Wynalazek dotyczy prostego i niezawodnego urzadzenia do samoczynnego dzielenia w takich maszynach do liczenia, które posiadaja rejestry z ciaglym przenoszeniem dziesiatków, odbywaja¬ cym sie podczas calkowitego obrotu kola liczbo¬ wego lub podczas czesci obrotu. Wynalazek cha¬ rakteryzuje sie przede wszystkim tym, ze kazde kolo liczbowe jest polaczone z narzadem impul¬ sowym, nadajacym impuls w chwili, gdy kolo liczbowe wykazuje lub przechodzi przez liczbowa wartosc 0, przy czym maszyna jest zaopatrzona w dwa czlony czulkowe tak wykonane, ze pod¬ czas samoczynnego dzielenia wspóldzialaja one ze soba, a jeden z nich wspóldziala równiez z narzadem impulsowym, który jest polaczony z kolem liczbowym najwyzszego mianowania re¬ jestru iloczynów, w którym maszyna w danej chwili dziala, drugi zas czlon czulkowy wspól¬ dziala z narzadem . impulsowym polaczonym i kolem liczbowym nastepnego najwyzszego mia¬ nowania tak, ze gdy wymienione dwa narzady impulsowe równoczesnie przekazuja impulsy, wtedy czlony czulkowe za posrednictwem odpo¬ wiednich przekladni zapoczatkowuja zatrzymanie maszyny i przesuwanie wózka do nastepnego nizszego mianowania.Wynalazek polega na tej zasadzie, ze impuls zatrzymowy jest przenoszony zawsze, gdy liczbo¬ we kolo najwyzszego mianowania rejestru ilo- ozynowego, w którym maszyinla! (iroziruszinik) w da¬ nej chwili dziala, (nizej nazwanego mianowa¬ niem A) i liczbowe kolo /nastepnego mianowania (nizej awanego mianowaniem B) przechodzi przez liczbowa wartosc O równoczesnie, tj. w chwili, w której liczbowa wartosc w rejestrze zmienia sie z pozytywnej na negatywna lub odwrotnie.Operacje dzielenia jako takie moga przeto byc wykonywane bez trudnosci badz wylacznie przez stosowanie obrotów minusowych z obrotem po¬ prawkowym w kazdym polozeniu rachunkowym albo przez stosowanie na przemian obrotów mi¬ nusowych i plusowych.Specjalnie odpowiedni, prosty i * niezawodny przyklad wykonania przedmiotu wynalazku ni-niejszego jest uwidoczniony na zalaczonym ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycz¬ ny ., perspektywiczny widok zatrzymowego urza¬ dzenia do dzielenia* przf czym dla lepszej przej¬ rzystosci czesci urzadzenia sa rozsuniete, fig. 2— widok boczny niektórych szczególów urzadzenia wedlug fig. 1, fig. 3 i 4 przedstawiaja widoki czesci skladowych urzadzenia zatrzymowego do dzielenia w dwóch róznych polozeniach, fig. 5 zas przedstawia inny widok tych samych czesci skladowych.W rejestrze z ciaglym przenoszeniem dziesiat¬ ków podczas czesciowego obrotu kola liczbowego, kola zebate 21 sa polaczone z kolami zebatymi 23 za pomoca przekladni lub posrednich kól 22 tak, ze obrót jednego z liczbowych kól 23 jest zawsze zgodny z odpowiednim obrotem kola zebatego 21 sprzezonego z tym kolem liczbowym. W przed¬ stawionym przykladzie wykonania stosunek prze¬ kladni jest dobrany tak, ze obrót kola zebatego 21 odpowiada polowie obrotu odpowiedniego kola liczbowego. Kazde kolo liczbowe jest zaopaifcrzo ne w dziesiec zebów, a kazde kolo zebate 21 jest zaopatrzone w dwadziescia zebów, przy czym dwa z nich 21a sa srednicowo naprzeciw¬ legle i dluzsze od innych. Te dwa wydluzone ze¬ by 21a stanowia w rejestrze narzady impulsowe i zajmuja z góry okreslone polozenie, gdy kolo liczbowe przechodzi przez swe polozenie zerowe, przy czym to z góry okreslone polozenie jest wy¬ czuwane przez nastepne urzadzenia w warto¬ sciach A i B.Do walka 48, polozonego ponizej glównego wal¬ ka 14 rejestru, przymocowany jest wewnetrzny narzad 49 o postaci litery U, zas drugi zewnetrz¬ ny narzad 50 o postaci litery U jest luzno osar dzony na tym samym walku. Ponadto na walku 48 jest osadzony przesuwnie haczyk 51, zaopa¬ trzony w wydrazenie obejmujace narzad 49, pro¬ wadzony za pomoca tego haczyka. Na walku 48 jest przesuwnie przymocowany drugi haczyk 52, zaopatrzony zarówno w otwór dla narzadu 50, jak i w otwór dla narzadu 49, przy czym ostat¬ nio wymieniony otwór jest dostatecznie wielki tak, ze narzad 49 moze sie w nim swobodnie wy¬ chylac bez zadnej przeszkody ze strony haczyka 52. Przy dzialaniach dzielenia, haczyki 51 i 52 sa osiowo prowadzone za pomoca nie uwidocz¬ nionych na rysunku narzadów tak, ze haczyk 51 znajduje sie naprzeciwko kola zebatego 21 w war¬ tosci A, a haczyk 52 znajduje sie naprzeciwko odpowiedniego kola zebatego 21 w wartosci B.Wspomniane narzady prowadzace moga stano¬ wic np. rozwidlone prowadnice i moga byc osa¬ dzone na wózku dla osiowo przesuwnego narza¬ du uruchomiajacego.Na jednym koncu walka 48 osadzone jest ra¬ mie 53, którego odchylenie przy obrocie w kie¬ runku do dolu jest ograniczone przez nierucho¬ my trzpien 55. Do ramienia 53 przymocowany jest trzpien 54 wchodzacy do otworu w drugim ramieniu 57, przymocowanym za pomoca trzpie¬ nia 56, lub podobnego narzadu, do wydluzonej czesci czlona 50, Ramie 57 jest zaopatrzone w otwór dla walka 48, przy czym srednica tego otworu jest wieksza od srednicy walka, dzieki czemu ramie 57 moze wychylac sie o pewien kat w obydwóch kierunkach.Sprezyna 58 usiluje przysunac ramie 57 a przez to takze narzad 50 do trzpienia 59, podczas gdy równoczesnie ramie 53 jest dociskane do nieru¬ chomego trzpienia 55 za pomoca trzpienia 5L Odchylenie narzadu 50 jest ograniczone przez nieruchomy trzpien 60, a odchylenie ramienia 53 —przez drugi nieruchomy trzepien 61. ," Ramie 57 posiada wygieta czesc 57a, która przy wychylaniu sie ramienia uruchamia narzad zatrzymowy 62.Jezeli kolo liczbowe w wartosci A jest jedy¬ nym, które przechodzi przez zero, wydluzony zab 21a przyciska w kierunku do dolu haczyk 51, który wtedy obraca narzad 49 o postaci litery U, sztywno przymocowany do walka 48, w kierunku ruchu wskazówek zegara. Ruch obrotowy tego narzadu jest przenoszony za posrednictwem wal¬ ka 48 na ramie 53, które nastepnie przenosi ruch obrotowy na ramie 53 za pomoca trzpienia 54, dzieki czemu ramie to obraca sie wokolo trzpie¬ nia 56 do polozenia zaznaczonego linia kropko¬ wana i kreskowana na fig. 3. W tym przypadku ruch wycnylny nie jest dostatecznie znaczny ©by ziadai-rlac na narzad zatraymcwy 62.Gdy kolo liczbowe w wartosci B jest jedynym, które przechodzi przez zero, wówczas odpowie¬ dni wydluzony zab 21a przyciska do dolu ha¬ czyk 52, który wtedy nadaje narzadowi 50 o po¬ staci litery U ruch obrotowy w kierunku obrotu wskazówek zegara. Ruch ten jest przenoszony na ramie 57 zia posredniclwem tri2pienia 59, dzie¬ ki czemu ramie to wychyla sie na trzpieniu 54 w kierunku ruchu wskazówek zegara. Wygieta czesc 57a przyjmuje wtedy znów polozenie, za¬ znaczone na fig. 3 linia kropkowana i kreskowa¬ na i, jak poprzednio, narzad zatrzymowy 62 nie zostaje uruchomiony.W ten sposób, ani zatrzymanie maszyny ani przesuniecie jej ruchu nie zostaje zapoczatkowa¬ ne, gdy jeden tylko haczyk zostaje uruchomiony.Jezeli natomiast obydwa haczyki 51 i 52 zo¬ staja równoczesnie nacisniete na dól, tj. gdy kota liczbowe obydwóch wartosci A i B równoczesnie przechodza przez zero, wtedy ramie 57 zostaje — 2 —przesuniete trzpieniem 56 w kierunku zgodnym z obrotem wskazówek zegara, a podobnie jak ra¬ mie 53 trzpieniem 54. Te dwa ruchy przesuwne zostaja wtedy do siebie wzajemnie dodane, dzie¬ ki czemu ruch wygietej czesci 57a staje sie tak znaczny, ze narzad zatrzymowy 62 zostaje uru¬ chomiony i zapoczatkuje zatrzymanie i przesu¬ niecie narzadu uruchamiajacego (fig. 4).*W* celu umozliwienia dokonania dzialan dziele¬ nia w najwyzszym mianowaniu rejestru, rejestr ten jest zaopatrzony w „slepe mianowanie" poza najwyzszym rzeczywistym mianowaniem. To „slepe mianowanie" jest bezposrednim dalszym ciagiem innych mianowan, lecz konczy sie impul¬ sowym kolem zebatym 21, nie posiadajac odpo¬ wiedniego kola liczbowego.Przy przesunieciu z mianowania najblizszego najwyzszym do mianowania najwyzszego, ha¬ czyk 52 zostaje przesuniety do polozenia znajdu¬ jacego sie na lewej zewnetrznej stronie wlasci¬ wego rejestru i ponizej impulsowego kola zeba¬ tego 21, nalezacego do „slepego mianowania".Gdy kolo liczbowe najwyzszego rzeczywistego mianowania przejdzie przez zero, wtedy kolo zebate 21 „slepego mianowania" równiez wydaje impuls, tj. obydwa haczyki 51 i 52 sa przyciska¬ ne do dolu, co powoduje zatrzymanie i przesu¬ niecie narzadu uruchamiajacego w nastepne niz¬ sze mianowanie. Haczyki 51 i 52 oraz ich narza¬ dy prowadnicze postepuja wówczas za ruchomym wózkiem tak, ze haczyk 52 zostaje przesuniety do polozenia ponizej kola zebatego 21 najwyz¬ szego rzeczywistego mianowania, a haczyk 51 — do polozenia ponizej odpowiedniego kola w na¬ stepnym najwyzszym mianowaniu, po czym im¬ puls zatrzymowy i impuls przesuniecia nadane zostaja w sposób powyzej opisany. PL