Wszystkie znane harmoniczne krzywki stawi- dlowe o zarysach, zlozonych z jednej krzywej szczytowej i dwóch krzywych bocznych, aczkol¬ wiek proste w wykonaniu, maja te wade, ze istnieje przebieg przyspieszania mechanizmu sterujacego o naglych skokach w miejscu spot¬ kania dwóch krzywych. Odnosi sie to do krzy¬ wek z rolkowymi mechanizmami sterowanymi.Ta nagla zmiana przyspieszenia posiada nieko¬ rzystny wplyw na czesci zaworowe i sprezyny, powodujac czesto falowanie sprezyn.Pewna poprawe mozna osiagnac z krzywkami, których zarys sklada sie z wiekszej ilosci krzy¬ wizn. Wieksze skoki w przebiegu przyspieszenia pojedynczych harmonicznych krzywek dziela sie na kilka mniejszych. Przechodzac do nieskon¬ czonej liczby krzywizn otrzymuje sie nieskoncze¬ nie male róznice dwóch sasiednich krzywizn, dochodzac do krzywki (kulaka) o krzywej, zmieniajacej promien w sposób ciagly. Przebieg przyspieszenia mechanizmów, sterowanych taki¬ mi krzywkami, ma równiez charakter ciagly, nie wykazujac skoków. Wykres skoków mechaniz¬ mów sterowanych (zaworów), to znaczy zaleznosc podniesienia zaworu od kata obrotu krzywki, jest zwykle dany na podstawie funkcji matema¬ tycznej albo w postaci tabelki, a zarys krzywki w ukladzie wspólrzednych przez pewna liczbe punktów, przy czym wspólrzedne okreslane by¬ waja z dokladnoscia do setnych a nawet ty¬ siecznych milimetra.Ciaglosc przebiegu przyspieszenia jest zapew¬ niona tylko wtedy, jesli narysowany zarys krzy¬ wek zostanie precyzyjnie wykonany. Poniewazprzyspieszenie jest proporcjonalne do drugiej pochodnej wykresu skoków, nawet najmniejszy blad w ksztacie zarysu powoduje powazne zmia¬ ny w przebiegu predkosci albo moze spowodowac nagle skoki przyspieszenia.Dotychczasowe metody wyrobu krzywek nie sa dosc precyzyjne, aby zapewnic ciaglosc prze¬ biegu przyspieszenia, poniewaz precyzyjnosc wyrobu zalezy calkowicie od dokladnosci wytwa¬ rzania wzorcowej krzywki, z której kopiuje sie wytwarzana krzywke.Zasada niniejszego wynalazku polega na za¬ stosowaniu ewoluty zarysu (krzywki do wyrobu krzywki, posiadajacej przyspieszenia o przebiegu ciaglym. Glówna zaleta polega na mozliwosci taniego i latwego wyrobu krzywek o malej moz¬ liwosci robienia bledów przy wytwarzaniu. Do¬ kladne matematyczne wyliczenia wykazaly, ze zarys krzywki o plaskim mechanizmie sterowa¬ nym oraz ciaglym przebiegu przyspieszenia maja ewolute z jednym odgalezieniem (fig. 1) lub o dwóch odgalezieniach (fig. 3), których ksztalt mozna okreslic z latwoscia.Przyjmuje sie, ze y oznacza skok plaskiego mechanizmu sterowanego, a q kat obrotu krzyw¬ ki. Wykres skoku otrzymuje sie wówczas na pod¬ stawie funkcji y 7 = *( Szybkosc i przyspieszenie mechanizmu stero¬ wanego sa proporcjonalne do pierwszej i drugiej pochodnej y' i y" (fig. 2 wzglednie fig. 4). Trzy wartosci y, y' i y" okreslaja punkty przebiegu zarysu krzywki, jak zaznaczono na fig. 1 i 3.O oznacza kat obrotu, odpowiadajacego maksy¬ malnemu suwowi.Poniewaz ewoluta tworzy linie, obejmujaca normalne wzgledem czynnego obwodu krzywki, to okreslony punkt prostych, odwijajacych sie z ewoluty, opisuje zarys krzywki. Ten fakt jest wykorzystany w opisanym sposobie wytwarzania krzywek oraz przy wykonywaniu specjalnego przyrzadu do tego celu. O ile odgalezienia ewo¬ luty wykonane sa jako zarys na sztywnym podlozu, punkt M drutu p (np. tasmy stalowej) opisuje zarys krzywki, spelniajacej pewne wa¬ runki, zawarte w ksztalcie ewoluty. W punkcie M narzedzie z ostrzem w postaci tarczy, np. tar¬ cza tnaca lub szlifujaca dotyka zarysu krzywki.Korzysc tej metody lezy w mozliwosci uzy¬ skania wyzszego stopnia dokladnosci ksztaltu zarysu krzywki, co posiada niezwykla waznosc, o ile krzywka ma posiadac przyspieszenie o prze¬ biegu ciaglym. Male bledy w ksztacie zarysu ewolut wystepuja jako nieznaczne nieregularno- sci w wykresach y' i y", a praktycznie zanikaja w wykresie skoków Y = f (q) dzieki calkowaniu lub nawet podwójnemu calkowaniu. Jedynym warunkiem jest, aby ewoluta miala przebieg la¬ godny to znaczy bez naglych zmian kierunku.To jedynie gwarantuje ciagly przebieg przyspie¬ szenia, a tym samym spokojna prace mecha¬ nizmu zaworowego, nawet jezeli rzeczywista krzywa przyspieszenia rózni sie troche od oma¬ wianej krzywki.Ciaglosc przebiegu przyspieszenia jest nieza¬ lezna od ksztaltu krzywych wodzacych (odgale¬ zienia ewolmty) do takiego stopnia, iz mozna ry¬ sowac ksztalt takich krzywych mniej dokladnie, nie oddzialywujac zbytnio na ciaglosc przebiegu przyspieszenia. Jesli ma byc zapewniony maksy¬ malny skok, nalezy spelnic (nastepujace warunki: h = YO + OK —KY przy czym h równa sie maksymalnemu sko¬ kowi. Dalsza zaleta sposobu wytwarzania pole¬ ga na tym, ze mechanizm sterowany nie zalezy od wymiarów krzywek. Jezeli mianowicie wsku¬ tek nieuwagi zostanie przy szlifowaniu zdarty wiekszy wiór, krzywka nie jest zepsuta i moze byc uzyta bez przeszkód, odpowiedajac naryso¬ wanej krzywce.Fig. 5 przedstawia szkic mechanizmu do wyro¬ bu krzywek z dwuramiennymi ewolutami zgodnie z niniejszym wynalazkiem. Krzywka V, której za¬ rys ma byc ksztaltowany, polaczona jest sztywno z czesciami Tt i T2 wzorników, których krawe¬ dzie wodzace Ki i K2 maja wspólny styk w miej¬ scu K. Czesci Ti i T2 wzornika (szablonu) zla¬ czone sa ze soba za pomoca srub S, przy czym miedzy czesciami wymienionymi znajduje sie tasma stalowa P, osadzona obrotowo w osi obrotu przyrzadu B (np. tarcza szlifierska). Po¬ wierzchnie wodzace Ki i K2 sa równo oddalone od ewoluty zarysu krzywki, przy czym odle¬ glosc wynosi pól szerokosci tasmy p. Krzywka V razem z czesciami Ti i T2 jest osadzona na dzwi¬ gni N, wahliwej wokolo osi O. Sprezyna Z na¬ pina tasme p. Ruch wahliwy krzywki z czesciami Ti i T2 wzornika (szablonu) z uwagi na dzwignie wahliwa N, jest wywolywany za pomoca mecha¬ nizmu, skladajacego sie z korby AS i drazka korbowego AD. Os S obrotu tej korby AS moze byc wspólna z osia Q dzwigni N lub tez lezec poza ta osia.Przyrzad wedlug niniejszego wynalazku dziala w sposób nastepujacy. Obrót korby AS wpro¬ wadza krzywke V razem z czesciami Ti i T2 wzornika w ruch wahadlowy dokola osi O, wprowadzajac jednoczesnie dzwignie N w ruch wahadlowy dokola osi Q. Odstep miedzy Ó i osia P tarczy szlifierskiej osadzonej w pod- - 2 -stawie, zmienia sie w miare, jak tasma P odwija powierzchnie wodzace Kt i Kt,. Pod¬ czas tego ruchu punkt M styku narze¬ dzia B (tarcza szlifierska) opisuje czynny zarys 2,3 krzywki V o ile powierzchnia wodzaca K± konczy sie w punkcie O. Jesli Ki dojdzie do punktu R, uzywa sie mechanizm do ksztaltowa¬ nia pochylej 1£. Narzedzie B (tarcza szlifierska) zazebia sie przez zmniejszenie dlugosci tasmy p.W ten sposób ksztaltuje sie czesc jedna aktyw¬ nego zarysu. Jesli krzywka jest symetryczna, co przewaznie ma miejsce, to druga czesc wykonuje sie, osadzajac krzywke ponownie, symetrycznie do pierwotnego polozenia i caly proces powta¬ rza sie. Jest równiez mozliwe stosowanie analo¬ giczne mechanizmu do drugiej czesci zarysu.W tym przypadku wylacza sie pierwszy mecha¬ nizm a wlacza sie drugi na szczycie krzywki.Zasadnicze luki 5,2 i 4,1 krzywki moga byc szli¬ fowane w czasie obrotu krzywki dokola osi O lub O'.Ten sposób wyrobu krzywek nadaje sie jed¬ nakze tylko do duzych zaworów maszyn stalych lub okretowych, które zwykle wykonuje sie po¬ jedynczo. Nadaje sie on równiez do wyrobu krzy¬ wek wzorcowych, z których wykonuje sie krzywki, tworzace jedna calosc ze sworzniem krzywki kopiowanej. Inny prosty sposób ksztal¬ towania duzych krzywek polega na stosowaniu palnika tlenowego umieszczonego w punkcie M na tasmie p.Wynalazek nadaje sie równiez do wyrobu krzy¬ wek z rolkowymi mechanizmami sterowanymi.W tym celu nalezy go skombinowac z mecha¬ nizmem, przedstawionym schematycznie na fig. 6.Krzywka wzorcowa Vi, ksztaltowana za po¬ moca urzadzenia, przedstawionego na fig. 5, obraca sie z ta sama predkoscia katowa co wy¬ konywana krzywka Vi. Podluzne osie Ai i A2 obu krzywek pochylone sa pod tymi samymi katami do plaszczyzny osi obrotowych Oi i O2.Blok przesuwny E, zastepujacy plaski mecha¬ nizm sterowany, wspóldziala z krzywka Vi, a narzedzie B, zastepujace rolkowy mechanizm, wspóldziala z wykonywana krzywka V2. Blok przesuwny E oraz narzedzie B osadzone sa na wspólnych szynach równolegle przesuwnie, pro¬ stopadle do osi Oi i O2 w plaszczyznie, równo¬ leglej do tych luków. Sprezyna U dociska blok E do krzywki. Jezeli promien a narzedzia B równa sie promieniowi rolki, skoki obu krzywek, od¬ powiadajacych temu samemu katowi obrotu q sa jednakowe.Opisane urzadzenie umozliwia precyzyjny wy¬ rób krzywek z rolkowymi mechanizmami przez zastosowanie wzorcowych krzywek do odpowie¬ dnich krzywek z plaskimi mechanizmami, wy¬ tworzonymi za pomoca wynalazku, opartego na wlasciwosciach ewolut zarysów krzywek. Elimi¬ nuje sie przez to koniecznosc stosowania spe¬ cjalnych krzywek wzorcowych do krzywek z rol¬ kowymi mechanizmami, co stanowi duza korzysc zwlaszcza w przypadku krzywek o wkleslym zarysie. PL