Przedmiotem wynalazku jest ulepszenie me¬ chanizmu tlumiacego uderzenia, nadajacego sie w szczególnosci do przyrzadu pociagowego tabo¬ ru kolejowego.Wynalazek odnosi sie w Szczególnosci do me¬ chanizmu tlumiacego uderzenia, w którym zasto¬ sowano system klinów ciernych wraz z tulejka cierna i sprzeglem ciernym z nia wspólpracuja¬ cym, przy czym ruchowi sprzegla wzgledem tu¬ lejki przeciwstawia sie sprezyna, a samo sprze¬ glo sklada sie z klina przenoszacego cisnienie i wspólpracujacych z nim czesci tracych.Jednym z przedmiotów wynalazku jest stwo¬ rzenie ciernego mechanizmu tlumiacego uderze¬ nia, skladajacego sie z tulejki ciernej, sprzegla ciernego, przesuwajacego sie w niej, oraz spre¬ zyny przeciwstawiajacej sie ruchowi sprzegla do wewnatnz tulejki. Sprzeglo cierne sklada sie z srodkowej czesci klinowej przenoszacej cisnienie, oraz kilku czesci tracych, otaczajacych czesc kli¬ nowa, przy czym czesc klinowa wspólpracuje z kazda z czesci tracych. Przylegajace do siebie po¬ wierzchnie klinowe sa przy róznych czesciach tracych nachylone pod róznymi ostrymi i mniej ostrymi katami wzgledem podluznej osi mecha¬ nizmu w celu zapewnienia wielkiej pojemnosci sciskania oraz ulatwienia szybkiego zwalniania, gdy dzialajace cisnienie sie zmniejsza. Wspólpra¬ ca pomiedzy klinem a pozostalymi czesciami tra¬ cymi nastepuje pod katem albo katami mniejszy¬ mi niz wspomniany wielki kat nachylenia, a wiek¬ szymi niz ostry kat nachylenia, a to w celu zneu¬ tralizowania i uzgodnienia dzialania czesci tra¬ cych o ostrym i wielkim kacie.Bardziej szczególowym przedmiotem wyna¬ lazku jest utworzenie prostego i sprawnego me¬ chanizmu ciernego tlumiacego uderzenia, .sklada¬ jacego sie z tulejki ciernej sprzegla ciernego, przesuwajacego sie w niej oraz sprezyny oporo¬ wej wewnatrz tulejki sprezyscie przeciwstawia¬ jacej sie ruchowi sprzegla do wnetrza tulejki, w którym sprzeglo sklada sie z srodkowej klinowej, czesci przenoszacej cisnienie i trzech otaczaja¬ cych ja czesci tracych, które wspólpracuja za po¬ moca tarcia z tulejka przesuwajac sie po niej, a klin posiada trzy powierzchnie klinowe nachylonedo podluznej srodkowej osi tulejki, kazda róz¬ niaca sie od pozostalych powierzchni klina, swym katem nachylenia, przy czym kazda z powierzchni klina wspólpracuje z odpowiadajaca jej nachylo¬ na powierzchnia klinowa czesci tracych.Dalszym przedmiotem wynalazku jest utwo- . rzenie mechanizmu, jak opisano w powyzszym' ustepie, w którym wspólpracujace z soba po¬ wierzchnie klinowe klina i jednej z czesci tracych polozone vsa pod katem ostrym do podluznej osi mechanizmu, wspólpracujace powierzchnie klina i innej z czesci tracych polozone sa pod katem zwalniajacym, stosunkowo wiekszym, do wspom¬ nianej osi, a wspólpracujace powierzchnie klino¬ we klina i pozostalej czesci tracej polozone sa pod katem wzgledem osi mniejszym niz wiekszy kat, lecz wiekszym niz wspomniany ostry kat.Dalsze szczególy wynalazku wynikaja jasno z nastepujacego opisu i zastrzezen patentowych.Na zalaczonym rysunku, przedstawiajacym przyklad wykonania wynalazku, fig. 1 przedsta- - wia poziomy podluzny przekrój przez podwozie wozu kolejowego, polaczone .z ulepszonym mecha¬ nizmem ciernym tlumiacym uderzenia, przy czym przekrój przez wlasciwy mechanizm lagodzacy, klin i jego czesci trace wykonany jest dwoma t przecinajacymi sie pod 120° plaszczyznami od¬ powiadajacymi plaszczyznie 1 — 1 na fig. 2; fig. 2 przedstawia widok z przodu w zwiekszonej podzialce tylko samego mechanizmu lagodzacego uderzenia, przedstawioftego na fig. 1, patrzac w kierunku strzalek 2 — 2 na fig. 1; fig. 3 — po¬ przeczny pionowy przekrój ~wzdluz plaszczyzny 3 — 3 na fig. 1, a fig. 4, 5 oraz 6 sa poprzecz¬ nymi przekrojami, odpowiadajacymi plaszczyz¬ nom 4 — 4, 5 — 5 i 6— 6 na fig. 3.Na zalaczonym rysunku liczba 10 przedsta¬ wia srodkowe glówne belki podwozia wagonu ko¬ lejowego, przebiegajace w pewnym odstepie od siebie i tworzace rodzaj kanalu, do których we¬ wnetrznych powierzchni przymocowane sa wy¬ stepy oporowe 11 \ 12. Wewnetrzny koniec draz¬ ka sprzegacza oznaczony jest liczba 13, a przy¬ mocowane don jarzmo o znanej konstrukcji licz¬ ba U- Wlasciwy mechanizm lagodzacy uderzenia oraz glówny przedni zabieracz 15 umieszczone sa wewnatrz jarzma, które z kolei podtrzymywane -jest przez odejmowana plyte 16, przymocowana do dolnych pólek belek 10 — 10.Ulepszony mechanizm lagodzacy uderzenia zawiera tulejke cierna, a zarazem i oslone dla sprezyny w ksztalcie czesci A, klin B, trzy czes¬ ci trace C, D, i E, wspólpracujace z klinem B, przy czym katy nachylenia powierzchni klino¬ wych pomiedzy czesciami tracymi a klinem sa dla kazdej czesci tracej rózne, glówna sprezyne oporowa F oraz sworzen laczacy G. - Oslona A, która tworzy równoczesnie tulejke cierna i pochwe dla sprezyny*' posiada szescio-s katny przekrój; cze§c traca znajduje sie na przednim koncu, a pochwa dla sprezyny na dru¬ gim. Oslona jest od tylu zamknieta poprzeczna scianka 17, rozciagajaca sie w poprzek na zew¬ natrz i posiadajaca plaszczyzny 18, opierajace, sie o tylne wystepy oporowe 12, w sposób zazwy¬ czaj uzywany przy tylnych zabieraczach. Plasz¬ czyzna 18 usztywniona-jest zebrami 19, tworza¬ cymi jedna calosc z sciankami oslony A i wspom¬ niana pla*szczyzna 18. Czesc oslony A, tworzaca tulejke cierna, posiada szesc wewnetrznych, pla¬ skich, zbiegajacych sie ku wnetrzu powierzchni ciernych 20, ulozonych symetrycznie wokolo po¬ dluznej srodkowej osi mechanizmu.Klin B posiada na zewnetrznym koncu po¬ przeczna plaska powierzchnie 2i, opierajaca sie o wewnetrzna plaska powierzchnie przedniego zabieracza 15. Na wewnetrznym koncu klina B znajduja sie trzy nachylone do srodka, plaskie powierzchnie klinowe 22, 23 i 2U, umieszczone wokolo srodkowej podluznej osi mechanizmu. Po¬ wierzchnia klinowa 2% nachylona jest wzgledem podluznej osi. pod stosunkowo ostrym katem, a powierzchnia klinowa 22 nachylona jest do tej osi pod katem wiekszym. Powierzchnia klinowa 23 umieszczona jest, jak pokazano na fig. 5, pod katem nachylenia, lezacym pomiedzy katami po¬ wierzchni 22 i 2Jf.Trzy czesci trace C, D i%E posiadaja podob¬ na do siebie konstrukcje z wyjatkiem ponizej opi¬ sanych szczególów. Kazda czesc posiada zewnetrz¬ na powierzchnie traca 25 o przekroju w ksztalcie litery V, rozciagajaca sie w podluznym kierunku mechanizmu, przy czym obie pod katem do siebie w ksztalcie litery V nachylone powierzchnie sa plaskie i wspólpracuja z przylegajacymi po¬ wierzchniami tracymi 20 tulejki. Wewnetrzna strona kazdej czesci "tracej posiada boczne zgru¬ bienie 26, zaopatrzone w plaska powierzchnie klinowa, nachylona odpowiednio i wspólpracuja¬ ca z jedna z plaskich powierzchni klina B. Po¬ wierzchnie klinowe trzech czesci C, D i E ozna¬ czone 122, 123 \ 12A. wspólpracuja z odpowiednio nachylonymi powierzchniami 22, 23^\2U kli¬ na B. Jak z tego wynika, czesc traca C posiada powierzchnie klinowa nachylona pod stosunkowo wielkim katem, a czesc traca E — powierzchnie nachylona pod ostrym katem, podczas gdy czesc D posiada powierzchnie, której kat nachylenia jest wiekszy niz czesci E, a ostrzejszy niz czes¬ ci C.Kazda czesc traca posiada na wewnetrznym zgrubieniu 26 wystep 27, tworzacy oparcie dla glównej sprezyny oporowej, jak ponizej opisano. ,Sprezyny oporowe F skladaja sie z stosunko¬ wa silnej zewnetrznej sprezyny 28 i slabszej we¬ wnetrznej 29, wstawione sa pomiedzy tylny ko¬ niec oslony A, a wewnetrzne zakonczenie czesci tracych C, D i E, przy czym tylny koniec spre¬ zyny 28 opiera sie bezposrednio na sciance 17 oslony, a przedni jej koniec na wewnetrznych zakonczeniach czesci tracych, wewnetrzna zas sprezyna 29 opiera sie przednim koncem na wy¬ stepach 27, trzech czesci tracych i tylnym koncem na siegajacym do srodka wystepie 30. tylnej scianki 17 oslony.Sworzen laczacy G, który sluzy do przytrzy¬ mywania calego mechanizmu i utrzymania jego dlugosci, posiada na tylnym koncu glówke. za¬ kotwiczona w wystepie 30 tylnej scianki oslony N A. Sworzen przechodzi przez, otwór 31 w klinie B i polaczony jest z nim za pomoca nakretki 32, nakreconej na zewnetrzny koniec sworznia i u- mieszczonej w zaglebieniu 33 klina B. Przy urza¬ dzeniach tego rodzaju wymagane jest dla róz- (nych warunków pracy rózna zdolnosc tlumienia uderzen, co mozna osiagnac zmieniajac sttrzek tulejki ciernej oraz kat nachylenia powierzchni klinowych ich czesci tracych i klina przy ulep¬ szonym mechanizmie do pochlaniania uderzen.Przez nadanie tulejce lagodnego nachylenia stoz¬ ka, a czesciom tracym i klinowi powierzchni o stosunkowo wielkim nachyleniu uzyskuje sie me¬ chanizm, posiadajacy niewielka zdolnosc tlumie¬ nia uderzen, a przez zwiekszenie nachylenia stoz- . ka tulejki, a zmniejszenie kata nachylenia po¬ wierzchni klinowych klinów i czesci tracych o- siaga sie znacznie wieksza zdolnosc tlumienia.W celu osiagniecia tych rezultatów nachylenie stozka tulejki moze sie zmieniac pomiedzy 2,25 mm a 6 mm na 145 mm dlugo sc]i dla kazdej po¬ wierzchni tracej; zmniejszenie wiec srednicy od przodu ku tylowi tulejki ciernej wynosi 4,5 do 12 mm, jezeli jej dlugosc jest 145 mm. Po¬ wierzchnie klinowe klina B^ i wspólpracujacych czesci tracych C, D i E moga sie zmieniac w gra¬ nicach: 25° do 40° "dla powierzchni 2A i 12+; 30° do 45° dla powierzchni 23 i 123, a 35°' do 50° dla powierzchni 22 i 122. Powyzsze wartosci o- kazaly sie najkorzystniejszymi, jednak na pod¬ stawie przeprowadzonych doswiadczen stwier¬ dzono, ze dopuszczalne sa odchylki od nich, przy czym mechanizm* dziala równiez prawidlowo.Jak wiadomo, trudno jest opisac, w jaki spo¬ sób dziala mechanizm t'ego rodzaju, tym bardziej, ze mechanizm sciskany powoli w maszynie Rie- hlego dziala w jeden sposób, a poddany spraw- dzaniu pod mlotem opadowym dziala w inny spo¬ sób. Poniewaz, próba pod mlotem odtwarza bli¬ zej warunki panujace przy rzeczywistym mecha¬ nizmie pociagowym w wagonie kolejowym, opisa¬ no ponizej zachowanie sie mechanizmu pod mlo¬ tem opadowym.Podczas pracy ulepszonego mechanizmu do tlumienia uderzen jarzmo 1U pod wplywem sily pociagowej przesuwa w przód oslone A sciska¬ jac mechanizm oparty o przedni zabieracz 15, przytrzymywany nieruchomo wystepami oporo¬ wymi 11. Natomiast podczas uderzenia, przedni zabieracz 15 zostaje popchniety przez sprzegacz do tylu, a mechanizm tlumiacy uderzenia scisnie¬ ty pomiedzy przednim zabieraczem a tylnymi wy¬ stepami oporowymi 12 — 12, przy czym oslona A pozostaje nieruchoma, opierajac sie o opory 12.Przy sciskaniu tego mechanizmu sprzeglo, skla¬ dajace sie z klina B i trzech czesci tracych C, D i E, zostaje wepchniete do wnetrza oslony A po¬ mimo nacisku sprezyn oporowych 28 i 29. W tej samej chwili rozpoczyna sie dzialanie rozpieraja¬ ce wspólpracujacych z soba powierzchni klino¬ wych klina B i czesci tracych C, D i E, które roz- " chodza sie rozpierajac tulejke cierna i powodu¬ jac nacisk czesci tracych na powierzchnie trace oslony. Podczas tego dzialania nastepuje poczat¬ kowo lekkie przesuniecie sie klina B ku wewnatrz wzgledem nachylonej pod ostrym katem czesci tracej E, spowodowane zarówno przez bezwlad¬ nosc tej czesci, jako tez i dlatego, ze przy ostrym • kacie nachylenia powierzchni klinowych H i 12A. poslizg taki jest mozliwy. W tym czasie czesci trace o wielkim kacie nachylenia C i D' przesu¬ waja sie wzdluz ku wnetrzu oslony A, prawie^ze równomiernie z klinem D ze wzgledu na stosun¬ kowo wielki kat wspólpracujacych z soba po¬ wierzchni 22, i 12? oraz powierzchni 23 i 123, przez co czesci trace C i D przesuwaja sie nieco w przód czesci E o ostrym kacie. Wyzej opisane zjawisko zapoczatkowuje pozadane dzialanie kli¬ nowe i rozpierajace mechanizmu. Gdy czesci przesuwaja sie w dalszym ciagu do wnetrza oslo¬ ny, ustaje dalszy poslizg na powierzchniach o ostrym kacie 2A i 12A,. Dzieki jednak stozkowi tu¬ lejki i powierzchni ciernych nastepuje przybli¬ zenie sie do siebie czesci tracych, umozliwione przez to, ze czesci C i D przesuwaja sie w kie¬ runku promienia i do srodka wzgledem klina B oraz ie/poslizg nastepuje przede wszystkim na powierzchniach o wielkim kacie 22 i 122 oraz o mniejszym kacie 23 i 123, które dzialaja jako ro¬ dzaj przewidzianego w tym celu urzadzenia za¬ bezpieczajacego. To dzialanie róznicowe przesu¬ wa jeszcze bardziej czesci Ci'Dw kierunku po¬ dluznym przed czesc E, przy czym czesc C. o wiekszym kacie nachylenia czyni to szybciej niz czesc D. Dzialanie to trwa dopóty, dopóki naste¬ puje .sciskanie. Tulejka cierna A bedac wykona¬ na z metalu, podlega nieznacznemu promieniowe¬ mu rozszerzeniu podczas sciskania mechanizmu.Przy stosowanym stozku rozszerzenie to jednak — 3 —nie moze neutralizowac stozka, tak iz dzialanie róznicowe jest zapewnione. Nalezy tu zwrócic uwage, ze dzialania zaklinowywujace oraz slizga¬ nie sie czesci C i E jest neutralizowane przez czesc D, co zapewnia lagodne dzialanie mecha¬ nizmu zarówno podczas sciskania, jak i popusz¬ czania. Przy^ zmniejszaniu sie dzialajacej lub sciskajacej sily nastepuje poczatkowe rozluznie¬ nie, spowodowane promieniowym kurczeniem sie tulejki. Ruch ten powoduje zblizenie sie do linii srodkowej mechanizmu wszystkich trzech czesci, co znowu jest przyczyna, ze klin B zostaje wy¬ cisniety z pomiedzy czesci tracych, które to dzia¬ lanie ulatwione jest dzieki wielkiemu katowi na¬ chylenia powierzchni 22 i 122 i mniejszemu ka¬ towi nachylenia powierzchni 23 i 123 na klinie i czesciach tracych C i D. Nalezy zauwazyc, ze powierzchnie te dzialaja, wówczas jako prawdzi¬ we kliny w odniesieniu do promieniowej, dosrod- kowej sily sciskajacej. Zwolnienie czesci C zapo¬ czatkowuje dzialanie, do którego przylacza sie czesc D. Kurczenie sie oslony trwa tak dlugo, az albo oslona przyjmie swoja normalna postac, albo tez az sily sciskajace zmniejsza sie tak dalece, ze energia nagromadzona w sprezynie, przewyz¬ sza opór w kierunku podluznym, przeciwstawia¬ jacy sie jej rozprezeniu. To pierwsze dzialanie zwalniajace, jak wyzej opisano, powoduje do¬ stateczne rozluznienie klina B, a tym samym zmniejszenie nacisku w tracych powierzchniach pomiedzy czesciami tracymi a tulejka cierna, przez co zaczyna dzialac sprezyna, przesuwajac wszystkie czesci trace na zewnatrz tulejki. Ruch ten trwa tak dlugo, az sworzen G ograniczy dal¬ szy ruch klina B. W ten sposób trzy czesci trace powracaja do swego normalnego polozenia.Powyzej opisano -najkorzystniejszy sposób urzeczywistnienia wynalazku, który jednak przed¬ stawia tylko jeden przykladf Mozliwe jednak jest wprowadzenie róznych odmian, nie wychodzac poza ramy wynalazku, okreslonego ponizszymi zastrzezeniami. PL