Przy walkach naciskowych maszyn wlókien¬ niczych stosuje sie zwykle lozyska z cylindrycz¬ nymi elementami tocznymi zamiast lozysk pa¬ newkowych, gdyz z jednej strony obsluga i sma¬ rowanie lozysk tocznych jest latwiejsze, z dru¬ giej zas strony wydajnosc maszyn wlókienni¬ czych oraz jakosc wyrobu wyprodukowanego na nich sa lepsze.Przy stosunkowo dlugich walkach nacisko¬ wych, zastosowanie lozysk tocznych nie spra¬ wia trudnosci, przy krótkich walkach nacisko- kowych powstaja jednak trudnosci -w zwiazku z rozmieszczeniem dwóch lozysk. Poza tym dlu¬ gie lozyska posiadaja pewna skomplikowana konstrukcja, gdyz nieduze obciazenie, jakiemu podlegaja lozyska nie usprawiedliwia stosowa¬ nia dwóch lozysk.Wynalazek mniejszy dotyczy walka nacisko¬ wego osadzonego w jednym tylko lozysku o cy¬ lindrycznych elementach tocznych o malej sred¬ nicy w stosunku do jego dlugosci, przy czym walek ustawia sie samoczynnie w polozeniu równoleglym w stosunku do walka podpiera¬ jacego! 2 którym wspólpracuje w celu nadania przez docisk pasmu wlóknistemu posuwu odpo¬ wiadajacego szybkosci obwodowej walka pod¬ pierajacego.Walek naciskowy wedlug wynalazku posiada nastepujace cechy.Os, na której walek jest osadzony, posiada czesc wypukla do osadzenia cylindrycznych ele¬ mentów tocznych lozyska, stanowiaca wew¬ netrzna powierzchnie toczna dla elementów cy¬ lindrycznych, przy czym podczas wykonywaniaprzez walek ruchów katowych, miejsce styku elementów cylindrycznych i czesci wypuklej znajduje sie w poblizu srodkowego odcinka tworzacej kazdego z elementów tocznych, co moze wystapic podczas pracy walka w plasz¬ czyznie równoleglej do tworzacej walka.Takie lozysko toczne, posiada pierscien zew¬ netrzny lozyska, który tworzy powierzchnie wy¬ pukla z walkiem naciskowym, przy czym wew¬ netrzna jego powierzchnia sluzy jako zewnetrz¬ na powierzchnia toczna tych elementów. Np. zewnetrzny pierscien toczny moze hyc wytlo¬ czony z blachy o zawinietych w kierunku osi pierscienia brzegach, które sluza, jako krawe¬ dzie oporowe w kierunku osiowym dla cylin¬ drycznych elementów tocznych lub tez moze on posiadac postac masywnego pierscienia stalowe¬ go calkowicie zahartowanego, podobnie jak pierscienie lozysk tocznych.Elementy toczne moga posiadac postac wal¬ ków iglicowych lub cylindrycznych. Urzadzenie ustalajace polozenie walka naciskowego na osi z czescia wypukla moze byc utworzone przez krawedz oporowa, tworzaca calosc z osia i przy¬ legajaca do jednego konca czesci wypuklej osi oraz krawedz oporowa odejmowalna przyle¬ gajaca do drugiego konca czesci wypuklej, i osa¬ dzonej na tej osi; albo tez mozna stosowac odejmowalne krawedzie oporowe z kazdej stro¬ ny czesci wypuklej osi i przylegajace do niej, przy czym kazda z krawedzi oporowych sluzy równoczesnie jako podparcie zewnetrznego pier¬ scienia lozyska albo jako bezposrednie podpar¬ cie cylindrycznych rolek tocznych.Urzadzenie ustalajace pierscien oporowy w stosunku do wypuklej czesci osi moze zawie¬ rac: zawleczke przechodzaca przez os i pierscien .oporowy, albo przecieta wzdluz tworzacej stoz¬ kowa tulejke sprezynujaca nasuwana na os i wtloczona w odpowiedni otwór wytoczony wzdluz osi w cylindrycznym pierscieniu oporo¬ wym, przy czym pierscien moze posiadac ksztalt stozkowaty, przedluzenie zas osi podtrzymuja¬ cej walek dociskowy, na które nasuwa sie spre¬ zynujaca tulejke zaciskowa dla pierscienia opo¬ rowego, jest cylindryczne, tulejka zas sprezy¬ nujaca jest zewnatrz stozkowa, a wewnatrz cylindryczna; pierscien moze posiadac jednak ksztalt cylindryczny, przy czym przedluzenie osi podtrzymujacej, na która naklada sie spre¬ zynujaca tulejke zaciskowa pierscienia oporowe¬ go, . Jest stozkowate zas tulejka sprezynujaca jest zewnatrz cylindryczna a wewnatrz stozko¬ wata, albo tez moze posiadac ksztalt stozkowaty zewnetrznie z cylindrycznym otworem wew¬ netrznym; przedluzenie osi podtrzymujacej, na której osadzona jest tulejka sprezynujaca do zaciskania pierscienia oporowego jest stozkowe, a tulejka zewnatrz i wewnatrz jest stozkowa.Narzad ustalajacy caly zespól, utworzony przez os podtrzymujaca i lozysko zawierajace cylindryczne elementy toczne jest wykonany w postaci przecietego pierscienia sprezynuja¬ cego, osadzonego czesciowo w rowku wyko¬ nanym w pierscieniu oporowym, a czesciowo w rowku walka naciskowego, przylegajacego do wyzlobienia stozkowego.Urzadzenie uszczelniajace lozysko w walku naciskowym moze byc utworzone badz przez rowki obwodowe wykonane na osi w sasiedz¬ twie krawedzi oporowej dla lozyska, badz na kazdym osadzonym odejmowalnie pierscieniu oporowym, sluzacym jako osiowe ograniczenie przesuwu lozyska.Pierscien sprezynujacy umieszczony jest w rowku obwodowym czesci sluzacej jako osio¬ we ograniczenie przesuwa lozyska. Nalezy za¬ znaczyc, ze w przypadku, gdy urzadzenie za¬ wiera narzad ustalajacy zespól utworzony z osi podtrzymujacej i lozyska zawierajacego cylin¬ dryczne elementy toczne w stosunku do walka naciskowego osadzonego na tym zespole, oraz gdy narzad ten utworzony jest przez sprezynu¬ jacy wskutek przeciecia pierscien wchodzacy czesciowo w rowek obwodowy na odejmowal¬ nej czesci oporowej i czesciowo w rowek tu¬ lejki wewnatrz walka naciskowego, pierscien ten sluzy równoczesnie jako narzad zatrzymu¬ jacy smar lozyska od strony odejmowalnego pierscienia oporowego, Zgodnie z wynalazkiem wypukla powierzch¬ nia toczna osi walka, po której tocza sie cy¬ lindryczne walki, posiada bardzo mala wypu¬ klosc. Jest ona skonstruowana tak, ze przy ru¬ chach katowych walka naciskowego punkt sty¬ ku pomiedzy powierzchnia toczna osi a walka¬ mi tocznymi nie powinien sie przesunac poza srodkowa trzecia czesc calkowitej dlugosci two¬ rzacej krzywej.Walki dociskowe wedlug wynalazku wykazu¬ ja rózne korzysci, np. srednica walka jest bar¬ dzo mala; mozliwe jest stosowanie dla kazde¬ go walka naciskowego tylko jednego lozyska, zaopatrzonego w cylindryczne elementy toczne; walek samoczynnie ustawia sie prawidlowo w stosunku do walka wspierajacego; maszyne wlókiennicza, zawierajaca walki naciskowe, mo¬ zna zaopatrzyc w walki osadzone w pojedyn¬ czym lozysku, co znacznie upraszcza konstruk¬ cje maszyny, a zwlaszcza jej oliwienie i obslu¬ ge. — 2 —Poza tym uzyskuje sie dodatkowe korzysci w przypadku, gdy odejmowalny pierscien oporo¬ wy, umieszczony od strony demontazu walka, zamocowany jest na osi podtrzymujacej walek za pomoca tulejki sprezynujacej.Wymienic tu nalezy, ze os podtrzymujaca wa¬ lek naciskowy moze znajdowac sie w tym miej¬ scu, w którym osadzony jest odejmowalny pier¬ scien bez scisle okreslonej tolerancji, tj. z ta¬ ka tolerancja z jaka wykonuje sie zazwyczaj czesci mechanizmów; odejmowalny pierscien oporowy moze posiada otwór równiez bez okre¬ slonej tolerancji, odejmowalny pierscien opo¬ rowy Jest docisniety w sposób niezawodny do krawedzi oporowej osi, na której jest nasadzo¬ ny; luz osiowy lozyska walka ograniczony jest samoczynnie z bardzo duza dokladnoscia dla niego przeiwiidaLana; powyzsze wyniki osiaga sie w sposób prosty bez dodatkowych urzadzen komplikujacych mechanizm i bez zastosowania narzadu hamujacego. Wreszcie nalezy zaznaczyc, ze do wykonania wszystkich skladowych cze¬ sci urzadzenia wymagana jest jedynie zwyczaj¬ na obróbka warsztatowa.Na rysunku uwidoczniono walek naciskowy wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedsta¬ wia przekrój podluzny walka naciskowego; fig. 2 — podobny przekrój odmiany walka; fig. 3—7 przedstawiaja inna odmiane walka naciskowe¬ go, na którym odejmowalny pierscien oporowy umieszczony jest po tej stronie konca osi wal¬ ka, od której rozpoczyna sie demontaz walka, przy czym fig. 3 przedstawia podluzny przekrój osiowy walka; fig. 4 — widok tulejki sprezynu¬ jacej; fig, 5 — przekrój podluzny .sprezynujacej tulejki z zewnatrz (stozkowatej, a wewnatrz cy¬ lindrycznej; fig. 6 — przekrój podluzny sprezy¬ nujacej tulejki z (wewnatrz stozkowatej a z zew¬ natrz cylindrycznej, a fig. 7 — przekrój po¬ dluzny tulejki sprezynujacej z zewnatrz i z wew¬ natrz stozkowatej.Na fig. 1 os 1 walka naciskowego 2 posiada czesc wypukla 3, sluzaca jako powierzchnia tocz¬ na dla cylindrycznych elementów tocznych lo¬ zyska 4, które w tym przypadku posiadaja ksztalt walków iglicowych.Wypukla czesc 3 osi 1 stanowi wewnetrzna powierzchnie toczna dla walków lozyska 4. Cy¬ fra 5 oznacza zewnetrzny pierscien toczny lo¬ zyska 4. Pierscien ten zaopatrzony jest w za¬ giete do srodka obrzeza 6, sluzace jako krawe¬ dzia oporowe do przytrzymywania w odpowied¬ nim polozeniu walków lozyska 4. Pierscien osa¬ dzony jeat w tulejce 7, bedacej czescia wlasci¬ wego walka dociskowego l. OS i posiada przy czesci wypuklej 3 przylegajaca do niej czesc 8 0 wiekszej srednicy stanowiacej osiowe ogra¬ niczenie przesuwu pierscienia 5 lozyska 4 i usta¬ la polozenie jego walków w stosunku do czesci wypuklej 3 tak, aby walki te stykaly sie z cze¬ scia wypukla w przyblizeniu tylko swa czes¬ cia srodkowa.Odejmowalny pierscien oporowy 9 osadzony ha osi 1 sluzy jako druga krawedz zabezpiecza¬ jaca od przesuwu w kierunku osiowym w pra¬ wo zewnetrznego pierscienia 5 lozyska 4.Liczba 10 oznacza rowki uszczelniajace wyto¬ czone na odcinku osi 1, przylegajacym do cze¬ sci 8 o zwiekszonej srednicy.Podobne rowki 11 wykonane sa równiez na odejmowalnym pierscieniu oporowym 9.Liczba 12 oznacza zawleczke ustalajaca opo¬ rowy pierscien 9 na osi 1.Walek przedstawiony na fig. 2 jest podobny do walka uwidocznionego na fig. 1. Rózni sie on jedynie tym, ze pierscien zewnetrzny lozyska 4 nie posiada obrzezy ograniczajacych przesuw walków lozyskowych i wykonany jest z harto¬ wanej stali. Odejmowalny pierscien oporowy 9 zaopatrzony jest w sprezynujacy przeciety pierscien 13, wchodzacy czesciowo w rowek 14 wytoczony w pierscieniu oporowym i czesciowo w rowek 15 wytoczony w tulejce 7 walka do¬ ciskowego 2.Wyzlobienie stozkowe 16 wykonane w jednym z boków rowka 14 w tulei 7 umozliwia zsunie¬ cie calego zespolu elementów walka docisko¬ wego 7 — 2 z osi 1, gdyz przesuniecie tego ze¬ spolu w prawo powoduje scisniecie pierscienia sprezynujacego 13 w rowku 14. W ten sposób wyzej wspomniany zespól, skladajacy sie z osi 1 i na nim zmontowanych narzadów jest usta¬ lony w prawidlowym polozeniu wewnatrz wal¬ ka dociskowego, przy czym pierscien oporowy 9 jest równoczesnie przytrzymywany w prawi* dlowym polozeniu na osi 1.Uszczelnienie na fig. 1, mieszczace sie z boku czesci 8 osi 1 posiada na fig 2 postac rozcietego pierscienia sprezynujacego 17. Pierscien 13 osa¬ dzony na pierscieniu 9 tworzy drugi narzad uszczelniajacy.Na fig. 2 przedstawiono liniami przerywanymi jeszcze inna odmiane wykonania wynalazku, w której po obydwu stronach lozyska sa umie¬ szczone odejmowalne pierscienie. Wedlug tego sposobu wykonania czesc 8 osi 1 zastapiono od¬ cinkiem 81 o nieco wiekszej srednicy nii os 7, i która jest cokolwiek wieksza od najwiekszej srednicy czesci wypuklej 3. Przed montowa¬ niem lozyska i pierscienia oporowego 9, nasa¬ dza sie na os 1 odejmowalny pierscien oporo¬ wy 91, opierajacy sie o krawedz 18. Na pierscie- 3 —niu 91 osadzona jest pierscieniowa uszczelka 17 albo zaopatrzony on jest w rowki uszczelniajace podobne do poprzednio opisanych rowków 10 i II.Ustalenie pierscienia 91 na osi 1 w kierunku osiowym osiaga sie w ten sposób, ze osadza sie go pomiedzy krawedzia 18 i pierscieniem lozys¬ kowym 5. Pierscien 9 moze byc zamocowany na osi w sposób jak opisano wyzej. Dodatkowo mozna takze zastosowac narzady ustalajace pierscien 9 na osi I w kierunku osiowym, wy¬ konane podobnie jak opisano wyzej.Walek przedstawiony na fig. 3 posiada * pra¬ wy pierscien oporowy 9 zamocowany na osi 1 za pomoca sprezynujacej tulejki stozkowej 19, przecietej wzdluz linii tworzacej, która przy rozprezeniu sie tworzy szczeline 20 (fig. 4).Tulejka 19 zacisnieta jest mocno w stozko¬ wym otworze pierscienia 9 i opiera sie o cylin¬ dryczne przedluzenie 22 osi I tak, iz dociska pierscien 9 do pionowego obrzeza 23 wypuklej czesci 3 osi I. W ten sposób luz osiowy lozyska tocznego z walkami cylindrycznymi ograniczony zostaje samoczynnie i bardzo dokladnie do z góry wyznaczonej wartosci, co osiaga sie w sposób bardzo prosty przez zastosowanie czesci sklado¬ wych wymagajacych tylko zwyczajnej obróbki maszynowej.W przykladzie wykonania na fig. 5 otwór 21 pierscieni oporowych 9 jest stozkowy, przedlu¬ zenie 22 osi I jest cylindryczne, a tulejka spre¬ zynujaca 19 jest wewnatrz cylindryczna i na zewnatrz stozkowa.W przedstawionym przykladzie na fig. 6 otwór 21 pierscienia oporowego jest cylindryczny, przedluzenie 22 osi I jest stozkowe, a tulejka sprezynujaca 19 jest wewnatrz stozkowa, a na zewnatrz cylindryczna.Z fig. 7 widac, ze otwór 21 pierscienia opo¬ rowego 9 jest stozkowy, przedluzenie 22 osi I jest równiez stozkowe, a tulejka sprezynujaca 19 ma obydwie powierzchnie zewnetrzna i wew¬ netrzna stozkowe.Oczywiscie kazdy z wyzej opisanych przykla¬ dów wykonania moze obejmowac jeszcze inne odmiany, nie przekraczajace zakresu wynalazku niniejszego. PL