Udzielono patentu z moca od dnia 12 kwietnia 1949 r.Wynalazek dotyczy odwracajacego sie przyrza¬ du do nacinania gwintów, obejmujacego czesc napedzajaca i czesc napedzana, pomiedzy które wlaczone sa przenoszace moment ciala (toczne, np. kulki, ulozyskowane w koszyczku.Tego rodzaju przyrzady do nacinania gwintów, majace za zadanie uzyskiwanie przy niezmien¬ nym kierunku obiegu czesci napedzajacej odwra¬ calnego kierunku czesci napedzanej, a tym sa¬ mym narzedzia roboczego, t zn. gwintownika, sa jako takie juz znane. Jednakze we wszystkich znanych typach tego rodzaju przyrzadów prze¬ niesienie momentu odbywa sie za pomoca róz¬ nych kombinacji kól zebatych, np. przekladni planetowych itp., co pociaga za soba dosc duze wymiary przyrzadów, szczególnie celem obnize¬ nia wrazliwosci na duze szybkosci obrotowe.Dzieki bowiem nowoczesnym surowcom, uzywa¬ nym do wytwarzania narzedzi tnacych, umozli¬ wiono nacinanie gwintów za pomoca bardzo szybko obracajacych sie narzedzi, wskutek czego zdolnosc przyrzadu, nacinajacego gwinty do pra¬ cy z duza szybkoscia obrotowa, stala sie obecnie problemem pierwszorzednej wagi.Zadaniem wynalazku jest wykonanie przyrza¬ du do nacinania gwintów, wspomnianego wyzej typu, umozliwiajacego równiez przy przenosze¬ niu duzych momentów zwarta budowe samego przyrzadu orza zastosowanie duzych szybkosci obrotowych przy malych cisnieniach osiowych, przy czym produkcja tego przyrzadu winna byc prosta i tanda. Osiaga sie to zasadniczo przez za¬ opatrywanie czesci napedzajacej w jedna lub wie¬ cej biezni wewnetrznych lozysk tocznych, a czesc napedzana w jedna lub wiecej biezni zewnetrz¬ nych lozysk tocznych dla umieszczonych miedzy nimi cial Rocznych, przy czym te lozyska toczne w przekroju przez os obrotu i równolegle do niej wykazuja zarys o tak zmiennych odstepach od owej osi, ze przy wystepowaniu sily, dzialajacej pomiedzy tymi czesciami w kierunku osiowym, nastepuje przynajmniej w jednym kierunku zwiekszenie tarcia w miejscach zetkniecia sie czesci napedzajacej z pierscieniem cial tocznych,a przy tym i przenoszenie momentu pomiedzy tymi czesciami, podczas gdy czesc napedzana uzyskuje jednoczesnie wieksza ilosc obrotów przy obracaniu sie w kierunku przeciwnym do obrotu czesci napedzanej.Na rysunkach pokazano tytulem przykladu jedna postac wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny przez przy¬ rzad do nacinania gwintów wedlug wynalazku i to wzdluz linii /-/ na fig. 2, która przedstawia przekrój* wzdluz linii //-// na fig. 1; fig. 3 przed¬ stawia widok z boku koszyczka lozyska kulko¬ wego przyrzadu wedlug wynalazku; fig. 4 — wi¬ dok z góry na czesc wspomnianego lozyska kul¬ kowego; fig. 5 — przekrój w wiekszej skali ko¬ szyczka w tej samej plaszczyznie przekroju, co na fig. 1.Wrzeciono 10 wraz ze sruba 12 jest osadzone centralnie w oslonie 14, otwartej ku dolowi i tworzacej wydrazone cialo obrotowe. Oslona 14 jest na swej stronie zewnetrznej zaopatrzona w zeberka chliodzace 16. W scianie wewnetrznej oslony 14 w poblizu dolnego otwartego jej konca znajduja sie dwa przebiegajace równolegle w pewnych odstepach od siebie lozyska toczne o biezniach 18, 20, w których w postaci wykona¬ nia, uwidocznionej n<* rysunku, tocza sie ciala toczne w postaci kulek 22. Kulki 22 sa utrzymy¬ wane w swym polozeniu przez koszyczek 24, w którym sa umieszczone, i tocza sie ponadto w dwóch biezniach 26, 28, znajdujacych sie na zewnetrznej stronie umieszczonego wewnatrz ko¬ szyczka pierscienia 80 (fig. S). Dla przejrzystosci pokazano na rysunku tylko 8 kulek, w rzeczy¬ wistosci jednak ilosc kulek jest znacznie wieksza, wskutek czego kulki znajduja sie blizej jedna drugiej.Przy wkladaniu kulek pomiedzy lozyska prze¬ suwa sie pierscien 80 w bok w oslonie 14 przed zamocowaniem "koszyczka 2U w jego polozeniu koncowym, po czym wklada sie kulki do górnych biezni 18, 26. Nastepnie centruje sie pierscien 80 w oslonie, a kulki rozdziela sie tak, ze przy wstawieniu koszyczka pomiedzy pierscien 80 i oslone 14 górny wieniec otworów do kulek w koszyczku (otwory te siegaja tutaj az do gór¬ nej krawedzi koszyczka) odpowiada ukladowi kulek i przyjmuje je do swych u dolu zaokraglo¬ nych czesci. Jak widac na fig. 4, równiez boki 88 otworów do kulek odpowiadaja obwodom ku¬ lek, otwory te bowiem wykonano przez wywier¬ cenie krawedzi koszyczka w kierunku równo¬ leglym do jego osi. Wkladanie kulek do dolnego wienca 84 otworów do kulek w koszyczku odby¬ wa sie przez nie przedstawiony na rysunku otwór w bocznej scianie oslony. Po wlozeniu kulek zatyka sie ten otwór za pomoca kolka. Po wprowadzeniu w ten sposób kulek oslona, koszy¬ czek i pierscien wewnetrzny sa utrzymywane przez kulki w osiowo wzajemnie ustalonym polo¬ zeniu.Oslona 1 4 na swej wewnetrznej scianie, powy¬ zej pierscienia 80, którego sciana dosrodkowa zweza sie ku dolowi w ksztalcie scietego stozka, jest zaopatrzona w zwezajacy sie ku górze rów¬ niez na ksztalt scietego stozka pierscieniowy zlo¬ bek 86. Zlobek ten, tak samo jak sciana we¬ wnetrzna pierscienia 80, ma za zadanie wspól¬ dzialac z tulejka stozkowa 88, przesuwalna osio¬ wo wewnatrz oslony 14. Tulejka ta jest umoco¬ wana na wrzecionie 40, zaopatrzonym- w narze¬ dzie robocze, w niniejszym przypadku w gwin¬ townik 42. Tulejka 88, która inoze byc wykonana z uzbrojonej masy sztucznej lob z innego mate¬ rialu o wysokim wspólczynniku tarcia, posiada u góry kolnierz 44, wykonany odpowiednio do pierscieniowego zlobka 86 i posiadajacy ksztalt scietego stozka. Kolnierz ten ma za zadanie wsu¬ wac sie przy pewnym polozeniu wrzeciona 40 do zlobka 36 i mocno przylegac wskutek tarcia do scianek zlobka, przy innym zas polozeniu wrzeciona 40 — opuszczac zlobek, przy czym czesc 46, znajdujaca sie na dolnym koncu tego kolnierza i posiadajaca 'ksztalt scietego stozka, wsuwa sie jednoczesnie do odpowiednio uksztal¬ towanego wnetrza pierscienia 80 i przylega wfcsutek tarcia do jego scianki wewnetrznej.W celu zwiekszenia tarcia miedzy kolnierzem 44 i jego dolnej czesci 46 a sciankami zlobka 36, wzglednie scianka wewnetrzna pierscienia 80, przewidziano w nim i w dolnej jego czesci 46 promieniowo przebiegajace kanaly 48, wzglednie 50, w których znajduja sie rurki 52. Rurki te obejmuja znajdujace pod dzialaniem sprezyny kulki 54, które przy obydwóch sprzegajacych po¬ lozeniach wrzeciona 40 wchodza do wyciec 56, 58 w oslonie 14, wzglednie w pierscieniu 80. Kolh nierz 44 jest ponadto na swej górnej powierzchni krawedziowej zaopatrzony w wpuszczony do niej zlobek 60, do którego w czterech lezacych na przeciwko siebie punktach wchodza kulki 62, które pod dzialaniem sprezyny 64 naciskaja zlo¬ bek ku górze, i to w stopniu, ograniczonym sru¬ bami 66, zamocowanymi w kolnierzu 44. Przy polozeniu sprzegajacym, w którym kolnierz -4-4 jest sprzezony z oslona 14, kulki wchodza do wciec 68 w oslonie. Ruch osiowy wrzeciona 40 w stosunku do wrzeciona 10 i pierscienia 80 jest najlepiej sterowany za pomoca isamosmarowych lozysk 70, 72. Gwintownik 42 jest zabierany - 2 -przez wrzeciono 40 za pomoca znanego, a nie przedstawionego ina rysunku urzadzenia przy¬ trzymujacego i jest podtrzymywany przez pier¬ scieniowy narzad 76, umocowany ze swej strony za pomoca nakrecanej na wrzeciono nasuwki78.Narzad 76 sklada sie najlepiej ze zgietej w piers¬ cien spirali drucianej, zalanej masa gumowa.Sposób dzialania opisanego przyrzadu do naci¬ nania gwintów jest nastepujacy.Gwintownik 42 przyklada sie wspólsrodkowo do uprzednio wywierconego otworu, który ma byc zaopatrzony w gwint, i to w taki sposób, ze gwintownik dotyka ze wszystkich stron górnej [krawedzi otworu. Nastepnie wprawia sie wrze¬ ciono 10, a tym saniym i ostone 14, w ruch obro¬ towy i przyciska sie je do otworu. Poniewaz gwintownik opiera sie o obrabiany przedmiot, wrzeciono 40 i zamocowana na nim tulejka stoz¬ kowa 38 zachowuja poczatkowo swoje polozenie nie zmienione. "Wskutek tego po pewnej ilosci obrotów oslony 14 kolnierz 44 o ksztalcie sciete¬ go stozka wchodzi do pierscieniowego zlobka 36 w oslonie 14, stwarzajac cierne polaczenie pomie¬ dzy wrzecionem 40 i oslona 14, wskutek czego gwintownik 42 wrzyna sie do uprzednio wywier¬ conego otworu. Z chwila gdy gwintownik osiag¬ nie dno otworu, zwieksza sie tak znacznie mo¬ ment skrecenia, ze kolnierz 44 w ksztalcie scie¬ tego stozka zaczyna slizgac sie w zlobku 36. Po¬ niewaz bedace przy tym pod dzialaniem sprezyny kulki 52, 54 stukaja przesuwajac sie kolo wy¬ ciec 56, 58, robotnik nacinajacy gwint uslyszy natychmiast, ze gwint jest gotów, i moze nie¬ zwlocznie usunac wrzeciono 40 i oslone 14 z po¬ nad nacietego otworu. Przy tym wyciaga sie kol¬ nierz 44 tulejki 38 z pierscieniowego zlobka 36, a polaczenie cierne zostaje ostatecznie zwolnione.Po pewnym przesunieciu oslony 14 dolna czesc 46 tulejki 38 o ksztalcie scietego stozka zazebia sie z posiadajaca równiez ksztalt scietego stozka wewnetrzna scianka pierscienia 30, wskutek czego powstaje polaczenie cierne pomiedzy tulej¬ ka 38 i pierscieniem 30. Pierscien 30 obracal sie przez caly czas w kierunku, przeciwnym do kie¬ runku obrotu oslony 14. Obrót ten zostal spo¬ wodowany tym, ze kulki 22, znajdujace sie w koszyczku 24, utrzymywanym stale w kierunku obrotu przyrzadu przez ramie 80, przeniosly mo¬ ment skrecenia oslony 14 na pierscien 30. Kulki 22 spelniaja w tym przypadku to samo zadanie, co posrednio kolo zebate w zespole obiegowym kól zebatych. Wskutek tego kierunki obrotu oslony 14 i pierscienia 30 sa sobie przeciwne, a jednoczesnie wystepuje dzialanie na wzór kól obiegowych, którego przekladnia jest wprost pro¬ porcjonalna do stosunku pomiejdzy biezniami lo¬ zysk tocznych o biezniach 18, 20, i 26, 28.Ramie 80 opiera sie podczas nacinania gwintu najlepiej na precie, tak równolegle umieszczonym do kierunku roboczego, ze osiowa gra ruchu przy¬ rzadu nie zostaje naruszona. Luki kola, zakresla¬ ne przez bieznie 18, 20 i 26, 28 lozysk tocznych maja stale wiekszy promien niz kulki 22, wsku¬ tek czego nawet przy nieznacznym nacisku osio¬ wym miedzy oslona 14 a pierscieniem 30 pow¬ staje dzialanie klinujace pomiedzy kulkami i lo¬ zyskami, zapewniajace calkowite przeniesienie momentu .pomiedzy oslona a pierscieniem 30.W przedstawionym na rysunku przykladzie wy¬ konania wynalazku kolnierz 44 tulejki 88 i jego dolna czesc 46, wykonane w ksztalcie scietego stozka, maja niejednakowy kat nachylenia. Stoz- kowatosc czesci 46 jest mianowicie znacznie mniejsza niz kolnierza 44, a to dlatego, poniewaz niebezpieczenstwo zaklinowania sie gwintowni¬ ka w uprzednio wywierconym otworze przy wy¬ krecaniu gwintowniika z otworu jest znacznie mniejsze, niz przy nacinaniu gwintu. Poniewaz nacisk osiowy, potrzebny do wykonania procesu nacinania gwintu, moze ibyc utrzymywany jako bardzo nieznaczny, ewentualne zaklinowanie przy wkrecaniu gwintownika moze pociagnac za soba co najwyzej slizganie sie czesci 46 w piers¬ cieniu 30. Poniewaz równiez i w tej czesci 46 przewidziane sa 'bedace pod dzialaniem sprezyny kulki 54, które maja wejsc w wyciecia 58 w pier¬ scieniu 30, robotnik wykonujacy nacinanie gwin¬ tu natychmiast zauwazy po stuku tych kulek, powstajacym przy przesuwaniu sie ich kolo wspomnianych wyciec, ewentualne slizganie sie czesci 46 w pierscieniu 30, przy czym moze na¬ tychmiast zatrzymac obrót wrzeciona 40, np. przez opuszczenie wrzeciona 10.Pomysl wynalazczy nie jest naturalnie ograni¬ czony do przedstawionej i opisanej postaci wy¬ konania przedmiotu wynalazku, w ramach bo- widm pomyslu wynalazczego mozliwych jest duzo odmian przedmiotu wynalazku. Tak np. bieznie 18, 20 d 26, 28 lozysk tocznych moga w promie¬ niowym przekroju odpowiadac liniom prostyni lub kombinacji linii prostej z krzywa. PL