Przedmiotem wynalazku jest szybki, ekono¬ miczny i ciagly sposób barwienia barwnikami ka¬ dziowymi, wedlug którego uzyskuje sie wyniki pod wzgledem odcienia barwy, trwalosci wybar- wienia i wygladu materialu podobne do wyników otrzymywanych przy barwieniu metoda napawa¬ nia, to jest sposobem dwustopniowym, stosowa¬ nym zazwyczaj w praktyce przy barwieniu barw¬ nikami kadziowymi na kolory srednie i ciemne.Barwienie barwnikami kadziowymi polega na chemicznej redukcji tych barwników za pomo¬ ca odpowiedniego czynnika redukujacego, jak hydrosiarczynu sodu, na leukozwiazki, które roz¬ puszcza sie za pomoca odpowiednich alkaliów, np. wodorotlenku sodowego. W tej postaci barw¬ niki kadziowe ulegaja wchlonieciu przez wlókna materialu barwionego. Nastepnie material pló- cze sie woda i poddaje utlenieniu tlenem powie¬ trza lub dowolnym chemicznym srodkiem utlenia¬ jacym, np. nadboranem sodu, dwuchromianem sodu i kwasem octowym, nadtlenkiem wodoru.Po utlenieniu material plucze sie powtórnie i za¬ zwyczaj namydla w celu usuniecia luznych cza¬ stek barwnika, uzyskania pozadanego odcienia i zwiekszenia trwalosci wybarwienia. W koncu material plucze sie raz jeszcze woda, w celu usu¬ niecia mydla.Do barwienia calych sztuk tkanin barwnika¬ mi kadziowymi stosuje sie zazwyczaj trzy sposo¬ by, *a mianowicie: sposób przeciagania, napawa¬ nia lub metoda ciagla.Przy barwieniu sposobem przeciagania barw¬ nik zredukowany i rozpuszczony wlewa sie da prostokatnego naczynia, napelnionego kapiela, zawierajaca potrzebna ilosc zwiazków chemicz¬ nych redukujacych i rozpuszczajacych. W tym naczyniu umieszczone sa dwa walki, obracajace' sie dokola swej osi podluznej przy pomocy od¬ powiedniego urzadzenia ^napedowego. Tkanine, zaopatrzona na obu koncach w doszyte kawalki plótna, nawija sie cala szerokoscia w stanie na¬ prezonym na jeden z walków. W czasie barwie¬ nia tkanina na przemian odwija sie z jednego* walka, w stanie naprezonym jest prowadzonaprzez kapiel barwiaca przy pomocy dwóch lub trzech walków prowadniczych, umocowanych we¬ wnatrz naczynia/ i nawija sie na drugi walek od¬ biorczy. Do uzyskania pozadanego odcienia bar¬ wy trzeba przepuscic tkanine poprzez naczynie cztery do-osmiu razy. Tkanina przechodzi nastep¬ nie przez pluczke, kapiel utleniajaca 1 pluczke koncowa. Przecietnie barwi sie okolo 450 do 900 m w przeciagu czterech godzin w jednym na¬ czyniu.Przy barwieniu metoda napawania na sucha niebarwiona tkanine, rozlozona na pelna szero¬ kosc, natryskuje sie zawiesine wodna nierozpusz- czonego barwnika kadziowego. Tkanina przecho- . dzi nastepnie przez tak zwana napawaczke, w której jest przeciskana miedzy dworna walkami pokrytymi guma, lub miedzy jednym walkiem metalowym a drugim — pokrytym guma. Dolny walek obraca sie, przesuwajac tkanine, która po wyjsciu z napawaczki jest nawijana na, drewnia¬ ny rdzen. Tkanine nawinieta na rdzeniu przeno¬ si sie nastepnie do opisanego poprzednio prosto¬ katnego,naczynia, napelnionego roztworem zwiaz¬ ków chemicznych redukujacych i rozpuszczaja¬ cych. Dalszy ciag procesu barwienia odbywa sie analogicznie, jak przy metodzie poprzednio opi¬ sanej.Przy barwieniu sposobem* ciaglym sucha nie barwiona tkanine przepuszcza sie przez napa¬ waczke, analogicznie jak w metodzie napawania.Zasadnicza róznica polega na tym, ze tkaniny nie napawa sie wodna zawiesina barwnika, lecz wod¬ nym roztworem barwnika zawierajacym wodoro¬ tlenek sodu lub inna zasade oraz czynnik red Li¬ kujacy, zazwyczaj hydrosiarczyn sodu. W celu dokonczenia barwienia, które wymaga okreslone¬ go czasu, tkanina przechodzi nastepnie przez jed¬ na lub kilka skrzyn z walkami, tak osadzonymi, ab^ tkanina pozostawala w nich od trzydziestu sekund do pieciu minut, zaleznie od pozadanego odcienia barwy. *Skrzynre te sa wypelnione roz¬ tworem barwnika z dodatkiem zasady i czynnika redukujacego, przy czym ilosc barwnika jest tak obliczona, aby podtrzymacv odcien barwy, nada¬ ny dzialaniem roztworu znajdujacego sie w zbior¬ niku napawaczki: Z kolei tkanine poddaje sie plukaniu, utlenianiu, powtórnemu plukaniu, na- tnydlaniu i jeszcze raz plukaniu. W ciagu cale¬ go procesu barwie^a tkanina jest rozpieta na pelna szerokosc.Podane sposoby wykazuja szereg niedogod¬ nosci opisanych ponizej. Przy barwieniu metoda przeciagania do kazdego konca tkaniny trzeba doszywac kilka metrów linki olowianej lub plót¬ na w celu zaoszczedzenia samej tkaniny. Tkani¬ na niedostatecznie nasiaka barwnikiem, który osadza sie przewaznie na powierzchni, wskutek czego otrzymuje sie wyglad niepozadany i maly stopien trwalosci wybarwienia. Równiez i odcien uzyskuje sie zazwyczaj nieodpowiedni, poniewaz barwnika dodaje sie do naczynia stopniowo, w odstepach czasu, przy zespolach Zas barwników powinowactwo kazdego z nich wzgledem wlókien rózni sie zazwyczaj w dosc duzym stopniu.Po ukonczeniu procesu barwienia pozostaje zawsze czesc barwnika ^oraz srodków chemicz¬ nych, których nie mozna uzyc powtórnie. Poza tym sposób ten wymaga wiecej pracy i czasu, niz barwienie ciagle.Przy stosowaniu metody napawania uzyskuje sie zadowalajaca trwalosc wybarwienia i zado¬ walajacy wyglad tkaniny. Jest to jednak meto¬ da dwustopniowa, wymagajaca zbyt wiele cza¬ su i pracy. Przy stosowaniu tej metody pozosta¬ ja jako odpadki pewne ilosci barwnika i srod¬ ków chemicznych, otrzymanie zas pozadanego odcienia jest trudne. Poclobnie jak przy sposobie przeciagania trzeba do tkaniny przyszywac ka¬ walki plótna, po ukonczeniu zas barwienia usu¬ wac je, tracac przy tym material i czas.Metoda barwienia sposobem ciaglym jest znacznie oszczedniejsza pod wzgledem ilosci sto¬ sowanych srodków chemicznych i barwników, wy¬ maga mniej pracy i umozliwia latwiejsze uzyska¬ nie pozadanego odcienia. Jednakze dotychczas przy barwieniu sposobem ciaglym udawalo sie uzyskac dobre wyniki pod wzgledem odcienia barwy, trwalosci wybarwienia i gladkiego wy¬ gladu tkaniny tylko przy barwieniu na kolory jasne, co najwyzej srednie.Odcien barwy zalezy oczywiscie od stezenia barwnika w roztworze w zbiorniku napawaczki.Zwykle barwnik rozpuszczano przed wprowadze¬ niem do zbiornika lub w tym zbiorniku i nano¬ szono go w stanie rozpuszczonym na tkanine.Stezenie barwnika, a w nastepstwie odcien bar¬ wy jest ograniczony rozpuszczalnoscia danego barwnika. Nawet przy pracy z barwnikiem do¬ statecznie rozpuszczalnym nie mozna stosowac duzego stezenia, poniewaz. calkowite wchloniecie barwnika przez wlókna tkaniny wymagaloby wie¬ cej czasu, anizeli wynosi okres zetkniecia tkani¬ ny z roztworem. Niewchlonieta czesc barwnika uleglaby w dalszych stadiach procesu wypluka¬ niu, co byloby znowu polaczone ze strata.Poza tym roztwory prawie wszystkich barw¬ ników kadziowych sa nietrwale. Jezeli z jakiego¬ kolwiek powodu proces barwienia zostanie przer¬ wany na dluzszy okres czasu, barwnik w zbior¬ niku staje sie niezdatny do uzytku.Ustalenie z góry dokladnej ilosci barwnika,' która nalezy zredukowac i rozpuscic w celu wy-barwienia tkaniny, jest prawie niemozliwe, nad¬ miar zas przygotowanego roztworu wylewa sie.Poniewaz trwalosc roztworu zredukowanego barwnika kadziowego zalezy od temperatury, w której roztwór jest przechowywany oraz od cza¬ su" przechowywania go przed barwieniem, traci sie nieraz znaczne ilosci kosztownych barwników z powodu zwloki w pracy, której nie mozna unik¬ nac przy dobieraniu po raz pierwszy jakiegos odcienia.W sposobie wedlug wynalazku barwienie ciag¬ le polega na tym, ze material napawa sie wodna zawiesina barwnika kadziowego, po czym suszy sie go calkowicie lub czesciowo w celu utrwale¬ nia barwnika wewnatrz i na powierzchni wló¬ kien. Nastepnie redukuje sie barwnik, rozpusz¬ czajac go w roztworze wodorotlenku sodu z do¬ datkiem srodków redukujacych, jak *hydrosiar- -czynu sodu, a w koncu osadza sie go na wlók¬ nach i wewnatrz wlókien droga utlenienia - — wszystko w jednym zabiegu roboczym.Rysunek wyjasnia przeprowadzenie sposobu wedlug wynalazku. k Fig. 1 przedstawia schematycznie czesc po¬ czatkowa obiegu materialu przy procesie barwie¬ nia, fig. 2 — czesc koncowa tego obiegu. Sposób barwienia wedlug wynalazku, polegajacy na ciag¬ lym napawaniu tkaniny zawiesina barwnika, su¬ szeniu tego materialu calkowicie lub czesciowo oraz wywolywaniu barwnika, usuwa wszystkie wyliczone poprzednio wady innych sposobów bar¬ wienia barwnikami kadziowymi. Umozliwia on równiez powtórne uzycie zawiesiny, pozostalej w zbiorniku napawaczki.Wedlug wynalazku barwniki kadziowe nanosi sie na material w postaci rozproszonej lub za¬ wieszonej w wodzie. Do tego celu sluzy jiapawacz- ka 12, zawierajaca dwa walki pokryte guma, al¬ bo jeden walek metalowy, a drugi — pokryty guma. Dolny walek jest obracany z zewnatrz.Material dochodzi do napawaczki 12 z pochylni 11. Do koryta T napawaczki barwnik jest stale doprowadzany w postaci zawiesiny wodnej. Po przejsciu pomiedzy walkami napawaczki 12 .ma¬ terial jest wycisniety do tego stopnia, ze zawie¬ ra wode w ilosci 50—75