Wynalazek dotyczy hydraulicznego urzadzenia dc zmiany biegów, sterowanego przez regulator zalezny od jednej z wielkosci charakteryzujacych warunki ruchu. Wynalazek przewiduje urzadze¬ nie opózniajace, które zamyka doplyw czynnika przenoszacego cisnienie do urzadzen wlaczaja¬ cych na okreslony okres po wlaczeniu biegu.Urzadzenie to przeznaczone jest szczególnie do samochodów. Wynalazek zapobiega zbyt wczes¬ nemu wylaczeniu biegu przez samoczynne urza¬ dzenie do zmiany biegów zaraz po jego wlacze¬ niu. Tego rodzaju niepozadane wylaczanie wystepuje czesto w automatycznych urzadze¬ niach o czulym regulatorze, gdy podczas wla¬ czania biegu szybkosc pojazdu spada ponizej wielkosci, przy której dany bieg jest samoczyn¬ nie wlaczany. Moze to prowadzic do powtarza¬ jacych sie wahan miedzy biegami, które znikna dopiero wtedy, gdy przez zmiane obrotów sil¬ nika lub oporów jazdy osiagniete zostana inna wielkosc napedu i inne warunki ruchu. Urzadze¬ nie opózniajace wpJiywa na cisnienie, którego istnienie jest zalezne od polozenia sprzegiel cier¬ nych w skrzynce biegów. Na przyklad cisnienie to moze byc uzaleznione od polozenia tloków w cy«* lindrach wlaczajacych w ten sposób, ze istnieje ono podczas normalnego napedu, natomiast znika podczas przelaczania. Gdy urzadzenie re¬ gulujace jest zaopatrzone we wzmacniacz sily, wynalazek umozliwia celowe i skuteczne roz¬ wiazanie przez specjalne urzadzenie opózniajace powodujace zamkniecie doplywu czynnika do wzmacniacza sily. Czesto wystarcza dzialanie opózniajace tylko przy wlaczaniu biegów w Jed¬ nym kierunku. Wyzej wspomniane niepozadane zjawisko wystepuje np. najczesciej tylko przy przelaczaniu z biegu nizszego na wyzszy. Nawet gdy okres przelaczania jest krótki, szybkosc po¬ jazdu spada tak, ze samoczynne urzadzenie z po¬ wrotem wlacza nizszy bieg. W takich przypad¬ kach, gdy opóznianie jest potrzebne tylko w jed¬ nym kierunku wlaczania, wynalazek przewiduje suwakowy zawór sterujacy, który przepuszcza z jednej strony cisnienie bezposrednio wystepu¬ jace, z drugiej zas opóznione przez urzadzenie opózniajace. Suwak zaworu jest przesuwanyprzy kazdorazowym przelaczaniu w jedno ze swych skrajnych polozen za pomoca urzadzenia ciernego, poruszanego przez wzmacniacz sily.Przy jezdzie musi byc takze wziete pod uwage przelaczenie z biegu wyzszego na nizszy. I wtedy wynalazek moze byc pozyteczny, gdyz wzrost szybkosci pojazdu podczas przelaczania moze spowodowac wlaczenie z powrotem wyzszego biegu.Na rysunku przedstawiono schematycznie i czesciowo w przekroju przykladowo urzadzenie wedlug wynalazku, przy czym cyfry 1 i 2 przed¬ stawiaja cylindry wlaczajace biegi, 3 i 4 — umo¬ cowane na tych cylindrach nadbudowy, które zawieraja suwaki sterujace doplyw czynnika do cylindrów. Skrzynka biegów i jej polaczenia z cy¬ lindrami wlaczajacymi nie sa przedstawione na rysunku. Cyfra 5 przedstawia przewód dopro¬ wadzajacy czynnik do calego urzadzenia, 6 — wybieracz biegów, tj. zawór suwakowy, który rozdziela cisnienie na przewody 7, 8, 9 i 10, do¬ prowadzajace czynnik do sterujacych nadbudów 8 i 4. Liczba 11 przedstawia przewód, laczacy obie nadbudowy sterujace 8 i 4. W przewodzie 11, a takze w doprowadzonym do nadbudowy 8 przewodzie 12 panuje cisnienie, którego istnie¬ nie uzaleznione jest od polozenia suwaków ste¬ rujacych, znajdujacych sie w nadbudowach 8 i 4, a przez to takze od polozenia tloków w cylin¬ drach 1 i 2. Cisnienie to zanika podczas prze¬ laczania biegów, natomiast istnieje w czasie nor¬ malnego napedu. Przewód 12 rozgalezia sie na dwa przewody 1S i 14* Przewód 1S wchodzi do skrzynki suwakowej 15, w której pomieszczony jest przesuwnie suwak 16. Do skrzynki 15 wcho¬ dza jeszcze przewody 17 i 18. Liczby 19 i 20 przedstawiaja otwory do odpowietrzenia. Liczba 21 przedstawia urzadzenie regmlujace, 22 — wzmacniacz sily, wywieranej przez regulator 21 za pomoca drazka 23. Przewód 18 doprowadza czynnik do wzmacniacza sily 22. Liczba 24 przedstawia trzon tlokowy wzmacniacza sily.Trzon ten dziala na dzwignie 25, krtóra jest za¬ mocowana obrotowo w obudowie wzmacniacza sily w punkcie 26. Dzwignia 25 przesuwa swym dolnym koncem suwak wybieracza^ biegów 6.Na górny koniec dzwigni nalozona jest gumowa glówka 27, która przez sprezyne 29, opierajaca sie na grzybku 28, jest dociskana do trzonu SO suwaka sterujacego 16. liczba 81 przedstawia cylinder urzadzenia opózniajacego. Cylinder ten jest zamkniety pokrywa 82, do której dochodzi przewód 17. Poza tym w pokrywe 82 wbudowa¬ ny jest mniejszy cylinder 83, w którym porusza sie tlok 34, polaczony na stale trzonem 35 z za¬ worem grzybkowym 36. Z prawej strony wcho¬ dzi do cylindra W przewód U. W duzym tloku 88, umieszczonym przesuwnie w cylindrze 81, jest otwór 37. Tlok 38 utrzymywany jest stale przez sprezyne sciagajaca 39 w swym prawym skrajnym polozeniu, przedstawionym na rysunku.Liczby 40, 41 i 42 przedstawiaja otwory odpo¬ wietrzajace.Cale urzadzenie jest pokazane na rysunku w polozeniu, w jakim znajduje sie po wlaczeniu przed dowolnym czasem jednego z biegów, przy czym bieg ten zostal przelaczony z wyzszego na nizszy. Suwak 16 znajduje sie w polozeniu przedstawionym na rysunku i czynnik moze przechodzic z przewodu 18 do przewodu 1A. Gdy urzadzenie regulujace ma spowodowac wlacze¬ nie wyzszego biegu, drazek 24 wzmacniacza sily 22 wysunie sie na lewo, obracajac dzwignie 25 w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Dzwignia 25 przez gumowa glowice 27 przesunie trzon 80 i wraz z nim suwak 16 w le¬ we skrajne polozenie. Polaczenie przewodu 13 z przewodem 18 zostanie przerwane, natomiast otworzy sie przyplyw z przewodu i 7 do przewo¬ du 18. Tloki 34 i 38 urzadzenia opózniajacego przed rozpoczeciem wlaczania znajdowaly sie w lewym skrajnym polozeniu, gdyz na tlok 34 dzialalo cisnienie, istniejace w przewodzie 14* W chwili rozpoczecia wlaczania cisnienie w przewodach 12, 13 i 14 znika i tlok 34 wraz z zaworem 36 zostaje gwaltownie przesuniety przez sprezyne 43 do polozenia przedstawionego na rysunku. Zaraz za nim przesuwa sie tlok 88, pociagniety przez sprezyne 39. Po wlaczeniu bie¬ gu przekladni w przewodach 12, 13 i 14 znowu pojawia sie cisnienie. Przewód 13 jest zamkniety przez suwak 16. Cisnienie dziala na tlok 34 i sta¬ ra sie go przesunac w lewo, jednoczesnie do¬ ciskajac zawór 36 i tym samym zamykajac otwór 37 w tloku 88. Przesunieciu temu przeciw¬ stawia sie powietrze, znajdujace sie po lewej stronie tloka 88 w.cylindrze 31. Powietrze to zo¬ staje sprezone i przez kalibrowany otwór 42 po¬ woli wyplywa z cylindra SI. Gdy tlok 38 doj¬ dzie do lewego skrajnego polozenia, tlok 84 otwiera polaczenie przewodu 14 z przewodem 17.Cisnienie czynnika, dzialajace w przewodzie 14, dochodzi przez przewód 17 i suwak 16 oraz przewód 18 do wzmacniacza sily. Urzadzenie opózniajace powoduje, ze po wlaczeniu biegu przez pewien okreslony czas czynnik nie docho¬ dzi do wzmacniacza sily. Czas ten jest okreslony przez ilosc powietrza, jaka znajduje sie w cylin¬ drze 31, oraz przez wielkosc otworu 42. Dopóki do wzmacniacza sily nie zostanie znowu do- — 2 —prowadzony czynnik, dopóty nie moze nastapic nowe przelaczenie. Rozwiazanie powyzsze ma te zalete, ze zapewnia bardzo szczelne zamkniecie otworu 37 w tloku 38, a przez to zapewnia otrzymanie zawsze takiego samego scisle okre¬ slonego opóznienia. Natomiast gdy rozpoczyna sie ponowne wlaczanie, tlok SA i zawór 36, a za nimi tlok 38 bardzo szybko powracaja do pra¬ wego skrajnego polozenia i od razu sa gotowe do ponownego dzialania. Gdy w urzadzeniu przedstawionym na rysunku po wlaczeniu wyz¬ szego biegu nastapi znowu wlaczenie biegu wyzszego, suwak 16 pozostaje w opisanym wy¬ zej lewym polozeniu skrajnym. Trzon 2A i cylin¬ der gumowy 27 poruszaja sie w lewo i nie zmie¬ nia poliozenia suwaka. Gdy po wlaczeniu nizszego biegu nastapi wlaczenie nastepnego nizszego biegu, suwak 16 pozostaje w prawym polozeniu skrajnym, pokazanym na rysunku. Natomiast gdy po wlaczeniu biegu wyzszego nastapi wla¬ czenie z powrotem biegu nizszego, suwak 16 zo¬ stanie przesuniety ze swego lewego do prawego skrajnego polozenia. Przewody 13 i 18 zostaja polaczone tak, ze natychmiast po przelaczeniu cisnienie dochodzi bez opóznienia do wzmacnia¬ cza sily. A wiec moze byc zaraz podjete nowe polaczenie. PL