Wiadomo jest, ze mozna wplynac w wy¬ sokim stopniu na wlasnosci metali wazne dla techniki), przez ogrzewalnie ich do wy¬ sokich temperatur. Niniejszy sposób, przy którym podnosi sie twardosc,,, moc i obra- bilainosc metali, w przeciwienstwie do zna¬ nych sposobów, polega na tern,, ze ogrzewa sie metale i mianowicie metale — jako ta¬ kie, jak równiez i stiopy, mianojwilcie glin i stopy glinu —¦ nile do wysiokich tempera¬ tur, lecz do temperatur wzglednie niskich, które leza ponizej temperatury zarzenia charakterystycznej dla danego metalu.Temperatura', jaka naJleizy stosowac,, wiobee której przy minimum czasu osiaga sie optimum poprawionych ^laisnosci, jest szczególna i okreslana dla kazdego metalu lub stepu. Temperature te jiazywamy „tem- peratura hartowania cieplnego", a okresla sie ja doswiadczalnie.Wedlug niniejsizeigo sposobu daja sie metale o zlej obraibialnosci' na tokarce w krótkim czasie przerobic na dajace sie do¬ brze obtaczac i o wysokiej mocy ora(z twar¬ dosci. Przez ogrzewanie do temperatur wzglednie niskich osiaga sie w krótkim cza¬ sie równowage stala dla dziedziny tempera-, tur zwykle uzywanych.Temperature, jaka nalezy stosowac, okresla sie zapomoca prób w ten sposób^ ze przechowuje sie metol,, do kilku dlni, przy stalej okreslonej temperaturze, i przepro¬ wadza baidania jego twardosci1, które wy¬ kasuja, czy nastepuje stwardnienie czy tefczmiekczenie. Wtedy, w miare wyników, przechodzi sie przy nasitepnem doswialdeze- nilu do innej temperatury, wyzszej, i znów robol sie badanie twardosci. " /¦¦_ Przy systematycznym wyborze teinpera- tur mozna wychlodzic z temperatury niskiej lub wysokiej!, l przez stopinibwe podwyz¬ szanie lub obnizanie takowej, mezna ustalic temperature* przy której nastepuje najszyb¬ sza twairdiniemiei, 0 ille rozpoczeto od tem¬ peratury wystokie j i prlzy tean dzifajlainfti ciepla nastapilo zmiekczenie metalu, wtedy trze¬ ba do nastepnego doswiadczenia wziac in^ ny kawalek medalu i rozpoczynac od! niskiej ^etrrtpemtuiry. Temperatura, przy której o- trzymtiije sie maksymalna twardosc W naj¬ krótszym czajsie, jest to „temperatura har¬ towania aieplnego'', jaka nalezy stosowac tec&nfoznife.Cel tego sposobu moze byc równiez o- siagniety i tak, ze ogrzewa sile metale przy temperaturze lezacej ponizej temperatury twardintenial cieplnego, charakterystycznej dla danego metale, tak dlugo — az zostanie osiagnieta pozadana twardosc, O ille stoso- wajna temperatura nie lezy o wiele nizej od charakterystycznej temperatury harto¬ wania cieplnego, wtedy przewaznie udaje sie przez, jeszcze dluzsze trwanie ogrzewal¬ nia osiaignac maksymalna twardosc danegp metalu. Przy jeszcze nizszych temperatu¬ rach nie udaje sie jedtnak osiagnac maksy¬ malnej twardosci, lecz twardnienie jest mniejsze, i mianowicie tern slabsze, im jest uzyta nizsza temperatura od charaktery¬ stycznej temperatury hartowania cieplnego.Stosownie dio sposobu wykonania tego postepowania mozna przedsiewziac tylko czesciowe hartowanie. To ostatnie jest wy¬ starczajjace,,, gdy chodzi naprzyklad tylko o osiagniecie dobrej obtaczalnosci lub innej obrabilalnosci, lecz nie o maksymalna twar¬ dosc i moc. Mozna w tym celu czesci meta¬ lowe, podlegajace hartowaniu, zaraz po odlamSu lub wyzanzenito umiescic do kapieli plynnej pieca wytfótarnawiczeigo lub skrzyni wyrównawczej, które doprowadza sie do pewnej temperatury, nizszej od charakte¬ rystycznej temperatury hartowania cieplne¬ go, przez cieplo wlasne wniesionych czesci metalowych, i zostawia je talm do zyczone- go zahartowania. Korzysc takiego postepo¬ wania polega nai tein, ze mozna; zaoszcze¬ dzic opal potrzebny do hartowania, który niezbedny jest do wlasciwego hartowania cieplnego. Przy niskich temperaturach, mo¬ ze byc,, nawet zaleznie od okolicznosci, nie¬ potrzebne izolowanie czesci metalowych od powietrza, przez stosowanie atmosfery obojetnej podczas dzialania cieplem.Zgodnie z dalszem poistepowamiiem, we¬ dlug tego sposobu* mozna przerwac harto- walnie przed . osiagnieciem maksymalnej twardosci, zanim podda sie kawalki metal- liczne obrabianiu na obrabiarkach kraja¬ cych, sztuki juz obrobibne zupelnie poddac dalszemu hartowaniu, Przerwanie oigrzewai- niiaifl w celu obróbki, micze miec miejsce równiez kilka razy i ogrzewalnie ittoze byc znów kontynuowane do koncal lub czescio¬ wo. Moze byc naprzyklad na podhartowa- nym uprzednio kawalku metalu wykonany gwint, jezeli obrabiallnosc skutkiem harto¬ wania stala si^ wystarczajaco dobra, a na¬ stepnie juz gotowy gwint moze byc jeszcze raz hartoWalny. W ten sposób moiznal póz¬ niej usunac mozliwe zmiekczenia, powstale na obrabianych plaszczyznach skutkiem silniejszeigo ogrzewania, szczególowe harto¬ wanie czesci metalicznych, nalprzyklad har¬ towanie zebów u kól zebatych, umozliwia sie najprzód w ten sposób, ze szczególy czesci metalicznej, np. zeby, które maja byc hartowane, doprowadza] sie do tempe¬ ratury bliskiej dto charakterystycznej tem¬ peratury hartowania cieplnego1 i przy sztu¬ kach mniejszych oziebia sie czesci pozostale.Wówczas czesci metaliczne, lezape Wpobli- zu hartowanych, mafja temperature nizsza, przy których w tym samym czalsie hartowa¬ nia cieplnego nile osiaga sie wyzszej lub maksymalnej twardosci, tak, ze czesci za- — 2 —hartowane, np. zeby, sa twardsze od wszyst¬ kich pozostalyeh czesci.Przyklad 1. Aby nadac maksymalna twardosc Brinella 85,7—92,,6 kawalkom stopu skladajacego sale z 85% glinu i 15% cynku — pozOslalwia sie je na przeciag 4 dni przy temperaturze okolo 70P C, o ile sa jeszcze cieple po odlania ldb poi wyza- rzenni/u, o ile sa w stajnie ohflobienia na izimfijo na powietrzu, lub bez jego dostepu, np. w przesitrzeoi z tozrzedzonem powietrzem, w atmosferze gazu obojetnego, lub w opa¬ kowaniu z ziemi okrzemkowej lub gliny.Osiagniete podwyzszenie twardosci wynosi 80—90%.Przyklad 2.W celu osiagniecia najwyz¬ szej twardosci Brinellai 55,3 ogrzewa sale kafwailki stopu, skladajacego siie z 98% gli¬ nu i 2% miedzi, jeszcze cieple po odlaniu lub wyzaarzeniu, nai powiefa-zu, lub bez jego dostepu, jak zaznaczono w przykladzie 1,— w ciajgu 10 dni dto miniej wiecej 160°.Przez to traktowanie podnosi sie twardosc tego stopu o 70%.PodczaJs gdy dla glinu i jego sWojpów z przewazajaca zawartoscia glikuu, wynosi tak zwaina temperatura hartowania cieplne¬ go najwyzej okolo 1600—200° C, dla takifch metali jak miedz, mosiadz, bronz i t. d. — leza te temperatury o wiele wyzej, odpo¬ wiednio do ich wyzszych punktów topli¬ wosci!.Przyklad 3. Przez 24-o godzinne ogrze¬ walnie czystego cynku do temp, okolo 300° —osiagal siie najwyzsza twardosc Bri¬ nella 39,0, co odpOwiadia podwyzszeniu twardosci! w stosunku do niehalrtowanego cynku o 10%.Przyklad 4. Najwyzsza twardosc Bri¬ nella 42,9 osiaga sie przy czystej miedzi, po 20 dtiilalch, przy temperaturze okolo 200° C, co daje pcdlwyzszenle twardbsci o 40%.PrzyklaJd 5. W ciagu 5 dni wzraista twardosc Briinella bronzu o skladzie 94% mtedzi i 6% cyny do 65,5 przez ogrzewa¬ nie przy 500° C. Twardosc wzrafsta o t2%.Przyklad 6. Ogrzewalnie mosiadzu ó skladzie 72% miedzi i 28% cynku do 300° C podwyzsza jego twardosc po 3 dttiach do 47,4 stopni Brinella,' t. zn. o 15%.Przyklad 7. Przied ogrz^anierii wyno¬ sila twajrdosc miekkiego wyzarzicnego ze- laJza lainego 85,7 stopni Briinella. Przez mniej wiecej 50-cio dniowe ogrzewalnie d-o 300° osiagnieto twairdosc Briinella 104.Ogrzewanie odibywa sie w atmosferze obo¬ jetnej, w opakowaniu bez dostepu powie¬ trza. Powiekszenie twardosci wynosilo po¬ tem 21 %; Po 10 dniach wzrasta twardosc do 02,6, a po 15 dniach do 100.Przyklad 8. Czesci metalowe skladaja¬ ce sie z 85% glinu i 15% cynku ogrzewaja sile przy mniej wiecej 40° C w ciagu 4 dni, i otrzymuja wtedy twardosc Brinella 74,1, odpowiadajaca zahartowaniu o 56%. Przez lO^cio dniewie ogrzewanie do 4(P C4 ustala sie twardosc 85,7 stopni Briinella, a zahar¬ towanie na 80%, przez co Osiaga sie naj¬ wyzszy rezultat wlasciwego hartowania cieplnego. (Charakterystyczna temperatura hartowania cieplnego wynosi okolo 70° C).Przyklad 9. Kawalek metalu skladaja¬ cy sie z 98% gjibu, 2% miedzi osiaga przez 10-cio dniowe ogrzewalnie do 120° C twar¬ dosc Brinella 42,9 co odpowiadal zaharto¬ waniu o 28%. Takie saane traktowanie w ciagu 25 dni doprowadza znów dlo maksy¬ malnej twardosci Brinella 55,3 lub zahar¬ towaniu o 70%.(Charakterystyczna! temperatura harto¬ wania cieplnego wynosi okolo 160° C).Przyklad: 10. 2-u dniowe ogrzewania czystego cynku db mniej wiecej 200° C da¬ je maksymalna twardosc Briaiella 39,0 i zau hartowanie 10%, takie same traktowanie cieplem w ciagu 20 godzin daje zaharto¬ wanie 5% lub twardosc 37,8 stopni Bri¬ nella.(Charakterystyczna temperatura harto¬ wania cieplnego wynosi okolo 300° C). 3 —Przyklad U- Przy 210° C mozna mo¬ siadz o skladzie 72% miedzi i 26% cynku w ciagu 10 dni doprowadzic do twardosci Briiiella 45 stopni odpowiadajacej zahar¬ towaniu o 5%, (Charakterystyczna temperatura harto¬ wania! cieplnego wynosi 300° C).Przyklaid 12. Przy miekkiem lanem ze- laizie podnosi sie twardosc przez 10-cio dniowe ogrzewanie do 260° C o 4%.(Charakterystyczna temperatura harto¬ wania cieplnego wynosi okolo 300° C).Sam proces hartowania cieplnego moze byc przedsiewziety z gotowemi produktami, jak równiez i wlaczony celowo pomiedzy rózne stopnic opracowania procesu obra¬ biania metali. Jednak po zahaiiitowaftiiu cieplnem nie moze nastepowac zadna prze¬ róbka, na goraco' przez prasowanie, walco¬ wanie, kucie i t. d. — przy temperaturach wyzszych, niz charakterystyczna tempera- turaj halrtcwania cieplnego. Z drajglej stro¬ ny, obróbka na zimno przez walcowanie, wyciaganfe, kucie i t. d. — powodtoje dal¬ szy wzrost twajrdcsci, mocy i cbrabilalnosci. PL