ tasu, zawierajacy 20 czesci wagowych wodoro¬ tlenku w 100 czesciach wody przy 20°C. Lug po¬ tasowy usunieto przez kilkakrotne przemywanie woda o temperaturze 70°Cr az do neutralnosci tkaniny wobec fenolftaleiny. Koncowe zobojet¬ nienie mozna równiez w miare potrzeby wyko¬ nac przy pomocy roztworu kwasu solnego 0,1%.Po ostatecznym przeplukaniu w zimnej wodzie tkanine -suszono luzno.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mo¬ kro, lecz nie byla odporna na miecie na sucho.Przyklad 22 Tkanine otrzymana w przykladzie 21 trakto¬ wano zywica w sposób opisany w przykladzie 6. Mozna bylo równiez traktowac ja zywica i prac w sposób opisany w przykladach 13, 15, 16 lub 19.Otrzymana tkanina poza wlasnoscia odchodze¬ nia zmiecia i odpornoscia na miecie na mokro byla ponad to odporna na miecie na sucho.Przyklad 23 Dzianine osnowowa z ciaglego wlókna sztucz* nego jedwabiu wiskozowego, posiadajaca 47 rze¬ dów na cal i 27 prazków na cal, prano w roz¬ tworze wodnym o temperaturze 60°C, zawieraja¬ cym 0,25ty# mydla, w ciagu godziny, przepluka¬ no i wysuszono. Nastepnie przeprowadzono tka¬ nine przez roztwór zmiekczajacy, teawierajacy 0,l°/o chlorku stearamido-metylopirydyny, sprze¬ dawanego pod nazwa Velan PF i 0,025°/o octanu sodu, suszono w 60°C przy jak najmniejszym na¬ prezaniu i nastepnie przeprowadzono do wod¬ nego roztworu zawierajacego 5 czesci wago¬ wych wodorotlenku sodu w 100 czesciach wa¬ gowych roztworu przy 20°C w ciagu godziny.Z tkaniny wymyto lug sodowy przemywajac sze¬ reg razy woda o temperaturze 80°C.Po wysuszeniu bez naprezania tkanina ta mia¬ la wlasnosc odchodzenia zmiecia i byla odpor¬ na na miecie na mokro lecz nieodporna na mie¬ cie na sucho.Przyklad 24 Tkanine otrzymana w przykladzie 23 nasycono zywica w sposób opisany w przykladzie 6. Moz¬ na bylo równiez przeprowadzic to w sposób opi¬ sany w przykladach 13, 15, 16 lub 19.Otrzymana tkanina poza wlasnoscia odchodze¬ nia zmiecia i odpornoscia na. miecie na mokro byla równiez odporna na miecie na sucho.Przyklad 25 Tkanine szerokosci 98 cm po opuszczeniu war¬ sztatu tkackiego, o ciezarze 180 g na m', utka¬ na z cietych wlókien jedwabiu wiskozowego i uprzedzionych na nr 14 s, wedlug numeracji przyjetej dla bawelny, opalono powierzchownie, spowodowano skurczenie i uprano przy otwartej szerokosci, po czym wprowadzono do roztworu wodnego, zawierajacego 54 czesci wagowe kwasu siarkowego na 100 czesci roztworu przy 18°C na przeciag 5 minut. Tkanine uwolniono od kwa¬ su przez kolejne przemywanie woda i wysuszono na ramie, rozciagajac na szerokosc 92 cm i re¬ dukujac jej dlugosc » 5%.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i odpornosc na miecie na mokro, ale nie byla odporna na miecie na sucho.Przyklad 26 Tkanine otrzymana w przykladzie 25 impreg¬ nowano zywica i prano w sposób opisany w przy¬ kladzie 6. Mozna bylo równiez przeprowadzic im¬ pregnacje i pranie jak w przykladach 13, 15, 16 lub 19.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mokro i na sucho.Przyklad 27 Tkanine z przedzionego jedwabiu sztucznego przeznaczona na suknie, która uzyto w przykla¬ dzie 5, opalono, skurczono i przeprano w spo¬ sób opisany w przykladzie 5. Rózne odcinki tej tkaniny potraktowano w rózny sposobi a mia¬ nowicie: a) lugiem sodowym jak w przykladzie 5, 7, 9 lub 10, b) lugiem potasowym jak w przykladzie 19 lufo 20, c) cynkanem sodowym jak w przykladzie 17, d) kwasem azotowym jak w przykladzie 12, e) kwasem siarkowym jak w przykladzie 25.Po wysuszeniu na ramie poszczególne odcinki tkaniny przepuszczono przez rozpuszczony w wo¬ dzie produkt wstepnej kondensacji mocznika z al¬ dehydem . mrówkowym, zawierajacy 3 czesci wa¬ gowe chlorku atearanido-metylopirydyny, sprze¬ dawany pod nazwa Velan PF i jedna czesc wa¬ gowa fosforanu jednoamonowego w 100 cze¬ sciach wagowych roztworu zywicy (zawartosc cial stalych 20°/o). Nastepnie wyzeto tak, aby ilosc pozostalej cieczy wynosila 100°/o wagi tka¬ niny.Odcinki tkaniny wysuszono w 60*C na ramie i wygrzano w ciagu 2 do 4 minut w tempera- — 13 —turze isO do 160*C, prano w ciagu 5 ihiniit w wó¬ dzie zawierajacej 0,25°/t mydla i 0,25% sody / o temperaturze 90°C, wyplukano i wysuszono.Poza wlasnoscia odchodzenia zmiecia i odpor¬ noscia na miecie na mokro odcinki tkaniny byly odporne na zmiecie na sucho, a ponad to posia¬ daly wykonczenie nadajace im wlasnosc nie- przyjmowania wody.Przyklad 28 Postepowano w sposób podany w przykladzie 27 z ta jedynie róznica, ze 3 czesci wagowe Ve- lanu PF zastapiono przez 3 czesci wagowe latek¬ su kauczukowego. Otrzymano podobne wyniki.Przyklad 29 Postepowano w sposób podany w przykladzie 27, z ta jedynie róznica, ze 3 czesci wagowe Ve- lanu PF zastapiono 5 czesciami wagowymi za¬ wiesiny akrylanu etylu. Otrzymano podobne wy¬ niki.Przyklad 30 Postepowano w sposób podany w przykladzie 27 z ta jedynie róznica, ze 3 czesci wagowe Ve- lanu PF zastapiono 5 czesciami wagowymi sta¬ bilizowanej emulsji stalej parafiny, która to emulsja zawierala glin ulegajacy hydrolizie, sprzedawany pod nazwa Dipsanil przez Imperial Chemical Industries Ltd. Otrzymano podobne wy¬ niki.Przyklad 31 Tkanina przeznaczona na suknie z przedzione- go jedwabiu sztucznego, byla opalona powierz¬ chownie, skurczona i uprana oraz potraktowana lugiem sodowym jak w przykladzie 5. Nastepnie przeprowadzono ja przez wodny roztwór o tem¬ peraturze 20°C, zawierajacy: 10 czesci wagowych alkoholu metylowego, 20 „ „ paraaldehydu mrówkowe¬ go, 1 „ „ chlorku amonu, na 100 czesci roztworu. Po czym wyzeto tak, aby w tkaninie pozostala ilosc roztworu wynoszaca 100% jej wagi, suszono w 60°C i ogrzewano przez 2 minuty w temperaturze 135 do 140°C. Nastep¬ nie przeprano w ciagu 5 minut w wodzie zawie¬ rajacej 0,25% mydla i 0,25% sody, przeplukano i wysuszono.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mokro i na sucho.Przyklad 32 Tkanina z przedzionego sztucznego jedwabiu byla opalpna powierzchownie, skurczona, uprana i potraktowana lugiem sodowym jak w przykla¬ dzie 5.Nastepnie przeprowadzono ja przez roztwór o temperaturze 20°C zlozony z: 3,6 czesci wagowych czystego glioksalu, 1,5 „ „ kwasu szczawiowego, 100 „ „ wody, po czym wyzeto tak, aby w tkaninie zostala ilosc roztworu odpowiadajaca 100% jej wagi, wysu¬ szono w 60°C, wygrzano w ciagu 5 minut w tem¬ peraturze 140°C, wyprano w wodzie zawieraja¬ cej 0,25% mydla i 0,25% sody, wyplukano i wy¬ suszono.Otrzymana tkanina miala wlasnosc odchodze¬ nia zmiecia i byla odporna na miecie na mokro i na sucho.Przyklad 33 Uprana tkanine bawelniana, nieposiadajaca ukrytego zmiecia, która uprzednio merceryzowa- no w* oddzielnych dlugich odcinkach zanurzono do kwasu azotowego o c. wl. 1,435 przy tempe¬ raturze 18°C na przeciag 1 minuty. Po wyjeciu przemywano kolejno 10% kwasem siarkowym, wcda i roztworem weglanu sodu, w koncu tkani¬ ne wyplukano i wysuszono bez naprezania. Tka¬ nina w tym stadium miala wlasnosc zwiekszania swej powierzchni po zwilzeniu o okolo 10%, by¬ la bardzo wiotka i miala wlasnosc odchodzenia zmiecia, oraz odpornosc na miecie na mokro, lecz nie byla odporna na miecie na sucho.Przyklad 34 Tkanine traktowana jak w przykladzie 33 przeprowadzono nastepnie przez kapiel zawiera¬ jaca 30% objetosciowych produktu kondensacji mocznika z aldehydem mrówkowym wraz z 1% wagowym fosforanu jednoamonowego.Produkt kondensacji otrzymano przez ogrzewa¬ nie w ciagu 3 minut pod chlodnica zwrotna 100 czesci wagowych mocznika, 200 czesci neutral¬ nej 40%-owej formaliny i 8 czesci wody amo¬ niakalnej o c. wl. 0,88 oraz szybkie ochlodzenie.Po nasyceniu ta mieszanina tkanine wyjeto tak, aby pozostala ilosc roztworu zawierala oko¬ lo 100% jej wagi wysuszono w niskiej tempera¬ turze lub w temperaturze urzadzenia do rozcia¬ gania. Nastepnie ogrzewano 2 minuty w 140°C, po czym przeprano w ciagu 2 minut w wodzie zawierajacej 0,25% wagowych mydla i 0,25% wa¬ gowych sody o temperaturze 90°C, wyplukano i wysuszono.Produkt koncowy mial nadal wlasnosc odcho¬ dzenia miecia i odpornosc na miecie na mokro, a ponad to byl odporny na miecie na sucho. — 14 —Przyklad 35 Sztuke tkaniny na suknie ze sztucznego jed¬ wabiu, której szerokosc po opuszczeniu warszta¬ tu tkackiego wynosila 98 cm, utkanej z jedwa¬ biu wiskozowego 1,5 deniera, cietego na 36 mm i uprzedzionego na nr 14 s wedlug numeracji przyjetej dla bawelny, majacej 49 nici na cal w osnowie i 46 w watku, opalono, skurczono i wyprano jak w przykladzie 5. Nastepnie za¬ nurzono na przeciag 14 godzin w cieczy o tem¬ peraturze 209C, zawierajacej 50 czesci wagowych chlorku cynku i 50 czesci wagowych wody. Po czym przeprowadzono ja do wody d temperatu¬ rze 60°C, dokladnie wymyto, splukano w roz¬ cienczonym kwasie solnym, nastepnie w rozcien¬ czonym roztworze sody az do neutralnosci i wy¬ suszono. Otrzymana tkanina miala wlasnosc od¬ chodzenia zmiecia i byla odporna na miecie na mokro, lecz nie byla odporna na miecie na su¬ cho.Przyklad 36 Tkanine, traktowana jak w przykladzie 35, impregnowano zywica jak w przykladzie 6. Im¬ pregnowanie to mozna bylo równiez wykonac w sposób opisany w przykladzie 13, 15, 16 lub 19. Otrzymana tkanina ponad to, ze miala wlas¬ nosc odchodzenia zmiecia i byla odporna na mie¬ cie na mokro byla równiez odporna na miecie na sucho. PL