Prety metalowe o róznych przekrojach wytwa¬ rza sie przez przeciaganie ich na urzadzeniach zwanych przeciagarkami, których istotna czescia jest narzad zwany ciagadlem, posiadajacy otwór o wlasciwym przekroju.Przedmiotem wynalazku jest nastawne ciaga¬ dlo, sluzace zwlaszcza do przeciagania na zimno pretów z metali niezelaznych, którego otwór mozna w pewnych granicach dowolnie ksztalto¬ wac.Znane ciagadla 4° wyzej wymienionego celu wykonywa sie albo przez wypilowanie otworu w bloku stalowym, albo przez umocowanie w ra¬ mie wkladek stalowych, tworzacych odpowiedni otwór. Znane ciagadla maja ograniczony zakres zastosowania, a mianowicie moga sluzyc do wy¬ twarzania preta o jednym tylko przekroju. Cia¬ gadla te nie sa nastawne i w razie wyrobienia otworu nie jest mozliwe ich nastawienie w celu *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twór¬ cami wynalazku sa Stanislaw Polak i Eustachy Markiewicz. powrotu do poprzednich wymiarów otworu. Dla¬ tego tez znane ciagadla z chwila wytarcia sie w nich otworu powyzej dopuszczalnych tolerancji moga byc przerabiane jedynie do dalszego prze¬ ciagania pretów o wiekszym przekroju.Przedmiotem wynalazku jest ciagadlo nastaw¬ ne, posiadajace cztery wymienne elementy umie¬ szczone w ramie i nastawiane w niej srubami z zewnatrz ramy. Dwa z nich stanowia walce, a dwa krazki. Zarówno walce jak i krazki sa cal¬ kowicie unieruchomione podczas przeciagania.Przez odpowiednie ustawienie walców i krazków powstaje miedzy nimi otwór o wykroju odpowie¬ dnim do przeciagania pretów. W razie wytarcia sie walca w miejscu roboczym wystarcza wyjecie walca i ponowne wlozenie go w polozeniu obró¬ conym np. o 45°, aby zastosowac do ponownego i tym samym powrócic do poprzedniego wymiaru otworu. W razie wytarcia miejsca narazonego na scieranie na powierzchni krazków wystarcza do¬ cisniecie srub "ustalajacych polozenie tych kraz¬ ków, aby powrócic do poprzedniego wymiaru otworu.Przy wyrobie pretów prostokatnych walce usta¬ wia sie równolegle, a odleglosc miedzy ich kon¬ cami ustala sie za pomoca krazków, które czescio¬ wo wchodza miedzy walce. Aby walce przylegaly mozliwie scisle do krazków, krazki te posiadaja w powierzchni bocznej wglebienia odpowiadajace wycinkom powierzchni walca. Wglebien takich -mozna na jednym krazku wykonac wieksza licz¬ ba np. po szesc z kazdej strony krazka z tym, al^ kazda para wglebien, odpowiadajacych so¬ bie z obu stron krazka, ustalala inna odleglosc walców. W ten sposób dwa krazki umozliwiaja ulozenie równolegle walców w szesciu róznych odleglosciach.Przy wyrobie pretów trapezowych mozna posil¬ kowac sie tymi samymi walcami i tymi samymi krazkami ustawiajac je w ten sposób, aby jeden krazek ustalal wieksza a drugi mniejsza podsta¬ we trapezu. Wówczas walce przylegajace do tych krazków przyjma polozenie skosne wzgledem siebie.Ciagadlo wedlug wynalazku mozna i w inny 'sposób dostosowac do przeciagania pretów o prze- . kroju trapezowym. A mianowicie jeden z opisa¬ nych krazków wymienia sie na krazek mieposia- dajacy wglebien walcowych. Krazek ten ustawia sie poza koncami walców. W ten sposób otwór trapezowy utworzony jest przez dwa walce i krazek z wglebieniami lezacy miedzy koncami walców decydujacy o wielkosci jednej z podstaw trapezu oraz drugi krazek umieszczony tuz poza drugimi koncami walców, w którego po¬ wierzchni wycieta jest druga podstawa trapezu.Dlugosc drugiej podstawy trapezu, a zarazem po¬ chylenie walców wzgledem siebie, ustala sie za pomoca srub wkreconych do ramy. Sruby te nie dzialaja bezposrednio na walce, lecz na oprawy, w których osadzone sa trzpienie walców. Przy; wiekszych jednak wymiarach ciagadel dla wzmo¬ cnienia polozenia walców pozadane jest zastoso¬ wanie dodatkowych srub podpierajacych walce, np. w srodku, za posrednictwem narzadu o ksztal¬ cie pólksiezyca.W celu otrzymania pretów walcowanych o prze¬ kroju szesciokatnym wymienia „ sie oba opisane powyzej krazki wstawiajac na ich miejsce dwa krazki, które na obwodzie posiadaja naciecia ustalajace dwa boki danego szesciokata. W ten sposób dwa krazki ustalaja lacznie cztery boki szesciokata, zas pozostale dwa boki odciete sa na tworzacych walców. Dlugosc tych ostatnich dwóch boków moze byc nastawiona dowolnie przez wsuwanie lub wysuwanie krazków miedzy walcami, za pomoca srub umieszczonych w ramie ciagadla.Zalaczony rysunek przedstawia schematycznie przyklad wykonania ciagadla wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok ciagadla nastawionego do wytwarzania pretów o przekroju trapezowym po usunieciu z tego ciagadla pokrywy, która czesciowo zaslania narzady wewnetrzne, fig. 2 — przekrój poprzeczny plaszczyzna przechodzaca przez srodek ciagadla przedstawionego na fig. lA fig. 3 — widok ciagadla przystosowanego do wal¬ cowania pretów o przekroju prostokatnym, fig. 4 — widok ciagadla przystosowanego do przeciaga¬ nia pretów o przekroju szesciokatnym, fig. 5 — jeden z walców w widoku bocznym oraz widok z przodu oprawy, do której wklada sie trzpienie walców, fig. 6 — trzy rózne pierscienie wymienne w widoku i przekroju poprzecznym.Na fig. 1 i 2 uwidoczniona jest rama 1, która wraz z pokrywa 2 stanowi obudowe urzadzenia.Pokrywa 2 widoczna jest tylko na fig. 2, na fig. 1 zas widac cztery sruby 11, sluzace do przykreca¬ nia pokrywy 2. Dwa walce 3 i dwa krazki 4a i 4b ograniczaja otwór do przeciagania, w którym na fig. 1 uwidoczniony jest w przekroju pret wal¬ cowany 5, Oba walce 3 sa jednakowe, natomiast krazki 4a i 4b róznia sie miedzy soba. Pret prze¬ ciagany 5 otrzymuje na skutek przeciagania prze¬ krój trapezowy dzieki temu, ze walce 3 nie sa równolegle. Kat miedzy osiami walców 3 mozna ustalic przesuwajac oprawy 6 za pomoca srub 7.Oprawy 6 obejmuja zwezone czopy 8 walców 3.Czopy te oparte sa na przesuwnych wsporni¬ kach 9, posiadajacych wypuklosc w postaci cza¬ szy kulistej, wchodzaca do odpowiedniego wgle¬ bienia w czole czopa 8. Uklad ten pozwala na ustawianie walców 3 pod dowolnym katem w gra¬ nicach ustalonych wymiarami ramy 1. Poniewaz przy zwiekszaniu pochylenia walców moze po¬ wstac luz miedzy wspornikiem 9 i czopem 8 wal¬ ca 3, wsporniki te moga byc wydluzane przez wykrecanie wewnetrznej czesci z czesci zewnetrz¬ nej, jak wynika z rysunku. Do ustawiania kraz¬ ków 4a, 4b sluza sruby 10 z przymocowanymi obrotowo pólksiezycami naciskajacymi krazki.Krazek 4a umieszczony jest na zewnatrz walców 3, a krazek 4b wsuniety jest miedzy walce. Stad pochodzi róznica ich ksztaltu; mianowicie kra¬ zek 4b posiada w powierzchniach bocznych wgle¬ bienia cylindryczne o kierunku promieniowym.Ciagadlo na fig. 3 rózni sie tym od ciagadla na fig. 1, ze jest ono przystosowane do nadawania pretowi 5 przekroju prostokatnego. W tym celu oba walce 3 ustawione sa równolegle, oba krazki sa identyczne i ustawione sa symetrycznie. Po¬ niewaz krazki te dla ustalenia dluzszego boku wymaganego prostokata musza byc wsuwane miedzy walce, stosuje sie w tym przypadku od¬ miane krazka 4b.Ciagadlo na fig. 4 rózni sie od poprzedniego tym, ze zamiast krazków 4b o cylindrycznym ob-wodzie zastosowano krazki 4c stanowiace odmia¬ ne krazków 4b. Krazki te posiadaja naciecie na obwodzie, ksztaltujace przy przeciaganiu dwa boki wymaganego szesciokata.Fig. 5 przedstawia w kolejnosci od strony lewej ku prawej walec 3 w widoku czolowym, walec 3 w widoku bocznym, oprawe 6 czopa 8 walca 3 w przekroju i te sama oprawe w widoku osio¬ wym. Wskazuje ona, ze, oprawy zabezpieczaja walce przed obracaniem sie pod naporem prze¬ ciaganego tworzywa dzieki temu, ze posiadaja otwory wielokatne, odpowiadajace wielokatnemu przekrojowi czopa 8 walców 3. Powyzsze uksztal¬ towanie wymienionych czesci umozliwia osmio¬ krotnie odnawianie powierzchni walcujacej przez wyjecie walca z opraw i wlozenie go po doko¬ naniu obrotu o 45°. Podany tu osmiokat nalezy traktowac przykladowo, gdyz mozna go zastapic innym wielokatem foremnym, np. szescio- lub dwunastokatem.Fig. 6 przedstawia trzy rodzaje krazków. Kra¬ zek 4a jest najprostszy i jest umieszczany poza cylindrycznymi powierzchniami walców 3. Kra¬ zek 45, sluzacy do wsuwania przeciaganego preta miedzy walce, posiada wglebienia walcowate.Wglebienia te przebiegaja w kierunku promieni i mozna je wykonac np. w ilosci 6, jak oznaczono na rysunku. Krazek taki moze byc ustawiany w szesciu polozeniach rózniacych sie o kat 60° w celu odnawiania powierzchni pracujacej. Kra¬ zek 4c rózni sie tym od poprzedniego, ze posiada wciecie dla utworzenia dwóch boków szesciokata, przy przeciaganiu na przekrój szesciokatny. Po¬ nadto posiada on takie same wglebienia w plasz¬ czyznach bocznych, jak krazek 4b. Krazek 4c wykonany jest z dwóch czesci i skreconych sru¬ bami, ze wzgledu na latwiejsza obróbke po¬ wierzchni pracujacej. PL