Wynalazek dotyczy kól pneumatycznych do pojazdów mechanicznych, przy czym jednym z celów wynalazku jest stworzenie takiego kola, które umozliwia pojazdom poruszanie sie na miekkim lub zasniezonym gruncie bez wyczu¬ walnej straty sily pociagowej na skutek posliz¬ gu lub zapadania sie, co moze sie zdarzyc w przypadku normalnego stosowanego pneuma¬ tycznego ogumienia kól.Poza tym celem wynalazku jest stworzenie kola pneumatycznego do lekkich pojazdów me¬ chanicznych, które moga byc przeksztalcone na pojazdy ziemno-wodne (amfibie) o dobrej zdol¬ nosci plywania przy jednoczesnym zapewnieniu napedu przy plywaniu.Kolo posiada gietka nieprzemakalna powloke z materialu nieelastycznego o zasadniczym ksztalcie walca, posiadajacego plaskie lub pra¬ wie plaskie czola, przy czym wewnetrzne cze-" sci walca sa przymocowane do sztywnej osi lub piasty, która moze byc pelny pret lub rura, w sposób szczelny na powietrze. Os lub piasta moze byc przymocowana.,do kazdego z czól za pomoca kolnierzy i pierscieni zaciskowych, po¬ miedzy którymi czola te zostaja umocowane za pomoca srub lub innych odpowiednich srodków.Dla polaczenia dwóch kolnierzy ze soba mo¬ ga byc zastosowane poprzeczne rozporki. Na ze¬ wnetrznym obwodzie cylindrycznej czesci po¬ wloki znajduja sie prety poprzeczne z metalu, drewna lub zlozonej konstrukcji metalowo-drew- nianej, przymocowane w pewnych odstepach do powloki dla wzmocnienia jej obwodu.Na tych pretach moze byc umieszczony inny ciagly cylindryczny waz z tkaniny, przymoco¬ wany tak, iz tworzy zewnetrzna oslone w nie¬ wielkiej odleglosci od pierwotnej cylindrycznej tkaniny naczynia. Do zewnetrznego weza z tka¬ niny moga byc przymocowane prety stozkowe np. z gumy, które sa umieszczone bezposrednio nad pretami omówionymi wyzej, tworzac w ten sposób wlasciwy bieznik.Wewnatrz powloki przebiegaja gietkie ciegna np. z linki stalowej od wewnetrznej strony cy^ lindrycznej czesci powloki do wewnetrznej stro¬ ny piasty osi lub kolnierzy.. Ciegna te sa roz-mieszczone tak, iz z chwila napelnienia powloki powietrzem pewne wewnetrzne,^zbiezne lub kwMuaceisid szprychy; s^ nabr&orie. Wszelkim olJj^nlbm [WznjnA \$ jij^jMnlub drugim kierunkuj przylozonym do powloEij przeciwsta¬ wia sie naprezenie pewnej liczby szprych i na¬ ciagnietych linek.Do napelniania powloki powietrzem lub opróz¬ nienia jej przewidziane sa zawory tloczne lub spustowe. Aby ulatwic opróznienie powloki do malych rozmiarów przewidziano pewna liczbe sprezystych linek lub sprezyn, które przy napel¬ nianiu powloki zostaja naprezone.W ten sposób po wypuszczeniu powietrza z po¬ wloki, czola jej zapadaja sie do wewnatrz jak harmonijka. Poza tym sprezyste linki sa przy¬ mocowane do wewnetrznej strony zewnetrznej oslony cylindrycznej pomiedzy dwoma sasiedni¬ mi pretami azeby ulatwic skladanie do wewnatrz W harmonijke cylindrycznej czesci powloki.Piasta lub os moga posiadac kolnierze, zaopa¬ trzone w ptwna liczbe srub lub innych narza¬ dów mocujacych je do normalnego kola pojazdu.Prety osiowe lub rury moga równiez posiadac na kazdym koncu lozyska, do przymocowania pod¬ pórek lub za pomoca innych srodków do przy¬ twierdzenia przegubu, umozliwiajacego ich swo¬ bodne lub wymuszone obracanie sie.Zanurzenie kól plywakowych moze byc takie, ze jedna trzecia lub polowa kola znajduje sie powyzej linii zanurzenia wskutek czego ich obrót pod wplywem napedu powoduje poruszanie sie pojazdu, dzieki wspóldzialaniu pretów bieznych z woda, tak iz kolo dziala jako kolo lopatkowe.W stanie opróznionym kola moga miec stosun¬ kowo male wymiary i moga byc przewozone w zbiorniku na pojezdzie az do chwili uzycia.Przeznaczeniem zewnetrznej oslony tkanino¬ wej jest zapobiezenie uszkodzeniu cylindrycznej scianki opony, w przypadku, gdy pojazd natra¬ fia- na ostre przedmioty, które moglyby spowo¬ dowac przebicie lub przetarcie. Zewnetrzna Oslona jest wymienna.Innym przeznaczeniem zewnetrznej oslony jest to, ze gdy pojazd zaopatrzony w kola wedlug wynalazku porusza sie w sniegu lub lepkim blo¬ cie, to splaszczenie czesci powloki, która pracu¬ je jak opona pod obciazeniem, powoduja zbli¬ zenie dwóch sasiednich pretów bieznych, styka¬ jacych sie z gruntem, tak iz ta odleglosc miedzy nimi staje sie nieco mniejsza, niz odleglosc w czesci wydetej. Zgnieciony snieg w zetknieciu sie z wglebiona zewnetrzna oslona ma ksztalt nie¬ równy. Poniewaz przestrzen pomiedzy dwoma pretami bieznymi poza powierzchnia zetkniecia sie ze sniegiem ma normalnie gladka zewnetrz¬ na powierzchnie cylindryczna o wiekszej szero¬ kosci przeto snieg zostaje wypchniety.Aby umozliwic bardziej sprawne posuwanie sie pojazdu zaopatrzonego w takie kola moga byc zastosowane gietkie klapy dla wzmozenia dzialania lopatkowego. Kazda klapa jest zgieta w ksztalcie polowy scietego stozka: Jeden swo¬ bodny brzeg kazdego scietego pólstozka jest przymocowany za pomoca szeregu nitów do bo¬ ku kola plywakowego w poblizu obwodu zew¬ netrznej oslony lub weza zewnetrznej oslony.Drugi swobodny brzeg pólstozka moze byc zwe¬ zony ku dolowi, tak iz wystarcza jedna sruba lub nit do umocowania jej do srodkowej czesci zewnetrznej czolowej scianki powloki. Szerszy koniec pólstozka jest zwrócony w kierunku obro¬ tu, a wezszy koniec — w odwrotna strone.Gdy opona jest oprózniona gietkie lopatki po¬ zwalaja na zlozenie kola plywakowego. Ponie¬ waz lopatki znajduja sie poza zewnetrznym ob¬ wodem czyli bieznikiem kola, przeto nie utrud¬ niaja one jazdy po gruncie i nie sa uszkadzane przez kamienie lub inne przeszkody na drodze.Na rysunku fig. 1 przedstawia przekrój po¬ przeczny górnej polowy pneumatycznego kola do pojazdów wedlug wynalazku, fig. 2 — widok z boku czesci fig. 1 patrzac w kierunku strzalki, fig. 3 — przekrój kola w stanie zlozonym, fig. 4 — schematyczny widok boczny wodno-ziemnego pojazdu mechanicznego (amfibii), posiadajacego kola pomocnicze wedlug wynalazku, przy czym kola te sa zaopatrzone równiez w lopatki dla ulatwienia poruszania sie pojazdu przy plywa¬ niu, wreszcie fig. 5 — widok szczególu lopatki.Kolo przedstawione na rysunku, a w szcze¬ gólnosci na fig. 1, 2 i 3, posiada piaste rurowa lub os 1, zaopatrzona w kolnierz 2 przymocowa¬ ny na stale do jednego konca i wystajacy z nie¬ go na zewnatrz. Równiez i na drugim koncu piasty jest przewidziany kolnierz 3, przymoco¬ wany za pomoca srub 4 do pierscienia 5, przy¬ twierdzonego na stale do piasty i wystajacego do wnetrza tej piasty. Pomiedzy kolnierze 2 i 3 oraz pierscienie 6 i 7 sa wlozone i zacisniete we¬ wnetrzne brzegi 8 i 9 scianek bocznych napel¬ nionej powietrzem powloki 10, o której bedzie mowa nizej.Po napompowaniu, powloka 10 ma ksztalt cy¬ lindryczny, jak widac na fig. 1. Powloka jest wykonana z nieprzemakalnego i niesprezystego materialu, np. z tkaniny gumowanej, najlepiej scisle tkanej, a wewnetrzne brzegi 8 i 9 scianek bocznych sa wzmocnione przez to, ze te czesci sa utworzone z dwóch zlaczonych fald tkaniny gumowej, jak widac na rysunku, przy czym we¬ wnetrzne czesci obydwu fald 11, 12 sa zacisnie- 2 — Nr patentu 37180le odpowiednio pomiedzy kolnierzami 2 i 3 oraz pierscieniami 6 i 7, za pomoca srub 13, 14. Ob¬ wodowa scianka powloki jest wzmocniona po¬ przecznie za pomoca pretów metalowych 15, naj¬ lepiej ze stali, rozmieszczonych w regularnych odstepach na wewnetrznym obwodzie czesci cy¬ lindrycznej i zamocowanych w tym polozeniu za pomoca srub 16, które przytrzymuja równiez rozporki drewniane 17, przy czym w pewnej od¬ leglosci od Obwodu powloki jest umocowany na rozporkach ciagly pas 18 z tkaniny gumowej. Do pasków metalowych 20 sa przymocowane prety biezne 19 z gumy przy czym sruby 16 przecho¬ dza przez otwory w pretach 15, rozporkach 17, pasie 18, paskach 20 a ich lby sa wpuszczone i wtopione do gumowych pretów bieznikowych.Ze srodkowej czesci pomiedzy koncami kazde¬ go preta 15 wystaje do wewnatrz ucho 21, do którego sa przylaczone przegubowo zewnetrzne konce pary gietkich szprych lub ciegien, które zbiegaja sie od piasty do ucha. Kazda szprycha lub ciegno jest wykonane najiepiej ze stalowej linki 22, która moze byc wkrecona i przymoco¬ wana do trzpienia 23, który drugim rozwidlonym koncem, zaopatrzonym w otwór, jest zamocowa¬ ny przegubowo za pomoca czopa do ucha 21.Drugi koniec linki jest przymocowany do trzpie¬ nia 24, osadzonego przegubowo na jednym z wy-N stajacych do wewnatrz uch pierscienia 25, któ¬ ry obejmuje scisle piaste i jest zabezpieczony przed ruchem poosiowym za pomoca rozporek 26.Przewidziany jest równiez szereg gietkich cie¬ gien 27 z linki stalowej, które isa rozmieszczone na obwodzie kolai które lacza poprzecznie scian¬ ki powloki w polowie odleglosci pomiedzy pia¬ sta i obwodem powloki. Konce kazdego ciegna 27 sa przymocowane do trzonków 28 zaopatrzo¬ nych w kolnierze, zakonczone gwintowanymi czopami 29, które przechodza na zewnatrz po¬ wloki przez otwory w pierscieniach zamykaja¬ cych 30 z tkaniny gumowanej, otwór w przyle¬ glej sciance bocznej powloki i otwór w tarczy 31. Na koncowa czesc gwintowanego czopa jest nakrecona nakretka, tak iz pierscienie zamyka¬ jace i czesc scianki bocznej pomiedzy nimi sa zacisniete razem w sposób szczelny na powie¬ trze pomiedzy kolnierzem i tarcza 31.Do kazdego ucha 21 jest przymocowany pier- . scien 32 a przez wszystkie pierscienie przechodzi ciagly sznur sprezysty lub napietst sprezyna, przy czym podobny sznur sprezysty lub sprezyna ota¬ czaja linki 27 w zetknieciu sie z nimi. Te sznu¬ ry lub sprezyny sa napiete przy napelnionej opo¬ nie.Wewnatrz piasty znajduje sie zawór do napel¬ niania i opróznienia, który zawiera narzad ruro¬ wy 33, polaczony na swym zewnetrznym kon¬ cu z wewnetrzna przestrzenia pierscieniowa, za¬ warta pomiedzy opona i piasta, zewnetrzny zas 'koniec jest zamkniety pokrywka 34. W narza-r dzie rurowym jest umieszczona tulejka gumo¬ wa, stanowiaca narzad zaworowy, który jest przylepiony np. klejem na polowie swego obwo¬ du do narzadu 33 na stronie przeciwleglej narza¬ dowi rurowemu 35, do którego przykrecony jest kolpak 36. Cylindryczna czesc powloki i pas 18 sa najlepiej uprzednio zgiete lub zlozone po¬ przecznie podczas wyrobu, jak zaznaczono w miejscach 39 i 40, aby ulatwic zapadanie sie tej czesci i tasmy w sposób, o którym bedzie mowa nizej.Jak widac na fig. 1 kazde kolo w przypadku lekkiego pojazdu z napedem na wszystkie czte¬ ry kola, moze byc przymocowane do tulei ped- niowej 46, przymocowanej do jednego z kól jezdnych pojazdu, i jak widac na rysunku, kola napompowane w sposób opisany wyzej maja wieksza srednice niz kola jezdne. Wymiary kól pneumatycznych, odpowiednie dla omówionego zastosowania wynalazku, sa nastepujace: sred¬ nica okolo 124 cm, szerokosc — okolo 46 cm, przy czym stwierdzono, ze daja one wystarcza¬ jaca zdolnosc plywania pojazdu zanurzonego w wodzie. Poprzeczne gumowe prety bieznika dzialaja jako lopatki przy napedzie pojazdu plywajacego, ale pozadane jest zastosowanie dodatkowych lopatek dla zwiekszenia predko¬ sci pojazdu, w sposób omówiony ponizej. Dodat¬ kowe lopatki stanowia nakladki 41 z gietkiej tkaniny gumowej. Nakladki przed przymocowa¬ niem do kola maja ksztalt przedstawiony linia ciagla na fig. 5. Krawedz czolowa 43 i koncowa 44 zbiegaja sie w jednym koncu w wewnetrzna pólkolista krawedz, wspólsrodkowa z otworem 45. Szereg otworów 42 i otwór 45 sluza do przy¬ mocowania nakladek do kola. Szereg otworów 42 jest uzyty do przymocowania zewnetrznej czesci kazdej nakladki do pasa 18 ponizej niego i pomiedzy przyleglymi bieznikami za pomoca nitów, otwór 45 pozwala zamocowac wewnetrz¬ na czesc nakladki za pomoca czopa pomiedzy ze¬ wnetrznym pierscieniem zamykajacym 30 i bocz¬ na scianka powloki. Po zamocowaniu kazda na¬ kladka z tkaniny gumowej przyjmuje 'ksztalt * uwidoczniony linia kreskowana na fig. 5.W przypadku uzycia pojazdu na drogach miekkich lub zasniezonych, szeroki bieznik za¬ pobiega zapadaniu sie pojazdu, a poprzeczne prety bieznika nie pozwalaja na poslizg fcola.Pas 18 chroni przed uszkodzeniem cylindrycznej scianki powloki podczas ruchu pojazdu na grun¬ cie ciezkim, pokrytym kamieniami lub innymi Nr patentu 37180 — 3 —przedmiotami, które moglyby spowodowac zni¬ szczenie lub przebicie powloki w razie zetknie¬ cia sie z nimi. Zuzyty pas moze byc zdjety i wy¬ mieniony na nowy. Innym przeznaczeniem pa¬ sa 18 jest to, ze podczas jazdy po miekkim lub zasniezonym gruncie czesc bieznika zostaje spla¬ szczona przy zetknieciu sie z gruntem, przy czym nastepuje zmniejszenie odleglosci pomiedzy sa¬ siednimi pretami bieznika w porównaniu z nor¬ malna odlegloscia, gdy kola nie stykaja sie z ziemia. Czesc zewnetrznego pasa pomiedzy dwoma pretami zostaje bowiem wgnieciona do cylindrycznej czesci powloki na skutek nabicia sniegu lub blota do kanalu, utworzonego pomie¬ dzy dwoma pretami. Gdy te prety i czesc pasa 18 pomiedzy nimi przestaja stykac sie z grun¬ tem, to (powracaja do polozenia norma1nego i strzasaja snieg lub bloto.Gietkie ciegna poprzeczne nie pozwalaja na niepotrzebne wypecznienie scianek bocznych po¬ wloki gdy kolo jest pod obciazeniem; ciegna sa lekko naprezone gdy powloka jest w stanie na¬ pompowanym ale, co jest latwo zrozumiale, gdy kolo jest w zetknieciu sie z ziemia i pod obcia¬ zeniem, to te ciegna poprzeczne, znajdujace sie bezposrednio powyzej czesci kola, stykajacej sie z ziemia, doznaja zwiekszonego naprezenia na skutek splaszczenia kola.W przypadku zastosowania dwóch szeregów gietkich szprych zbieznych zapobiegaja one nad¬ miernemu bocznemu odksztalceniu powloki, na skutek bocznego parcia i ciagnienia, natomiast szprychy poprzeczne nie pozwalaja na nadmier-. ne splaszczenie dolnej czesci powloki gdy kolo jest pod obciazeniem.W ten sposób w przypadku szprych zbieznych ugiecie, wywolane ruchem bieznika poprzecznie w jednym lub drugim kierunku, powoduje zwiekszenie naprezenia gietkich szprych jedne¬ go szeregu, tak iz gdy boczne ciagnienie ustaje, to takie odchylenie ustepuje samorzutnie.W przypadku szprych poprzecznych takie nad¬ mierne splaszczenie jest powstrzymywane przez zwiekszone naprezenie obu szeregów gietkich szprych zwlaszcza w tej czesci powloki, która nie styka sie z gruntem.Gdy powloka jest oprózniona, to sznury spre¬ zyste sciagaja ja do postaci przedstawionej sche¬ matycznie na fig. 3, przy czym skurczenie mo¬ ze byc takie, ze srednica powloki staje sie mniejsza niz srednica kola, do którego jest przy¬ mocowana, tak iz pojazd znowu moze toczyc" sie po drodze na normalnych kolach. PL