Wynalazek dotyczy urzadzenia do otrzymywa¬ nia sprezonego czynnika gazowego do napedu sil¬ ników strumieniowych. Urzadzenie ma na celu wytworzenie z cieklego paliwa czynnika gazo¬ wego, który ma wyplywac nieprzerwanym stru¬ mieniem z wylotów urzadzenia, tworzac naped dla silników strumieniowych.Stosownie do wynalazku jako zasadnicze paliwo sluza ciezkie weglowodory w stanie cieklym, które ciaglym strumieniem doprowadza sie do wstepnej komory zaplonowej, gdzie stykaja sie ze strumieniem powietrza, którevrozbryzguje je na scianke komory, pokrywajac scianke cienka war¬ stwa.Do wstepnej komory zaplonowej, powyzej miej¬ sca doprowadzenia ciezkiego paliwa, doprowadza sie przez kilka otworów sprezone powietrze w ten sposób, ze wytwarza sde wir. Do tejze przestrzeni doprowadza sie odpowiednia ilosc lekkich weglo¬ wodorów, wtryskujac je do komory nieprzerwa¬ nie, a rozpylone i zmieszane z czescia wirujacego powietrza zapala sie jednorazowo za pomoca za¬ palnika elektrycznego.Wskutek wirowania zimne powietrze, pod dzia¬ laniem sily odsrodkowej, jako ciezsze, zostaje od¬ rzucane na zewnatrz i oplywa dokola wewne¬ trznej okraglej scianki komory, chlodzac ja. Plo¬ mien, zajmujac srodek strumienia, skierowuje sie ku przelotowi, po drodze w waskim miejscu ko¬ mory ociera sie o scianke zalana ciezkim pali¬ wem, czesciowo wyparowuje je i zapala, reszte zas porywa w stanie cieklym do komory parowa¬ nia.Lekkie .paliwo spala sie we wstepnej komorze zaplonowej pelnym spalaniem przy duzym "nad¬ miarze powietrza, które zmniejsza temperature strumienia. Wymienione dodatkowe powietrze sluzy do spalania czesci ciezkiego paliwa, a wy¬ dzielone przy tym cieplo — do wyparowania resz¬ ty ciezkiego paliwa.Wir wytworzony we wstepnej komorze zaplo¬ nowej przenosi sie do komory parowania i sluzy do rozbryzgania na scianke tej komory pozosta¬ lej czesci ciezkiego paliwa, które wskutek panu¬ jacej w tej komorze wysokiej temperatury wy¬ parowuje, spala sie czesciowo, i to- tylko na tle¬ nek wegla, który zmieszany z parami weglowo¬ doru tworzy goracy, latwo zapalny gaz, spalajacy sie przy zetknieciu z powietrzem.Wyzej wymieniona mieszanina poddaje sie roz¬ prezaniu z jednoczesnym zasilaniem dodatkowym powietrzem, mianowicie przechodzi przez cala serie dysz, zasypujac powietrze, które kieruje sie w taki sposób, ze wchodzi do dysz stycznie, wzmacniajac zanikajacy w komorze parowania wir. Na skutek wirowania zimniejsze powietrze oplywa dokola scianek dysz, studzac je, plomien zas przechodzi srodkiem. Ponadto celem zmniej¬ szenia temperatury plomienia podaje sie powie¬ trze z duzym nadmiarem.Nastepnie stosownie do wynalazku palaca sie mieszanina wraz z dodatkowym powietrzem po przejsciu serii dysz rozprezeniowych przechodzi do glównej komory spalania, gdzie na skutek za¬ lamania sie osi wirujacego strumienia nastepuje dokladne zmieszanie sie gazu z powietrzem i zu¬ pelne spalanie.Czynnik gazowy, wytworzony wyzej podanym sposobem, po uprzednim obnizeniu jego tempe¬ ratury do stopnia nieszkodliwego dla przewodów chlodzonych powietrzem, rozdziela sie na dwa strumienie. Jeden glówny, napedowy, odprowa¬ dza sie do miejsca zastosowania jego energii, do silnika strumieniowego; drugi, pomocniczy, sluzy do napedu turbiny gazowej, która jest silnikiem dla sprezarek, zasilajacych urzajdzenie w powie¬ trze sprezone do wymaganego przez dane urza¬ dzenie cisnienia.Strumien pomocniczy przed wejsciem do tur¬ biny poddaje sie dalszemu obnizeniu tempera¬ tury do stopnia nieszkodliwego dla urzadzen tur¬ biny. Czynnik gazowy wylotowy z ostatniego wienca turbiny jest wyciagany i tloczony do dysz zasilajacych urzadzenie spalinowe za pomoca serii smoczków, dzialajacych sprezonym powie¬ trzem, pobieranym ze sprezarek. Gaz wylotowy z turbiny, bedac wielokrotnie zmieszany z powie¬ trzem, sluzy jako wystarczajacy czynnik w pro¬ cesie spalania.Wstepna komora zaplonowa, komora paro¬ wania, seria dysz zasilajacych oraz glówna ko¬ mora spalania sa chlddzone woda. Turbina gazo¬ wa i przewody czynnika gazowego chlodzone sa powietrzem. Obnizenie temperatury czynnika ga¬ zowego odbywa sie za pomoca systemu dysz, wciagajacych powietrze od zewnatrz, i przez mie¬ szanie z gazem, przeplywajacym tymi dyszami.Budowa urzadzenia, jak i poszczególnych czesci podana jest na rysunku, gdzie fig. 1 przedstawia czesciowo w przekroju ogólny widok urzadzenia; fig. 2 — w podzialce powiekszonej przekrój wste¬ pnej komory zaplonowej, polaczonej za pomoca kolnierza z komora parowania; fig. 3 —poprzecz¬ ny przekrój wzdluz linii /// — /// na fig. 2; fig. 4 — poprzeczny przekrój wzdluz linii IV — IV na fig. 2; fig. 5 — poprzeczny przekrój wzdluz linii V — V na fig. 2; fig. 6 poprzeczny przekrój wzdluz linii VI — VI na fig. 1; fig. 7 — w po- dzialce powiekszonej dolna czesc koimory paro¬ wania, polaczonej za pomoca kolnierza z pierw¬ szym ogniwem serii dysz, zasilajacych strumien palnego gazu dodatkowym powietrzem; fig. 8 — poprzeczny przekrój wzdluz linii VIII — VIII na fig. 7; fig. 9 — ostatnie ogniwo serii dysz zasila¬ jacych, polaczone za pomoca kolnierza z wlotem do glównej komory spalania; fig. 10 — jedna z plytek kierujacych, umieszczonych w miejscach zlaczenia ogniw dysz zasalajacych, a spelniaja¬ cych zadanie wytwarzania wiru powietrza, zasy¬ sanego do dysz; fig. 11 — odcinek przekroju tur¬ biny gazowej oraz urzadzenie wyciagowe gazu odlotowego za pomoca smoczków, sterowanych sprezonym powietrzem ze sprezarek; fig. 12 — widok smoczków, wyciagajacych gazy wylotowe z turbiny, skierowany prostopadle do fig. 11; fig. 13 — wycinek wirnika z lopatkami sprezarki odsrodkowej; fig. 14 — odcinek przekroju spre¬ zarki odsrodkowej, wykonanego prostopadle do fig. 13; fig. 15 — ksztalt lopatek trzeciego stopnia sprezarki; fig. 16 — wykres porównawczy, wyka¬ zujacy w podzialce liniowej proporcjonalne obje¬ tosci powietrza i gazów w róznych miejscach urzadzenia.Na fig. 1, która schematycznie przedstawia ca¬ losc urzadzenia wedlug wynalazku, wstepna ko¬ mora zaplonowa 1 polaczona jest z komora paro¬ wania 2, a ta z kolei polaczona jest w dolinej cze¬ sci z seria zlaczonych ze soba dysz rozprezeniowo- zasilajajcych S. Ostatnia z dysz S serii jest pola¬ czona z wlotem do glównej komory spalania U, która stanowi przewód podluzny, rozszerzajacy sie w kierunku przeplywu gazów. Ogólny ksztalt tej komory zalezny jest od warunków konstrukcyj¬ nych, przy czym zagiecia sa potrzebne do lepszego przemieszania gazu palnego z powietrzem. Przed¬ stawiony na rysunku górny koniec przewodu la¬ czy sie z reduktorem temperatury 5, Reduktor temperatury sklada sie z systemu dysz ssacych powietrze (na rysunku pokazana jest tylko jedna dysza), celem ochlodzenia strumienia gazu do stopnia nieszkodliwego dla konstrukcji urzadze¬ nia. Traci sie tu na predkosci przeplywu strumie¬ nia, natomiast zyskuje sie na powiekszeniu masy.Po przejsciu przez reduktor strumien rozgalezia — 2 —sie do przewodów 6 i 7. Przewodem 6 strumien odprowadza sie do wylotu celem zuzycia go jako sily napedowej. Odgalezienie przewodu 7 kieruje czesc strumienia do dodatkowego reduktora tem¬ peratury 8. Przewód 9 laczy dodatkowy reduktor 8 z turbina gazowa 10, która napedza uklad spre¬ zarek.Wirnik 53 turbiny zaopatrzony jest na zewne¬ trznej swej powierzchni w lopatka 52, które wspóldzialaja z lopatkami 51 na wewnetrznej po¬ wierzchni oslony turbiny. Beben wirnika pola¬ czony jest z osia za pomoca zeber w ksztalcie smigiel, które pedza powietrze od prawej strony ku lewej (na rysunku). Z lewego konca wirnik zakonczony jest tarcza, która sluzy jako wirnik sprezarki odsrodkowej. Lopatki 60, 60a,. 63, wspóldzialajac ze soba, tworza pierwszy stopien sprezania tej sprezarki. Poza tym stopniem stru¬ mien powietrza rozgalezia sie, przy czym jedna z tych galezi przechodzi przewodami 11 i 12 do sprezarek tlokowych, druga do drugiego stopnia sprezania, w którym za pomoca lopatek 61 umie¬ szczonych promieniowo na tarczy wirnika 53, strumien powietrza kieruje sie do trzeciego stop- jiia. Trzeci stopien sprezania stanowia lopatki 66a na krawedzi tarczy wirnika 53, które wspól¬ dzialajac z lopatkami 66 na nieruchomej czesci sprezarki, pedza strumien powietrza przez prze¬ wód pierscieniowy 57 do pierwszej serii smocz¬ ków 56, ssacych gaz wylotowy z turbiny, kierujac go do drugiej serii smoczków.W pierwszym stopniu sprezania 60, 60a i 63 strumien powietrza przewodem 11 przechodzi do jednostopniowej tlokowej sprezamki 13, skad tlo¬ czony przewodem 62 przechodzi do rurek 70 dru¬ giej serii smoczków ssaco^tloczacych, zmieszany z gazem wylotowym z turbiny przechodzi przez wielodrpgowy przewód 15 do serii dysz rozpreze- niowo-zasilajacych 3.Z pierwszego stopnia sprezania czesc strumie¬ nia przewodem 12 przechodzi przez trzystopniowa sprezanke tlokowa 1A z chlodnica lUa do wstepnej komory zaplonowej w miejscach 26, 27 i 28.Na figurach 2, 3, 4 i 5 pokazane jest, iz wstepna komora zaplonowa 1 jest utworzona z trzech po¬ lozonych na jednej osi przestrzeni 17, 18 i 19 o kolowym przekroju poprzecznym, które zweza¬ jac sie ku dolowi, tworza odpowiednie przeloty 2U 22 i 22a. Dolne przestrzenie 18 i 19 sa zaopa¬ trzone w plaszcze chlodzace 20, majace polaczenia (nie uwidocznione na rysunku) z ukladem wod¬ nego chlodzenia. Dolna czesc komory 1 otwartym wylotem laczy sie z komora parowania 2, która równiez jest zaopatrzona w plaszcz chlodzacy 28, polaczony z plaszczem 20. W razie potrzeby pla¬ szcze te moga byc polaczone oddzielnie z ukladem ^wodnego chlodzenia. .Górna przestrzen 17 wstepnej komory zaplono¬ wej 1 zaopatrzona jest w iglice 2At przechodzaca przez przelot 21 do przestrzeni 18, gdzie bedac otoczona plomieniem w stanie rozzarzonym, pod¬ trzymuje proces palenia.(Przez scianke przestrzeni 18 wprowadzony jest zapalnik elektryczny 25, który jednorazowo za¬ pala mieszanke palna, po czym wskutek wzrostu cisnienia w komorze wstepnej zaplonowej samo¬ czynnie chowa sie w korpusie sciany komory.Powietrzne przewody doprowadzajace 26, 27, 28 sa skierowane stycznie do przestrzeni 17, 18, 19 celem wytworzenia wiru dookola scianek tych przestrzeni.Lekkie paliwo doplywa do przestrzeni 18 prze¬ wodem 29, a ciezkie — przewodem 30 do prze¬ strzeni 19.Komora parowania 2 ma ksztalt gruszki zwe¬ zajacej sie ku dolowi i konczy sie zagietym prze¬ lotem 31, zaopatrzonym. w dysze 82 oraz w kol¬ nierz, którym laczy sie z pierwszym ogniwem dysz rozprezeniowo-zasilajacych 3.Figury 7, 8 i 9 przedstawiaja bardziej szczegó¬ lowo ogniwa dysz rozprezeniowo-zasilajjacych.Kazde ogniwo sklada sie z dyszy 33 o okraglym przekroju, otoczonej plaszczem SU wodnego chlo¬ dzenia. Wlotowy koniec dyszy 35 jest silnie roz¬ szerzony i zweza sie ku srodkowi, a wylot 36 nieco rozszerza sie ku wyjsciu. Przewody wody chlodzacej lacza sie z kanalami 37, 38, umozli¬ wiajacymi jej obieg.Plaskie powierzchnie kolnierzy ogniw serii dysz 3 maja wglebienia, zaopatrzone w plytki kieru¬ jace 43 celem nadania Wiirowego kierunku stru¬ mieniowi powietrza, wchodzacego do dysz z pier¬ scieniowych kanalów UO i Ul, polaczonych z po¬ dluznym kanalem U2. Kazde ogniwo zaopatrzone jest w otwór 39, z którym lacza sie przewody 16, dostarczajace powietrze zasilajace.Na fig. 10 uwidocznione sa wyciecia UU w plyt¬ ce kierujacej AS ze zwezonymi wylotami U6, ulo¬ zonymi po stycznej do otworu srodkowego %5. Po¬ szerzone czesci wyciec UU lacza sie z pierscienio¬ wymi kanalami UO, Ul, z których strumien po¬ wietrza kieruje sie przez wyloty U6, oplywa do¬ kola wystajacego konca dyszy 36 i przechodzi do rozszerzonego konca dyszy 35, gdzie laczy sie z przeplywajacym rozzarzonym gazem, wprowa¬ dzajac go w ruch wirowy. W rezultacie plonacy gaz przeplywa przez dysze ruchem spirallnym, a na skutek róznicy ciezarów czastek goretszych i zimniejszych, zimniejsze czastki jako ciezsze zo¬ staja odrzucone na zewnatrz i ocieraja sie o scian¬ ki dysz, podczas gdy goretsze przechodza srod¬ kiem.Rozpatrujac w calosci serie dysz rozprezenio¬ wo-zasilajacych widac, ze ich przekroje poprze- — 3 —czne zwiekszaja sie, co zapewnia moznosc rozpre¬ zania sie strumienia plonacego gazu oraz ulatwia ssanie powietrza zasilajacego.Koncowe ogniwo serii dysz rozprezeniowo-zasi- lajacych (fig. 9) rózni sie od innych tylko tym, ze wymiary jego skladowych czesci sa wieksze. Dy¬ sza 38 kieruje plonacy gaz z wylotu 86 do stoz- kowo rozszerzonego przelotu U8, glównej komory spalaniu k, gdzie ulega on calkowitemu spaleniu.Fig. 11 przedstawia smoczki ssace gaz wyloto¬ wy z ostatniego wienca turbiny 52, zlozonego z szeregu lopatek, osadzonych dookola wirnika 53 turbiny. Lopatki 51 sa osadzone w nieruchomej czesci 5U oslony turbiny. Do pierscieniowej ko¬ mory przethodza gazy wylotowe turbiny, skad szereg smoczków 56, ulozonych promieniowo we¬ wnatrz tej komory (fig. 6), ssie je do komory 59.Czynnosc ssania spelnia strumien powietrza tlo¬ czonego z trzeciego stopnia sprezenia sprezarki wirnikowej przewodem pierscieniowym 65 i 57 oraz rurka 71 (fig. 11). Zakonczenie smoczka 56 sluzy do zawrócenia strumienia powietrza o 180°.Gazy wylotowe, przeniesione przejsciem pierscie¬ niowym 78 do komory pierscieniowej 59, ssane sa smoczkami 58, ulozonymi równiez promieniowo na obwodzie komory 59. Czynnosc ssania tymi smoczkami spelniastrumien powietrza, tloczonego sprezarka tlokowa 13 (fig. 1) przez przewód 62 do rurki 70. Gazy wylotowe, zmieszane z powie¬ trzem, przenosza sie do komory pierscieniowej 59a, skad przechodza do dysz rozprezeniowó-zasi- lajacych 3.Fig. 13 przedstawia wycinek tarczy sprezarki wirnikowej, uwidoczniajac lopatki 60, przymoco¬ wane do nieruchomej czesci sprezarki, oraz lo¬ patki 60a, przymocowane do tarczy wirujacej, które wspóldzialajac z lopatkami 60 tworza sto¬ pien pierwszy sprezarki. Lopatki 61, przymoco¬ wane do wirnika, tworzac drugi stopien sprezarki kieruja strumien w strone lopatek 66a, ulozonych na krawedzi tarczy wirujacej, wspóldzialaja z lo¬ patkami 66 (fig. 15), ulozonymi na nieruchomej czesci sprezarki, i tworza trzeci stopien sprezarki wirnikowej.Pierwszy stopien 63 sprezarki wirnikowej sluzy jednoczesnie jako rozrusznik turbiny przy wpro¬ wadzaniu urzadzenia w ruch. Celem uzycia spre- zairki wirnikowej jako rozrusznika turbiny stru¬ mien powietrza ze zbiornika pomocniczego kie¬ ruje sie przewodem 67 (fig. 1) przez dysze 68 do oslony turbiny, skad przeplywa przez beben wir¬ nika turbiny, napierajac na ukosne zebra, laczace beben z walem, a nastepnie dzialajac w ten sam sposób na lopatki pierwszego stopnia 60a spre¬ zarki wirnikowej, przeplywa do wylotu przez za¬ wór 69y który w tym celu otwiera sie za pomoca urzadzenia, nie uwidocznionego na rysunku.W razie potrzeby strumien powietrza ze zbiornika- pomocniczego moze byc równiez skierowany do wstepnej: komory zaplonowej.W miare spalania sie paliwa w komorze spala¬ nia zmniejsza sie doplyw powietrza ze zbiornika pomocniczego do dysz 68 az do calkowitego wy¬ laczenia. Wówczas sprezarka wciaga powietrze przez klape 69a.Podczas normalnej pracy urzadzenia trzystop¬ niowa sprezarka tlokowa 1U spreza powietrze do 50 atmosfer, które przewyzsza o 10 atmosfer ci¬ snienie panujace we wstepnej komorze zaplono¬ wej.Na fig. 16 pokazany jest wykres, przedstawia¬ jacy w podzialce liniowej proporcjonalne objeto¬ sci dodatkowego powietrza w stosunku do gazów spalinowych, wyprodukowanych wedlug wyna7 lazku. Jest to jedynie jeden z przykladów. Pasma zakreskowane 2—6 przedstawiaja gazy spalinowe, wytwarzane i przeplywajace przez opisane wyzej urzadzenie. Pasma nie zakreskowane podaja stru¬ mienie powietrza, wchodzacego w sklad strumie¬ nia roboczego róznymi drogami. W miejscu 69a wykres uwidocznia calkowita ilosc powietrza wchodzacego w sklad strumienia badz to jako skladnik czysty, badz tez jako mieszanina.W miejscu 63 podana jest calkowita ilosc powie¬ trza, pobierana przez sprezarki; w miejscu 13 przez jednostopniowa sprezarke tlokowa; w miej¬ scu 15 przez sprezarke tlokowa trzystopniowa, w miejscu zas 65 w trzecim stopniu sprezarki wirnikowej. liczby 51, 52 oznaczaja miejsce tur¬ biny gazowej, poza którym odgalezienia 13 i 65 zasilaja smoczki ssace gaz odlotowy z turbiny.W miejscu 1, 2 strumien wysoko sprezonego po¬ wietrza odnoga 15 zasila wstepna komore zaplo¬ nowa. W miejscu 3 i U szerokosc pasma uwidocz- . nia ilosc powietrza, zassanego dyszami rozpreze- niowo-zasilajacymi, które wchodzi w sklad spalin ze stuprocentowym nadmiarem. W miejscu 5 glówny reduktor temperatury pobiera dalsze 200% powietrza dodatkowego chlodzacego.W miejscu 8 odgaleziony strumien gazu za po¬ moca reduktora pomocniczego pobiera dalszych 75—100% dodatkowego powietrza, którezmieszane ze strumieniem spalin po wykonaniu pracy w tur¬ binie, zassane smoczkami, przechodzi do dysz roz- prezeniowo-zasilajacych w miejscu 3. W miejscu 6 widzimy strumien roboczy u wylotu. PL