Opublikowano dnia 20 marca 1956 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39009 KL 67 c, 1 Zaklad Mechaniczny im. J. Stalina Przedsiebiorstwo Panstwowe Wyodrebnione Labedy, Polska Tarcza do szybkosciowego docierania narzadzi tnacych Patent trwa od dnia 8 listopada 1954 r.Wynalazek dotyczy tarczy do 'szybkosciowego docierania narzedzi tnacych ze spiekanych wegli¬ ków, stali szybkotnacej, stopowej i weglistej, przy pomocy tarcz rowkowanych, oraz tarcz a powierzchni silnie porowatej, gabczastej (np. bazaltowych, korundowych, gruboziarnistych, srednioziarnistych, a nawet drobnoziarnistych itp.), pokrytych odpowiednimi pastami stalymi i pól¬ stalymi lub nawet plynnymi. Tarcza moze byc zbudowana równiez jako tarcza skladana z tasmy blaszanej, zwinietej w ksztalcie spiralnej spre¬ zyny, zamiast rowkowan na powierzchni tarczy, ustawionej w oprawce metalowej i pokrytej na powierzchni od strony pracujacej miedzy zwoja- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Piotr Wrzosek. mi masa wypelniajaca. Docieranlie odbywa sie zwykle przy szybkosciach obwodowych tarczy 3 do 30 m/sek, równych 'szybkosciom szlifowania lub ostrzenia narzedzi.Docieranie moze sie odbywac na tarczach, za¬ mocowanych elastycznie lub na stale. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia cylindryczna tarcze z nacieciami wedlug spirali Archimedesa o ksztal¬ cie przekroju rowków, pokazanych na fig. 4.Zasadnicza powierzchnia pracujaca tej tarczy jest boczna powierzchnia plaska (nadaje sie do do¬ cierania nozy i wiertel do obróbki metali skrawa¬ niem), fig. 2 przedstawia tarcze wypukla z nacie¬ ciami wedlug spirali Airchdmedesa o ksztalcie przekroju rowków pokazanych na fig. 4. Zasadni¬ cza powierzchnia pracujaca jest w niej powierz¬ chnia stozkowa wypukla (nadaje sie do dociera- mnia iwowiertaków i frezów), fig. 3 przedstawia tarcze wklesla z nacieciami wedlug spirali Ar- chimedesa o ksztalcie przekroju rowków poka¬ zanych na fig. 4. Zasadnicza powierzchnia pra¬ cujaca jest w "niej powierzchnia stozkowa wkle¬ sla (nadaje sie do docierania nozy i wiertel do obróbki mechanicznej skrawaniem); wreszcie fig. 4 przedstawia w powiekszeniu wycinek pmze- króju tarczy plaszczyzna, przechodzaca przez jej os. Rowkowanie wykonuje sie najczesciej w ksztalcie spirali Archiinedesa. Przekrój rowka, uwidoczniony na fig. 4, jest prostokatny. Ksztalt przekroju rowków moze byc rózny: trapezowy, trójkatny, pólokragly itp. Szerokosc wystepów rowków a, mierzona na powierzchni pracujacej, wynosi 0,3 do 0,8 mm. Szerokosc rowków (szcze¬ lin b), mierzona na powierzchni pracujacej, wy¬ nosi 0,6 do 1,0 mm. Glebokosc rowków jest wieksza od 1 mm lub równa 1 nim.TaTcze wypukle powoduja najwieksze roz¬ bryzgiwanie pasty do docierania i z tego powo¬ du nalezy je uzywac przy szybkosciach docierania, nieco nizszych od 3 do 13 m/sek. Tarcze do do¬ cierania cylindryczne proste mozna uzywac przy szybkosciach docierania od 3 do 20 m/sek. Tar¬ cze wklesle, szczególnie przy zastosowaniu kata stozka < 40°, mozna uzywac przy bardzo duzych szybkosciach docierania rzedu 3 do 40 m/sek.Przy kacie stozka 0° tarcza wklesla zamienia sie na tarcze wewnetrzna. W tym przypadku szyb¬ kosc docierania moze 'byc jeszcze powiekszona bez ryzyka przypalania do okolo 60 m/sek, a nawet wiecej. Taki ksztalt tarczy pozwoli uzywac pasty bardziej plynnej (np. z wieksza zawartoscia oliwy), bez powodowania rozpryskiwania nawet przy duzych szybkosciach docierania. Tarcza sta¬ nowi wlasciwie tylko zbiornik pasty. Walcowy ksztalt powiierzchnd zetkniecia powierzichni z pa¬ sta z proszkiem sciernym wytwarza sie na skutek sity odsrodkowej. Docieranie odbywa sie w od¬ leglosci kilku mm od powierzchni metalowej lar- czy na powyzszej opisanej powierzchni walco¬ wej. Mozliwosc docierania wysokowydajnego przy duzych szybkosciach docierania umozliwiaja tarcze znanej formy geometrycznej z nacieciami gwintowymi, spiralnymi jedno i wielozwojowymi (fig. 1—3), przy czym przy stosowaniu rowków spiralnych nie ma potrzeby stosowania ruchu po¬ przecznego przedmiotu wzgledem tarczy, a w in¬ nych przypadkach jest to konieczne. Spirala Archimedesa z cylindrycznymi nacieciami, nacie¬ ciami w kratke, wzglednie tarcze o wysokiej porowatosci (gabczaste), sa pokryte odpowiednia pasta. Pasta najczesciej pólstala (srednio A5% ka¬ lafonii i 15% oliwy, lub oleju i 70% proszku z we¬ glików boru lub karborundu zielonego jest wci- stkana w powyzsze naciecia. Docieranie odbywa sie podobnie, jak normalnie, tylko promienie i sciecia na narzedziach na ogól lepiej i szybciej wykonuje sie, gdy tworzaca walca (którego pro¬ mieniem jest zadany promien) jest prostopadla do kierunku naciec na tarczy (np. fig. 1 — fig. 4).Zabrudzenia pasta na narzedziach nalezy usuwac pedzlem zamoczonym nafta, terpentyna, spirytu¬ sem i:tp. Naogól do zapelnienia poczatkowego na¬ ciec i por na tarczach uzywa sie pasty o wiek¬ szej ilosci kalafonia i oliwy, np. 50% kalafonii i 50% oliwy i oleju (pasta klejaca), .pózniej na¬ lezy uzyc do wypelnienia kanalków i naciec pasty bardziej stalej, np. 20% kalafonii, 10% oliwy, ewentualnie 10 do 20% szelaku plus 10% oliwy, — reszta proszek scierny, a po wy¬ pelnieniu kanalków i por — pasty do docierania o zawartosci 15% kalafonii, 15% oliwy lub oleju i 70% proszku.W przypadku dokladnego docierania, np. prze- ciagaczy, uzywa sie zuzytych tarcz korundowych lub specjalnych tarcz porowatych z naniesiona poczatkowo pasta kleista, pózniej warstwa pasty stalej z zawartoscia szelaku 10 do 20%, kala¬ fonii 10 do 20%, oleju do 10%,, reszta proszek scierny; szelak nalezy rozpuszczac w acetonie lub spirytusie warstwa kalafonii, wosku i oliwy, przy czym warstwa ta wynosi od 1 do 4 mm i moze byc obciagana przy pomocy diamentu w miaTe stepienia ziaren. Pasta ta moze byc równiez wy¬ gladzona na powierzchna tarczy dla otrzymania odpowiedniego ksztaltu i zmniejszenia bicia po¬ wierzchni.Ksztalt zadany mozna otrzymac takze pirzez sto¬ sowanie profilowego docisku, stwarzajac odpo- powiednie tarcie, powodujace rozgrzanie pasty, która daje sie wtedy plastycznie ugniatac. Na po¬ wierzchnie mozna nanosic cienka warstwe pasty pólstalej, lub prawie plynnej, bardzo drobnoziar¬ nistej, ale nie jest to konieczne.Tarcze moga byc nakladane pierwszy raz pa¬ sta przy ich rozgrzewaniu. Na tarcze, nagrzana do temperatury od 100° do 200° naklada sie paste, która topiac sie dokladnie wypelnia pory lub naciecia tarczy. Mozna równiez zalewac tar¬ cze stopiona pasta, lejac stopiona paste w nacie¬ cia lub kanalki, a nawet celem nadlania tarczy, tworzac odpowiednie formy.Przy tym ostatnim sposobie docierania (docie¬ ranie przeciagaczy) zasadniczo nie uzywa sie do- —• 2 —eisku elektrycznego narzedzia ze wzgledu na to, by nie skaleczyc niedocieranych w danej chwili powierzchni, sposób nadaje sie równiez do do¬ cierania powierzchni walcowych, a nawet wal¬ ków. Idea przewodnia powyzszego docierania przy duzych szybkosciach, pTzez stosowanie podanych wyzej tarcz i odpowiednich kleistych past, jest docieranie na wszystkich normalnych ostrzar- kach i szlifierkach bez ich przebudowy (wyposa¬ zajac powyzsze obrabiarki jedynie w odpowiednie tarcze) przy jednoczesnej wysokiej wydajnosci docierania. Narzedzie docierane jest zimne, po¬ mimo duzych szybkosci docierania. Obecnie stwierdzono, ze mozna uzyskac wysokie wydaj¬ nosci docierania i wzglednie male zuzycie pasty na bardzo wysokich do okolo 30 m/sek szybkos¬ ciach docierania. Stwierdzono np., ze plynna pa¬ sta moze zaleznie od kierunku naciec spiralnych, przesuwac sie w czasie obrotu tarczy nie w kie¬ runku sily odsrodkowej, a odwrotnie do srodka tarczy. Rozumie istie samo przez sie, ze te mozli¬ wosc docierania na duzych szybkosciach stwo¬ rzyla wylacznie budowa tarcz i dobór do niej od¬ powiednich past kleistych, oraz sposobu pasto¬ wania. Powyzszy sposób daje sie natychmiast wprowadzic we wszystkich zakladach bez po¬ trzeby jakichkolwiek inwestycji, a jak wiadomo, trwalosc docieranych ostrzy wynosi 200 do 250% trwalosci ostrzy normalnych. PL