Najdluzszy czas trwania patentu do dnia 25 stycznia 1965 r.Istote przedmiotu wynalazku stanowi uzupel¬ nienie urzadzenia do zmiany obrotów w sposób ciagly, zgodnie z patentem Nr 36651, przy którym jest mozliwa ciagla zmiana nie tylko ilosci obro¬ tów, lecz równiez zmiana kierunku obrotów.W tym przypadku charakterystyczna cecha urza¬ dzenia odpowiadajacego wynalazkowi jest to, ze zmiana stosunku przeniesienia miedzy walem napedzajacym a walem napedzanym jest doko¬ nywana praktycznie bez uzycia sily, przez proste urzadzenie przelozenia, a ilosc obrotów moze byc zmieniana w obu kierunkach obrotu, plynnie w kazdym pozadanym tsstasuiiku, od zera wzwyz az do okreslonej maksymalnej wartosci. Istotnym elementem wynalazku jest urzadzenie przeloze¬ nia uzytkujace równiez stale jednokierunkowe odchylenie elementów napedzajacych w odniesie¬ niu do zmiennego ruchu obrotowego napedzanych czesci urzadzenia. Wewnatrz urzadzenia przelo¬ zenia przewidziane sa elementy wlaczajace typu chwytka - zapadka, których wielkosc wlaczenia moze byc dowolnie regulowana w zakresie usta¬ lonych granic, przy pomocy specjalnego elemen¬ tu regulujacego wielkosc stosunku przeniesienia pomiedzy czlonem napedowym a czlonem nape¬ dzanym urzadzenia. Wartosc stosunku przenie¬ sienia jest w tym przypadku okreslona przez wielkosc chwilowego wykorzystania drogi sta¬ lych wahan elementów napedowych, których ru¬ chy wahadlowe sa spowodowane przy pomocy tarczy mimosrodu lub innego odpowiedniego me¬ chanizmu, umieszczonego na wale napedzajacym, przy czym jedna faza calego ruchu wahadlowe¬ go jest suwem roboczym, a druga faza suwem ja¬ lowym, umonMwiiajjac w ten apoiób uzyskanie po¬ zadanego kierunku obrotu walu napedzanego, a to przez wybór odnosnej fazy ruchu wahadlo¬ wego.Zalaczony rysunek przedstawia na fig. 1 — 6 przyklad urzadzenia, zgodnie z wynalazkiem. Walnapedzajacy 1 (fig. 1\ iRCsiftda twcze mjUnp^ro- dowa & obracajaca sie w prowadnicy 3 elemen¬ tu napedowego 4, w którym znajduja sie dwa (lub wiecej), radialne rowki 5 (fig. 2) z umie¬ szczonymi w* nich dwoma (lub wiecej) sworznia¬ mi 6, celem osadzenia na nich jednej {kib wiecej) pairy tlumików 7 \ 7' z zapadkami 8, 9 i 10, 11, których liczba jest uwarunkowana zadana do¬ kladnoscia, przy danej liczbie zebów chwytki oraz przenoszonym obciazeniem. Wraz z odpo¬ wiednim suwem roboczym zapadki 8 i' 9 zostaja wlaczane w chwytki 18 aUbo zapadki 10 i 11 w chwytki 1A. (Dla zadanego kierunku obrotu zawsze polowa liczby zapadek jest w dzialaniu, tworzac w ten sposób element przeniesienia po¬ miedzy elementem napedowym U i chwytakami 13 i lhy skierowujac przeciwlegle zapadki (kaz¬ da z chwytek dla jednego z kierunków obrotu) i bedac w stalym polaczeniu z napedzanym wa¬ lem 15. Zapadki 8, 11 i 10, 9 za posrednictwem sworzni 8 oparte sa wewnatrz tlumików (amor¬ tyzatorów) 7 i T, które z kolei przy pomocy row¬ ków 16 prowadzone sa na stalych czopach 17.Czopy te tworza dwustronna podpore dla spre¬ zyn tlumikowych 18, które z drugiej strony opie¬ raja sie o tlumiki (amortyzatory) 7 i T, przyci¬ skajac w iten sposób sworznie 8 do krawedzi pod¬ stawy rowków 5 (fig. 3), umieszczonych dwu¬ stronnie w elemencie napedowym 4. Noski za¬ padek 8, 9 i 10, U sa przyciskane przy pomocy slabych sprezyn 19 do powierzchni cienkiej oslo¬ ny cylindrycznej 22, z wycietymi w niej. otwo¬ rami 20 i 21 (fig. 5) i umieszczonej obracalnie na wale 15 w ten sposób, ze moze byc latwo na- stawialna, stosownie do jej przewidzianego celu przy pomocy dzwigni 23 sluzacej do regulowania urzadzenia odrecznie, mechanicznie alibo elek¬ trycznie.Jezeli dzwignia 23 jest nastawiona na pozycje zerowa (fig. 2), to wtedy gdy wal napedzajacy 1 sie obraca, wal napedzany 15 jest w spoczynku, poniewaz zadna z zapadek 8, 9, albo 10, 11 nie dziala na chwytki 13 lub 1U a jedynie element napedowy U znajduje sie w stalym ruchu waha¬ dlowym. Jezeli jednak przesunie sie dzwignie 23 do polozenia (pokazanego na fig. 4, wtedy oslona 22 zostaje równiez przesunieta i jej otwory 20 wlaczaja w ten sposób drogi ruchu zapadek 8 i 9, które zostaja przycisniete przy pomocy sprezyn 19 i wlaczone w haki chwytki 13, przesuwajac ja katowo w przeciwnym kierunku o ten sam kat, o który oslona 22 z otworami 20 poprzednio zostala przesunieta. Wielkosc kata przy którym wymienione zapadki w swoim suwie rciboczym nie sa osloniete, odpowiada katowi odchylenia wymienionej dzwigni 23, skad wynika ze wiel¬ kosc katowego odchylenia napedzanej chwytki 13 Je,st identyczna z wiellcoscia katowego odchy¬ lenia dzwigni tak, ze wal napedzany 15 obróci sie tym wiecej, im wieksze jest odchylenie dzwi¬ gni 23. Poniewaz takie katowe przesuwanie na¬ stepuje szybko jedno po drugim, zgodnie z ilo¬ scia obrotów walu napedzajacego 1, a przez to równiez zgodne z iloscia wahan elementu nape¬ dowego 4, wynikiem wymienionego przesuwania jest ciagly ruch napedzanego walu 15, który mo¬ ze byc zgodnie z chwilowym polozeniem dzwigni 23 albo powolny, szybszy, staly zwalniajacy az do wartosci zera, albo przyspieszajacy az do okreslonego maksimum, przy czym regulacja szybkosci i kierunku obrotów moze byc wyko¬ nywana badz odrecznie, badz tez mechanicznie lub elektrycznie.Przesuwajac dzwignie 28 z jej polozenia ze¬ rowego w kierunku przeciwnym (fig. 6) kieru¬ nek obrotów walu napedzanego 15 zostaje zmie¬ niony, jakkolwiek kierunek obrotów walu nape¬ dzajacego 1 pozostaje ten sam. Odwrotny kieru¬ nek obrotów zostaje uzyskany przez przesuniecie dzwigni i zamienienie dotychczasowego suwu ja¬ lowego na suw roboczy, przy czym zapadki 10 i 11, które byly dotychczas w spoczynku, staja sie obecnie zapadkami roboczymi, a to po zwol¬ nieniu przez otwory 21 w oslonie 22 i doprowa¬ dzeniu do wlaczenia przez chwytke 14 o zebach skierowanych przeciwnie w odniesieniu do ze¬ bów chwytki 13.Sprezyny tlumiace 18 sa równoczesnie sprezy¬ nami roboczymi, poniewaz sa tak silne, ze wza¬ jemne wlaczanie zapadek i chwytek, przy nor¬ malnym dopuszczalnym obciazeniu zostaje naj¬ pierw przytlumione, a nastepnie w sposób lagodz ny lecz pewny chwytki, a wraz z nim wal napedo¬ wy 15, zostaja katowo przesuniete przez to o po¬ zadany kat. Sprezyny tlumiace 18 i urzadzenia podtrzymujace wymienionych sworzni 6, w dwu¬ stronnych rowkach 5 wewnatrz elementu nape¬ dowego U tworza pewne urzadzenie zabezpie¬ czajace na wypadek jakiegos nieprzewidzianego przeciazenia napedzanego walu 15. W takim przypadku jezeli sprezyny 18, po dzialaniu tlu¬ miacym nie sa w stanie przezwyciezyc wystepu¬ jacego przeciazenia, czopy 6 zostaja przesuniete do konca rowków 5, gdzie sie zatrzymuja a na¬ stepnie zapadki podpas takiego przeciazenia) prze¬ suwaja katowo chwytki o kat maistawiiony (przez oslone cyMndryczna 22, który zmniejszaja o kat prze:iumdejcia sworzni 6. To urzadzenie moze byc równiez zJalopatitzone, na wypadek zapotrze¬ bowania, w umocowane zabezpieczajace zakoncze- rrila 24, które w przypadku wysltapieniia przecda- zenrila stykaja sie z nioskami 25 zapadek 8, 9 albo 10, U, wysuwajac zapadki robocze (z polaczenia z chwytkamii w ten sposób, ze przy chwilowym 2przeciazaniu zapobiegaja jekiemukolwiek usz¬ kodzeniu mechanizmu, który pozostaje w dzia¬ laniu i podejmuje swoja czynnosc natychmiast po utsltapieniu przeciazenia.Przez, stale wylaczainde zapadki 9, prczesuwtanej w odniesieniu do zapadki 8 o 180° + 1/2 (albo 180° — 1/2) nachylenia haków chwytki 13 mozna uzyskac taka dokladnosc wlaczania, jaka w in¬ nym przypadku mozna by uzyskac jedynie przy podwójnej ilosci zebów; poza tym efekt tlumie¬ nia polaczenia zapadkowego jest zasadniczo spo¬ kojniejszy. Ten sam wynik uzyskuje sie uzywajac zapadek posiadajacych nierówna ilosc zebów.Powyzej opisane urzadzenie umozliwia stop¬ niowe regulowanie zasiegu obrotów, w zgodno¬ sci z wielkoscia kata odchylenia oslony cylin¬ drycznej 22, który moze byc odchylony w danym przykladzie przy pomocy dzwigni 2S, np. o kat 30° w obie strony od polozenia zerowego, .to jest o najwyzsza wartosc tego samego kata, o który element napedowy U porusza sie wahadlowo.Stad regulacja w sposób ciagly ilosci obrotów walu napedzanego i5 od zera w góre, np. do U/2 ilosci obrotów walu napedzajacego, polaczo¬ nego ze zródlem napedu Jezeli w odpowiedni sposób umozliwi sie wieksze stale odchylanie elementu napedowego £, np. o 60°, stanie sie rówtnsiez mozliwe nastawianie oslony cylindrycz¬ nej 22 o kat 60°, w obie strony od polozenia ze¬ rowego, uzyskujac mozliwosc regulowania zasie¬ gu obrotów w sposób ciagly, od zera do V!6 ilo¬ sci obrotów walu napedzajacego.Ten sam wynik mozna uzyskac, wlaczajac sze¬ regowo dwa elementy napedowe -4, odchylajace sie tylko o 30°. Przy zestawieniu dwóch lufo wie¬ cej pojedynczych urzadzen — jednego za dru¬ gim, nalezy postapic w ten sposób, ze po suwie roboczym pierwszego urzadzenia nastepuje bez¬ posrednio suw roboczy drugiego urzadzenia itd., tak ze przez zestawienie kolejne kilku pojedyn¬ czych urzadzen uzyskuje sie wyzszy stosunek przeniesienia, a przez to zapewnia sie wszystkie korzysci wynikajace z tego rodzaju ukladu. PL