Znane sa przelaczania biegunów celem regulowania ilosci obrotów wielofazowych silników indukcyjnych, gdzie uzycie wszy¬ stkich zwojnic przy rozmaitych ilosciach obrotów jest umozliwione przez przelacza¬ nie n,8 — biegunowego uzwojenia trójfazo¬ wego z czolami zwojnic rozmiesizczonemi w dwóch plaszczyznach (takie uzwojenie przeto, w którem w kazdej fazie na kazde dwa bieguny jedna zwojnica posiada uzwo¬ jenie trójfazowe) na n.8 — biegunowe u- zwojenie dwufazowe, przez co mozna osia¬ gnac dwa stopnie szybkosci znajdujace sie w stosunku 3:4, Stosunek 3 : 4 jest jednak w pewnych wypadkach zia mialy, np. dla traikoji elek¬ trycznej.Wynalazek dlotyczy przelaczania bie¬ gunów przedewszystkiem w wielofazowych silnikach indukcyjnych) celem osiagniecia dwóch stopni szybkosci znaijdujacych sie w stosunku 2: 3 ptfzez przelajczenie uzwdjenia trójfazowego na dwufazowe i takze przy uzyciu Wszystkich zwojnic dlla obu ilosci biegunów.Dla nowego przelaczania, w przeciwien¬ stwie do podanego na wstepie, sluzy jako podstawa uzwojenie trójfazowe, przy któ¬ rem w kazdej fazie przypada na kazdy bie¬ gun jedna zwojnica, wzglednie grupa! zwoj¬ nic, a kaizdai zwioijniica nabiegal in)a' dwie zwojnice obu innych faz.Przelaczanie biegunów uzwojenia trój- faizoweglo w dwufazowe odbywaj sie stosow¬ nie do wynalazku w ten sposób, ze naste¬ pujace po isiobile zWojtaice tazdej faizy uzwo¬ jenia trójfazowego sa w ten sposób wlaczo¬ ne naprzemian to w jedna, to w druga fa-ze dwufazowego polaczenia, ze w polacze¬ niu dwufazowem] kazda zwojnica nabiega na dwie sasiednie zwojnice (na szerokosc boku zwojnicy) wlaczone w te sama faze.Na fig. 1 rysunku przedstawiono sche¬ matycznie 2.4—bilegiunowe, czyli 8 — bie¬ gunowe trójfazowe uzwojenie. Dla osiagnie- colal mowiego przelaczania biiegjuinów koniecz¬ nem jest, azeby uzwojenie w kazdej fa¬ zie uzwojenia trójfazowego posiadalo po jednej zwojnicy na kazdy biegun, t. zn* w calosci n.4,3 Mb n.12 zwojmdc. PomAewfciz n w naszym wypadku równa sie 2 (n=2), przeto uzwojenie powinno sie skladac z 24 zwojnic, Z:?-których kazda ma nabiegac na dwie zwojnice obu innych faz. Zwojnice, nalezace do trzech róznych faz, oznaczone sa rózmemi liniami, a fazy, narysowane pelnemi linjami, oznaczaja utworzone bie¬ guny.Przy przelaczaniu na wieksza ilosc bie¬ gunów, a wiec na nizszy stopien szybkosci, w kazdej fazie trójfazowego uzwojenia wla¬ czone sa niaisitepujape po sobie zwojnice na- przemian w jedna lub druga faze dwufazo¬ wego uzwojenia, al wieic zwojnica1 Al9 A3, A5 i A1 fazy A (fig. 1) uzwojenia trójfaizo- WagO' w oznaczona peltnemil lmjiaimi faize dwufazowego polaczenia (fig. 2), a zwojni¬ ce A21 A41 A6 i A8 fazy A uzwojenia trój¬ fazowego (fig. 1) w oznaczona kreskowa-' nemi linijaimi faize dwufaziowiego uzwojenia.Dla innych faz uzwojenia trójfazowego po¬ stepuje sie w ten sam sposób, przyczem przy wyborze zwojnicy wyjsciowej nalezy baczyc na to, ze w dwufazowem polacze¬ niu kazda zwojnica ma nabiegac na szero¬ kosc boku zwojnicy na dwie sasiednie zwoj¬ nice, wlaczone w te sama faze.Fig. 2 wskazuje chwilowe kierunki pra¬ du w zwojnicach fazy, oznaczonej pelnemi linjami, a bieguny utworzone przez te fazy sa oznaczone strzalkami, Jak widac z tyoh figar, powstaje zupelnie prawidlowe 12— biegunowe uzwojenie dwufazowe, który znanym sposobem moznia zasilac pradem dwufazowym, odprowadzanym z trójfazo¬ wej sifeci.Wspomniane na wstepie trójfazowe u- zwojenie mozna tez przelaczyc stosownie do niniejszego wynalazku w uzwojenie dwufazowe w ten sposób, ze z kazdych pieciu po sobie nastepujacych zwojnic (wzgj. grup zwojnic) kazdej fazy uzwojenia trójfazowego wlacza sie dwie nastepujace po sobie zwojnice w ten sposób w jednako¬ wa faze, ze wlaczone w nia zwojnice (wizgi, grupy zwojnic) beda nabiegaly na siebie tylko po jednej stronie (na szerokosc boku zwojiiilcy), naitamiialst na drugfej stronie beda na&tepowaly po sobie w od¬ stepie szerokosci boku zwojnicy. Pozosta¬ le zwojnice (z wymienionych pieciu) wla¬ cza sie w druga faze.Jesli w dwufazowem polaczeniu zwoj¬ nice beda na siebie z jednej strony nabie¬ galy, a na drugim koncu beda nastepowa¬ ly po sobie w odstepie szerokosci boku zwojnicy, to mozna' zastosowac przelacza¬ nie biegunów takze.dla stosunku 8:6.Na fig, 5 przedstawiono 8 — biegunowe uzwojenie trójfazowe z fig. 1 po przelacze¬ niu na 6—biegunowe uzwojenie dwufazowe, przyczein zwojnice dwufazowego polaczenia wlaczone w jedna faze oznaczono pelnemi linjami, a zwojnice wlaczone w druga faze oznaczono linjami kreskowanemi. Jak wy¬ nika z tej figury, dwie sasiednie zwojnice, np. Ax i A2, nabiegaja nai isibbie z jednej strony na odstep trzech szerokosci boku zwojnicy, podczas gdiy z drugiej strony zwojnica! As za zwojnica Ax, wzglednie zwojnica B3 za zwojnica B2, nalstepuje w odstepie szerokosci boku zwojnicy.Chwilowy kierunek pradu w zwojnicach fazy oznaczonej linjami pelnemi i wytwo¬ rzone tym pradem bieguny oznaczone sa strzalkami. Widócznem jest, ze powstaje tu 6 biegunów.Jesli natomiast w dwufazowem polacze¬ niu zwojnice jednakowej Talzy beda na sie¬ bie nabiegaly z jednej strony tylko na sze- — 2 —rokosc boku zwojnicy, podczas gdy zwoj¬ nice z drugiej strony bed^ nastepowaly po sobie w ocfetepie szerokosci boku zwojni¬ cy, to wibedy mozna przielajcziajc n.10 biegu- nowe uzwojenie trójfazowego na n.12 biegu¬ nowe uzwojenie dwufazowe.Jesli ilosc biegunów uzwojeniar trójfazo¬ wego jest podzielna przez 4 i przez 10, wiec wynosi! co n&jinnieij 20, to mozna je przelaczyc na dwufazowe 30—biegunowe (stosownie do fig. 2), albo na 24Hbieguno- we (stosownie do filg. 4).Na fig. 3 przedstawiono 10—biegunowe uzwojenie trójfazowe, przy którem w kaz¬ dej fazie przypada na kazdy biegun po jed¬ nej zwojnicy, tak ze calkowite uzwojenie sklada sie z 30-tu zwojnic i jest tak wyko¬ nane, ze kazda zwojnica nabiega na dwie zwojnice dwu drugich faz.W celu odróznienia trzech faz oznaczo¬ no zwojnice jedneji fazy liniami pelnemi, drugiej fazy — kreskowanemi, a trzeciej fazy — kreskowanokropkowanemi.Chwilowy kierunek pradu plynacego w zwojnicach fazy A i wytworzone bieguny oznaczono strzalkami.Fig. 4 wskazuje uzwojenie trójfazowe wedlug fig. 3 po przelaczeniu w uzwojenie dwufazowe, przyczem zwojnice jednej fazy przedstawiono linjami pelnemi, a zwojnice drugiej fazy — kreskowanemi.Przy przelaczaniu na dwie fazy, wlacza sie z kazdych pieciu po sobie nastepuja¬ cych zwojnic A1 — A5i jako tez A5 — A10 fazy j4, oznaczonej pelnetmi linjami, po dwie po sobfe nastepujaioe zwojmiitoe np. At i A2, jaikoi tez A6 i A7i w falze uwidoczniona na fig. 4 linjami pelnemi, a pozostaile zwojnice A3 — A5 i A8 — i410 wlacza sie w druga faze przedstawiona na fig. 4 linjami kre- sikowanemi.W ten sani sposób postepuje sie ze zwojnicami fazy 8, mianowicie z kazdych pieciu po sdbie nastepujacych zwojnic B\— fi5, wzgl. B6 — 510, wlacza sie p< dwie sa¬ siednie zwojnice B± i fl2, wzgl. BQ i B7l w faze przedstawiona na fig. 2 pelnemi1 linja¬ mi, a pozostale trzy zwojnice B3 i B6, wzgl.B8 i 510, wlacza sie w, druga fafce, przedsta¬ wiona na fig. 4 linami kreskowanemi.Ze zwojnicami trzeciej faizy C postepuje sie w ten sam sposób tak, ze co diwie zwoj¬ nice Cj i C21 wzgl. C6 i C7, sa wlaczone w jedna faize fig. 4, a zwojnice C3 — C5, wzgjednie C8 — C10, w druga faze.Przy wyborze par zwojnic, nalezacych do pieciu grup zwojnic A1% A21 Blt B21 Cv C2 i L d. wlaczonych w jedna faze, nalezy sie kierowac tern, zeby kazda para zwojnic, np. AXi A2, nabiegala na ikazda zwlojnilce pary zwojnic wzietych z dwóch innych faz trójfazowego uzwojenia (np. zwojnica Bx pary zwojnic B1% B2 wzietej z fazy B i zwoj¬ nica C7 pairy zwojnic C6, C7 wzietej; z fazy C) na s'zeroikosc boku zwojnic, gdyz wte¬ dy te pary zwojnic sa rozdzielone równo¬ miernie na obwodzie.Strzalki znajdujace sie na fig. 4 przy zwojnicach oznaczaja chwilowy kierunek pradu plynacego w zwojnicach. Bieguny utworzone przez fazy oznaczone pelnemi linjami oznaczono pelnemi strzalkami. Po¬ wstaje wiec 12—biegunowe pole.Faza oznaczona pelnemL linjami otrzy¬ muje zatem z jednej z pieciu grup dwie zwojnice, natomiast inne fazy po trzy zwoj¬ nice, wiec ilosc zwojnic w obydwu fazach ma sie jak 2 : 3. Oczywiscie obydwie fazy zasilane sa zapomoca znanego srodka na¬ pieciami, które odpowiadaja ich ilosci zwojnic i ich spólczynnikom ksztaltu.W zwojnicach oznaczonych na fig. 4 kreskowanemi linjami oznaczono chwilowy kierunek pradu w zwykly sposób przez + —. Polozenie biegunów tej fazy oznaczaja strzalki przedstaiwione linjami kreskowane¬ mi.Stopnie predkosci dajace sie osiagnac zapomoca nowego przelaczenia zestawiono w nastepujacej tabliczce: — 3 —Liczba faz polaczenie Liczba bie¬ gunów 2 Fig. 2 60 30 20 — 12 10 6 4 2 Fig. 4 48 24 16 12 — 8 — — 3 Fig.l lub 3 40 20 — 10 8 : 4 3 Fig. 5 30 — 10 — 6 — — 2 Z zestawienia wynika, ze przy zasto- sowamilu nj.40—Wegiumiowego uzwojenia trój¬ fazowego mozna uskutecznic wszystkie po¬ szczególne przelaczenia biegunów podane na fig. 2, 4 i 5, wiec moga byc osiagniete cztery rozmaite stopnie szybkosci odpowia¬ dajace ilosci biegunów 60, 48, 40, 30.Przy biegunowem uzwojeniu trójfazo¬ wem mozna wykonac tylko przelaczenia biegunów wedlug fig. 4, wiec mozna osia- gtnac tylko dwa stopnie szybkosci odpowied¬ nio do ilosci biegunów 12, 10.Przy 10-cio biegunowem uzwojeniu trójfazowem mozna wykonac przelaczenie tylko podlug fig. 4, wiec osiagnac tylko dwa stopnie predkosci, odpowiadajace ilosci bie¬ gunów 12, 10. • Przy 8—biegunowem uzwojeniu trójfa^ zowem mozna uzyc przelaczen wedlug fig. 2 i 5, przyczem osiaga sie odpowiednio do ilosci biegunów 12, 8, 6, trzy stopnie pred¬ kosci, podczas gdy przy 4—biegunowem uzwojeniu trójfazowem, stosujac przelacze¬ nia wedlug fig. 2, osiaga sie dwaj stopnie predkosci odpowiadajace ilosci biegunów 6 i 4.Naturalnie mozna zrezygnowac z trój¬ fazowego polaczenia i zadowolic sie jedy¬ nie dwufazowemi ukladami stosownie do fig. 2, 4 i 5, przyczem oprócz dwufazowych uzwojen 60, 30, 20, 12 i 6—biegunowych wlaczonych podlug fig. 2, mozna tez uzyc 10—biegunowe, lub 4—biegunowe uzwo¬ jenia dwufajzowe wedlug fig. 2, które sto¬ sownie do fig. 4 mozna przelaczyc na 8 — biegunowe, wzglednie stosownie do fig. 5 na 2—biegunowe uzwojenia dwufazowe.Wyzej podane przelaczanie biegunów daije sie w analogiczny sposób zastosowac do uzwojen bebnowych, przyczem grupy zwojnic poszczególnych faz przesuniete Wzgledem siebie o 120 elektrycznych stop¬ ni, musza byc rozmiesizczoine, wzglednie wlaczone w sposób przepisany dla zwojnic. PL