PL36680B1 - - Google Patents

Description

Wynalazek dotyczy sposobu nadawania sygna¬ lów bezposrednio za pomoca fal radiowych albo swietlnych przy zastosowaniu modulacji szyfro¬ wych impulsów grupowych oraz nadajników i odbiorników, sluzacych do tego celu. W szcze¬ gólnosci wynalazek dotyczy nadawiamia sygnalów, których amplituda i czestotliwosc zmieniaja sie dowolnie w pewnych granicach, jak na przyklad mowa, muzyka albo sygnaly telewizyjne, w odróznieniu od sygnalów, których amplituda i czestotliwosc nie moze zmieniac sie dowolnie, jak na przyklad sygnaly Morsa, jakkolwiek i te sygnaly mozna nadawac sposobem wedlug wy¬ nalazku.Azeby przy nadawaniu za pomoca modulacji impulsów osiagnac szczególnie korzystny stosu¬ nek mocy sygnalów do zaklócen proponowano juz stosowac modulacje impulsów szyfrowych przy uzyciu szyfru, skladajacego sie z impulsów grupowych.Cecha znamienna tego sposobu nadawania sygnalów, zwanego w dalszym ciagu opisu modu¬ lacja szyfrowych impulsów grupowych, jest rów¬ noczesne z&stosowalmie caaisowegia i amplitudo¬ wego rózniczkowania w polaczeniu z szyfrem impulsów grupowych.Okreslenie „rózniczkowanie czasowe" oznacza, ze jedynie te impulsy sa nadawane, które zbie¬ gaja sie z impulsami innego szeregu równo¬ odleglych w czasie impulsów. Dozwala to na zasadnicze unikniecie bledów nadawania, po¬ wstajacych w odbiorniku ze wzgledu na czasowe przesuniecie sygnalu przez zastosowanie odna- wiaczy impulsów, które moga byc poprzedzone przez urzadzenia progowe i urzadzenia ograni¬ czajace amplitude. Jest to bardzo korzystnew szczególnosci przy nadawaniu sygnalów za po¬ moca kilku przekaznikowych nadajników i jest mozliwe do osiagniecia za pomoca innych rodza¬ jów modulacji impulsów, na przyklad modulacji fazy albo czestotliwosci impulsów.Podczas gdy inne zmane sposoby modulacji dozwalaja na nadawanie dowolnej chwilowej wartosci sygnalów, lezacej pomiedzy okreslonymi granicami, to przez zastosowanie szyfru impul¬ sów grupowych oraz rózniczkowainie amplitudy mozna nadawac jedynie ograniczona ilosc ampli¬ tud, na .przyklad 32 albo 128, zaleznie od tego czy stosuje sie szyfr piecio czy siedmiojednost- kowy.W tym przypadku nadawany sygnal punktuje sie (tj. ustala chwilowa wartosc) w równych odstepach czasu zamiast jednak nadawac te chwilowa wartosc sygnalu, wystepujaca w tych równych odstepach czasu badania, nadaje sie w pewien szczególny sposób taka amplitude, która jest najbardziej zblizona do jednej z 32 albo 128 mozliwych do nadawania amplitud, gdyz wielkosc amplitudy, która nalezy nadac, zostaje przeksztalcona na szyfr, skladajacy sie z impul¬ sów grupowych w modulatorze szyfrowych impuOisów grupowych. Przy zastosowaniu piecio- jednostkowego szyfru uzyskuje sie pewien uklad szyfrowych impulsów grupowych, zawierajacy nie wiecej niz piec identycznych i równomiernie od siebie oddalonych impulsów, znamiennych dla danej wielkosci amplitudy, przy czym amplituda, a tym samym w wielkim przyblizeniu i chwi¬ lowa wartosc sygnalu jest Ustalona (scharakte¬ ryzowana) w ten sposób, ze w kazdej grupie szyfrowej wystepuja wszystMe impulsy albo tez brak jednego albo wiecej impulsów. Nadawane grupy impulsów maja równy odotep od siebie i posiadaja czestotliwosc wystepowania (czestotli¬ wosc okresu), bedaca mniej wiecej dwufcrottnde wieksza od najwiekszej czestotliwosci nadawane¬ go sygnalu- Nalezy zauwazyc, ze najmniejsza iloscia jedno¬ stek przy modulacji gru*owych impulsów szy¬ frowych sa dwie jednostki (grupy, skladajace sie z niS wiecej niz dwóch impulsów szyfrowych), za pdmoca których mozna ustalic i przekazac cztery rózne wielkosci amplitudy.Przy nadawniu szyfrem impulsowym z zasto¬ sowaniem modulatora szyfrowych impulsów gru¬ powych, nadchodzace szyfrowe impulsy grupowe musza byc odszyfrowane przez . zastosowanie demodulatora szyfrowych impulsów grupo¬ wych. Napiecie wyjsciowe demodulatora szyfrowych grup impulsowych jest pun¬ ktowane w rytmie czestotliwosci okresu, tak ze chwilowe wielkosci sygnalu, wystepujace na demodulatorze przy kazdorazowym odbiorze szy¬ frowej grupy impulsowej, sa doprowadzane ko¬ lejno do urzadzenia, odtwarzajacego nadany sygnal.Poniewaz przy modulacji szyfrowych impulsów grupowych stosuje sie tylko ograniczona ilosc wartosci amplitudy, nie mozna nadac dokladnie chwilowej wielkosci sygnalu, lecz jedynie zbli¬ zona, co powoduje pewien „szum szyfrowy" albo „szum rózniczkowania", które jednak przy zasto¬ sowaniu szyfru pieciojednostkowego i odpowied¬ nio dobranej c^esitotliwiosci okresów sa znosne, przy zastosowaniu zas szyfru siedmdojednostko- wego sa tak male, ze sposób ten staje sie odpo¬ wiedni dla celów telefomcznyicli. Im wieksza jest jednak ilosc jednostek szyfru, tym wieksza jest liczba rozmaitych technicznych trudnosci, wystepujacych w urzadzeniach szyfrujacych i rozazyfrowujacych.Przy modulacji szyfrowych impulsów grupo¬ wych czestotliwosc wystepowania okresu grup impulsowych musi przekraczac najwieksza cze¬ stotliwosc przekazywanego sygnalu. Dostateczna dla celów telefonicznych jakosc odtwarzania uzyskuje sie wtedy, gdy czestotliwosc okresów jest okolo dwa i pól razy wieksza od najwiek¬ szej czestotliwosci nadawanego sygnalu. Przy pewnym znanym ukladzie, czestotliwosc po¬ wtarzania wynosi 8000 cykli dla najwiekszej czestotliwosci sygnalów 3400 cykli.Przy nadawaniu telewizyjnym, przy którym na¬ lezy nadawac sygnaly o znacznie wiekszym za¬ kresie czestotliwosci (na przyklad lezacym po¬ miedzy 15 a 5.106 cykli) wystarczy na ogól nieco, mniejszy stosunek czestotliwosci powtarzania dla najwiekszej czestotliwosci sygnalów.Opisany sposób modulacji szyfrowych impul¬ sów grupowych nadaje sie do uzytku w tzw. wielokrotnych ukladach dzielacych czas, przy których nadaje sie wielkosci, znamionujace rózne sygnaly porozumiewawcze, kolejno i okresowo.Przy zastosowaniu modulacji szyfrowych im¬ pulsów grupowych, jak wyzej opisano, wymaga¬ ne jest dokladne zsynchronizowanie aparatury nadawczej z odbiorcza. Synchronizacje te mozna dokonac róznymi znanymi sposobami, przy czyim odpowiednio do zastosowanej aparatury moztna obrac sposób najbardziej nadajacy sie do tego celu. Impulsy synchronizujace moga byc na przy¬ klad nadawane oddzielnymi torami synchroniza¬ cyjnymi. Znane jest równiez, ze do celów syn*- chronizacyjnych wyodrebnia sie pewien impuls szyfrowej grupy impulsowej (na przyklad pier¬ wszy albo ostatni impuls) przy czym wyróznia sie go, jako impuls synchronizujacy przez to, ie na zmiane nadaje sie gp lub opuszcza w koiej- - 2 —nych grupach impulsów. Przy wielokrotnych ukladach wielokrotnego podzialu czasu wystar¬ cza nadac impuls synchronizacyjny przez jeden z torów nadawczych. W dalszym ciagu opisu nie poswieca sie zagadnieniu synchronizacji uwagi, gdyz wynaHazek nie dotyczy jej bezposrednio- Celem niniejszego wynalazku jest wprowadze¬ nie ulepszen oraz uproszczen opisanego ukladu jako tez skonstruowanie nadajników 1 odbiorni¬ ków do przekazywania sygnalów przy zastoso¬ waniu modulacji szyfrowych gruip impulsów.Zgodnie z wynalazkiem, w nadajniku do na¬ dawania sygnalów przez modulacje grupowych"" Impulsów szyfrowych, w którym nadawany syg¬ nal steruje modulatorem szyfrowych impulsów grupowych istnieje urzadzenie w modulatorze powodujace ujemne sprzezenie zwrotne, zawie¬ rajace szeregowo polaczone z soba demodulator szyfrowych grup impulsowych i obwód, calku¬ jacy czestotliwosc sygnalu. Nadawany sygnal oraz zblizony sygnal, pobrany z obwodu ujem¬ nego (sprzezenia zwrotnego, sa doprowadzane do' urzadzenia rózniczkujacego, którego wyjsciowe napiecie róznicowe steruje modulatorem szyfro¬ wych grup impulsowych.Okreslenie „obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu" oznacza w dalszym ciagu opisu obwód, który w obrebie znacznej czesci albo tez calko¬ witego zakresu czestotliwosci nadawanych syg¬ nalów dostarcza napiecie wyjsciowe, proporcjo¬ nalne do calki czasowej napiecia wejsciowego.Obwód taki w swej najprostszej postaci zawiera szeregowy opornik i równolegle przylaczony don kondensator takiej wielkosci, ze stala czasowa odpowiada w przyblizeniu albo tez przekracza jeden okres srodkowej a najlepiej nizszej cze¬ stotliwosci sygnalów. Powoduje to, ze napiecie wyjsciowe zmniejsza sie przy zachowaniu sta¬ lego napiecia wejsciowego poczawszy od srodko¬ wej albo nizszej czestotliwosci wtedy, gdy cze¬ stotliwosc sygnalów wzrasta. Zachowanie takie jest prtzeeiwtae do wlasciwosci filtru dolno-prze- pustowego, który przepuszcza mniej wiecej rów¬ nomiernie wszystkie czestotliwosci sygnalów.Tego rodzaju obwody, calkujace czestotliwosc sygnalów, jako takie, sa juz znane, a stosuje sóa je na przyklad w odbiornikach przeznaczonych do odbioru drgan o modulowanej czestotliwosci z uwypukleniem czestoliwosci sygnalowych, przekraczajacych na przyklad 1200 H 1300 cykli.Odbiorniki, jakie stosuje sie przy sposobie przekazywania albo w polaczeniu z nadajnikami wedlug wynalazku do odbioru przekazywanych .sygnalów, róznia sie od znanych odbiorników dla modulacji szyfrowanych impulsów grupowych tym, ze posiadaja obwód calkujacy czestotliwosc sygnalów, wstawiony w odbiornik zgodnie z wy- natozkJtem pomiedzy *dsmo impulsów grupowych i urzadzenie odtwarzajace; Niespodzianka bylo odkrycie, ze w przeciw¬ stawieniu do znanych sposobów modulacji szy¬ frowych impulsów grupowych, wynalazek do¬ zwala na znaczne zmniejszenie ilosci jednostek szyfru impulsów grupowych przy równoczesnym zwiekszeniu czestotliwosci okresów bez pogor¬ szenia jakosci odbioru i bez potrzeby poszerzenia pasma czestotliwosci, wymaganego do nada¬ wania, co znacznie upraszcza1 budowe urzadzenia do szyfrowania i odszyfrowania. Czestotliwosc okresów powinna najlepiej byc czterokrotnie wieksza od najwiekszej czestotliwosci nadawa¬ nego sygnalu. Poza tym uzyskuje sie, jezeli chodzi o uzyta aparature, dodatkowe korzysci; które zostana w dalszym ciagu opisu wyjasnione; Zastosowanie wynalazku wymaga wprowadze¬ nia powaznych zmian w sposobie nadawania sygnalów. Podczas gdy przy zwyczajnej technice modulacji impulsów chwilowa wartosc nadawa- nego sygnalu jest kazdorazowo przetwarzana na znamienne dla tej wartosci przesuniecie czesto¬ tliwosci albo odchylke' fazy lub pewien szcze¬ gólny szyfr impulsów grupowych, to przy nowym sposobie nadaje sie grupy szyfrowych impulsów, rozpoczynajace sie1 w równych odstepach czasu i które, przynajmniej w praytddzeniu* sa w zhacz- • nej czesci nadawanego zakresu czestotliwosci niezalezne od chwilowej wartosci nadawanego sygnalu i które zasadniczo znamionuja w kazdej chwili nadaiwania jedynie róznice pomiedzy za¬ chodzaca chwilowa wartoscia 'nadawanego syg¬ nalu, a sygnalem zblizonym, pobranym z obwodu ujemnego sprzezenia i odpowiadajacym chwilo¬ wej wartosci nadawanego sygnalu podczas po¬ przedzajacej chwili nadawania.Wspomniane napiecie róznicowe jest nadawane z reguly przez urzadzenie nadajace tylko w przy-* blizeniu, albowiem nadaje sie tylko amplitude, najbardziej zblizona do mozliwych wielkosci amplitud w ilosci 8 albo 16, zaleznie od tego czy sie stosuje szyfr trój «-^ albo czterojednostkowy i to w taki sposób, jak w przypadku chwilowej wartosci sygnalu przy znanej szyfrowej modu¬ lacji impulsów grupowych.W celu lepszego zrozumienia wynalazku i lat¬ wiejszego wprowadzenia go w czyn, jest on po¬ nizej szczególowo opisany oraz uwidoczniony na rysunku.Eijg. 1—rysunku przedstawia schemat blokowy nadajnika wedlug wynalazku do modulacji gru¬ powych impulsów o szyfrze cztero-jednostko- wym, fig. 2 — kilka przykladów grup impulso¬ wych, nadawanych przez nadlajnik z fig. 1, oraz wykres, przedstawiajacy przebieg: napiecia, wy¬ tworzonego przez wyzej wspomniane grupy _ 3 _Impulsowe w odpowiednio <|p tego przystosowa¬ nym obwodzie do demodulacji impulsów grupo¬ wych, fig. 3 — uproszczony uklad polaczen demodulatora impulsów grupowych, jaki najle¬ piej stosuje sie w odbiorniku z fig. 1, fig. 4 — schemat szczególowy nadajnika, przedstawionego na fig. 1 w schemacie blokowym, fig. 5a i 5b przedstawiaja wykresy, objasniajace dzialanie nadajnika jako tez przedstawiajace impulsy grupowe, fig.' 6 praedstawia bardzo odpowiedni Uklad poJajczen nadajnika wedlug wynalazku, który jednak rózni sie zasadniczo od ukladu, przedstawionego na fig. 4, fig. 7 a i 7b przedsta¬ wiaja wykres napiecia oraz impulsów grupo¬ wych, wyjasniajace dzialanie nadajnika z fig. 6, fig. 8a do 8f — wykresy, objasniajace dzialanie obwodów ujemnego sjprzezenia zwrotnego, jakie zastosowano w nadajniku z fig. 6, fig. 9 przed¬ stawia schemat blokowy uproszczonego nadaj¬ nika typu, przedstawionego na fig. 6, którego dzialanie jest objasnione za pomoca wykresu przebiegu napiecia i impulsów grupowych na fig. lOa i lOb, fig. 11 — odbiornik, stosowany do odbioru sygnalów nadawczych na przyklad przez nadajnik, przedstawiony na fig. 1 albo 4, którego dzialanie jest objasnione na podstawie wykresów 12a do 12i, fig. 13 — uklad polaczen odbiornika wedlug wynalazku, który stosuje sie do odbioru nadajnika typu, przedstawionego na fig. 6 i 9, fig. zas 14a do 14f przedstawiaja wy¬ kresy, objasniajace dzialanie tego odbiornika.W nadajniku, przedstawtionym na fig. 1, nada¬ wane sygnaly, wytwarzane przez mikrofon 1 sa doprowadzane poprzez wzmacniacz 2 do obwodu stopniujacego 3,. dzieki czemu na kondensatorze 4 powstaje zamiast napiecia zmiennego, odpo¬ wiadajacego nadawanemu sygnalowi, napijcie, podazajace za sygnalem skokami. Obwód stop¬ niujacy, jaki zastosowano w nadajniku, moze byc wykonany w rózny sposób, jak to zostanie ponizej wyjasnione przy omawianiu dalszych figur. W tej czesci opisu wystarczy wspomniec, ze obwód stopniujacy jest zasadniczo wylaczni¬ kiem, który w pewnych równych odstepach czasu jest zwierany na krótka chwile, co powoduje, ze kondensator 4 laduje sie az do napiecia, odpo¬ wiadajacego chwilowej wartosci wystepujacego w tej chwili nadawanego sygnalu, przy czym napiecie to utrzymuje sie bez zmian az do na¬ stepnej chwili badania. Obwód stopniujacy musi pracowac w rytmie nadawanych impulsów gru¬ powych i w tym celu impulsy stopniujaceo cze¬ stotliwosci okresu grup impulsowych sa dopro¬ wadzam do obwodu stopniujacego, jak oana- «oiia na figwree strzalka.Napiecie kondensatora 4 doprowadza sie de urzadzenia rózniczkujacego 5, opisanego ponizej szczególowo, którego wyjsciowe napiecie dopro¬ wadza sie jako napiecie sterujace do modulatora impulsów grupowych 6. Impulsy, pobrane z mo¬ dulatora 6, uzywa sie ijaJko impulsy otwierajace dla mieszacza 7, który jest dodaikowo zasilany stosunkowo krótkotrwalymi impulsami zastep¬ czymi, dostarczanymi do modulatora nadaw¬ czego 8, przylaczonego do oscylatora fali nosnej 9 i anteny 10.Szyfrowe impulsy grupowe, wytworzone z im¬ pulsów zastepczych, doprowadza sie równiez do obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego, który bocznikuje modulator i zawiera demodulator U szyfrowych impulsów grupowych, wzmacniacz 12, obwód stopniujacy 13 oraz kondensator 14, którego napiecie doprowadza sie do obwodu calkujacego czestotliwosc sygnalu 15i przylaczo¬ nego do urzadzenia rózniczkujacego 5. Na obwo¬ dzie, calkujacym czestotliwosc sygnalu 25, wy¬ twarza sie napiecie, które przynajmniej w przy¬ blizeniu jest w znacznej czesci zakresu czesto¬ tliwosci nadawanego sygnalu zblizone do stopniowanego sygnalu, wytworzonego na kon¬ densatorze 4. Z tego powodu napiecie, wjjrtwo- rzone na obwodzie calkujacym czestotliwosc sygnalu, zostalo okreslone jako sygnal zblizony.Do urzadzenia rózniczkujacego 5 doprowadza sie stopniowany sygnal z kondensatora 4 i sygnal zblizony, w celu wytworzenia z obu tych wiel¬ kosci napiecia róznicowego. Na obwodzie wyj¬ sciowym urzadzenia rózniczkujacego wytwarza sie wiec napiecie róznicowe, które po zaszyfro¬ waniu za pomoca modulatora 6 jest pózniej nadawane.Stosowane szyfrowe impulsy grupowe moga znamionowac pewne-okreslone wartosci ampli¬ tudy w rózny sposób. Zalozywszy, ze nadajnik z fig. 1 pracuje szyfrem czterojednostkowym, tj. za pomoca szyfrowych grup impulsowych, zawierajacych nie wiecej niz cztery równe, i zachodzace w równych odstepach czasu impulsy i W których poza tym kolejne impulsy jednej szyfrowej grupy impulsów przedstawiaja wiel¬ kosci amplitud wzrastajace wedlug drugiej po¬ tegi.Na fig. 2a przedstawiono jako przyklad trzy rózne szyfrowe grupy impulsów 16 do 18, typu opisanego w poprzednim ustepie. W pierwszej grupie impulsów szyfrowych 16 brak pierwszych trzech impulsów i tylko czwarty z nich zostal zachowany. Przy drugiej grupie impulsów szy¬ frowych 17 brak kolejnych impulsów 1, 3 14, a pozostal jedynie drugi z kolei impuls; wgrupie szyfrowych impulsów 18 wystepuja impulsy 1, 3 i 4, brak natomiast drugiego."W celu przetworzenia grup liiapulsowychi, przedstawionych na fig* 2a, na wielkosci ampli¬ tud, jaka one znamionuja, najlepiej uzyc demo¬ dulator szyfrowych impulsów grupowych typu przedstawionego na fig. 3, do którego doprowa¬ dza sie szyfrowe impulsy grupowe poprzez zaciski wejsciowe 19, pentode 20 do calkujacego obwodu, zwierajacego równolegle z soba pola¬ czone kondensator 21 i opornik 22, przy czym zaciski wyjsciowe 23 obwodu calkujacego sa oznaczone liczba 23. Stala czasu obwodu calku¬ jacego 21, 22 jest tak dobrana, ze napiecie na kondensatorze 21 spada w czasie, odpowiadaja¬ cym jednemu okresowi powtarzania sie impul¬ sów w jednej grupie do polowy. Poza tym prze¬ widziano srodki, powodujace by kazdy impuls doprowadzony do ukladu, przedstawionego na fig. 3, wytworzyl na kondensatorze 21 stala zmiane napiecia, na przyklad szesnastu jedno¬ stek niezaleznie od napiecia, które juz istnieje na kondensatorze.Jezeli do ukladu, przedstawionego na fig. 3, doprowadzi sie grupe impulsowa, oznaczona liczba 16 (fig. 2a), to na kondensatorze 21, który jak przyjeto jest przy zaistnieniu 1 impulsu rozladowany wytwarza sie pod wplywem czwar¬ tego impulsu napiecie wielkosci szesnastu jedno¬ stek. Ta zmiana napiecia jest przedstawiona na wykresie fig. 2b, uwidaczniajacym przebieg napiecia na kondensatorze, bezposrednio pod impulsem czwartym grupy 16. Przy koncu czaso¬ kresu T, który odpowiada odstepowi pomiedzy kolejnymi impulsami w jednej grupie, napiecie spada do osmiu jednostek. Po uplywie dalszego czasokresu T, napiecie na kondensatorze spadlo znowu o polowe. Po czasie 3T po zaistnieniu impulsu, kondensator posiada napiecie tylko dwóch jednostek, a po czasie 4T panuje napiecie tydkio jednej jednostki (fig- 2b).Jezeli, napiecie na obwodzie 2U 22 zostanie zpumktoiwane kazdorazowo po uplywie czasu T po zaistnieniu impulsu czwartego kazdej grupy, jak to zaznaczono schematycznie na fig. 2a i 2b pionowa linia kreskowa, to po odbiorze grupy impulsowej 16 mozna wykryc napiecie osmiu jednostek. Przy odbiorze grupy impulsowej 17, zawierajacej jedynie drugi impuls, wykrywa sie jedynie napiecie o wielkosci dwóch jednostek, podczas gdy przy odbiorze grupy 18 wykrywane jest w chwili stwierdzania napiecie trzynastu jednostek. Grupy impulsowe czterojednostkowe mozna uzyc w opisany sposób do odtwarzania szesnastu roznyeh wielkosci napiecia (wiraz z wielkoscia zerowa) i ustalone w ten sposób rózne wielkosci napiec moga byc pobrane z demodu¬ latora cyfrowysh impulsów^grupowych, przed¬ stawionego na fig. 3 i uzytego w polaczeniu z obwodem stopniujacym. Obwód stopniujacy, oznaczony liczba 13 na fig. 1, musi przezkrótka chwile dzialac przy zaistnieniu kazdej grupy impulsów tj. impulsów z czestotliwloscia okre¬ sów, co mozna osiagnac za pomoca impulsów o czestotliwosci okresu. Poza tym nalezy prze¬ widziec srodki azeby kazdorazowo po zaistnieniu impulsu stopniujacego rozladowac obwód 21, 22, azeby przygotowac demodulator do przyjecia nastepnej grupy impulsowej. Strzalki na fig. 1 - pokazuja te czesci nadajnika, dó którego nalezy doprowadzic impulsy o czestotliwosci okresu, podwójne zas strzalki przy stopniu mieszaja¬ cym 7 oznaczaja, ze doprowadza sie don impulsy o wyzszej czestotliwosci powtarzania impulsów w kazdej grupie.Fig. 4 jest uproszczonym schematem szczególu nadajnika, który na fig. i zostal przedstawiony w schemacie blokowym, przy czym te czesci nadajnika, które maja podrzedne znaczenie dla zrozumienia wynalazku i znane juz sa jako takie, nie sa szczególowo pokazane.Sygnaly, które nalezy nadac dochodza z mi¬ krofonu nadawczego 24 i doprowadzane sa po¬ przez wzmacniacz 25 doobwodu stopniujacego 26.Obwód ten zawiera dwie triody 27 i 28, które sa polaczone równolegle W przeciwnych kieru- kach i których siatki sterujace sa przylaczone do siiatkowych oporników uplywowych 29 i 30 oraz poprzez kondensatory siatkowe 32 i 31 do jednego konca wtórnego uzwojenia 33 i 34 transformatora. Drugie konce uzwojenia wtór¬ nego sa przylaczone do katod triad 27 i 28. Do pierwotnego uzwojenia 35 transformatora do¬ prowadza sie impulsy stopniujace o czestotli¬ wosci okresu grup impulsowych, co powoduje powstanie na w/tórnych uzwojeniach impulsów napieciowych, wytwarzajacych w triodach 27 i 28 prad siatki. Te impulsy napieciowe powoduja naladowanie kondensatorów siatkowych 31, 32 az do takiego napiecia, ze przy zaniknieciu impulsów stopniujacych triody sa zablokowane.Przy kazdorazowym zaistnieniu impulsu stop¬ niujacego powstaje pewnego rodzaju zwarcie strony wejsciowej i wyjsciowej obwodu stopniu¬ jacego 26, co powoduje, ze kondensator 36, polo¬ zony za obwodem stopniujacym, uzyskuje dodat¬ nie albo ujemne napiecie, odpowiadajace chwi¬ lowej wartosci napiecia sygnalowego/pobranego z wzmacniacza 25, które istnieje wlasnie w chwili punktowania. Na fig 5a krzywa Vs przedstawia napiecie sygnlaJfowe, pobrane z wzmacniacza 25, stopniowana zas krzywa V* -- .napiecie, powstajace na kondensatorze 38.— $ -,Impulsy stopniujace o czestotliwosci okresu, doprowadzane do pierwotnego uzwojenia 35 ob¬ wodu stopniujacego 26, pobiera sie jak przed¬ stawiono' schematycznie przez linie kresko- kropkowana z generatora impulsów 38, nastro¬ jonego na czestotliwosc okresu i sprzezonego z generatorem impulsów 39 tak, by tylko co piaty impuls, wytworzony przez generator 39, mógl przejsc. Generator impulsów 39 jest w ten sposób nastrojony na czestotliwosc powtarzania impul¬ sów, bedaca piec razy wieksza od czestotli¬ wosci okresu i odpowiadajaca czestotliwosci powtarzania impulsów w jednej grupie impul¬ sowej. Stosunek czestotliwosci impulsów, wytwa¬ rzanych przez generatory 38 i 39, dobrany jest tak w wyzej opisany sposób, azeby umozliwic wstawienie pomiedzy dwie kolejnie grupy impul¬ sów jednego impulsu synchronizujacego, sluza¬ cego li tylko do synchronizacji, przy czym wszystkie nadawane impulsy odpowiadaja cza¬ sowo impulsom zachodzacym w równomiernych odstepach czasu i pobranym z generatora 39.Napiecie Vu zmieniajace sie skokami i powsta¬ jace na kondensatorze 36, jest doprowadzane do urzadzenia rózniczkujacego 40, do którego dopro¬ wadza sie przewodem 41 równiez zblizony syg¬ nal, pobrany z obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego. Urzadzenie rózniczkujace zawiera opornik wyjsciowy 42, którego jeden koniec jest uziemiony, a drugi polaczony poprzez oporniki 43 i 44 do kondensatora 36 i obwodu ujemnego sprzezenia. Oporniki 43 i 44 sa duze w porów¬ naniu do opornika 42, tak aby zapobiec niepoza¬ danemu sprzezeniu kondensatora 36 z obwodem ujemnego sprzezenia zwrotnego.Napfrecie rózndcowe, powstajace na obwodzie wyjsciowym 42, zostaje zaszyfrowane, tj. roz¬ bite na impulsy grupowe o odpowiednim ukla¬ dzie, znamionujacym sygnal w modulatorze Impulsów grupowych 45. Modulator sklada sie z szyfrujacej lampy elektronowej 46, zbudowanej specjalnie do tego celu, i znanej juz jako taka.Podaje sie ponizej tylko krótki opis modulatora 45 oraz jego dzialania.Lampa szyfrujaca 46 zawiera urzadzenie 47 do wytwarzania wiazki elektronów, odchylanej w dwu kierunkach, prostopadlych do siebie, za pomoca pionowych plyt odchylajacych 48 i po¬ ziomych plyt 49. Poza tym lampa zawiera ko¬ lektor 50, siatke rózniczkujaca 51, przeslone szyfrowa 52 oraz anode 53, przylaczona poprzez otwór anodowy 54 do zródla napiecia anodowego,, nie przedstawionego na rysunku poprzez kon^ densator zas sprzegajacy 55, do przewodu wyj¬ sciowego modulatora.Pionowe plytki odchylajace 48 sa przylaczone 4o wzmacniacza 57 napiecia odchylajacego, , do którego doprowadza sie jako napiecie sterujace napiecie róznicowe, pobrane z opornika 42 urza¬ dzenia rózniczkujacego 40. Wiazka elektronów, wytworzona w lampie szyfrowej 46, jest odchy¬ lana wiec w kierunku pionowym odpowiednio do znaku i wielkosci napiecia róznicowego, i przechodzi przez sia/tke rózniczkujaca 51 na pewnym dowolnym poziomie. Siatka róznicz¬ kujaca 51 posiada poziome druty siatkowe, po¬ kryte materialem, emitujacym elektrony wtórne, przy czym wiazka elektronów przechodzi po¬ miedzy drutami. Gdy tylko wiazka elektronów padnie na którys z drutów siatki, wtórne elek¬ trony, wydobywajace sde z niego, przechodza do kolektora 50 o odpowiednim napieciu, a poprzez obwód 58 ujemnego sprzezenia zwrotnego dopro¬ wadza sie do wzmacniacza 57 dla pionowego napiecia odchylajacego ujemne napiecie sprze¬ zenia zwrotnego, wskutek tego wiazka elektro¬ nów nastawia sie samoczynnie w pionowym kierunku, tak ze przechodni dokladnie pomiedzy dwoma drutami siatki. Napiecie róznicowe, do¬ prowadzone do wzmacniacza 57 napiecia odchy¬ lajacego, moze wiec spowodowac jedynie pewna ograniczona ilosc pionowych odchylen wiazki promieni katodowych, inaczej mówiac amplituda napiecia róznicowego, zostaje zrózniczkowana tak, ze kazda dowolna wielkosc amplitudy zostaje przetworzona na amplitude, odpowiadajaca naj¬ blizej mozliwej wielkosci amplitudy. Ilosc mozli¬ wych Wielkosci amplitudy musi odpowiadac ilosci jednostek, z jakich sklada sie uzyty szyfr, co przy zalozonym szyfrze cztero-jednostko¬ wym wynosi szesnascie.Po przejsciu przez siatke rózniczkujaca 51, wiazka elektronów pada na przeslone szyfrowa 52 na pewnej wysokosci, wyznaczonej przez zróz¬ niczkowane napiecie róznicowe i moze sie prze¬ suwac w kierunku poziomym po przeslonie szy¬ frowej 52 pod wplywem pilowego napiecia od¬ chylajacego, wytworzonego przez generator poziomego napiecia odchylajacego i wzmacniacz 59, jako tez plyt odchylajacych 49 don przylaczo¬ nych. Przeslona szyfrowa 52 posiada otwory, które przy poziomym przesuwaniu wytwarzaja zaszyfrowana grupe impulsów, znamionujaca pewna okreslona amplitude, w zaleznosci od poziomu na jakim przesuwana jest wiazka pro¬ mieni katodowych, przy czym wytworzone za¬ szyfrowane grupy impulsowe pobiera sie z anody 53, umieszczonej za przeslona szyfrujaca 52.Azeby opisany wyzej modulator szyfrowych im¬ pulsów grupowych mógl prawidlowo dzialac na¬ lezy doprowadzic do urzadzenia 47 impulsy o czestotliwosci okresu, pobrane z generatora impulsów. 38 w celu wytworzenia wiazki elek- - 3 -tronów oraz do wzmacniaczy napiec odchylaja¬ cych 57 i 59 w celu okresowego pirzerwania wiazki promieni katodowych i zsynchronizowa¬ nia jej radiów z czestotliwoscia okresu.Zaszyfrowane grupy impulsów pobrane z mo¬ dulatora 45 skladaja sie z impulsów, których czas trwania ksztalt i amplituda zaleza od bu¬ dowy modulatora 45 i sposobu jego polaczenia.Zawdzieczajac róznym okolicznosciom, impulsy, tworzace jedna grupe szyfrowa, moga wykazy¬ wac odchylki w stosunku do pozadanego ukladu, ze wzgledu na co okazalo sie rzecza pozadana, by impulsy, pobrane z modulatora 45, zastapic innymi impulsami, których czas trwania, ksztalt i amplituda zalezne sa od mniejszej ilosci czyn¬ ników. Dlatego impulsy, pobrane z modulatora 45, doprowadza sie do mieszacza GP, który rów¬ niez jest przylaczony do generatora impulsów 39.Mieszacz koincydencjalny 60 zawiera lampe wzmacniajaca 61 typu hexody, która normalnie pozostaje w stanie zablokowanym przez ujemne napiecie siatkowe , pobrane z dzielnika napie¬ cia, skladajacego sie z opornika 62 oraz opor¬ nika katodowego 63, zbocznikowanego kondensa¬ torem. Do pierwszej siatki sterujacej hexody 61 doprowadza sie przewodem 64 dodatnie impulsy, pobrane z generatora impulsów 39. Wstepne napiecie siatki jest jednak tak obrane, ze przy braku dodatniego napiecia sterujacego na dru¬ giej siatce sterujacej lampy 61, impulsy .dodatnie na pierwszej siatce sterujacej nie sa w stanie uczynic lampy przewodzaca. Impulsy, pobrane z anody 53 lampy szyfrowej 46, sa ujemne i posiadaja boki o dosc lagodnym nachyleniu.Przy zastosowaniu obwodu rózniczkujacego, za¬ wierajacego kondensator 55 i opornik 65, impul¬ sy te zostaja przemienione na pare impulsów, z których pierwszy jest ujemny, a drugi dodatni.Te pary impulsów, powstajace na oporniku 65, doprowadza sie do drugiej siatki sterujacej hexody 61. Jasne jest, ze ujemny impuls nie mo¬ ze spowodowac przewodzenia hexody. Lampa zostaje odblokowana jedynie przy nadejsciu do¬ datniego impulsu do drugiej siatki sterujacej oraz gdy równiez zastepcze stosunkowo krótko¬ trwale impulsy, doprowadzone do pierwszej siatki sterujacej, przypadaja w tym samym cza¬ sie. Na oporniku anodowym 66 wytwarza sie wie/: ujemny impuls zastepczy, który przy zastosowaniu dalszego ukladu rózniczkujacego, zawierajacego kondensator 67, przylaczony do anody lampy 61 oraz opornik 68, którego jeden koniec jest uziemiony, przetwarza sie na pare impulsów, skladajacych sie z impulsu ujemnego i dodatniego o bardzo malej steerofccócl. Ponie¬ waz ujemny impuls"nie wywiera na dalsza czesc urzadzenia zadnego dzialania, w dalszym ciagu opisu rozwazany bedzie jedynie dodatni impuls te] ostatniej pary impulsów.Impulsy, pobrane z mieszacza 60, wykazuja juz uklad zaszyfrowany, nadany im przez mo¬ dulator szyfrowych impulsów grupowych i sa doprowadzane poprzez przewód 69 do modula¬ tora nadajnika. Modulator ten nie jest przed_ stawiony na rysunku, gdyz jego szczególy nie maja zwiazku z niniejszym wynalazkiem wiek¬ szego znaczenia.Szyfrowe impulsy grupowe, pobrane z mie¬ szacza 60, sa doprowadzane przewodem 10 rów¬ niez do obwodu ujemnego spirzezemia zwrotnego, którego wejscie jest utworaone przez demodulator szyfrowych impulsów grupowych 71. Impulsy grupowe doprowadzone don sa oznaczone na fig. 5b kreskami malej wysokosci. Dluzsze kreski na fig. 5b przedstawiaja nadawane sygnaly syn¬ chronizujace, które nie doprowadza sie jednak przewodem 70 do demodulatora. Sygnaly syn¬ chronizacyjne zostana omówione w dalszej czesci opisu.Demodulator szyfrowych impulsów grupowych 71 posiada budowe, opisana juz przy omawianiu fig. 3 i zawiera lampe wzmacniajaca 72 typu pentody, która normalnie jest zablokowana przez ujemne napiecie siatki, pobrane z dzielnika na*- piecia, skladajacego sie z opornika 73 oraz opor¬ nika katodowego 72, zbocznikowianego kondenr satorem- Obwód anodowy lampy 72 zawiera uklad, skladajacy sie z równolegle polaczonych opornika anodowego 75 i kondensatora 76, parzy czym stala czasu tego ukladu je&t tak duza, ze gdy lampa 72 jest zablokowana, napiecie, pow*- stajace na kondensatorze, spada do polowy pier¬ wotnej wartosci w okresie czasu, odpowiadaja¬ cym odstepowi impulsów jednej grupy. Szyfro¬ we impulsy .grupowe doprowadza sie przewodem 70 do siatki sterujacej pentody 72, przy czym poszczególne impulsy powoduja periodyczne od¬ blokowanie pentody, przez co kondensator 76 uzyskuje pewien ladunek niezalezny od napie¬ cia kondensatora. Na kondensatorze 76 wytwaT rza sie przy odbiorze kazdej grupy impulsów napiecie, którego wielkosc zalezy od ukladu impulsów w grupie, jak to zostalo szczególowo opisane przy omawianiu fig. 2 i 3. Kondensa¬ tor 76 jest przylaczony równolegle do triody 77, której zadaniem jest rozladowanie kondensatora 76 po odbiorze kazdej grupy impulsowej, w celu przygotowania go do odbioru nastepnej grupy impulsów. Rozladowanie kondensatora 76 musi wiec nastepowac w rytmie czestotliwosci okresu i w tym celu doprowadza sie do siatki sterujacej triody impulsy tej czestotliwosci, wytwarzane — T —przez generator 38. Impulsy te doprowadza sie poprzez kondesator siatkowy 78 do siatki steru¬ jacej troidy, polaczonej z katoda poprzez opornik uplywowy 79. Impuls, doprowadzony do siatki sterujacej, powoduje powstanie pradu siatki w triodzie, przez co kondensator siatkowy 78 laduje sie. tak dalece, ze pomiedzy kolejnymi im¬ pulsami sterujacymi trioda jest zablokowana.Zmienne napiecie, powstajace na kondensato¬ rze 76 obwodu calkujacego 75, 76 demodulatora impulsów szyfrowych, jest doprowadzane do siatki sterujacej wzmacniacza 81 poprzez kon- densaitor sprzegajacy 80. Napiecie wyjsciowe jest pobierane z opornika kaitodowego 82 poprzez kondensator 83, sluzacy do usuniecia skladowej pradu stalego z wspomnianego najpiecia wyj¬ sciowego, które doprowadza sie do opornika wyjsciowego 84. Dolny koniec opornika wyjscio¬ wego 84 wzmacniacza katodowego 81 jest uzie¬ miony, a górny koniec przylaczony do zacisku wejsciowego obwodu stopniujacego 85. Obwód stopniujacy 85 jest zbudowany scisle tak samo, jak powyzej opisany obwód stopniujacy 26 i jest równiez sterowany impulsami o czestotli¬ wosci okresu, pobranych z generatora 38. Obwód stopniujacy jest uruchamiany periodycznie przez impulsy stopniujace, dochodzace w pewien czas po odbiorze zaszyfrowanej grupy impulsowej, co powoduje, ze napiecie, powstajace na opor¬ niku 84, jest doprowadzane do kondensatora 86, przylaczonego do wyjscia obwodu stopniujacego.Kondensator 86 jest zbocznikowany opornikiem 87 o uziemionym zaczepie srodkowym i tworzy zrównowazony opór wejsciowy urzadzenia 88, zawierajacego obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu. Obwód calkujacy zawiera kondensator calkujacy 89, zbocznikowany pierwotnym uzwo jeniem transformatora 90. Kondensator calku¬ jacy 89 z przylaczonym don równolegle uwoje¬ niem pierwotnym jest wlaczony pomiedzy anody dwu heksod 91 i 92, polaczonych przeciwsobnie, przy czym anody sa przylaczone do dodatniego zacisku 93 zródla napiecia anodowego przez srod¬ kowy zaczep uzwojenia pierwotnego 90. Obwód anodowy polaczonych z soba przeciwsobnie lamp 91 i 92 jest nastrojony na czestotliwosc, która jest najlepiej nieco nizsza od najnizszej czesto¬ tliwosci nadawanego sygnalu. Lampy 91, 92 sa normalnie zablokowane przez ujemne napiecie siatkowe, pobrane z dzielnika napiecia, utworzo¬ nego przez oporniki 93, 94 oraz opornik kato^ dowy* 95, zbocznikowany kondensatorem. Pier¬ wsze siatki sterujace lamp, 91, 92 sa przylaczone równolegle poprzez kondensator 96 do genera¬ tora 38, dostarczajacego impulsy o czestotliwosci okresu. Ujemne napiecie siatki heksod jest tak dobrane, ze przy braku dodatniego napiecia ste¬ rujacego na drugiej siatce sterujacej, impuls, doprowadzony do pierwszych- siatek, nie jest w stanie uczynic lampy przewodzaca. Gdy na kondensatorze 86 zjawi sie dodaitniie napiecie, druga siatka sterujaca lampy 92 uzyskuje dodat¬ nie napiecie sterujace, podczas gdy druga siatka sterujaca lampy 91 uzyskuje ujemne napiecie sterujace. Impuls o czestotliwosci okresu, dopro¬ wadzony wtedy do równolegle z soba polaczo¬ nych pierwszych siatek sterujacych, odbloko¬ wuje heksode 92 w stopniu, zaleznym od napie¬ cia, wytworzonego ha drugiej siatce sterujacej.Zawdzieczajac temu, do kondensatora 89 zostaje doprowadzony ladunek, którego wielkosc zalezy od napiecia, powstalego na kondensatorze 86.Dzieki ujemnemu napieciu, istniejacemu na dru¬ giej siatce sterujacej heksody 91, lampa ta pozo¬ staje w stanie nie przewodzacym.Jezeli do kondensatora 86 doprowadBonie zo¬ stanie napiecie ujemne, wyzej opisane zjawiska przebiegaja odwrotnie. W tym przypadku hek- soda 92 pozostaje zablokowana, heksoda zas 91 powoduje, ze z kondensatora calkujacego 89 od¬ plywa ladunek, odpowiadajacy napieciu, wytwo¬ rzonemu na kondensatorze 86.Obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu 85, dziala zasadniczo tak, jak „obwód pamieciowy".Ze wzgledu na wielka stala czasu obwodu, na¬ piecie, wytwarzajace sie na kondensatorze calku¬ jacym, utrzymuje sie praktycznie wziawszy bez zmian pomiedzy dwoma impulsami okresowymi, a przy zaistnieniu impulsu okresowego napiecie wzrasta albo tez obniza sie o pewna wielkosc, odpowiednio do napiecia, powstajacego na kon¬ densatorze 86, którego napiecie odpowiada znowu napieciu, pobranemu z obwodu wyjsciowego 42 urzadzenia rózniczkujacego 40. W ten sposób powstaje na kondensatorze calkujacym 89 na¬ piecie, zmieniajace sie skokami, oznaczone na wykresie fig. 5a przez Vt i doprowadzane poprzez wtórne uzwojenie 97, sprzezone z obwodem cal¬ kujacym jako sygnal przyblizony do urzadzenia rózniczkujacego 40.Pirzebieg przyblizonego sygnalu V\ odpowiada przebiegowi stopniowego sygnalu Vx, uzyskane¬ go z nadawanego sygnalu* wyibworaomeigo na kondensatorze 36. Amplituda napiecia Vt jest dto- wolmat amplituda maitomiiaist przyibliizooeigo sygna¬ lu V\ jest zrózniczkowania, a poza tym napiecie V't jest opóznione w^gCedem napiecia Vt o pewien czas, który powinien byc raieoo mniejszy niz je¬ den okres czestotliwosci grup. * Dzialanie calej aparatury powyzej opisanej i praedstaiwkrtiej na fig. 4 mozna larótfco sferescic w sposób ponizej podany. ¦' - 8 -Obwód stopniujacy zaczyna dzialac pad" wply¬ wem ¦wonnatórriacza sygnalów 25 w tdhiwili i±9 polo¬ zonej ipomiedlzy ulkiaEBirbieni sia diwu kolejnych szyfrowych grup impulsowyeh, wskutek czego na¬ piecie, powstale na kondensatorze 36, wzrasta do wielkosci At i jest doprowadzone do urzadzenia rózniczkujacegb 40. W tej chwili w obwodzie* cal¬ kujacym czestotliwosc sygnalu, przewaza przy¬ blizone napiecie o wielkosci A\ i na oporze wyj¬ sciowym 42 urzadzenia róznicowego wytwarza sie dodatnie napiecie róznicowe, które jest do¬ prowadzone do modulatora impulsów szyfro¬ wych 45. W modulatorze 45 jest wytwarzana, od¬ powiednio do wielkosci napiecia róznicowego, za¬ szyfrowania grupa impulsów, znamionujaca maj- bardlziej oblozona do rózniioojwego miatpcecia mozliwa wielkosc amplitudy. W demodulatorze impulsów grupowych 71 zaszyfrowana grupa im¬ pulsów jest przetwarzana na zrózniczkowane na¬ piecie róznicowe tak, ze po odbiorze omawianej grupy impulsowej i po przejsciu przez obwód stopniujacy &5, zawarty w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego, powstaje na kondensato¬ rze #6 zrózniczkowane napiecie róznicowe. Gdy obwód stopniujacy 86 zaczal pracowac, demodu¬ lator 71 w obwodzie ujemnego sprezenia zwrot- nego powlraca pod wplywem impulsu okresowego do wyjsciowego stanu, a urzadzenie 88, zawiera¬ jace obwód calkujacy czestotliwosc sygnalu 89, 99, jest uruchamiane, praktycznie wziawszy w tej samej chwili. Amplituda zblizonego syg¬ nalu, wytworzona w obwodzie calkujacym, który to sygnal jest doprowadzany do urzadzenia róz¬ niczkujacego 40, zwieksza zrózniczkowane napie¬ cie* przekazywane do obwodu ujemnego sprze¬ zenia zwrotnego, az do wartosci A'2, a w tej samej chwili urzadzenie stopniujace 26, podaza¬ jac za wzmacniaczem sygnalów 25, zaczyna zno¬ wu pracowac i napiecie Vt przyjmuje wartosc a2p Prcy czym dzialanie urzadzenia powtarza sie na nowo.Uruchomienie obwodów stopniujacych 26 i 85 ukladu 88, zawierajacego obwód calkujacy cze¬ stotliwosc sygnalu oraz triody wyladowczej 77 w demodulatorze impulsów grupowych 72, po¬ winno sie odbywac w wyzej wspomnianej kolej¬ nosci w czasokresie pomiedzy dwoma kolejnymi grupami impujscw, i z tego powodu jeden albo wiecej z tych elementów musi byc przylaczone do generatora impulsów okresaw{ych, ewentual¬ nie poprzez znane juz jako takie obwody opróz¬ niajace. Z tego powodu polaczenia generatora impulsów 38 z wspomnianymi elementami i mo¬ dulatorem impulsów grupowych 45 sa przedstaw wione jedynie; schematycznie, za pomoca * linii kresko-kropkowanych.Pomiedzy dwoma kolejnymi grupami' impul¬ sów zachodzi tak wielka przerwa, by mozna bylo podczas niej nadac impuls synchronizujacy. Im¬ pulsy synchronizuj ace sa wytwarzane przez generator 98, który jest nastrojony na czestotli¬ wosc o polowie mniejsza niz czestotliwosc okre¬ sów, oraz jetft zbudowany i aiprBezoln|y z genera¬ torem impulsów okresowych 38 tak, ze nadaje tylko co drugi impuls okresowy. Te impulsy o czestotliwosci, wynoszacej polowe czestotliwo¬ sci okresów, doprowadza sie przewodem 99 do modulatora nadawczego, nie przedstawionego na rysunku, gdzie laczy sie je z szyfrowanymi im¬ pulsami grupowymi, dochodzacymi przewodem W, dzieki czemu uzyskuje sie impulsy nadawane o ukladzie, przedstawionym na fig. 5b. Dluzsze impulsy, przedstawione na fig. 5b, umieszczone pomiedzy kazda para grup impulsowych, ozna¬ czaja impulsy synchronizujace. Tylko dlugie impulsy, przedstawione pelna linia, sa nadawane jako impulsy synchronizacyjne, podczas gdy impulsy przedstawione linia kreskowa nie sa nadawane. Ze wzgledu na jasnosc przedstawie¬ nia, impulsy synchronizujace sa uwidocznione na fig. 5b z wieksza amplituda, niz impulsy po¬ zostale. Nalezy jednak podkreslic, ze wszystkie nadawane impulsy maja dokladnie te sama amplitude i wystepuja dokladnie w tym samym czasiej co impulsy, wytworzone w równych od¬ stepach czasu przez generator 39.Jasne jest, ze jest rzecza mozliwa, wykonac nadajnik typu, przedstawionego na fig. 4 w w rosnych postaciach, nie wychodzac mimo tego poza zakres wynalazku. Modulator szyfrowych impulsów grupowych moze byc na przyklad zbudowany dla szyfru o mniejszej lub wiekszej ilosci jednostek. Poza tym praca, wykonywana przez którykolwiek element przedstawionego urzadzenia, moze byc przerzucona na inny ele¬ ment. Na przyklad praca obwodu stopniujacego 85, zawartego w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego, moze byc wykonana przez urzadze-? nie 88, zawierajace obwód, calkujacy czestotli¬ wosc sygnalu. Inna mozliwa odmiana polega na przesunieciu obwodu stopniujacego 26 w sasiedz¬ two wzmacniacza sy^uflu, w przewód wycho* dzacy z urzadzenia rózniczkujacego 40. Jasne jest równiez, ze przedstawione elementy calego urza¬ dzenia moga byc same w sobie inaczej wyko* nane niz pokazano na rysunku. Demodulator szyfrowych imgoILsów gnujwwyiah moze byc zbu* dowany jako obwód przeciwsobny, a modulator impulsów grupowych moze byc nastapiony przez — S —analogicznie dzialajacy uklad optyczny. Na ogól jednak, nalezy w zwiazku z wymagana wyzsza czestotliwoscia impulsów, dac pierwszenstwo urzadzeniom, opartym calkowicie na technice elektronowej. Przy wyzej opisanym urzadzeniu uzyskuje sie zadowalajaca jakosc odbioru syg¬ nalu p najwyzszej czestotliwosci 3400 cykli, przy zastosowaniu czestotliwosci okresów 14 kc/s, a tym samym czestotliwosci nadawanych impul¬ sów 70 kc/s.Nalezy zaznaczyc, ze jak wynika z fig. 5a, dzieki zastosowaniu obwodu, calkujacego czesto¬ tliwosc sygnalu, najwieksza amplituda nadawa¬ nego napiecia róznicowego jest znacznie mniej¬ sza niz najwieksza amplituda nadawanego syg¬ nalu. W porównaniu do normalnych sposobów nadawania sygnalu, nadawanego znanymi spo¬ sobami szyfrowych impulsów grupowych, ten sposób niadlawania sygnalów dozwala- na znaczne zmniejszenie ilosci nadawanych wielkosci ampli¬ tudy przy zachowaniu dobroci odbioru. Z drugiej strony w celu uzyskania dobrego odbioru czaso¬ wa zmiana napiecia sygnalowego nie powinna przekraczac pewnej maksymalnej wartosci. Po¬ niewaz jednak na ogól mniejsze czestotliwosci sygnalowe posiadaja wieksza amplitude niz wyzsze czestotliwosci sygnalowe, nie jest to wa¬ da, przy czym uzyskuje sie te korzysc, ze zakres amplitudowy nadajnika wykorzystuje sie zasadniczo równomiernie przy wszystkich cze¬ stotliwosciach sygnalu. Równomiernosc obciaze¬ nia nadajnika mozna jeszcze polepszyc przez za¬ stosowanie dalszego obwodu, calkujacego cze¬ stotliwosc sygnalu, posiadajacego odpowiednio dobrana stala czasu i umieszczonego w obwo¬ dzie ujemnego sprzezenia zwrotnego, na przy¬ klad w przewodzie 41. Czestotliwosc graniczna ¦Napomnianego obwodu calkujacego moze byc na przyklad tak obrana, by wynosila w przy¬ blizeniu 1000 cykli, która to wielkosc okazala sie odpowiednia dla celów telefonicznych.Fig. 6 przedstawia nadajnik wedlug wynalaz¬ ku, który zasadniczo rózni sie od przedstawio¬ nego na fig. 4, szczególnie jezeli chodzi o za¬ stosowane w nim elementy. Dla uproszczenia przyjmuje sie, ze sygnaly synchronizujace sa doprowadzane oddzielnie.Nadajnik, przedstawiony na fig. 6, zawiera wzmacniacz sygnalu 101, uruchamiany za pomo¬ ca mikrofonu nadawczego 100. Napiecie wyj¬ sciowe wzmacniacza doprowadza sie poprzez obwód stopniujacy 102 do urzadzenia róznicz¬ kujacego 103, do którego doprowadza sie rów¬ niez przewodem 104 zblizony sygnal, pobrany z obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego. Na¬ piecie wyjsciowe urzadzenia rózniczkujacego 103 steruje modulator szyfrowych impulsów grupo¬ wych 105, którego impulsy wyjsciowe doprowa¬ dza sie z jednej strony do modulatora nadaw¬ czego 106, do którego przylaczony jest równiez oscylator fali nosnej 107, a z drugiej strony do obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego, boczni¬ kujacego modulator szyfrowy 105. Obwód ujem¬ nego sprzezenia zwrotnego zawiera kolejno urza¬ dzenie poszerzajace impulsu 109 oraz demodula¬ tor szyfrowych impulsów grupowych 110, za¬ wierajacy obwód calkujacy czestotliwosc sygna¬ lu. Nadajnik zawiera poza tym generator im¬ pulsów 111, wytwarzajacy impulsy, z których skladaja sie szyfrowe grupy impulsów, oraz ge¬ nerator 112, sprzezony z nim, przy czym gene¬ rator 112 wytwarza impulsy o czestotliwosci okresu.Obwód stopniujacy 102 zawiera lampe wyla¬ dowcza 113, posiadajaca katode, siatke sterujaca i dwie anody wtórne emisji 114, 115, przyla¬ czone poprzez oporniki anodowe 116, 117 wiel¬ kosci na przyklad 0,5 M Q, do dodatniego za¬ cisku 118 zródla napiecia anodowego, nie przed¬ stawionego na rysunku. Siatka sterujaca lampy 113 jest przylaczona do opornika, uplywowego 119 i kondensatora siatkowego 120, przez który doprowadzane sa impulsy okresowe, pobrane z generatora 112. Przy zaistnieniu impulsu okre¬ sowego przez lampe 113 plynie prad siatki w wtyniku czego kondensator 120 laduje sie tak dalece, ze pomiedzy kolejnymi impulsami okre¬ sowymi lampa jest zablokowana. Przez lam¬ pe 113 plynie prad anodowy (tylko przy zaist¬ nieniu impulsu okresowego albo impulsu sto¬ pniujacego. Anoda 114 jest sprzezona z obwo¬ dem wyjsciowym wzmacniacza sygnalu 101 a tym samym wystepuje w niej napiecie sygnalowe.Anoda 115 lampy jest przylaczona do konden¬ satora 121, którego jedna okladka jest uziemio¬ na. Gdy przez lampe 113 plynie prad, powstaje miedzy anodami 114 i 115 strumien wtórnych elektronów, odpowiadajacy róznicy napiecia pomiedzy tymi dwoma anodami dzieki czemu, gdy przez lampe plynie prad, napiecie ano¬ dy 115, a tym samym napiecie na kondensato¬ rze 121 odpowiada scisle napieciu na ano¬ dzie 114. Poniewaz jednak przez lampe 113 ply¬ nie prad tylko okresowo i przez krótki czas, na¬ piecie powstale na kondensatorze 121 nie moze podazyc w sposób ciagly za napieciem, pobra¬ nym z wzmacniacza sygnalu 101, lecz przyj¬ muje przy kazdorazowym zaistnieniu impulsu stopniujacego wartosc, odpowiadajaca chwilo¬ wej wielkosci napiecia sygnalowego.Na fig. 7a przedstawiono za pomoca krzywej Vs przebieg napiecia sygnalowego, doprowadzo- — 10 —nego do- obwodu stopniujacego 102, za którym to napieciem podaza napiecie VV; powstala na kondensatorze 121 i zmieniajace sie skokami.Po usunieciu skladowej stalej pradu, dopro¬ wadza sie zmieniajace sie stopniami napiecie Vt poprzez kondensator sprzegajacy do opornika wejsciowego 123 urzadzenia rózniczkujacego 103.Urzadzenie rózniczkujace sklada sie z ukladu obwodów, zawierajacego dwie pentody 124, 125, posiadajace wspólny opornik katodowy 126 i od¬ dzielne oporniki anodowe 127, 128, przy czym sygnal z kondensatora 121 doprowadza sie do siatki sterujacej pentody 124 a sygnal zblizony, pobrany z obwodu ujemnego sprzezenia zwrot¬ nego, doprowadza sie przez kondensator sprze¬ gajacy 129 do siatki sterujacej drugiej pento¬ dy 125. Na opornikach anodowych 127, 128 wy¬ twarza sie napiecie, odpowiadajace róznicy tych dwu napiec, doprowadzonych do urzadzenia rózniczkujacego 103. Napiecie róznicowe pobie¬ ra sie z opornika anodowego 128 i doprowadza przewodem 130 do modulatora szyfrowych im¬ pulsów grupowych 105.Modulator szyfrowy 105 zawiera lampe prze¬ laczajaca 131, zaopatrzona w urzadzenie, wy¬ twarzajace wiazke elektronów. Urzadzenie to jest zaznaczone schematycznie jako katoda 132 i dwie elektrody skupiajace 133, przylaczone do róznych miejsc dzielnika napiecia, utworzone¬ go przez oporniki 134, 135, wlaczone pomiedzy zacisk 118 o dodatniej biegunowosci zródla na¬ piecia anodowego a ziemie. Wytworzona wiaz¬ ka elektronów przechodzi pomiedzy plytkami odchylajacymi oraz druga skupiajaca elektro¬ da 137 w postaci scietego stozka. Nastepnie wiazka przechodzi przez elektrode siatkowa 138 po czym zaleznie od napiecia na plytach odchy¬ lajacych 136 pada na jedna z dwu elektrod 139 albo 140, zbudowanych jako pomocnicze katody wtórnej emisji i przylaczone poprzez oporniki wysokoomowe 141 i 142 do dodatniego zacisku 118 zródla napiecia anodowego. Jedna z plytek odchylajacych 136 oraz elektroda skupiajaca 137 sa przylaczone do odpowiednich punktów za- czepowych wyzej wspomnianego dzielnika na¬ piecia 134, 135 przez co uzyskuja stale napiecie, wieksze od stalego napiecia elektrody siatko¬ wej 138, spelniajacej zadanie anody lampy, równiez przylaczonej poprzez opór 143 do punk¬ tu zaczepowego na dzielniku napiecia 134 i 135, Stale napiecie^ doprowadzone do elektrody sku¬ piajacej 137 i anody 138, jest wygladzone przez kondensatory 144 i 145.Lampa przelaczajaca 132 pracuje w sposób ponizej podany. Gdy wiazka elektronów jest skierowana tak, ze pada na elektrode wtórnej emisji139, wtórne eletotrony, wytracone z tej elek¬ trody, przechodza do alniódy 138, zalozywszy oczywiscie, ze napiecie jej przekracza napiecie elektrody 139, powracaja jednak do elektro¬ dy 139, jezeli napiecie tej ostatniej jest wtyzsze.Gdy~ilosc pierwotnych elektronów, uderzajacych o elektrode 139, jest wieksza od strumienia wtórnych elektronów, wydobywajacych sie z elektrody i przechodzacych do anody 138, to napiecie elektrody 139 bedzie nizsze niz napie¬ cie na zacisku 118 zródla pradu anodowego.W tym przypadku prad, przechodzacy przez elektrode 139, jest pradem stalym o dodiatndej biegunowosci. Jezeli jednak ilosc wtórnych elek¬ tronów, uchodzacych z elektrody 139, przekracza liczbe elektronów pierwotnych, padajacych na nia, powstaje ujemny staly prad, co powoduje, ze napiecie elektrody 139 staje sie wieksze niz napiecie zacisku 118. Z tego wynika, ze napiecie elektrody 139 mozna przyjac jako calkowicie za¬ lezne od ilosci wtórnych elektronów, uchodza¬ cych z elektrody. Wplyw napiecia anody 138, które wyznacza, czy czesc elektronów wtórnej emisji, wytraconych przez strumien pierwotnych elektronów, powraca do elektrody 139, czy tez elektrlony w ogóle nie dochodza do niej, powo¬ duje, ze jezeli tylko opornik 141 w obwodzie elektrody wtórnej emisji 139 jest dostatecznie wielki, napiecie, wytwarzajace sie na elektro¬ dzie, odpowiada praktycznie wziawszy napieciu anody 138. Jezeli napiecie anody 138 zwieksza sie lub zmniejsza, napiecie elektrody 139 podaza natychmiast za ta zmiana. Anoda 138 jest przy¬ laczona do generatora impulsów 111 poprzez kondensator sprzegajacy 146, a impulsy z tego generatora sa przekazywane poprzez anode 138 do elektrody 139 w przypadku, gdy wiazka elek¬ tronów jest skierowana na nia. Jezeli jednak, wiazka jest skierowana na elektrode 140 wtór¬ nej emisji impulsy z generatora 111 sa przeka¬ zywane przez anode 138 na elektrode 140. Tak wiec lampa 131 dziala zasadniczo jako przelacz¬ nik, który przelacza doprowadzone do niej im-* pulsy na elektrode 139 albo 140, zaleznie od na¬ piecia, panujacego na plytkach odchylajacych.Kierunek wiazki elektronów w lampie jest sterowany napieciem róznicowym, pobranym z urzadzenia rózniczkujacego 103 i doprowadza¬ nym poprzez przewód 130 do jednej z plytek odchylajacych 116/Przy braku napiecia rózni¬ cowego wiazka elektronów przechodzi przez srodek, gdy natomiast zaistnieje napiecie róz-r nicowe, to wiazka pada zaleznie od znaku na¬ piecia albo na elektrode 139, albo 140. Impulsy, — 11 —przekazywane do tych elektrod, sa odprowadza¬ ne przewodem 147 i 148 z modulatora szyfrowe¬ go 105. W zwiazku z tym wystarczy wspomniec, ze impulsy, powstajace w przewodzie 148, sta¬ nowia szyfrowe impulsy grupowe, kjóre zosta¬ ja nadawane, w którym to celu doprowadza sie Je do modulatora nadawczego 106 poprzez kon¬ densator 149. Wytwarzanie szyfrowych impul¬ sów grupowych opisane jest ponizej szczególowo.Szyfrowe impulsy grupowe, nadawane pod wplywem napiecia sygnalowego Vs na fig. 7a, sa uwidocznione na fig. 7b w postaci dodatnich impulsów1. Pierwszy impuls kazdej grupy impul¬ sowej je^t zaznaczony przez pionowa linie kre¬ skowa i przypada praktycznie wziawszy na te sama chwile co czolo kazdego stopnia napieciom wego sygnalu, wystepujacego na kondensato¬ rze 121.Nadawane impulsy pobiera sie z generatora impulsów Ul, a impulsy nie nadawane ale rów¬ niez pobrane z generatora, wystepujace w prze¬ wodzie 147, pokazane sa na fig. 7b jako impul¬ sy ujemne. W ten sposób dodatnie i ujemne im¬ pulsy, przedstawione na fig. 7b, sa doprowadza¬ ne oddzielnie do urzadzenia poszerzajacego im¬ pulsy, oznaczonego na fig. 6 liczba 109. Nalezy zaznaczyc, ze W rzeczywistosci impulsy nie po¬ siadaja, jak przedstawiono na fig. 7b, róznych znaków, oba bowiem rodzaje impulsów sa do¬ prowadzane do urzadzenia 109 z ujemnym zna¬ kiem.Urzadzenie, poszerzajace impulsy 109, zawie¬ ra podwójna pentode 150 z wspólnym oporni¬ kiem katodowym 151 zbocznikowanym konden¬ satorem wygladzajacym 152. Podwójna pentoda zawiera oddzielne oporniki anodowe 153, 154 przy czym jest z soba metalicznie na krzyz sprzezona za pomoca oporników 155 i 156, wla¬ czonych pomiedzy anode jednego ukladu i siat¬ ke sterujaca drugiego ukladu. Dzieki temu krzy¬ zowemu sprzezeniu urzadzenie posiada, co juz jest znane, dwa stateczne stany równowagi sta¬ lej, tj. jeden stan, przy którym pierwszy uklad pentodowy przewodzi w pelni prad atnodpwy, a drugi uklad jest zablokowany, w drugim zas stanie równowagi stalej pierwszy uklad jest za¬ blokowany, drugi natomiast przewodzi prad.Jezeli opisane urzadzenie znajduje sie w tym stanie równowagi, w którym na przyklad pierw¬ szy uklad pentodowy, zaopatrzony w opornik anodowy 153, jest zablokowany, to ujemne im¬ pulsy, dochodzace z elektrody 139 lampy prze¬ laczajacej 131 doprowadzane poprzez kondensa¬ tor sprzegajacy 157, nie beda wywieraly wply¬ wu. Jezeli jednak przez pierwszy uklad prze¬ plywa prad, to ujemny impuls doprowadzony don spowoduje przeskoczenie stanu równowagi do drugiego polozenia, wskutek" czego kazdy dalszy ujemny impuls, doprowadzony do pierw¬ szego ukladu, nie Ttfywiera juz wplywu na stan równowagi. Podobnie ujemny impuls, doprowa¬ dzony do siatki sterujacej drugiego ukladu pen¬ todowego, posiadajacego opornik anodowy 154, powoduje przeskoczenie stanu równowagi, przy którym drugi uklad pentodowy przestaje prze¬ wodzic.Azeby dzialanie urzadzenia poszerzajacego im¬ pulsy mozna bylo lepiej zrozumiec, przedsta¬ wiono na fig. 8a szyfrowe impulsy grupowe z fig. 7b, zaistniale w czasokresie t», U w znacz¬ nie zwiekszonej podzialce. Przy pierwszej grupie, impulsów szyfrowych 159, kolejne impulsy 2, 3 i 4 znamionuja wielkosc amplitudy. Impulsy te doprowadza sie ze znakiem ujemnym, po¬ przez przewód 148 i kondensator sprzegajacy 158 do siatki sterujacej prawego ukladu pentodowe- go urzadzenia 109. Pierwszy, brakujacy impuls w grupie 159 jest doprowadzany przewodem 14i poprzez kondensator isprzegajacy 157 do lewego ukladu pentodowego. Przed zaistnieniem tej grupy impulsowej, lewy uklad pentodowy prze¬ wodzi prad, tak ze napiecie anody jest niskie, jak zaznaczono krzywa Vbi na fig. 8b. Dzieki ujemnemu impulsowi, doprowadzonemu do le¬ wego ukladu pentodowego, zostaje on zabloko¬ wany przy czym powstaje nagly wzrost napie¬ cia anody, podczas gdy prawy uklad pentody zostaje odblokowany. Powoduje to nagly spadek napiecia anodowego prawego ukladu, oznaczony przez Vbj na fig. 8d.Drugi impuls pierwszej grupy impulsowej 259 jest doprowadzony z ujemnym znakiem do pra¬ wego ukladu pentodowego, co powoduje, ze stan rówjnowagi przeskakuje i uklad ten zostaje za¬ blokowany. Stan taki utrzymuje sie przy za¬ istnieniu trzeciego 1 czwartego impulsu tejze grupy, albowiem doprowadzane sa one do pra¬ wego ukladu pentodowego, znajdujacego sie w stanie zablokowanym, a tym samym nie¬ czynnym.Sposród impulsów nastepnej grupy 160, jedynie prawy impuls jest nadawany i prze¬ chodzi do prawego ukladu, gdzie nie wy¬ wiera zadnego dzialania. Brakujace im¬ pulsy 2, 3 i 4 tej grupy sa skierowane za pomoca lampy przelacznikowej 131 do lewego ukladu pentodowego, dzieki czemu uklad terj zostaje zablokowany przy zaistnieniu drugiego impulsu. W ten sposób powstaja na anodach obu ukladów pentodowych prostokatne, na przemian zmieniajace sie napiecia, przedstawione na fig. 8b i 8d, zwane w dalszym, ciagu napieciami przelaczajacymi. Mozna sobie wyobrazic, ze owe — 12 —napiecia przetaczajace powstaly z poszczegól¬ nych rodzajów impulsów, doprowadzonych do urzadzenia przez to, ze kazdy impuls zostal roz¬ ciagniety na caly okres trwania jednej grupy impulsowej. Nalezy zaznaczyc, ze jakkolwiek korzystne jest nie jest jednak konieczne rozsze¬ rzac poszczególne impulsy az do tego stopnia.Mozna w ogóle nie stosowac poszerzania poszcze¬ gólnych impulsów. W ukladzie polaczen, przed¬ stawionym na fig. 6, zasilajacym demodulator szyfrowych impulsów grupowych, szereg nada¬ wanych impulsów powinien ukazywac sie z pew¬ nym okreslonym znakiem, szereg zas impulsów brakujacych powinien wystepowac z odmien¬ nym znakiem, albowiem demodulator szyfrowych impulsów grupowych 110 jest zbudowany w ukladzie przeciwsobnym.Demodulator szyfrowych impulsów grupowych 110, przedstawiony na fig. 6, sklada sie z dwu pentod 161 i 162, które przy braku napiecia ste¬ rujacego na siatkach sterujacych i chwytnych, wlasnie nie przewidza pradu, pod wplywem ujemnego wstepnego napiecia na siatce, pobra¬ nego z dzielnika napiecia, skladajacego sie z oporników 163, 164 oraz opornika katodowego 165, zbocznikowanego kondensatora. Napiecie przelaczajace, powstajace na opornikach anodo¬ wych 153 i 154 urzadzenia poszerzajacego 109, doprowadza sie do siatek chwytnych lamp 161 i 162. Napiecia te sa przedstawione na fig. 7b i 7d. Anody pentod 161 i 162 sa polaczone w ukladzie przeciwsobnym i przylaczone do ob¬ wodu, calkujacego czestostliwosc sygnalu, skla¬ dajacego sie z równolegle z soba polaczonych kondensatora calkujacego 166 i pierwszego uzwo¬ jenia 167 wyjsciowego transformatora demodu¬ latora szyfru 110. Srodkowy punkt zaczepowy pierwotnego uzwojenia 167 transformatora jest przylaczony do dodatniego zacisku 168 zródla napiecia anodowego, nie przedstawionego na rysunku.Siatki sterujace pentod 161, 162 sa polaczone równolegle i sprzezone poprzez opornik, ograni¬ czajacy prad watkowy 169 do generatora impul¬ sów okresowych 112. Przy zaistnieniu dodatko¬ wego impulsu okresowego, powstaje w pentodach 161, 162 prad siatki, ladujacy kondensator 170, zawarty w obwodzie siatki, az do napiecia, od-, powiadajacego napieciu, powstalemu na opor¬ niku katodowym 165, lecz o przeciwnym znaku.Kondensator 170 jest zbocznikowany opornikiem uplywowym' 171. Stala czasu ukladu równole¬ glego 170, 171 jest tak obrana, ze napiecie po¬ wstale na kondensatorze 170 spada do polowy pierwotnej wartosci w czasie, odpowiadajacym' jednemu okresowi czestotliwosci wystepowania impulsów w* jednej grupie. Przebieg napiecia, powstalego w ten sfrfsób. na kondensatorze 47& jest przedstawiony na fig. 8c i 8e liniami czescio¬ wo kreskowymi. Ladowanie kondensatora 170 rozpoczyna sie w tej samej chwili co poczatek *grupy impulsowej, przedstawionej na fig. 8a, po czym zmniejsza sie wykladniczo. Dzieki ternu, ze wyladowanie kondensatora nastepuje zgodnie z funkcja potegowa, stosunek pomiedzy po¬ wierzchniami, oznaczonymi przez I, II, III i IV na fig. 8e, ograniczonymi pionowymi liniami, przebiegajacymi w równych odstepach i pokry¬ wajacymi sie z czolem impulsów, przedstawio¬ nych na fig. 8a, jest funkcja drugiej potegi i wynosi 8:4:2:1.Napiecia, przedstawione na fig. 8c i 8e, spel¬ niaja zadanie napiec, sterujacych pentody 161 i 162, i powoduja odpowiednia zmiane pradów anodowych tych lamp, jezeli oczywiscie zostaly one uprzednio odblokowane przez napiecia przelaczajace, przedstawione na fig. 8b i 8d i doprowadzane do siatek chwytnych. Impubsy pradu anodowego, powstajace w pentodzie 161, wytworzone przez polaczone dzialanie napiecia przelaczajacego, przedstawionego na fig. 8b, i napiecia sterujacego, przedstawionego na fig. 8c, uwidocznione sa na fig. 8c pelna krzywa Ip Tosamo dotyczy pentody 162 oraz krzywej I2 na na fig. 8e. Zauwazywszy, z,e penitoda 160 powo¬ duje ladowanie kondensatora 1G6, a pentoda 162 powoduje jego wyladowanie i jasne jest, ze pewna grupa zaszyfrowanych impulsów spowo¬ duje zmiane ladunku, odpowiadajaca amplitu¬ dzie, która dana grupa impulsów! ma przekazac, wedlug funkcji drugiej potegi. Istotnie brakujacy pierwszy impuls grupy 159 powoduje rozladowa¬ nie sie kondensatora calkujacego o osiem jed¬ nostek. Drugi, trzeci i czwarty impuls grupy 159 spowoduja naladowanie kondensatora calkuja- jacego o cztery, dwie i jedna jednostke, tak, ze przy odbiorze grupy impulsowej 159 ladunek kondensatora calkujacego obnizyl sie o jedna jednostke. Podobnie, odbiór grupy impulsowej 160 spowoduje naladowanie kondensatora calku¬ jacego o osiem jednostek i wyladowanie go o cztery, dwie i jedna jednostke, z czego wyni¬ ka, ze ladunek zwiekszyl sie o jedna jednostke.Na fig. 8f przedstawiono przebieg napiecia na kondensatorze calkujacym 166 (sygnal zblizony) za pomoca krzywej V\ o pelnych liniach, które powstaja przy kolejnym odbiorze impulsów grupowych, przedstawionych na Jlig. 8a.Sygnal zblizony doprowadza sie do urza¬ dzenia rózniczkujacego 103, gdzie zo¬ staje porównany z sygnalem na kondensatorze 121, przy czym jego napiecie jest jfcfcecbfcawione na fig. 8f stopniowana krzywa kreskowa Vt, Jezeli wziac pod uwage czas tp to widacj ze zfoli- — 13 -zony sygnal.ytt -pobrany z obwodu ujemnego sprzezenia-zwrotnego jest w stosunku do sygnalu rna kondensatorze 1Z1 dodatni, tak, ze w urzadze¬ niu 103 wytwarza sie dodatnie napiecie róznico¬ we. Napiecie to doprowadza sie z odwbrotnyrn znakiem do dolnej plyty odchylajacej 136 lampy przelaczajacej 131 w modulatorze impulsów 105, co powoduje, ze wiazka elektronów w lampie przelaczajacej zostaje skierowana na *elektrode tfJ0, a impuls napieciowy, pobrany w :tej chwili z generatora impulsów Uli, zostaje przekazany przewodem 147 przez kondensator 157 do lewego Ukladu pentodowego urzadzenia 109 do poszerza¬ nia impulsów, odpowiednio do ^pierwszego im¬ pulsu grupy impulsowej 159, przedstawionej na fig. ®a. Dzieki temu impulsowi napiecie konden¬ satora calkujacego 166 stopniowo opada az do chwili, oznaczonej na fig. przez %6 o osiem jed¬ nostek. Przez to, ze napiecie na kondensatorze calkujacym 166 opada, zmienia sie znak napiecia róznicowego jak to widac na fig. flf. Poniewaz wiazka elektronów w lampie przelaczajacej 131 jest obecnie skierowana na-elektrode 140, impuls z generatora impulsów 111, zaistnialy w chwili te-zostaje 'przekazany do przewodu '148 i w1 i;en sposób nadany, przechodzac równoczesnie po¬ przez kondensator sprzegajacy 158 do prawego ukladu pentodowego urzadzenia 1U9 do posze¬ rzania impulsów, odpowiednio do impulsu dru¬ giego 'grupy impulsowej 159, który, jak przed¬ stawiono na iig. 8a, jest impulsem dodatnim.Podczas nastepujacego czasokresu "t6 — t7 na¬ piecie, wytworzone na kondensatorze calkujacym -166, wzrasta o cztery jednostki, nie wystarcza to jednak, by znak napiecia róznicowego zostal .zmieniony. W ter. sposób impuls dochodzacy w chwili t7 z generatora impulsów 111 jest» po- ddbnie jak poprzedni impuls, doprowadzany do ijetóktrody 140 lampy przelaczajacej 131, co po¬ woduje dalszy wzrost o dwie jednostki napiecia, wytworzonego na kondensatorze calkujacym w czasie %7 — t8. W chwili t8 napiecie róznicowe ma ciagle ten sam znak, co w czasie zaistnienia dwóch poprzednich impulsów, dzieki czemu czwarty impuls grupy 159 zostaje równiez na¬ dany. rKirótko :przed chwila t9t w której rozpoczyna sie ncrwa ^gritpa impulsowa 160 napiecie rózni- icuwe piEybiera wartosc aerowa. ©zieki .pracy obwodu stopniujacego, mawiacie na kondensato¬ rze 121 wzrasta fliieco, wsskutek -ica®o napiecie róznicowe w chwili t# poprzednich rchwilach ze pierwszy iiqpuls^ia«py:impulsowej tfOaos&ije nadany. Da si temu kondensator cBikujacy sla- thlfe eig 4z *do chwili tm jy osiem jednostek, a znak napiecia -róznicowego zostaje odwrócony, przez co nastepujace impulsy grupy impulsowej 160 zostaja stlumione. Opisany cykl pracy powta¬ rza sie z czestotliwoscia okresów tak, ze zbedne jest oddzielnie opisywac powstawanie dalszych grup impulsowych, przedstawionych na fig. 8a.'Nalezy zauwazyc, ze przy nadajniku, przedsta¬ wionym na fig. 6, zwloka, spowodowana obwo¬ dem ujemnego sprzezenia zwrotnego, powinna byc mniejsza niz odstep czasu pomiedzy dwoma 'kolejnymi impulsami jednej grupy.Przy omawianym sposobie i urzadzeniu do nadawania stosuje sie szyfr czterojednostkowy, a kolejne impulsy jednej grupy znamionuja wiel¬ kosc amplitud, zmniejszajace sie wedlug funkcji drugiej potegi, co stanowi przeciwienstwo do urzadzenia, przedstawionego na fig. 4. Dozwala to w polaczeniu z ujemnym sprzezeniem zwrot¬ nym wedlug wynalazku wykonac modulator szy¬ frowych impulsów grupowych jako lampe prze¬ laczajaca i poza tym polaczyc demodulator impulsów grupowych z obwodem, calkujacym czestotliwosc sygnalów, przy czym mozna sie obejsc bez urzadzenia stopniujacego w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego.Uklad nadawczy,, przedstawiony na fig. 6, wy¬ kazuje poza tym te korzysc, ze mozliwe jest zmieniac w szczególnie prosty sposób ilosc jed¬ nostek szyfru. Wystarczy bowiem zmienic cze¬ stotliwosc powtarzania impulsów generatora Ul proporcjonalnie do ilosci jednostek szyfru, oraz zmienic stala czasu obwodu 170, 171, wytwarza¬ jacego napiecie sterujace, potrzebne dla demo¬ dulatora. Poza tym uklad nie wjymaga zadnych zmian1.Inna, szczególna korzyscia ukladu nadawczego, przedstawionego na fig. 6, jest znaczne upro¬ szczenie jezeli chodzi o synchronizacje poszcze¬ gólnych elementów. W tym ukladzie bowiem doprowadza sie impulsy okresowe jedynie do obwodu stopniujacego 102 i demodulatora 110, podczas gdy impulsy, wytworzone przez gene¬ rator 111, doprowadza sie jedynie do modulatora 105. W przeciwienstwie do urzadzenia, przedsta¬ wionego na fig. 4, do modulatora nie doprowadza sie impulsów o czestotliwosci okresu. vW nadajniku, przedstawionym na fig. 6, urza¬ dzenie 109 do .poszerzania impulsów i demodu¬ lator szyfrowych impulsów grupowych 110, za¬ warte w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotne¬ go, sa wykonane jako obwody przeciwsobne. Je¬ den Ijftdrak z tych elementów albo nawet oba z /nich nie ^potrzebuja byc polaczone przeciw- solanie. W tym przypadku urzadzenie do posze¬ rzania ^impulsów ipcwmiio 'byc wykonane jako .Uklad, ^posiadajacy jedynie jeden *tan ;róutoe- — 14 —*uagl 4a przyklad Jako tzw je&noskokowy multt- wibrator. Mozliwe jest równiez zatrzymac uklad przeciwsobny urzadzenia poszerzajacego 109 i zastosowac jedynie jedna z dwu lamp demodu¬ latora szyfrowych impulsów grupowych.Fig. 9 przedstawia schemat blokowy upro¬ szczonego nadajnika typu, przedstawionego na fig 6, w którym elementy, odpowiadajace ele¬ mentom z fig. 6, sa oznaczone tymi samymi licz¬ bami. Nadajnik z fig. 9 rózni sie od nadajnika z fig. 6 jedynie tym, ze obwód stopniujacy, istniejacy na fig. 6, zostal pominiety, przez co dzialanie nadajnika uleglo znacznej zmianie.W nadajniku, przedstawionym na fig. 9, syg¬ naly, pochodzace z mikrofonu nadawczego 100, sa doprowadzane poprzez wzmacniacz . sygnalu bez posrednictwa obwodu stopniujacego do u- rzadzenia rózniczkujacego 103 (krzywa Vs na fig. lOa), do którego doprowadza sie (równiez przez przewód 104 zblizony sygnal (V^ na fig. lOa) z obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego. Na¬ piecie róznicowe, wytworzone w urzadzeniu róz¬ niczkujacym 103, steruje modulatorem szyfro¬ wych impulsów grupowych 110, posiadajacym przewody odprowadzajace 147 i 148. Przez prze¬ wód 148 przechodza te szyfrowe impulsy grupo¬ we, które maja byc nadane i które doprowadza sie do modulatora nadajjtndkiowego 106, polaczo¬ nego z oscylatorem fali nosnej 107 i antena 208..Impulsy, doprowadzone do modulatora nadajni- kowego przewodem 148, sa przedstawione na fig. lOb, jako impulsy dodatmie. Impulsy brakujace w tym szeregu sa przekazywane natomiast prze¬ wodem 147 i sa oznaczone na fig. lOb jako ujem¬ ne impulsy. Oba rodzaje impulsów doprowadza sie oddzielnie, lecz z tym samym znakiem do urzadzenia poszerzajacego 109, które jest w ob¬ wodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego i którego wyjsciowe napiecie przelaczajace steruje demo¬ dulatorem impulsów 110, zawierajacym .obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu, polaczony prze- ciwsobnie. Napiecie wyjsciowe obwodu, calkuja¬ cego czestotliwosc sygnalu demodulatora szyfru 110, jest sygnalem zblizonym V'l9 doprowadzo¬ nym do urzadzenia róznicakiujacego 103 poprzez przewód 104. Iw tym przypadku nadajnik za¬ wiera dwa generatory impulsów 111, 112, sprzeg¬ niete z soba, których zadaniem jest wytworzyc impulsy, stanowiace szyfrowe impulsy grupowe o czestotliwosci powtarzania na przyklad 56 kc/s, oraz impulsy o czestotliwosci okresów na przy¬ klad 14 Ws. Impulsy z generatora 111 sa do¬ prowadzane do modulatora impulsów grupowych 105, impulsy okresowe z generatora 112 sa nato¬ miast doprowadzone do demodulatora szyfrowych impulsów grupowych 1*0-w cetu wytworzenia w nim wymaganego napiecia sterujacego.Szczególy budowy elementów, przedstawionych na fig. 9, moga byc zupelnie takie same, jak od¬ powiednich elementów na fig. 6. Brak obwodu stopniujacego pomiedzy wzmacniaczem sygnalu 101 i urzadzeniem rózniczkujacym 103 w nadaj¬ niku na fig. 9 pociaga za soba jednak, ze obecnie sygnal Vs uwidoczniony na fig. lOa jest porówny¬ wany w urzadzeniu rózniczkujacym bezposrednio z zblizonym sygnalem Wt9 równiez przedsta¬ wionym na fig. lOa. Podobnie jak w nadajniku, przedstawionym na fiig. 6, gdy tylko zblizony sygnal posiada znak ujemny w istosunku do na¬ piecia sygnalowego, impulsy, dostarczone przez generator 111, sa przekazywane do modulatora fali nosnej 106 poprzez urzadzenie przelaczajace 105, uzyte jako modulator szyfrowy, jak to jasno wynika z porównania fig. lOa i lOb i objasnienia dzialania nadajnika na fig. 6. Jezeli zblizony sygnal VYjjest wzgledem napiecia sygnalowego dodatni, impulsy dochodzace do generatora 111, sa doprowadzane zamiast do modulatora fali nosnej 106, przewodem 147 do jednego z obwo¬ dów wejsciowych urzadzenia poszerzajacego W9.Tak jak poprzednio, wytwarza sie na urzadzeniu poszerzajacym napiecie przelaczajace, przedsta¬ wione na fig. lOc, dzieki szeregowi impulsów,, przedstawionych na fig. lOb, pobranych z modu¬ latora szyfrowych impulsów grupowych 105.Wspomniane napiecie przelaczajace doprowadza sie w ukladzie przeciwsobnym do demodula¬ tora szyfrowych impulsów grupowych 110.Jak przedstawiono na fig. lOa, przyblizony sygnal V'%, który moze byc równiez uzyskany lia koncu odbiorczym, stanowi pozornie tak samo dobre zblizenie nadawanego sygnalu Vs, jak przy nadajniku, przedisi&wionym na fig. 6. Jednako¬ woz w równo od siebie oddalonych chwilach, zaznaczonych pionowymi liniami kreskowymi na fig. lOa, najwieksza odchylka sygnalu przyblizo¬ nego od sygnalu nadawanego jest obecnie wiek* sza niz jedna jednostka zrózniczkowanej ampli¬ tudy. W urzadzeniu nadawczym uwidocznionym natomiast na fig. 6, najwieksza w stosunku do stopniowanego sygnalu Vt odchylka sygnalu przyblizonego w chwili badania, doprowadzana do urzadzenia rózniczkujacego, jest jak przed¬ stawiono na fig. 7a mniejsza niz jedna jednostka zrózniczkowanej amplitudy. Pociaga to za soba, ze „szum rózniczkowania", istniejacy w nadawa¬ nym sygnale V't urzadzeniu z fig. 7a. Wiekszy „szum rózniczko¬ wania'1, wystepujacy przy sposobie nadawania wedlug fig. lOa, zmniejsza sie jednak, w miare — 15 -)ak czas»toilhvoAc 1t)kre»tt rózoi sie^coraz bardziej od najwiekszej czestotliwosci nadawanego sy¬ gnalu, tak ze sposób nadawania, przedstawiony na fig. lOa, moze byc z korzyscia uzyty, jezeli przy najwiekszej czestotliwosci sygnalu, wyno¬ szacej na przyklad 3400 cyfdi, zastosowac cze- stoifljwosc okresu, wynoszaca ofeolo 35 kc/s.W dotychczas opisanych urzadzeniach nadaw¬ czych zastosowano obwód calkujacy czestotli¬ wosc sygnalu, polozony w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego, przy czym obwód calku¬ jacy jest utworzony przez, przewód rezonansowy, nastrojony na czestotliwosc, nizsza niz najnizsza czestotliwosc sygnalu. Jak juz poprzednio wspomniano mozna w celu uzyskania równomier¬ nego obciazenia ampULudiowego przy wszystkich czestotliwosciach sygnalu z korzyscia zastosowac w obwodzie ujemnego sprzezalrfóa zwrotnego dal¬ szy obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu, po¬ siadajacy czestotliwosc graniczna, odpowiadajaca srodkowej albo nizszej czestotliwosci sygnalu.Uzyly obwód calkujacy nie powinien najlepiej wtedy wykazywac rezonansu w itym zakresie czestotliwosci sygnalu i dlatego uzyto obwfodiu, utworzonego przez oporniki i kondensatory albo przez oporniki i cewki indukcyjne.Ponizej opisane odbiorniki, stosowane do wspólpracy z przedstawionymi natia^iikami.Fig. 11 przedstawia jeden z korzystnych spo¬ sobów budowy odbiornika wedlug wynalazku, którjnnoze byc- uzyty do odbioru sygnalów na¬ dawanych urzadzeniem, przedstawionym na fig. 1 i 4, w którym zastosowano szyfrowe grupy impulsowe, których kolejne impulsy znamionu¬ ja amplitudy wzrastajace wedlug drugiej potegi, podczas gdy miedzy dwoma kolejnymi grupami impulsowymi wystepuja sygWiy synchronizu¬ jace.Sygnaly, przejete za pomoca anteny 172, do¬ prowadza sie do wzmacniacza wielkiej czestotli¬ wosci, wraz z detektorem znanej, juz budowy, Oznaczonej w postaci blokowej na figi 11 licz¬ ba 173. Dochodzace impulsy synchronizacyjne sa poza tym oddzielane od Innych impulsów nad¬ chodzacych w znany juz sposób. Zaklada sie, ze impulsy synchronizujace, wystepujace na prze¬ wodzie 1749 posiadaja znak ujemny. Wszystkie dochodzace impulsy wlacznie z impulsami syn¬ chronizujacymi, wystepuja w przewodzie 175.Dla uproszczenia przedstawiono detektowane im¬ pulsy, wystepujace w przewodzie 175 i uwidocz¬ niono isa fig. 12a, jako impulsy E, o znaku do¬ datnim, przy czym na wyte^de przedstawiono równiez napiecie szumu. Aacflttuft8£ docbocter cych impulsów zmieru4E«*e*d^rnia«iie.wsitti*- tek zaklócen i zmian drofi ro*chodaenifc s4^ fali pomiedzy nadajnikiem i odbiornikiem. Zmienia sie równiez ksztalt i polozenie odebranych im¬ pulsów. Na fig. 12a przedstawiono pionowymi liniami kreskowymi polozenie, jakie dochodzace impulsy powinny zajmowac, gdyby wystepowaly one równoczesnie z regularnymi impulsami. Po¬ ziom progowy jest oznaczony pozioma kreskowa linia e pokazujaca, ze te punkty krzywej, które przekraczaja wspomniana wielkosc progowa, nie odpowiadaja tym punktom, przy których regu¬ larne impulsy równomiernego szeregu musialyby linde progowa przecinac.Zastosowanie szyfrowej modulacji stwarza mozliwosc skorygowania przesuniec czasowych impulsów dochodzacych. W tym celu, odbiornik, przedstawiony na fig. 11, zawiera generator im¬ pulsów, wytwarzajacy impulsy, powtarzajace sie w równych odstepach czasu, skladajacy sie z oscylatora 176, wytwarzacza impulsów 177 oraz urzadzenia korygujacego czestotliwosc 179.Równomierne impulsy, wytworzone w odbiorni¬ ku, wystepuja w przewodach 180, 181 i 182.Oscylator 176 sluzy do wytwarzania napiecia sinusoidalnego o czestotfljiwosci, odpowiadaja¬ cej czestotliwosci powtarzania impulsów w gru¬ pach impulsowych. Oscylator jest wykonany jako oscylator Hartleya. Konce obwodu oscylato- rowego 183 sa sprzezone pojemnosciowo z ano¬ da i siatka sterujaca pentody 184, przy czym za¬ czep na cewce obwodu oscylatoroweigo 183 jest przylaczony tak jak katoda lampy 184 do ziemi.Najpiecie siniusoidaCne, przedstawione na fig. 12b- jest wytwarzane na anodzie lampy 184 i dopro¬ wadzane poprzez kondensaitor sprzegajacy 185 do obwodu przesuwajacego faze, zawierajacego opornik 186 i zmienny kondensator 187, Napiecie Vo, pobrane z przesuwacza fazy i przedstawione z prawidlowa faza na fig. 12b, jest doprowadzane do siatki sterujacej lampy wzmacniajacej 188, wytwarzacza impulsów 177.Lampa wzmacniajaca posiada siatke sterujaca, nie posiadajaca napiecia wstepnego, albowiem opornik siatkowy 189 jest przylaczony bezpo¬ srednio do kaitody lampy 188. Poza ,tym znajduje sie tam równiez opornik 190, ograniczajacy prad siatki. Zakres wysterowania lampy 188 jest mniejszy niz amplituda drgan sinusoidalnych, przedstawionych na fig. 12b, które doprowadza sie do lampy. Ze wzgledu na brak napiecia wstepnego na siatce, dodatnia polówka fal sinu¬ soidalnego napiecia (fig. 12b) zostaje calko¬ wicie odcieta przez dzialanie opornika 190, ogra- iuczajacego prad siatki, a jezeli chodzi o ujemna polówke fali, to tylko czesc jej wywiera dziala¬ nie; gdyz lampa 188 zostaje przy zaistnieniu u- jemnej wartosci szczytowej, napiecia, sterujace- - it -go zablokowana. W tein sposób na oporniku anodowym 191 lampy 188 (powstaja trapezoidal- ne impulsy napieciowe o dodatnim znaku, przed¬ stawione na fig. lBc krzywa V0. Trapezoidalne impulsy napieciowe doprowadza sie do obwodu calkujacego, przylaczonego do anody lampy 188 i utworzonego przez szeregowo z soba polaczo¬ ne kondensator 192 i opornik 193, którego jeden koniec jest przylaczony do ziemi. Przy zaistnie¬ niu kazdego trapezoidalnego impulsu napiecio¬ wego, powstaje na oporniku 193 obwodu calku¬ jacego kolejno jederj dodatni i jeden ujemny im¬ puls napieciowy, przy czym ujemny impuls zo¬ staje stlumiony za pomoca diody 194, przylaczo¬ nej równolegle do opornika 193. Ostatecznie, wy¬ tworzone impulsy napieciowe Ie o dodatnim znaku, doprowadza sie poprzez opornik odprze- gajacy 195 do przewodu wyjsciowego 180. Im* ^ulsy te sa przedstawione na fig. 12d.Impulsy te powtarzaja sie w równomiernych odstepach czasu i trwaja na przyklad jedna mi¬ krosekunde, przy czestotliwosci powtarzania 70 kc/s. Faze tych impulsów mozna zmieniac za pomoca regulowanego pnzesuwnifca fazy. 186, 187.Czestotliwosc powtarzania impulsów jest wyzna¬ czona czestotliwoscia nastrojenia miejscowego Oscylatora 176 i musi sie scisle zgadzac z czesto¬ tliwoscia powtarzania impulsów, wytwairzanych przez generator impulsów 39 nadajnika z fig. 4.Azeby to umozliwic, przylaczono równolegle do obwodu wyznaczajacego czestotliwosc 183 oscylatora 176 urzadzenie korygujace czestotli¬ wosc 179, zawierajace pentode 196, zachowujaca sie jak zmienna reaktancja. Pentoda 196 posia¬ da siatke sterujaca, przylaczona do obwodu przesuwajacego faze, skladajacego sie z oporni¬ ka 198 i kondensatora 199, przylaczonych rów¬ nolegle do lampy poprzez kondensator sprzega¬ jacy 197, tak ze zmienne napiecie anodowe jest doprowadzane do siatki sterujacej z przesunie¬ ciem fazowym, wynoszacym w przyblizeniu 90°.Anoda lampy reaktancyjnej jest przylaczona do strony anodowej obwodu oscylatorowego 183.Siatka posiada odpowiednie ujemne napiecie wstepne, wytworzone dzielnikiem napiecia, za¬ wierajacym opornik katodowy 200 i kondensa¬ tor 201. Jak to juz jest znane, tego rodzaju bez- watowo zwrotnie sprzezona lampa wzmacniaja¬ ca zachowuje sie jak reaktancja, której wielkosc moze byc zmieniana za pomoca napiecia steru¬ jacego, doprowadzonego do siatki sterujacej przewodem 202.Napiecie sterujace, potrzebne dla samoczynnej korekcji czestotliwosci oscylatora 176t jest wy¬ twarzane przez stopien mieszajacy samoczynnej regulacji czectotliwtSsci ZÓ3. Stopien mieszajac* zawiera dwie diody, umieszczone w wspólnej bance 204 i polaczone w ukladzie przeciwsób- nym, przy czym sinusoidalne drgania o czesto¬ tliwosci 70 kc/s, odprowadzone za pomoca kon¬ densatora sprzegajacego 205 z anody lampy oscylatorowej 184, sa doprowadzane w ukladzie przeciwsobnym i przy zastosowaniu transforma¬ tora 206 do obu diod. Poza tym do diod 204 do¬ prowadza sie impulsy synchronizujace (których czestotliwosc wynosi na przyklad T kc/s), które pobiera sie z detektora 173 i doprowadza prze¬ wodem 174 z ujemnym znakiem i ta sama faza.Przy tego rodzaju przeciwsobnym obwodzie mie¬ szajacym, zasilanym w wyzej opisany sposób, wytwarza sie na oporze wyjsciowym 207, wla¬ czonym pomiedzy anody diod napiecie wyjscio¬ we, którego wielkosc i znak zaleza od odstepu czasu pomiedzy zaistnieniem impulsów syn¬ chronizujacych i przejsciem sinusoidalnego na-^ piecia oscylatora 117 przez punkt zerowy. Jezeli impuls zaistnieje w chwili, w której chwilowa wielkosc napiecia sinusoidalnego jest dodatnia, powstaje dodatnie napiecie wyjsciowe. Jezeli chwilowa ujemna wartosc napiecia zbiega sie z impulsem, powstaje ujemne napiecie wyjscio¬ we. Tak wiec napiecie wyjsciowe zalezy od fazy pomiedzy impulsem synchronizujacym a napie¬ ciem sinusoidalnym i moze byc wykorzystane do skorygowania fazy sinusoidalnego napiecia, tak by zgadzalo sie ono z faza impulsów synchro¬ nizujacych. W celu osiagniecia tego, napiecie wyjsciowe przeciwsobnego ukladu mieszajace¬ go 203 jest doprowadzane poprzez filtr dolno- przepustowy 208, przepuszczajacy stale napiecie do siatki* sterujacej lampy 196, stanowiacej zmienna reaktancje. Stala czasu filtru dolno- przepustowego, zawierajacego oporniki 209, 210 oraz kondensator wygladzajacy 211, jest tak do¬ brana, ze amienne napiecia o czestotliwosci, od¬ powiadajacej najnizszej czestotliwosci sygnalu, zostaja silnie stlumione. Czestotliwosci sygnalo¬ we, które przypadkowo dochodza do toru syn¬ chronizujacego nie moga wiec spowodowac wa¬ han fazy sinusoidalnego napiecia zmiennego, po¬ branego z oscylatora 176. Stale napiecie, wytwa¬ rzajace sie na kondensatorze 211, jest jednak zalezne tak pod wzgledem wielkosci, jak i znaku, od sredniej róznicy faz pomiedzy dochodzacymi impulsami synchronizujacymi a sinusoidalnym napieciem, dostarczanym przez oscylator 17$ dzieki czemu faza (a tym samym i czestotliwosc napiecia oscylatora 176) zostaje zrównana z do¬ chodzacymi impulsami syrxhroriizujacymi; przez- co równobieznosc pomiedzy czestotliwoscia oscy¬ latora 176 a impulsami, wytwarzanym!1" przez - 17 —gaofia&tar 3& nadajnika z. fig. 4, jest calkowicie zapEwnicna.Impulsy o czestotliwosci okresów musza byc równiez wytwarzane w odbiorniku, przedsta¬ wionym na fig. 11, podobnie jak przy nadajni¬ ku na fig. 4. W tym oelu dodaitalie impulsy, po¬ chodzace z wytwarzaoza impulsów 177, sa do¬ prowadzane poprzez kondensator sprzegajacy 212 do gpnefiatora impulsów okresowych 178, zawie-, rajacego lampe wtórnej emisji 213 polaczona jako generator impulsów za pomoca kondensa¬ tora sprzezenia zwrotnego 240, wlaczonego po¬ miedzy katode pomocnicza a siatke sterujaca.T*go rodzaju generatory impulsów sa juz znane, dlatego wystarczy tylko wspomniec, ze lampa 213 jest z reguly zablokowana przez ujemne napie¬ cie siatki, wytwarzajace sie na równolegle z so¬ ba, polaczonych katodowym oporniku 215 i kon¬ densatorze 216. Stala czasu tego ukladu równo¬ leglego jest w ten sposób obrana, ze tylko co plajty impuls sposród szeregu impulsów, docho¬ dzacych poprzez kondensator sprzegajacy 212 do siatki sterujacej lampy, jest w stanie odblo¬ kowac lampe wtórnej emisji. Jak tylko prad anodowy zacznie plynac w lampie wtórnej emi¬ sji, napiecie katody pomocniczej lampy, która jest przylaczona poprzez pomocniczy opornik katodowy 217 do zródla napiecia anodowego wzrasta, przy czym ów wzrost napiecia przenosi sie poprzez kondensator zwrotnego sprzezenia 214 nas siatke sterujaca lampy, ulatwiajac w ten sposób jej odblokowanie. Gdy jednak prad ano¬ dowy zmniejszy sie pod wplywem tego, ze kon¬ densator sprzezenia zwrotnego jest ladowany pradem siatkowym, plynacym w lampie, spadek ten powoduje zmniejszenie napiecia katody po¬ mocniczej, które to zmniejszenie przenosi sie, jak i poprzednio, poprzez kondensator sprzeze¬ nia, zwrotnego 214 na siatke sterujaca i powo¬ duje -szybkie zablokowanie lampy. Czas trwania impulsów pradu anodowego, plynacego przez lampe, jest zalezny od stalej czasu obwodu lprzezenia zwrotnego, a tym samym moze byc nastawiony na odpowiednia wartosc przez zasto¬ sowanie opornika ograniczajacego prad siatki 215 i polaczonego szeregowo z kondensatorem sprzezenia zwrotnego 214, Wytworzone impulsy napieciowe o czesitotli- wosd oksesu* których czolo wystepuje scisle w tej samej chwili, co czolo impulsów, pobranych zrwytwaczacza impulsów 177, moga byc pobrane z dodatnim znakiem z ope-rnika kaitody pomoc¬ niczej 2X7, a z ujemnym znakiem z opornika anodowego. 21& Impulsy dodatnie powstale na oporniku 217 katody pomocniczej, sa doprowa¬ dzane do obwHxiu ró^iuczkujacegOyzawiacaja^ego kondensator 220 i opornik.221 jktórego jeden ko¬ niec jest polaczony z ziemia. Przy kazdym im¬ pulsie okresowym powstaje na oporniku 221 kolejno jeden impuls dodatni i jeden impuls ujemny, przy czym dodatni impuls spelnia swoje zadanie w innej czesci urzadzenia i jest odpro¬ wadzany przewodem 182. Podobnie, ujemne im¬ pulsy okresowe, powstajace na oporniku anodo¬ wym 219 doprowadza sie do obwodu róznicafcu- jacego, zawierajacego kondensator 222 i opornik 223 tak, ze na oporniku tym powstaje para im¬ pulsów, z których pierwszy jest ujemny, a drugi dodatni. Dodatnie impulsy zbiegaja sie w cza¬ sie z ujemnymi impulsami na oporniku 221 ob¬ wodu rózniczkujacego, przylaczonego do katody pomocniczej a tym samym powstaja po dodat¬ nich impulsach w przewodzie 182. Sposród pary dodatnich i ujemnych impulsów, istniejacych w przewodzie 181, tylko dodatni impuls dziala, jak poprzednio, w dalszej czesci urzadzenia, przy czym impuls ten wykazuje -pewne opóznienie wzgledem dodatnich impulsów w przewodzie 182.Opóznienie to zalezy od czasu trwania impulsów pradu anodowego w lampie wtórnej emisji 213 generatora impulsów 17$ i moze byc nastawio¬ ne na odpowiednia wartosc przez nalezyty dobór opornika 218 ograniczajacego prad siatki, zawar¬ ty w obwodzie sprzezenia zwrotnego.Ujemne impulsy, powstale na oporniku ano¬ dowym 219, doprowadza sie równiez do przewo¬ du wyjsciowego 180, przylaczonego do wyibwa- rzacza impulsów 177, tak, ze sposród impulsów pobranych z wyitwarzacza 177 kazdy piaty im¬ puls zostaje stlumiony przez ujemny impuls, do¬ starczony przez generator impulsów okresowych, co przedstawiono na fig. 12d przez zakreskowa- nie kazdego piatego impulsu.Ponizej opisana jest wlasciwa kaskada od¬ biornika. W celu usuniecia przesuniec w czasie impulsów, pobranych z detektora 173 przewodem 175 zastepuje sie je impulsami, wytworzonymi przez generator 176 do 179. W tym celu, impralr sy nadchodzace, przedstawiono na fig. 12a, sa doprowadzane z ujemnym znakiem do genera¬ tora impulsów otwierajacych 224, zawierajace¬ go podwójna pentode, sprzezona na krzyz i u- mieszczona w wspólnej bance 225, przy czym uklad podwójnej pentody jest tak polaczony, ze tworzy jednoskokowy multiwibrator. Obwody anodowe podwójnej pentody zawieraja oporniki anodowe 226 i 227. Siatka sterujaca pierwszego ukladu pentodowego jest sprzezona przez kon¬ densator 228 z anoda drugiego ukladu pemtodo- wego, siatka zas drogiego ifctolu pentodowego jest sprzezona nmtalioznie za pomoca dzielnika napiecia 229 z, anoda pierwszego ukladu* Sifftka — li -sterujaca pierwszego ukladu petitodowego jest przylaczona poza tym poprzez opornik wysoko- omowy 230 do dodatniego zacisku 239 zródla na¬ piecia anodowego, nie przedstawionego na ry¬ sunku. Wspólny przewód katodowy ukladów pentodowych zawiera opornik katodowy 232, zwarty kondensatorem.Opisane urzadzenie, zawierajace dwie pentó- dy, sprzezone z soba na krzyz, jest juz znane.Dzialanie jego jest nastepujace. Przy tzw. polo¬ zeniu spoczynku przez siatke sterujaca pierw¬ szego ukladdu pentodowego przechodzi prad siat¬ ki dzieki temu, ze dodatnie napiecie siatki jest doprowadzane przez opornik 230. Prad anodowy pierwszego ukladu pentodowego jest wiec wiel¬ ki, a napiecie anodowe jest odpowiednio male.Na dzielniku napiecia 229, wlaczonym pomiedzy anode pierwszego ukladu pentodowego a ziemie, powstaje tylko nieduze napiecie, a dodatnie napiecie, wytwarzajace sie pomiedzy ziemia a siatka sterujaca drugiego ukladu pentodowe¬ go, nie jest wystarczajace, by zniweczyc ujem¬ ne napiecie siatki, wytworzone przez opornik katodowy 232 tak, ze drugi uklad pentodowy jest zablokowany. Skoro jednak prad anodowy zmniejszy sie pod wplywem ujemnego impulsu napieciowego, doprowadzonego do siatki steru¬ jacej pierwszego ukladu pentodowego, drugi ukjad pentodowy zostaje ze wzgledu na meta¬ liczne sprzezenie odblokowany, przez co stan równowagi przeskakuje tak, ze pierwszy uklad pentodowy jest zablokowany, przez drugi zas uklad plynie pelny prad anodowy. Stan ten utrzymuje sie jednak przez okres, wyznaczony przez stala czasu obwodu, rozladowujacego kon¬ densator sprzegajacy 228. Gdy ladunek konden¬ satora sprzegajacego 228 zmniejszyl sie tak da¬ lece, ze pierwszy uklad pentodowy zostaje od¬ blokowany, urzadzenie przeskakuje z powrotem do stanu spoczynku. Przy ponownym zaistnie¬ niu ujemnego impulsu na siatce sterujacej pierwszego ukladu pentodowego opisany cykl pracy sie powtarza. Przez odpowiedni dobór wielkosci kondensatora sprzegajacego 228 i opor¬ nika 230 czas trwania, podczas którego pierwszy uklad pentodowy przewodzi prad, moze byc na¬ stawiany na przyklad w ten sposób, ze na opor¬ niku anodowym pierwszego ukladu pentodowe¬ go powstaja dodatnie impulsy napieciowe, któ¬ rych czas trwania wynosi polowe najmniejszego odstepu czasu pomiedzy dochodzacymi impul¬ sami.Poszerzone impulsy Ig, uzyskane w ten sposób z impulsów nadchodzacych przedstawionych na. fig. 12a, sa uwidocznione na fig. 12e i doprowa¬ dzane poprzez kondensator sprzegajacy 233 do mieszacza koincydencjalnego 234, zawierajacego lampe 235 typu heksodowego i którego szczegó¬ ly budowy odpowiadaja takiemuz mieszaczo- wi 60, przedstawionemu na fig. 4. Impulsy za¬ stepcze Ie, powstajace w przewodzie 180 i uwi¬ docznione na fig. 12d, sa doprowadzane do pierw¬ szej siatki sterujacej mieszacza 234. Nadchodza¬ ce, poszerzone impulsy Ig wystepuja na siatce sterujacej mieszacza jako impulsy pobudzajace.Napiecie siatki sterujacej heksody 235 jest tak dobrane, ze jedynie w przypadku gdy impulsy Ie oraz Ig na fig. 12d i 12e schodza sie równo¬ czesnie heksoda zostaje odblokowana, Jak przed¬ stawiono schematycznie na* fig. 12f za pomoca napiecia progowego f. Tak wiec jedynie impul¬ sy Io, przedstawione pelnymi liniami na fig. 12g, zjawiaja sie w obwodzie anodowym heksody235, przy czym sa one identyczne z impulsami, na¬ dawanymi przez nadajnik na fig. 4, gdyz nale¬ za one do szyfrowych grup impulsowych. Im¬ pulsy synchronizujace natomiast zostaja stlu¬ mione.Powstaly w ten sposób szereg szyfrowych im¬ pulsów grupowych jest doprowadzany poprzez kondensator sprzegajacy 236 do demodulatora impulsów grupowych 237, który odpowiada szy¬ frowemu demodulatorowi 71, opisanemu przy omawianiu fig. 4. Demodulator szyfrowy 237 za¬ wiera pentode 238, która jest odblokowywana li tylko przez dodatnie impulsy, doprowadzone do siatki sterujacej. Poniewaz impulsy, wytworzo¬ ne w obwodzie anodowym mieszacza 234, posia¬ daja znak ujemny zastosowano kondensator sprzegajacy 2S6 oraz opornik 239, polaczony z nim szeregowo, które stanowia obwód róznicz^ kujacy, dzieki czemu pozadane dodatnie impul" sy powstaja na oporze 239. Z impulsów tych od¬ twarza sie amplitude (Vd fig. 12h), zaszyfrowa¬ na w nadchodzacej grupie impulsów szyfrowych za pomoca ukladu demodulatorowego, wstawio¬ nego w przewód anodowy pentody 238 i utwo¬ rzonego przez opornik anodowy 239 i kondensa¬ tor 240, przylaczony don równolegle.» Napiecie o wielkosci w ten sposób odtworzonej doprowadza sie poprzez kondensator sprzegaja¬ cy 241 i wzmacniacz katodowy 242 do obwodu stopniujacego 243, pracujacego w rytmie czesto¬ tliwosci okresów przy odbiorze kazdej grupy impulsów szyfrowych, w chwilach zaznaczonych przez pionowe linie kreskowe na fig. 12h, pod wplywem dodatnich impulsów badawczych, do¬ starczonych do siatki sterujacej triody 244 i po¬ branych z przewodu 182. — 19Stopniowane napiecie mozna by przetworzyc na zblizony sygnal, podobnie jak w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego nadajnika uwi¬ docznionego na fig. 4. W odbiorniku na fig. 11 odbywa sie to jednak w nieco inny sposób.Przewód wyjsciowy obwodu stopniujacego 243 jest przylaczony bezposrednio do obwodu, cal¬ kujacego czestotliwosc sygnalu 245, zawieraja¬ cego szeregowy opornik 246 wraz z równoleglym opornikiem 247 oraz kondensatorem calkujacym 248, przylaczonym równolegle do opornika 247.Za kazdyni razem, gdy trioda 244 obwodu stop¬ niujacego 243 stanie sie przewodzaca, konden¬ sator calkujacy 249 przyjmuje pewien impuls pradowy, którego natezenie odpowiada wielko¬ sci napiecia, odtworzonego na demodulatorze 237 przy odbiorze grupy impulsów, z której powsta¬ je stopniowany przyblizony sygnal V't, uwidocz¬ niony na fig. 121. Sygnal ten doprowadza sie, w miare potrzeby, poprzez dalszy obwód, calku¬ jacy czestotliwosc sygnalu, o granicanej czestotli¬ wosci przepuszczania na przyklad 1000 cykli po¬ przez kondensator sprzegajacy 249, filtr dolno- przepustowy 250, majacy za zadanie stlumienie drgan o czestotliwosci powtarzania impulsów oraz wzmacniacz malej czestotliwosci 251 do urzadzenia odtwarzajacego 252 na przykliad glos¬ nika- Ostatecznie powstale napiecie sygnalowe uwidocznione jest na fig. 12 i za pomoca krzywej Vs.Przy odbiorniku o budowie, przedstawionej na fig. 11, ladunek kondensatora 240, powstaly w demodulatorze szyfrowym 237 podczas odbio¬ ru kolejnej grupy impulsowej, musi byc -zniwe¬ czony w celu przygotowania go do odbioru na¬ stepnej grupy impulsowej. Osiaga sie ito za po¬ moca triody 253, która jest przylaczona równo¬ legle do kondensatora 240 i która z reguly jest zablokowana. Do triody 253 doprowadza sie im¬ pulsy otwierajace, wystepujace po impulsach badawczych i pobrane z przewodu 181. Poprzed¬ nio zostalo szczególowo opisane w jaki sposób impulsy o czestotliwosci okresu, wystepujace w przewodzie 282, sa opózniane wzgledem im¬ pulsów, powstajacych w przewodzie 182, co i w tym przypadku jest potrzebnie.Fig. 13 przedstawia odbiornik, dostosowany do wspólpracy z urzadzeniem nadawczym, przed¬ stawionym na fig. 6 albo 9, w którym zastoso¬ wano szyfrowe impulsy grupowe, skladajace sie z, kolejnych impulsów, znamioniujacych amplitu¬ de sygnalu, malejaca wedlug drugiej potegi.Te elementy na fig. 13, które sa identyczne z elementarnii na fig. It, sa oznaczone tymi sa¬ mymi liczbami.Jak poprzednio, tak Iw tym przypad&u im¬ pulsy, odebrane przez antene 172, doprowadza sie do detektora 173, posiadajacego przewody wyjsciowe 174 U 175, którymi przenoszone sa impulsy synchronizujace ewentualnie oddzielnie przekazywane szyfrowe impulsy grupowe. Szy¬ frowe impulsy grupowe doprowadza sie do po- szerzacza impulsów 224, a poszerzone impulsy, pobrane z tego urzadzenia, doprowadza sie jako impulsy otwierajace do mieszacza koincyden- cjalnego 254, którego budowa rózni sie jednak znacznie od mieszacza 234, zastosowanego w od¬ biorniku, uwidocznionym na fig. 11. Budowa te¬ go mieszacza bedzie ponizej opisana.Do wytwarzania impulsów, potrzebnych dla odbiornika, stosuje sie kilka generatorów impul¬ sów. Podobnie jak przy odbiorniku, przedsta¬ wionym na fig. 11, dochodzace impulsy szyfro¬ we zastepuje sie impulsami, wytworzonymi przez generator miejscowy i powtarzajacymi sie w równomiernych odstepach czasu. Generator im¬ pulsów zawiera oscylator 176, urzadzenie kory¬ gujace czestotliwosc 179 i wytwarzacz impul¬ sów 177, przy czym czestotliwosc nastrojenia oscylatora 176 jest korygowana za pomoca na¬ piecia samoczynnej regulacji czestotliwosci, do¬ prowadzanego przez filtr dolnoprzepustowy 208 do urzadzenia, korygujacego czestotliwosc 279 i wytwarzanego w stopniu mieszajacym samo¬ czynnej regulacji czestotliwosci 203 przez.zmie¬ szanie nadchodzacych impulsów synchronizuja¬ cych z napieciem oscylatora 276. Podobnie jak na fig. 11 impulsy zastepcze zjawiaj sie w przewo¬ dzie wyjsciowym 180. Wytwairzacz impulsów 177 jest poza tym sprzezony z generatorem impulsów okresowych 178, który przy opisywanym urza¬ dzeniu posiada jedynie jeden przewód wyjscio¬ wy 182. Podobnie jak w nadajniku, uwidocznio¬ nym na fig. 6, generator impulsów okresowych 178 odbiornika, przedstawionego na fig. 13, po¬ winien byc tak zbudowany, by jedynie co czwarty impuls, wytwarzany przez wytwarzacz impulsów 177, byl dalej przesylany.Impulsy zastepcze doprowadza sie przewo¬ dem 180 do mieszacza 254, zawierajacego lampe przelaczajaca 255, szczególy budowy której od¬ powiadaja lampie przelaczajacej 252 nadajr4ka, uwidocznionego na fig. 6. Impulsy otwierajace, wytworzone przez poszerzacz impulsów 224, od¬ powiadajace impulsom dochodzacym, doprowa¬ dza sie do jednej z plytek odchylajacych 256 lampy przelaczajacej, przez co skierowuje sie wiazke elektronów na elektrode wyjsciowa 257.Przy braku zas impulsu otwierajacego wiazka elektronów pada na druga elektrode wejsciowa — 2t —lampy, dzieki odpowiedniemu' doborowi napie¬ cia wstepnego plytek odchylajacych. Impulsy zastepcze, pobrane z wytwarzacza impulsów 177 i doprowadzone przez kondensator sprzegajacy do anody 260 lampy przelaczajacej, wykonanej w postaci elektrody siatkowej, doprowadzane bedia wiec zbieranie od wystepowania impulsów otwierajacych albo do elektrody 257, albo 258.Na fig. 14a przedstawiono impulsy, doprowa¬ dzone do elektrody wyjsciowej 257 z dodatnim znakiem, impulsy zas, doprowadzane do elektro¬ dy 258, z znakiem ujemnym.Wytworzone szeregi impulsów doprowadza sie poprzez kondensatory sprzegajace 261 i 262 do elektrod sterujacych poszerzacza impulsów 263, wykonanego jak poszerzacz 109 na fig. 6 i do¬ starczajacego przeciwsobne napiecia przelacza¬ jace o przebiegu falowym, przedstawionym na fig. 14b i 14c.Wspomniane napiecia przelaczajace doprowa¬ dza sie przeciwsobnie przewodami 264, 265 do demodulatora impulsów grupowych 266, zawie¬ rajacego obwód, calkujacy czestotliwosc sygna¬ lu, o takiej samej budowie, jak demodulator, oznaczony na fig. 6 liczba 110, tak ze nie potrze¬ ba go ponownie opisywac. Do wytworzenia po¬ trzebnego w tym demodulatorze napiecia steru¬ jacego o przebiegu wykladniczym, doprowadza sie impulsy o czestotliwosci okresu pirzewodem 182, polaczonym z generatorem impulsów okre¬ sowych, do równolegle polaczonych, pierwszych siatek sterujacych pentod 267 i 268, znajdujacych sie w demodulatorze 266.Napiecie sygnalowe, odtwarzane z nadcho¬ dzacych impulsów grupowych, powstaje w de¬ modulatorze szyfrowym 266 w sposób, opisany przy omawianiu fig. 6 oraz fig. 8a:^8f, i jest doprowadzane w odbiorniku na fig. 13 do glos¬ nika 271 poprzez filtr dolnoprzepustowy 269, tlu¬ miacy czestotliwosci powtarzania impulsów, ja¬ ko tez przez wzmacniacz 270.Dla uzupelnienia uwidoczniono na fig. 14d i 14e liniami kropkowymi mapiecie stepujace, powstajace w demodulatorze szyfrowym 705; prad anodowy, powstajacy w lampach 267 i 268 demodulatora, jest przedstawiony pelnymi linia¬ mi. Przyblizony sygnal, powstajacy na konden¬ satorze calkujacym demodulatora, jest przedsta¬ wiony na fig. 14f kwywa V't2.Kaskada * odbiorcza, przedstawiona na fig. 13, nie zawiera za demodulatorem obwodu stopniu¬ jacego, a zaleznie od okolicznosci kondensatora zbiorczego. Azeby ograniczyc „szum rózniczko¬ wania^ korzystne jest jednak stosowac w, odbior¬ niku obwód stopniujacy, jezeli tylko obwód te¬ go rodzaju jest zawarty w msadlaijniku. W tym przypadku obwód stopniujacy musi byc urucha¬ miany impulsami okresowymi, wytwarzanymi przez generator impulsów 178, przez co stopnio¬ wany sygnal Vt, dostarczajacy napiecie sygna¬ lowe V's przedstawiony linia kropkowa na fig. 14f moze byc pobrany z demodulatora 266. PL

Claims (6)

1. Zastrzezenia patento we 1. Uklad nadawczy do transmitowania sygna¬ lów przez modulacje szyfrowych impulsów, przy której nadawany sygnal steruje modu¬ latorem szyfrowych impulsów grupowych, znamienny tym, ze modulator szyfrowych impulsów grupowych jest zbocznikowany obwodem ujemnego sprzezenia zwrotnego, zawierajacym demodulator szyfrowych im¬ pulsów grupowych i obwód, calkujacy cze¬ stotliwosci sygnalowe, które sa polaczone z soba szeregowo, przy czym nadawany sy¬ gnal i sygnal zblizony, pobrany z obwodu ujemnego * sprzezenia zwrotnego, steruja urzadzeniem rózniczkujacym, a napiecie róz¬ nicowe, pobrane z tego urzadzenia, jest do¬ prowadzane do modulatora szyfrowych im¬ pulsów grupowych.

2. Uklad nadawczy wedlug zastrz, 1, znamien¬ ny tym, ze posiada nadajnik, w którym cze¬ stotliwosc wystepowania grup impulsowych jest co najmniej czterokrotnie wieksza od najwiekszej czestotliwosci nadawanego syg¬ nalu.

3. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 1, 2, zna¬ mienny tym, ze w obwodzie ujemnego sprze¬ zenia zwrotnego, pomiedzy demodulatorem szyfrowych impulsów grupowych a obwo¬ dem, calkujacym czestotliwosc sygnalu, za¬ warty jest obwód stopniujacy, do którego doprowadza sie impulsy otwierajace o cze¬ stotliwosci, odpowiadajacej czestotliwosci wystepowania szyfrowych grup impulso¬ wych.

4. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tym, ze modulator szyfrowych impulsów grupowych zawiera urzadzenie do modulo¬ wania szyfrowych impulsów grupowych w taki sposób, iz kolejne impulsy w jednej szyfrowej grupie impulsowej przedstawiaja wielkosci amplitud, najlepiej zmniejszajace sie wedlug postepu geometrycznego o dziel¬ niku 2.sów grupowych sa budowane jako xbwody przedwsobne i jedynie te impulsy zostaja nadawane, które sa pobrane z jednego, z ob¬ wodów wyjsciowych urzadzenia przelaczaja¬ cego. 10. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 9, znamien¬ ny tym, ze urzadzenie przelaczajace zawiera lampe przelaczajaca, zaopatrzona w anode oraz katode do wytwarzania wiazki elektro¬ nowej, która mozna skierowac za pomoca narzadów odchylajacych na elektrody wtór¬ nej .emisji, przylaczone do odrebnych obwo¬ dów wyjsciowych, pnzy czym napiecie róz¬ nicowe jest doprowadzane do narzadów od¬ chylajacych, a szyfrowe impulsy grupowe, które maja byc modulowane, sa doprowadza¬ ne do anody. 11. Uklad nadawczy wedlug zastrz, 9, 10, zna¬ mienny tym, ze urzadzenie, poszerzajjace im¬ pulsy, zawieral dwie lampy elektronowe z siatka sterujaca, które dzieki temu, ze sa z soba polaczenie na krzyz blokuja jedna druga i których siatki sterujace sa sprze¬ zone z dwoma obwodami wyjsciowymi mo¬ dulatora szyfrowych impulsów grupowych, obwody zas anodowe lamp elektronowych zawieraja oporniki. 12. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 8 — 11, zna¬ mienny tym, ze, demodulator szyfrowych im¬ pulsów grupowych zawiera dwie lampy elek¬ tronowe, które normalnie sa zablokowane przez wstepne napiecie siatki oraz zawieraja równiez elektrody sterujace, do których do¬ prowadza sie przeciwsobnie poszerzone im¬ pulsy, anody zas wspomnianych lamp sa przylaczone przeciwsobnie do obwodu, cal¬ kujacego czestotliwosc impulsu, przy czym do lamp doprowadza sie równiez napiecia sterujace ksztaltu pilowego o równych fa¬ zach i czestotliwosci okresu. 13. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 12, znamien¬ ny tym, ze zawiera opornik katodowy wspól¬ ny dla obu lamp elekrocuowych, z którego po¬ biera sie blokujace wstepne mapiecie siatki, przy czym dwie odpowiadaijace sobie siatki sterujace obu lamp sa z soba poHacaone i przy¬ laczone poprzez opornik uplywowy, zbocz- nikowany kondensatorem, do tego konca opornika katodowego, który znajduje sie po przeciwnej stronie katod lamp, równole¬ gle polaczone zas siatki sterujace sa przyla¬ czone poprzez kondensator siatkowy do ge¬ neratora, wytwarzajacego impulsy o czesto¬ tliwosci okresu.

5. Uklad nadawczy wedlug zastrz. ¦ 1, ^ zna- tmienny tym, ze obwód, calkujacy czestotli¬ wosc sygnalu w obwodzie ujemnego sprze¬ zenia zwrotnego, jest czescia demodulatora szyfrowych impulsów grupowych, a zblizo¬ ny sygnal, doprowadzany najlepiej w spo¬ sób ciagly do urzadzenia rózniczkujacego, zostaje pobrany z obwodu, calkujacego cze¬ stotliwosc sygnalu. 6. Uklad nadawczy wedliig zastrz. 4, 5, zna¬ mienny tym, ze obwód wyjsciowy generatora imlpuflisów, wytwarzajacego szyfrowe impulsy grupowe, które maja ulec modulacji, jest sprzezony z modulatorem szyfrowych impul¬ sów gnupowych, utworzonym przez elektro¬ nowe urzadzenie przelaczajace, które jest uruchamiane napieciem róznicowym, które zawiera elektrode wyjsciowa, przylaczona do obwodu wyjsciowego, do którego impulsy, pobrane z generatora impulsów, moga byc doprowadzane jedynie przy pewnej wyzna¬ czonej biegunowosci napiecia róznicowego. 7. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 6, znamien¬ na tym, ze obwód wyjsciowa modulatora, wytwarzajacego szyfrowe impulsy ^grupowe, jest sprzezony z demodulatorem szyfrowych impulsów grupowych poprzez urzadzenie do poszerzania impulsów, wstawione w obwód ujemnego sprzezenia zwrotnego.

6. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 7, znamien¬ ny tym, ze demodulator szyfrowych impul¬ sów grupowych zawiera lampe elektronowa, która z reguly jest zablokowana wstepnym napieciem siatki i w obwodzie anodowym której zawarty jest obwód, calkujacy czesto¬ tliwosc sygnalu, przy czym impulsy wyj¬ sciowe urzadzenia, poszerzajacego impulsy, sa doprowadzane jako impulsy otwierajace do elektrody sterujacej wspomnianej lampy elektronowej, do której doprowadza sie rów¬ niez napiecie sterujace ksztaltu pilowego o czestotliwosci, odpowiadajacej czestotliwo¬ sci wystepowania impulsów w szyfrowych grupach impulsowych. 9. lijelad nadawczy wedlug zastrz. 6, znamien¬ na tym, ze modulator szyfrowych impulsów grupowych jest utworzony przez urzadzenie przelaczajace, zawierajace dwa obwody wej¬ sciowe, przy czym szyfrowe impulsy grupo¬ we, .które nalezy modulowac i które dopro¬ wadza sie do modulatora, dochodza don w zaleznosci od znaku napiecia róznicowego albo do jednego, albo do drugiego obwodu wyjsciowego, sprzezonego z urzadzeniem, poszerzajacym impulsy, przy czym urzadze¬ nie to oraz demodulator szyfrowych iimpul- 14. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 13, znamien¬ ny tym, ze stala czasu rozladowania równo-leglego ukladu, afeladajacego sie z opornika uplywowego siatki i kondensatora, jest do¬ brana w ten sposób, iz napiecie, wytworzo¬ ne na kondensatorze, spada do polowy w czasie, odpowiadajacym okresowi powta¬ rzania sie impulsów w jednych grupach im¬ pulsowych, 15. Uklad nadawczy wedlug zastrz. l 3 14, zna¬ mienny tym, ze obwód sitopniujacy, do któ¬ rego doprowadza sie impulsy otwierajace o czestotliwosciach okresu, jest wlaczony po¬ miedzy zródlo sygnalu nadawanego i urza¬ dzenie rózniczkujace. 16. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 1 — 15,-zna- ratemy tym, ze urzadzenie rózniczkujace za¬ wiera opornik wyjsciowy, do którego dopro¬ wadza sie poprzez inny opornik nadawany sygnal oraz sygnal zblizony, pobrany z ob¬ wodu ujemnego sprzezenia zwrotnego. 17. Uklad nadawczy wedlug zastrz. 1 — 16 zna¬ mienny tym, ze urzadzenie rózniczkujace za¬ wiera dwie lampy wzmacniajaca sterowane nadawanym sygnalem i sygnalem zblizonym, pobranym^ z obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego, przy czym napiecie róznicowe pobiera sie z opornika anodowego lamp. 16. Uklad odbiorczy, przeznaczony do wspólpra- , cy z ukladem nadawczym wedlug zastrz. 1, odbierajacy sygnaly, transmitowane przez uklad nadawczy za pomoca modulacji szyfro¬ wych impulsów grupowych, przy czym do¬ chodzace szyfrowe impulsy grupowe zostaja przetworzone w dtoiodulaitorze szyfrowych impulsów grupowych na odpowiednie wiel¬ kosci amplitud, doprowadzane do urzadzenia uzytkujacego, na przyklad urzadzenia, odtwa¬ rzajacego dzwiek, znamienny tym, ze pomie¬ dzy demodulatorem szyfrowych impulsów grupowych a urzajdzeniem uzytkujacym wla¬ czony jest obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu. 19. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 18, znamien¬ ny tym, ze zawiera pierwszy i drugi miej¬ scowy generator do wytwarzania szeregu im¬ pulsów o czestotliwosci powtarzania sie, od¬ powiadajacej czestotliwosci, wystepujacej W szyfrowych grupach impulsowych oraz czestotliwosci powtarzania sie grup Impul¬ sowych (czestotliwosc okresu), która powin¬ na byc najlepiej czterokrotnie wieksza od najwiekszej czestotliwosci odbieranego syg¬ nalu, urzadzenie, korygujace czestotliwosc, sprzezone z generatorami impulsów, urza¬ dzenie do wytwarzania napiecia samoczyn¬ nej regulacji czestotliwosci z nadchodzacych sygnalów synchronizujacych, urzadzenie do doprowadwmia n*i*ecia samoczynnej Ittcji czestotliwosci do urzadzenia, koryguja¬ cego czestotliwosc, w celu sfeorygowania cze¬ stotliwosci powtarzania sie impulsów, pobra¬ nych z miejscowych generatorów, urzadze- nie zastepowania impulsów nadchodza¬ cych szyfrowych grup impulsowych przez odpo-wfcednie impulsy szeregu impulsów {im¬ pulsów zastepczych), wytworzonych przez pierwszy miejscowy generator oraz urzadze¬ nie do doprowadzania zastepczych impulsów grupowych do demodulatora szyfrowych impulsów grupowych. 20. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 19, znamien¬ ny tym, ze urzadzenie, wytwarzajace im-* pulsy zastepcze, zawiera wytwarzacz impul¬ sów otwierajacych, sterowany impulsami nadchodzacymi, oraz mieszacz koincyden¬ cjalny, sterowany impulsami otwierajacymi i wytworzonymi w odbiorniku impulsami zastepczymi, z którego obwodu wyjsciowego pobiera sie zastepcze szyfrowe impulsy gru¬ powe. 21. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 20, znamien¬ ny tym, ze mieszacz koincydencjalny zawie¬ ra lampe wzmacniajaca, która jest normalnie zablokowana, a odblokowanie jej nastepuje jedynie wtedy gdy doprowadzony do niej impuls otwierajacy i wytworzony w c niku impuls zastepczy wystepuja równoczes¬ nie. 22. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 20, znamien¬ ny tym, ze mieszacz koincydencjalny zawiera lampe przelaczajaca, zaopatrzona w 'anode I katode do wytwarzania wiazki elektronów, która mozna skierowywac za pomoca narza¬ dów odchylajacych na elektrody wtórnej emisji, przylaczone do oddzielnych obwodów wyjsciowych, przy czym impulsy otwieraja¬ ce doprowadza sie do narzadów odchylaja¬ cych, a impulsy, wytworzone w odbiorniku do anody. 23. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 18 — 22, znamienny tym, ze zawiera urzadzenie do poszerzania impulsów, poprzedzajace demo¬ dulator szyfrowych impulsów grupowych. 24. Uklad odbiorczy wedlug zastrz: 18 do 28, znamienny tym, ze pomiedzy demodulator szyfrowych impulsów grupowych a obwód, calkujacy czestotliwosc sygnalu, Jest wlaczo¬ ny obwód stopniujacy, do którego doprowa¬ dza sie impulsy otwierajace, pobrane z dru¬ giego miejscowego geiieratora. 25. UkJad odbiorczy wedlug zastrz. 18—23 do odbioru za pomoca modulacji szyfrowych im¬ pulsów grupowych, przy czym kolejne im-' — 23 -putey w Jednej szyfrowej grupie impulsowej znamionuja wielkosci amplitudy, najlepiej zmniejszajace sie wedlug drugiej potegi, zna¬ mienny tym, ze obwód, calkujacy czestotli¬ wosc sygnalu, tworzy czesc demodulatora szyfrowych impulsów grupowych, przy czym napiecie wyjsciowe obwodu, calkujacego cze¬ stotliwosc sygnalu, doprowadza sie do urza¬ dzenia uzytkujacego bez posrednictwa ob¬ wodu stopniujacego. 26. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 25, znamien¬ ny tym, ze demodulator szyfrowych impul¬ sów grupowych zawiera lampe elektronowa, która normalnie jest zablokowana przez wstepne napiecie siatki, przy czym obwód anodowy zawiera obwód, calkujacy czesto¬ tliwosc sygnalu, impulsy zas wyjsciowe z urzadzenia poszerzajacego impulsy dopro¬ wadza sie jako impulsy otwierajace do elek¬ trody sterujacej wspomnianej lampy, do której doprowadza sie równiez napiecie ste¬ rujace ksztaltu pilowego o czestotliwosci okresu. 27. Uklad odbiorczy wedlug zastaw. 25, 26, za¬ wierajacy mieszaaz koincydencjaiLny o dwu obwodach wyjsciowych, znamienny tym, ze urzadzenie do poszerzania impulsów i demo¬ dulator szyfrowych impulsów grupowych sa wykonane jako obwody przeciwsobne. 28. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 27, znamien¬ ny tym, ze urzadzenie do poszerzania im¬ pulsów zawiera dwie sterowane siatkami lampy elektronowe, które dzieki temu, iz sa z soba polaczone na krzyz blokuja sie wzajemnie, przy czym siatki sterujace lamp sa sprzezone z dwu obwodami wyjsciowy¬ mi mieszacza koincydencjailnego, w obwo¬ dzie zas anodowym lamp elektronowych za¬ warte sa opory wyjsciowe. 29. Uklad-odbiorczy wedlug aastrz. 27, 2$, zna¬ mienny tym, ze demodulator szyfrowych im¬ pulsów grupowych zawiera dwie lampy elek¬ tronowe, które normalnie sa zablokowane przez wstepne napiecie siatki i które zawie¬ raja elektrody sterujace, do których dopro¬ wadzane sa przedwsobnie poszerzone im¬ pulsy, przy czym anody wspomnianych lamp sa przylaczone przeciwsobnie do obwodu, calkujacego czestotliwosc sygnalu, a do lamp doprowadza sie równiez sterujace napiecie ksztaltu pilowego, o równych fazach1 i cze¬ stotliwosci okresu. 30. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. ,29, znamien¬ ny tym, ze obie lampy posiadaja wspólny opornik katodowy, przy czym dwie odpowia¬ dajace sobie siatki sterujace oJu lamp sa ze soba polaczone i przylaczone poprzez opor¬ nik uplywowy, ^bocznikowany kondensato¬ rem, do konca opornika katodowego, znajdu¬ jacego sie po przeciwnej stronie katody lam¬ py, równolegle zas polaczone siatki sterujace sa sprzezone poprzez kondensator siatkowy z drugim miejscowym generatorem impul¬ sów. 31. Uklad odbiorczy wedlug zastrz. 30, znamien¬ ny tym, ze stala czasu rozladowywania rów¬ noleglego ukladu, skladajacego sie z oporni¬ ka uplywowego i kondensatora, jest tak do¬ brana^ iz napiecie na kondensatorze spada do polowy w czasie, odpowiadajacym okre¬ sowi szeregu impulsów, pobranych z pierw* szego miejscowego generatora impulsów. • N. V. Philips* Gloeilampenfabrieken Zastepca: Kolegium Rzeczników PatentowychDo op'su paten'owego nr 36080 Ark. 1 p^^rS? i ii n j JS-r i n i JLL "I M*._ , ii «y^ •&** i f^-dlL-,—*»:, ^.-3 fig.£2 uliiIjiLiliiIiiliiIiiJiiI ¦'¦ ii i iii •¦Lnimilmi: mli lim l:i: ¦ li i I ;.] ! ilmii ifiiiinluiJi i1ii5m[ \ 139 | iU i n n L "1^- n n n n» ¦ i T=^ ! *.*-. ; i JL.a*. 1X1 a ru_fw iv^ hDo opisu patentowego nr 36680 Ark. 2 7iam3 'J ' 'f——I ^ t^* Vj ^TK^T1!1!11!!1!!1!!!1!111!11","!"',!!!^^ ri i i i i i r r' i"' i '"i nr n n nnn n n nr—11—i n cirn__q. tifiO* «A M ,/Lf H« IC3 £CJ COS r& %.// Ttrii* -Lll «„«« ''linnnn nnnn n irnnn nnn n nn '«t A A A A A A A A A A A A A A /TO A A AAAAAAAAAAAAAA Vl v "i ii1;"" "^5^ ff^rn^ Bf^Sfis^ i i i.;11.jii. ;i 11 ; i ii ^J^.13 i i 5^M "lii ¦{¦ ¦- li ¦¦!¦¦ rL I c'Hi n m rti b- Tl Ir-i ' «r- k :¦. ... K fi ki K K N.J ISJ KJ KJ KiKY-J1-JKJYJ K y,4 K 17 h.J)-iJ..tl-lV.MKkjh-j r.T^ *%** „Pirasa" K-ce, 4040/57 — 100— R-5-17802. PL