Wynalazek dotyczy hydraulicznego urzadzenia kopiujacego do obrabiarek, zwlaszcza do tokarek, w którym narzad dotykajacy modelu lub wzor¬ nika tj. narzad dotykowy rozrzadza przeplywem cieczy w cylindrze hydraulicznym w celu prze¬ stawiania polozenia narzedzia.Wada dotychczas znanych hydraulicznych urzadzen kopiujacych jest ich zbyt skompliko¬ wana budowa, obnizajaca dokladnosc pracy urza¬ dzenia oraz trudnosc nastawiania polozenia na¬ rzadu dotykowego w stosunku do narzedzia.Wymogowi nastawienia wzajemnego polozenia narzadu dotykowego wzgledem narzedzia szcze¬ gólnie trudno zadoscuczynic w przypadku, gdy kopiowanie odbywa sie z modelu, tzn. wedlug pierwowzoru wyrabianego przedmiotu, co z go¬ spodarczego punktu widzenia niezbedne jest przy malych rozmiarach zamierzonej produkcji, gdyz koszt wykonania takiego wzornika do ko¬ piowania bylby w takim przypadku nieoplacalny.Aby model o duzych wymiarach nie przeszka¬ dzal w obsludze maszyny, zachodzi koniecznosc umieszczania go w tylnej stronie maszyny. Ko¬ niecznosc stosowania w takim przypadku na¬ stawnego polaczenia narzadu dotykowego z na¬ rzedziem tnac3'm doprowadzila w dotychczas znanych urzadzeniach do daleko idacych kom¬ plikacji konstrukcyjnych, powodujacych prze¬ szkody w zakladaniu obrabianego przedmiotu oraz w toku pracy.Urzadzenie wedlug wynalazku usuwa powyz¬ sze niedogodnosci, przy czym urzadzenie to jestproste pod wzgledem konstrukcji i montazu, wskutek czego osiaga sie duza dokladnosc pracy.Daje ono moznosc uskuteczniania nastawnego polaczenia narzadu dotykowego z narzedziem tnacym pod osia obrotu, wskutek czego zakla¬ danie obrabianego przedmiotu i przebieg pracy odbywaja sie bez przeszkód, a ponadto umozli¬ wione jest wygodne nastawianie potrzebnych srednic i dlugosci od przedniej strony maszyny.Nastepnie umozliwione jest stopniowe wytacza¬ nie profilu w kilku warstwach w przypadku skomplikowanego modelu. Wymiary urzadzenia ograniczaja tylko nieznacznie wysokosc obróbki tak, ze urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie równiez do mniejszych tokarek.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykona¬ nia przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia rzut poziomy tokarki, zaopatrzonej w urzadzenie kopiujace wedlug wynalazku, przy czym narzad dotykowy uwidoczniono w prze¬ kroju, a fig. 2 — czesciowy przekrój wzdluz linii A — B na fig. 1.Podczas pracy przedmiot obrabiany (1) jest zamocowany w uchwycie roboczego wrzeciona maszyny i opiera sie o kiel konika 3. Na lozu 4 tokarki sa osadzone przesuwnie sanki podluz¬ ne 5, poruszajace sie pod dzialaniem mechani¬ zmu posuwowego w kierunku osi wrzeciona ro¬ boczego. Na prowadnicy sanek 5 poruszaja sie prostopadle do osi wrzeciona roboczego za po¬ moca nie przedstawionej na rysunku sruby posuwowej i nakretki sanki poprzeczne 6, uru¬ chomiane przez obrót kólka recznego 7. Z po¬ przecznymi sankami 6 jest sztywno polaczony cylinder hydrauliczny 8, w którym przesuwa sie tlok 9, polaczony za pomoca drazka tloko¬ wego 10 z sankami nozowymi 11, do których jest przymocowany uchwyt narzedzia tnacego 12.Sanki 11 przesuwaja sie w prowadnicy 13, umie¬ szczonej na sankach poprzecznych 6. Prowadnica 13 jest nachylona wzgledem osi maszyny, wsku¬ tek czego staje sie mozliwe obrabianie stromych i pionowych plaszczyzn obrabianego przedmiotu przy stalym posuwie wzdluznym. Plyta laczaca 14 jest przymocowana do sanek nozowych 11 i slizga sie po powierzchni sanek poprzecznych 6.Na plycie laczacej 14 miesci sie suport krzyzowy, skladajacy sie z sanek podluznych 15 i sanek po¬ przecznych 16, przy czym na tych ostatnich san¬ kach jest przymocowany narzad sterujacy 17 z narzadem dotykowym 18. Wzornik 19 o ksztal¬ cie, odpowiadajacym ksztaltowi obrabianego przedmiotu, jest zamocowany na nie przedstawio¬ nym na rysunku wsporniku, przymocowanym do loza 4 tokarki.Pompa 21, napedzana silnikiem elektrycznym 22, dostarcza olej ze zbiornika 20 przez przewód 23 do otworu 24 w narzadzie sterujacym 17, a przez przewód 23' i otwór 25 — do hydraulicz¬ nego cylindra S i to po stronie drazka tlokowe¬ go JO. Do utrzymywania w przewodach stalego cisnienia sluzy zawór bezpieczenstwa 26, przy¬ laczony do przewodu 23. Olej doprowadza sie przez otwór 24 do komory 27 pod pierscieniem sterujacym suwaka 29. Grubosc pierscienia 23 jest taka sama, jak wysokosc rowka 30, miesz¬ czacego sie w korpusie narzadu sterujacego 17.Rowek 30 laczy sie poprzez przewód 32 z komo¬ ra 33 (fig. 2) cylindra hydraulicznego 8, a ko¬ mora 34 narzadu sterujacego 17 jest polaczona za posrednictwem rury spustowej 35 ze zbior¬ nikiem 20. Suwak 29 jest dociskany za pomoca sprezyny 36 do narzadu dotykowego 18 za po¬ srednictwem kuli 31, mieszczacej sie w wycie¬ ciach stozkowych, wykonanych w powierzchniach czolowych wspomnianych czesci.Narzad dotykowy 18 jest przesuwnie osadzo¬ ny w tulejce 37, osadzonej swa zewnetrzna po¬ wierzchnia kulista w analogicznej wewnetrznej powierzchni kulistej, wykonanej w korpusie na¬ rzadu sterujacego 17. Narzad dotykowy 18 jest zaopatrzony w trzpien 38, poruszajacy sie w row¬ ku 39 korpusu narzadu sterujacego 17 tak, ze moze sie skrecac jedynie w plaszczyznie pozio¬ mej. Polozenie suwaka 29 reguluje sie za pomoca dzwigni recznej 40, umieszczonej na sankach no¬ zowych 11. Dzwignia ta napina lub zwalnia linke druciana 41, prowadzona wzdluz plyty laczacej 14 po krazku 42 i przymocowana swym drugim koncem do trzpienia 38. Dokladne polozenie osio¬ we narzadu dotykowego 18 a tym samym i su¬ waka 29 nastawia sie za pomoca sruby 43, wkre¬ conej do korpusu narzadu sterujacego 17 i od¬ dzialywujacej swoja glówka na wystep narzadu dotykowego 18. Narzad ten jest zaopatrzony w wymienny kciuk 18', o ksztalcie, odpowiadaja¬ cym ksztaltowi uzytego narzedzia tnacego. Na¬ rzad dotykowy 18, osadzony na suporcie krzyzo¬ wym, moze byc przesuwany osiowo i promienio¬ wo wzgledem narzedzia tnacego za pomoca me¬ chanizmów przestawiajacych, umieszczonych po stronie obslugi maszyny i oddzialywujacych na sanki podluzne 15 i sanki poprzeczne 16. Me¬ chanizm do podluznego przestawiania sanek 15 sklada sie z sruby sterujacej 44, sluzacej do obra¬ cania glówki 45, przy czym powierzchnia czolo¬ wa sruby 44 oddzialywa na jedno ramie dwu- ramiennej dzwigni 46, obracajacej sie dokola sworznia 47. Drugie ramie dzwigni 46 dziala na powierzchnie czolowa drazka 49, przesuwnie osa- — 2 —dzonego w wydrazeniu plyty laczacej 14 i prze¬ suwajacego sie podczas obracania sruby steru¬ jacej 44. W celu zmiany kierunku ruchu posuw drazka 49 w zaokraglonej czesci rowka zostaje przeniesiony za posrednictwem szeregu kulek 50 na drazek 51 a z tego drazka na sanki podluzne 15 suportu krzyzowego za posrednictwem dwu- ramiennej dzwigni 52, obracajacej sie dokola sworznia 53. Sprezyna 54, umieszczona pomiedzy plyta laczaca 14 a sankami podluznymi '15 su¬ portu krzyzowego, dociska te sanki stale do dzwigni dwuramiennej 52.Mechanizm do poprzecznego przestawiania sa¬ nek 16 suportu krzyzowego sklada sie analogicz¬ nie ze sruby sterujacej 55, obracajacej glówke 56 (fig. 1 i 2), przy czym powierzchnia czolowa tej sruby dziala na jedno ramie dwuramiennej dzwigni 57, obracajacej sie dokola sworznia 58.Ruch dzwigni 57 jest przenoszony za posredni¬ ctwem drazka 59 i szeregu kulek 60 na drazek 61, przy czym drazek Ql naciska na sanki po¬ przeczne 16 pionowo do kierunku przesuwu sa¬ nek podluznych 15. Sprezyna 62, umieszczona miedzy sankami podluznymi 15 a sankami po¬ przecznymi 16, dociska sanki poprzeczne 16 stale do drazka 61.Zaleta zaopatrzonego w sprezyny mechanizmu, przestawiajacego sanki podluzne i poprzeczne polega na tym, ze luz calego mechanizmu zostaje ustalony za pomoca sprezyn tak, ze przesuwanie obydwóch sanek odbywa sie z cala dokladnoscia, a wielkosc toru przesuwu sanek odpowiada war¬ tosciom skali, nastawianym na glówkach srub sterujacych. Glówka 45 sruby sterujacej 44 jest zaopatrzona w skale, odpowiadajaca wielkosci toru posuwu sanek podluznych 15, przy czym nieruchoma wskazówka 64 wskazuje wielkosc toru posuwu sanek podluznych 15. Glówka 53 sruby sterujacej 55 jest analogicznie zaopatrzona w skale, podajaca wielkosc posuwu sanek po¬ przecznych 16, przy czym wskazówka 65 wskazu¬ je wielkosc toru posuwu tych sanek.Na sankach poprzecznych 6 jest umocowana oslona 66, zabezpieczajaca ruchoma plyte lacza¬ ca 14 wraz z mechanizmem przestawiajacym oraz suport krzyzowy wraz z narzadami steruja¬ cymi od wiórów.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w naste¬ pujacy sposób: Olej przeplywa z pompy 21 przez przewód 23' i dziala ciagle na przednia powierzchnie tloka 9 po stronie drazka tlokowego. Pod dzialaniem tej sily narzedzie zostaje odsuniete od przedmiotu toczonego. Pompa 21 doprowadza olej równiez przez przewód 23 do komory 27 pod pierscieniem 28 suwatea 2$. Polozenie wyjsciowe suwa¬ ka 29 jest tak nastawione, ze pierscien 28 od¬ slania waskie przejscie dla oleju z komory 27 do rowka 30, skad olej przeplywa dalej przez prze¬ wód 32 do cylindra hydraulicznego 8 i dziala na tylna czynna powierzchnie tloka 9. Poniewaz tylna powierzchnia tloka 9 jest wieksza od po¬ wierzchni przedniej, zostaje spowodowany ruch tloka 9, a tym samym sanek nozowych U z na¬ rzedziem tnacym 12 jak równiez plyty laczacej 14 z suportem krzyzowym, unoszacym narzad dotykowy 18, w kierunku strzalki Ruch ten trwa tak dlugo, az kciuk 18' zetknie sie z wzornikiem 19, wskutek czego nastepuje nieznaczne przesu¬ niecie do tylu suwaka 29 wzgledem narzadu ste¬ rujacego 17 w takie polozenie, w którym pier¬ scien 28 zamyka rowek 30 i przerywa tym sa¬ mym doplyw oleju na tylna strone tloka 9, co znowuz powoduje przerwanie ruchu tloka 9 a tym samym sanek 11 z narzedziem tnacym 12 oraz plyty laczacej 14 z suportem krzyzowym, podtrzymujacym narzad dotykowy 18. Podczas przesuwania sie sanek podluznych 5 za pomoca mechanicznego posuwu w lewo, kciuk 18' narza¬ du dotykowego 18 podaza za ksztaltem wzornika 19, przy czym narzedzie tnace 12 porusza sie w ten sam sposób i obrabia obracajacy sie przed¬ miot 1. Jezeli powierzchnia wzornika 19 wyka¬ zuje strome nachylenie lub pionowa plaszczyzne, czolowa, wówczas przy zetknieciu sie kciuka 18' z ta plaszczyzna narzad dotykowy 18 skreca sie dokola srodka powierzchni kulistej tulejki 37, podczas gdy drugi koniec narzadu dotykowego, zaopatrzony w wydrazenie stozkowe, powoduje pod dzialaniem sprezyny 36 osiowe przesuniecie suwaka 29, co znowuz powoduje otwarcie #rogi dla przeplywu oleju tlocznego z tylnej strony cylindra hydraulicznego 8 przez komore 34 i rure spustowa 35 do zbiornika 20. Pod wplywem na¬ cisku na przednia powierzchnie tloka, tlok -9 a tym samym i sanki nozowe 11 (fig. 2) wraz z narzedziem tnacym 12 oraz plyta laczaca li z suportem krzyzowym, podtrzymujacym narzad dotykowy, przesuwa sie w kierunku strzalki, a kciuk 18' podaza za pionowa powierzchnia wzornika 19. Ruch ten trwa tak dlugo, az zosta¬ nie przerwany styk kciuka 18' z pionowa plasz¬ czyzna wzornika 19. Narzedzie tnace 12 obrabia tak przedmiot I, ze obrobiona plaszczyzna tego przedmiotu odpowiada wlasciwej plaszczyznie wzornika.Skosne ustawienie sanek nozowych 11 na san¬ kach poprzecznych 16 umozliwia kopiowanie pio¬ nowych plaszczyzn czolowych przy stalym prze¬ suwie podluznym, gdyz skladowa skosnego ru- _ 3 —chu sanek nozowych w kierunku przesuwu po¬ dluznego ma kierunek przeciwny, na skutek tego zostaje wyeliminowany ciagly przesuw podluzny.Odsuniecie narzedzia tnacego 12 od przedmiotu obrabianego uskutecznia sie za pomoca dzwigni recznej 40. Przez wychylenie dzwigni 40 suwak 29 zostaje docisniety za pomoca linki drucianej 41 wbrew dzialaniu sprezyny 36, rowek 30 zo¬ staje polaczony z rura spustowa 35, a olej dzia^ lajacy na tylna strone tloka, splywa do tej rury.Po zluznieniu linki drucianej 41 suwak 29 pod dzialaniem sprezyny 36 powraca do polozenia pierwotnego, co powoduje ruch narzedzia tna¬ cego 12 w kierunku przeciwnym.W przypadku, gdy profil wzornika jest zbyt gleboki a obróbce podlega przedmiot wykonany z pelnego materialu, mozna obrabiac przedmiot w kilku warstwach.Do nastawiania glebokosci toczenia stosuje sie uruchomiana kólkiem recznym 7 srube sanek po¬ przecznych 6, przy czym sanki te, unoszace cy¬ linder hydrauliczny 8 nastawia sie na poszcze¬ gólne glebokosci toczenia 4ak, ze pokrywa cylin¬ dra sluzy jako zderzak dla tloka 9, tak, ze na¬ rzad dotykowy nie zbliza sie do wzornika, a prze¬ suw do przodu tloka 9 zostaje zatrzymany przez pokrywe cylindra. Przy wymianie lub zuzyciu narzedzia drugiego lub przy przejsciu z grubszej obróbki do precyzyjnej, dla dokladnych wymia¬ rów przedmiotu obrabianego trzeba dokladnie nastawic odleglosc ostrza narzedzia tnacego 12 ód kciuka 18' narzadu dotykowego.W przypadku gdy wytwarza sie przedmiot o dokladnych wymiarach, uskutecznia sie po ob¬ róbce z grubsza pomiar jednej srednicy obrabia¬ nego przedmiotu i w celu uzyskania dokladnego wymiaru nastawia sie potrzebna róznice na skali - glówki sruby sterujacej 44 naprzeciwko wska¬ zówki nieruchomej 64. W ten sam sposób kory¬ guje sie równiez dlugosc obrabianego przed¬ miotu.Dzieki zastosowaniu lozyska kulkowego dla tu¬ lejki 37 narzadu dotykowego 18 uzyskuje sie moznosc osiagania osiowego przesuniecia suwa¬ ka 29 równiez przy stromym ksztalcie powierz¬ chni wzornika, gdyz boczny nacisk tegoz na kciuk 18' powoduje wychylenie narzadu dotyko¬ wego 18, co znowuz za posrednictwem sprezyny 36 powoduje przesuniecie suwaka 29. • PL