Wynalazek odnosi sie do urzadzenia ogranicza¬ jacego szybkosc pojazdów mechanicznych, które przy osiagnieciu nastawionej szybkosci maksy¬ malnej, za pomoca urzadzenia sterujacego, po¬ woduje dlawienie doplywu paliwa. Podobne urzadzenia sluza do ryglowania skoku przepust¬ nicy w maszynach gaznikowych i pompy wstrys- kowej w maszynach Diesla przy osiagnieciu na¬ stawionej szybkosci maksymalnej celem unie¬ mozliwienia calkowitego otwarcia przepustnicy lub pompy wtryskowej.Znane urzadzenia sluzace do tego celu polegaja na zmianie dlugosci czynnej i ryglowaniu syste¬ mu dzwigni, dzialajacych na przepustnice lub pompe wtryskowa silnika pojazdu. Urzadzenia te posiadaja jednak te wade, ze w chwili przekro¬ czenia predkosci maksymalnej dlugosc dzwigni ulega tak znacznemu skróceniu, ze silnik jest za¬ silany paliwem w stopniu odpowiadajacym bie¬ gowi luzem silnika (bieg jalowy), co powoduje szarpniecie pojazdu, po zmaleniu zas szybkosci nastepuje drugie kolejne szarpniecie, uwarunko¬ wane przywróceniem dzwigienkom poprzedniej dlugosci.Aby mozna bylo te wade chociaz w czesci zmniejszyc, nalezy skracac system dzwigienko- wy o nieznaczna wielkosc, tak aby doplyw paliwa zostal tylko tak dalece ograniczony, zeby mozna bylo przy okreslonym oporze jazdy osiagnac je¬ szcze dowolnie obrana szybkosc. W niektórych urzadzeniach celem zapobiezenia temu podno¬ szono ilosc paliwa, dostarczana do silnika w cza¬ sie biegu jalowego, celem podniesienia ilosci jego obrotów przy biegu luzem. Jednak mialo to te ujemna strone, ze przy mniejszym oporze jazdy istnialo niebezpieczenstwo przekroczenia dozwo¬ lonych obrotów silnika.Wynalazek* unika wad, istniejacych w zna¬ nych urzadzeniach tego typu, przez to, ze ruch przepustnicy powstaje tylko w jednym ze wzgle¬ dnych kierunków ruchu czesci systemu dzwi- gienkowego i ze system ten ustala swa dlugosc w kazdym osiagnietym polozeniu.Kierowca po obnizeniu szybkosci ponizej do¬ puszczalne} szybkosci graniczne] i zaryglowaniu urzadzenia blokujacego moze. cofnac skrócenie systemu drazkowego w dowolnej mierze przez wieksze lub mniejsze zamkniecie przepustnicy.Przy wszelkich polozeniach posrednich przepust¬ nicy urzadzenie blokujace jest zaryglowane tak, ze polozenie przepustnicy zalezy tylko od polo¬ zenia dzwigni gazu.Przez zaryglowanie systemu dzwigni dla tych wartosci posrednich kierowca nie jest zmuszony do stalego dozorowania doplywu paliwa, ponie¬ waz przy calkowitym wycisnieciu pedalu prze¬ pustnicy dopuszczalne otwarcie narzadu dlawia¬ cego nie ulega zmianie az do chwili, w której zapotrzebowanie mocy -wzrosnie.Celem unikniecia szarpniecia pojazdu w chwili przekroczenia przezen dopuszczalnej predkosci urzadzenie wedlug wynalazku jest zaopatrzone w amortyzator, tlumiacy ruch przy dlawieniu przepustnicy.Na rysunku przedstawiono przykladowo dwie odmiany wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia schematycznie polaczenia urzadze¬ nia, fig. 2 — urzadzenie wedlug wynalazku w przekroju podluznym, fig. 3 — widok urza¬ dzenia wedlug fig. 2 z dolu, fig. 4 — widok tego urzadzenia z góry, a fig. 5 — widok w perspek¬ tywie odmiany wykonania urzadzenia skraca¬ jacego.Urzadzenie skracajace wedlug fig. 2 — 4 za¬ opatrzone jest w obudowe 1, która za pomoca gwintowanego otworu 2 polaczona jest z czescia 48 ukladu drazkowego. Druga czesc 50 ukladu drazkowego polaczona jest z gwintowana glowica 49, która przez drazek tlokowy 3 przymocowana jest trwale do tloka. Tlok 4, który porusza sie w cylindrze 9 obudowy 1, zaopatrzony jest w za¬ wór talerzowy 6, który z kolei za pomoca spre¬ zyny spiralnej 7 przyciskany jest do swego gniazdka 8 w tloku 4. Sprezyna spiralna 7 opie¬ ra sie w rowku pierscieniowym 25 wkreconej w tlok pokrywki 51. Dolne i górne czesci cylin¬ dra 9 polaczone sa ze soba za posrednictwem kanalu 10, przestrzeni cylindra U, kanalów 12, 13 i otworu wlotowego 14. W cylindrze Xl miesci sie tloczek sterujacy 15, który znajduje sie pod dzialaniem sprezyny srubowej 16, Tloczek ste¬ rujacy 15 tworzy rdzen elektromagnesu, który sklada sie z cewki 17, plaszcza zelaznego 18 i przykrywek 19, 20.W polozeniu, przedstawionym na rysunku, tlo¬ czek sterujacy 15 zamyka przeplyw z kanalu 10 przez cylinder 11 do kanalów 12. Polozenie kon¬ cowe tloczka sterujacego 15 mozna dowolnie na¬ stawic za pomoca sruby nastawnej 21, która jest zabezpieczona nakretka 22, tak, ze przeplyw cie¬ czy moze byc zdlawiony w pozadanym zakresie.Przez nastawienie sruby 21 mozna wiec regulo¬ wac szybkosc, z która tlok 4 z pozycji górnej przesuwa sie do pozycji dolnej. Do wyrównania róznicy pojemnosci pomiedzy strona dolna a gór¬ na tloka 4 sluzy zbiorniczek 23, który jest czes¬ ciowo napelniony olejem i polaczony z atmosfera za posrednictwem przewierconej sruby 24.Do czesci U8 ukladu drazkowego jest przyla¬ czony narzad regulacji szybkosci, na przyklad pedal 52 przepustnicy. Pedal 52 przepustnicy znajduje sie w zwykly sposób pod dzialaniem sprezyny 53.Czesc 50 jest polaczona za posrednictwem dzwi¬ gni 54 przepustnicy z przepustnica 55. Dzwignia 54 przepustnicy pozostaje pod dzialaniem spre¬ zyny 56. Cewka 17 polaczona jest za pomoca przewodu 57 z przekaznikiem 58, który przy osia¬ gnieciu nastawionej szybkosci maksymalnej po¬ woduje przeplyw pradu przez uzwojenie cewki 17, tak ze elektromagnes wciaga tloczek steru¬ jacy 15. Przekaznik 58 polaczony jest z zarówka sygnalizacyjna 59 i z bateria 60 1 jest wykonany w znany sposób jako przekaznik cisnieniowy, w którym poziom rteci, zwierajacej styki, zalezy od cisnienia w przewodzie doplywowym, zalez¬ nego od obrotów kól pojazdu, wytworzonego np odsrodkowym dzialaniem wirnika.Sprezyna 56, umocowana do dzwigni 54 prze¬ pustnicy, stara sie ustawic przepustnice 55 w po¬ zycji biegu luzem. Podobnie dziala sprezyna 53 pedalu 52 przepustnicy. Jesli kierowca nie na¬ ciska na pedal przepustnicy, wtedy tak pedal 52 przepustnicy, jak i dzwignia przepustnicy 55„ znajduja sie pod dzialaniem sprezyn 53, 56 w.po¬ zycji biegu luzem, a drazek tlokowy 3 znajduje sie w górnej pozycji krancowej. Wydluzetiie ukladu drazkowego U8, 50 wykonuje sie szybko, poniewaz duzy przekrój przeplywu, zwolniony przez zawór talerzowy 6, pozwala na szybka wy¬ miane plynu po obii stronach tloka 4.Gdy pedal 52 przepustnicy zostaje nacisniety w celu przepuszczenia wiekszej ilosci paliwa, wtedy urzadzenie skracajace sztywno laczy czesci 48, 50 ukladu drazkowego i przesuwa sie w góre i w dól w miare ruchu pedalu 52. Doplyw paliwa moze wiec byc dowolnie regulowany.Przy osiagnieciu maksymalnej dozwolonej szyb¬ kosci jazdy cisnienie w przewodzie przekaznika 58 wzrasta i wyplywajaca rtec laczy styki, przy czym tloczek sterujacy 15 zostaje skutkiem wla¬ czenia pradu do obrotu cewki 17 wciagniety do wnetrza elektromagnesu, tak ze zaleznie od po- 2zycji sruby nastawnej 21 nastepuje mniej lub wiecej wolne skrócenie ukladu drazkowego pod flzialnnignri sprezyny 56 przepustnicy.Polaczenie hydrauliczne obydwóch stron cy¬ lindra zostaje otwarte, tak ze plyn z dolnej czesci cylindra moze przedostac sie przez kanal 10, cylinder U, kanaly 12, 13, jako tez przez otwory H do górnej czesci cylindra. Pod wplywem spre¬ zyny 56 porusza sie, wiec tlok A z góry na dól, przy czym uklad drazkowy zostaje skrócony.Kiedy nastapi znowu obnizenie szybkosci po¬ nizej szybkosci maksymalnej, styki przekaznika zostaja rozwarte i tloczek sterujacy 15 powraca znów db pozycji przedstawionej na rysunku a skrócenie ukladu drazkowego 48, 50 zostaje przerwane; uklad drazkowy zostal o pewna wiel¬ kosc skrócony. Tlok 4 zatrzymuje sie przy tym w pozycji posredniej, w której tlok 4 przy wy¬ stawieniu go na cisnienie wraz z obudowa 1 za¬ chowuje sie znowu jako polaczenie sztywne.Równiez i przy pelnym nacisnieciu pedalu 52 przepustnicy nie moze obecnie przepustnica 55 zostac calkowicie otwarta. Jesli przy tym polo¬ zeniu przepustnicy mozliwa szybkosc jazdy po¬ zostaje znacznie ponizej dopuszczalnej szybkosci maksymalnej, to pedal 52 przepustnicy moze po¬ wrócic do pozycji poczatkowej (zerowej), po czym uklad drazkowy moze byc znów o dowolna wiel¬ kosc lub o cala dlugosc skrócenia znowu prze¬ dluzony. Tlok 4 przesuwa sie wtedy w cylindrze 9 pod wplywem sprezyny 55 z dolu do góry. Ruch ten zostaje umozliwiony przez uniesienie sie za¬ woru talerzowego 6 z gniazdka 8 tak, ze plyn z górnej przestrzeni cylindra moze przedostac sie przez tlok do dolnej przestrzeni cylindra.Odmiana wykonania wynalazku, przedstawio¬ na na fig. 5, polega na zastosowaniu mechanicz¬ nego u»zadzenia skracajacego. Obydwie czesci 48, 50 ukladu drazkowego polaczone sa zebatkami 26, 27, które sa wzgledem siebie przesuwne i mie¬ szcza sie w obudowie, nie przedstawionej na rysunku. We wspomnianej obudowie znajduje sie tez ulozyskowanie 28 kola zebatego 29, zaze¬ bionego z zebatkami 26, 21. Kolo zebate 29 za pomoca walka 50 polaczone jest z kolem zapad¬ kowym 31. Walek 50 przechodzi przez tuleje 32, przesuwalna osiowo, zabezpieczona przeciw obrotowi za pomoca klina 55. Z tuleja 32 jest po¬ laczone jedno kolo zapadkowe 34 i razem z nia za pomoca palaka 55 jest przesuwalne osiowo.Kola zapadkowe 31, 34 tworza przy tym polacze¬ nie rozlaczalne. Palak 55 polaczony jest z rdze¬ niami elektromagnesów 56. Jesli przez uzwojenia elektromagnesów 36 nie przeplywa prad, wtedy sprezyna S7 cisnac sprzega kolo zapadkowe SA z zapadkowym kolem zebatym 31, przez, co za¬ pobiega sie mozliwosci obrócenia kola zebatego 51 i równoczesnie skróceniu ukladu drazkowego przez nasuwanie sie na siebie zebatek 26, 21.Na walku 50 znajduje sie ponadto kolo zapad¬ kowe 38, które moze zazebiac sie z kolem zapad¬ kowym 59, znajdujacym sie pod naciskiem spre¬ zyny 40.Kola zapadkowe 58, 39 tworza drugie polacze¬ nie blokujace. Na walku 41 kola zapadkowego 59 umocowane jest kolo zebate 42, które pracuje z kolem zebatym 43, wykonanym ze skóry lub z nowoteksu, na którego walku znajduje sie kolo rozpedowe A5 ze skrzydelkami wiatraczny¬ mi 46.Urzadzenie to dziala nastepujaco. W pozycji pedalu 52 przepustnicy przy pracy luzem spre¬ zyna pociagowa 55 stara sie przedluzyc uklad drazkowy 48, 50. Przy tym zostaje przeniesiony na kolo zebate 29, walek 50 i kolo zapadkowe 31 ruch obrotowy, który przez kolo zapadkowe 34 nie zostaje zahamowany. Zebatka 27 moze poru¬ szac sie swobodnie do przodu, a zebatka 26 swo¬ bodnie do tylu.Przy nacisnieciu pedalu 52 przepustnicy na kolo zebate 29 za pomoca walka 30 i kola zapad¬ kowego 51 zostaje przeniesiony ruch obrotowy przeciwny, przy którym sprzegniete kola zapad¬ kowe 31, 34 umozliwiaja obrócenie sie kola ze¬ batego 29. Uklad drazkowy 48, 50 nie moze sie wiec skrócic. Przy osiagnieciu granicznej szyb¬ kosci cewki elektromagnesu 56 przyciagaja pa¬ lak 35, który za pomoca zabieraka 47 rozlacza kolo zapadkowe SA z kolem zapadkowym SI; na¬ cisk, wywarty na uklad drazkowy 48, 50, moze obecnie wywolac obrót walka 30, poniewaz wy¬ warty na walek 50 moment obrotowy moze prze¬ niesc sie obecnie przez polaczenie blokujace kól 38, 39 i naped kól zebatych 42, 43 na kolo roz¬ pedowe 45. Kolo rozpedowe 45 zaczyna obracac sie powoli, powodujac powolne skrócenie ukladu drazkowego. Opóznienie skrócenia ukladu draz¬ kowego przez przyspieszenie masy, na przyklad kola rozpedowego 45, polaczone jest z dalsza znaczna korzyscia. Przez osiagniecie wartosci granicznej, dlugosc maleje powoli, poniewaz musi nastapic przyspieszenie kola rozpedowego.Wobec tego nastepuje powolne zmniejszenie doplywu paliwa. Jesli wartosc graniczna szyb¬ kosci zostaje trwale przekroczona, a kierowca jest zmuszony do trwalego zwolnienia pedalu przepustnicy do pozycji biegu luzem i do na¬ tychmiastowego nastepnie otwarcia przepustnicy przez nacisniecie pedalu w celu dalszego dopro¬ wadzenia paliwa, to szybkosc kola rozpedowegfc 3zostaje podwyzszona orzez stale ponawiajace sie przenoszenie ruchu obrotowego.Samoczynne zamkniecie sie przepustnicy na¬ stepuje przy kazde] próbie coraz szybciej, tak ze w ten sposób, jakby przez pewien rodzaj pompo¬ wania, tylko znikoma ilosc paliwa moze byc do¬ prowadzona. PL