Znane jest stosowanie bardzo silnego skrecania przedzy jedwabiu sztucznego na cewkach w celu uzyskania skedzierzawienia, poddawanie jej dzialaniu pary i nastepne odkrecanie jej z powrotem poza punkt ze¬ rowy. Jest równiez rzecza znana uzyskiwa¬ nie przejsciowo silnego skretu przedzy przy pomocy urzadzenia do falszywego skreca¬ nia, a nastepnie poddawanie przedzy dzia¬ laniu pary lub goracego powietrza w celu utrwalenia skretu. Proponowano tez przed poddaniem silnemu skreceniu nasycac prze¬ dze zywicami sztucznymi, produktami wyj¬ sciowymi do wytwarzania zywic sztucznych lub kondensatami wstepnymi, sluzacymi do wytwarzania zywic sztucznych, oraz nastep¬ nie suszyc przedze w stanie silnego skrece¬ nia, ewentualnie w podwyzszonej tempera¬ turze. Urzadzenia do falszywego skrecania opisano np. w patentach brytyjskich nr nr 424880, 442073, 464981 i w patencie francu¬ skim nr 884965.W znanych tych sposobach jako material wyjsciowy maja zastosowanie wszelkie prze¬ dze zawierajace celuloze, przede wszystkim przedze ze sztucznego jedwabiu, a wiec z jedwabiu wiskozowego lub miedziowego, po¬ za tym przedze z welny celulozowej lub ba¬ welny oraz przedze z wlókien cietych, z e- wentualnie kotonizowanych wlókien lyko¬ watych, np. lnu itd. Aby móc przedze z wló¬ kien cietych skrecac poza punkt zerowy,/ ( stosuje sie podklad trwaly na dzialanie temperatury, np. przedze bez konca z wló¬ kien celulozowych lub struny metalowe.Stwierdzono obecnie, ze szczególnie dobre i trwale wyniki mozna osiagnac jezeli prze¬ dze, najlepiej przed zabiegiem silnego skre¬ cania, przesyci sie dobrze* woda i w stanie silnego skrecenia suszy sie w temperaturze powyzej 250° C, najlepiej pomiedzy 300° — 400° C i nastepnie odkreca z powrotem.Uzyskane w ten sposób skedzierzawienie jest nie tylko szczególnie wyrazne, ale rów¬ niez bardzo trwale na wszelkiego rodzaju wplywy zewnetrzne. W porównaniu z wlók¬ nami traktowanymi zywicami sztucznymi itd. -osiaga sie tu znaczne zmniejszenie kosz¬ tów. Ponadto we wlóknach nie pozostaja ciala obce, które wplywaja niekorzystnie na wyglad zewnetrzny i na jakosc wlókna.W przeciwienstwie do sposobów znanych, wedlug których skrecanie przeprowadza sie na sucho i nastepnie dzialaniem pary utrwa¬ la sie skrety, sposobem wedlug wynalazku otrzymuje sie znacznie lepsze efekty w zna¬ cznie krótszym czasie. Zyskuje sie dzieki temu duza oszczednosc czasu i miejsca, co jest szczególnie doniosle przy ciaglym spo¬ sobie pracy z zastosowaniem przejsciowo sil¬ nego skrecania. Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest to, ze zapewnia ono prosto¬ liniowe prowadzenie nici i nie daje odrzu¬ tów, co jest szczególnie wazne przy duzych szybkosciach obrotowych podczas, obróbki mokrej przedzy.Zgodnie z wynalazkiem jest rzecza nie¬ zbedna, aby przedza przed poddaniem jej skrecaniu, a co najmniej podczas silnego skrecania byla calkowicie nasiaknieta woda.Zwykle zwilzenie lub poddawanie dzialaniu pary nie wystarcza tu wcale. Najlepiej jest przedze nasycic woda i ewentualnie wycis¬ nac ja do okolo 80% — 100% wilgotnosci.Urzadzenie do wykonywania sposobu we¬ dlug wynalazku jest przedstawione schema¬ tycznie na fig. 2 do 4, dwie zas odmiany przyrzadu do przejsciowego silnego skreca¬ nia sa przedstawiane w na fig. 1 i 5. Fig. 1 przedstawia tuleje A, o- sadzona obrotowo w lozyskach kulkowych.JjFf tulei osadzony jest mimósrodoWb krazek B ze zlóbkiem prawadniczym. Os krazka jest prostopadla do osi tulei, a ob^wód jest styczny do osi tulei. W tulei osadzony jest równiez przeciwciezar C, np. drazek, do wy¬ równania ciezaru krazka B. Przedza E wcho* dzi do przyrzadu w przyblizeniu srodkowo w kierunku osi tulei, owija sie wokolo kraz¬ ka B i opuszcza przyrzad w tym samym kierunku. Na skutek tego srodkowego pro¬ wadzenia wykluczone jest jakiekolwiek od¬ rzucanie nici.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 2 nic wchodzi przy pomocy walków prowa¬ dniczych 1 do kadzi 4 z woda i miedzy punk¬ tami stalymi, np. walkami 2,6 zastaje pod¬ dana przejsciowo silnemu skreceniu przy pomocy przyrzadu 5 do falszywego skreca¬ nia. Jak latwo stwierdzic, przedza w pobli¬ zu walka 6 ma znów ten sam pierwotny skrelt, co w poblizu walka 2. Dobrze jest bez¬ posrednio przed przyrzadem 5 dlo falszywe¬ go skrecania stosowac suszenie przedzy w temperaturach powyzej 150° C, najlepiej miedzy 300° — 400°C.Jezeli to jest pozadane, suszenie moze sie odbywac równiez miedzy dwoma, przyrza¬ dami 5 do falszywego skrecania (fig. 3), obracajacymi sie z jednakowa szybkoscia.W urzadzeniu przedstawionym, schema¬ tycznie na fig. 4 zastosowano walki prowa¬ dnicze 3 do prowadzenia podkladu. Przedza jest prowadzona walkami stalymi 2 i prze¬ biega wraz z podkladem przez przyrzad 5 do falszywego skrecania.W przedstawionej na fig. 5 odmianie przy¬ rzadu do przejsciowego silnego skrecania przedzy w tulei A, obracajacej sie w lozys¬ kach kulkowych, umieszczone sa stykajace sie ze soba na osi tulei krazki B i D, o o- siach równoleglych do siebie i prostopa¬ dlych do osi tulei. .Krazek E. jest osadzony sztywno, a drugi krazek D —. wahliwie, przy czym krazek D jest tak polaczony z ciezarkami odsrodkowymi F. iz podczas o-brotu tulei krazki sa dociskane jeden do drugiego. Równiez i przy pomocy tego przy¬ rzadu mozliwe jest prostoliniowe prowadze¬ nie przedzy przy silnym skrecaniu miedzy punktami stalymi, tak iz wszelkiego rodza¬ ju odsrodkowe odrzucanie przedzy jest unie¬ mozliwione. Jest to rzecza wazna, poniewaz przy duzych szybkosciach obrotu podczas silnego skrecania wilgotnej przedzy, odrzu¬ canie moze miec niepozadane skutki.Do suszenia przedzy w stanie silnego skrecenia w temperaturze ponad 250° C mo¬ ze byc stosowane np. gorace powietrze.Przedze mozna przepuszczac równiez ponad nieoslonietym plomieniem gazowym lub po¬ nad ogrzanymi plytami, podobnie jak w o- palarkach.Po obróbce mozna przedze ewentualnie pociac na krótkie odcinki i przasc. Przedze skedizierzawiona, zawierajaca celuloze, mo¬ zna w celu obnizenia jej zdolnosci pecznie¬ nia poddawac równiez znanemu procesowi uodporniania na pecznienie np.' dzialaniem aldehydu mrówkowego w wyzszych tempe¬ raturach w obecnosci kwasnych katalizato¬ rów. Wspomniane traktowanie aldehydem mrówkowym prowadzi do wytworzenia zwiazku chemicznego celulozy z aldehydem.Tworza sie tak zwane mostki metylenowe, które powoduja zwilzanie nitkowatych mi- kroczasteczek i zmieniaja w znacznym stop¬ niu wlasciwosci celulozy.Dzieki sposobowi wedlug wynalazku wy¬ twarza sie wlókna, które tak zasadniczo róz¬ nia sie swymi wlasciwosciami od materialu wyjsciowego, ze nalezy je okreslic jako no^ we surowce dla przemyslu wlókienniczego.Te nowe wlókna posiadaja wlasciwosci fi¬ zyczne welny. Mozna z nich wytwarzac pu¬ lowery, ponczochy i wyroby trykotowe, jak równiez mozna z nich tkac materialy ubra¬ niowe. Wartosciowa jest równiez ich zdol¬ nosc do równomiernego barwienia si^. Go¬ dna uwagi jest zmniejszona zdolnosc, wló¬ kien do pecznienia.; .Nastepujace przyklady sluza do wyjasnie¬ nia sposobu wedlug wynalazku, nie wyczer¬ puja jednak wszystkich mozliwosci.Przyklad I. Matowa przedze, z wiskozowe¬ go jedwabiu sztucznego o grubosci wlókna 450 den, zlozona z 60 wlóklenek o pierwot¬ nym skrecie 100 T/mS skreca sie na obracz¬ kowej skrecarce do 1400 T/mS. Na odcin¬ ku drogi miedzy odkrecajaca sie cewka i walkami podawczymi do miejsca skretu prowadzi sie przedze poprzez kadz wypel¬ niona goraca woda tak, aby przedza nalezy¬ cie nasiakla woda. Przedze mokra silnie sie skreca, nastepnie przewija sie na druga cewke, a na odcinku drogi miedzy jedna a druga cewka suszy sie ja ponad plomienia¬ mi gazowymi. Przedze wysuszona w wyso¬ kiej temperaturze skreca sie z powrotem az do osiagniecia skretu 70 T/mZ, mota sie i w postaci luznych pasm poddaje w ciagu 10 miniit dzialaniu pary wodnej bez stosowa¬ nia zwiekszonego cisnienia. Otrzymuje sie w ten sposób silnie skedzierzawiony, podo¬ bny do welny material wlókienniczy, który wykazuje duza odpornosc na wplywy wil¬ goci.Przyklad II. Przedze z wiskozowego je¬ dwabiu sztucznego o grubosci wlókien 900 den., zlozona z 225 wlókienek, i o pierwot¬ nym skrecie 50 T/mS prowadzi sie przez kadz napelniona woda; nadmiar wody z wló¬ kien usuwa sie przez slabe odciskanie i na¬ stepnie skreca ,sie przejsciowo do osiagnie¬ cia skretu 1000 T/mZ w urzadzeniu, w kto-, rym umieszczone sa jeden za drugim dwa przyrzady do falszywego skrecania. Na od¬ cinku drogi miedzy obydwoma przyrzadami skrecajacymi prowadzi sie przedze przez przewód osuszajacy, przez który, przedmu¬ chuje sie powietrze, podgrzane do tempera¬ tury 400° C. Przedze wychodzaca z urzadze¬ nia do kedzierzawienia tnie sie na odcinkiS dowolnej dlugosci, rozluznia na rozMznia- czu i bezposrednio potem poddaje jeszcze lekkiemu dzialaniu pary wodnej w sposób zwykly. Tak otrzymana przedza/ cieta, silnie skedzierzawiona moze byc przedzona sama, — 3 —jak równiez w polaczeniu z innymi sztucz¬ nymi lub naturalnymi wlóknami.Przyklad III. Dwie przedze ze sztuczne¬ go jedwabiu) wiskozowego, kazda o grubosci wlókna 300 den., zlozone z 44 wlókienek, o pierwotnym skrecie 50 T/mS skreca sie na urzadzeniu do falszywego skrecania do osia¬ gniecia okretu 1300 T/mS. Obie przedze przed zabiegiem skrecania owija sie raz do¬ okola dolnego walka podawczego 1, zanu¬ rzonego w malej kadzi wypelnionej woda.Dzieki temu nastepuje równomierne zwil¬ zenie przedz. W stanie silnego skrecenia przedze suszy sie, prowadzac ja ponad ply¬ tami metalowymi o temperaturze 300— 400°C, Po opuszczeniu urzadzenia do falszy¬ wego skrecania, obie przedze skraca sie we¬ dlug znanych sposobów, np. na skrecarce obraczkowej az do osialgniecia skretu 60 T/imZ, mota iw stanie nienapietym rozwie¬ sza sie w nasjyconyim wilgocia powietrzu na przeciag 2 — 3 godzin. Przedze przeciaga sie w postaci pasm w ciagu 10 minut przez kapiel wodna, zawierajaca w 1 litrze 100 cm3 technicznego stezonego aldehydu mrówko¬ wego i 40 cm3 roztworu rodanku glinowego c mocy 17°Be. Nastepnie przedze odwiro¬ wuje sie, podsusza w temperaturze 60—70°C i ogrzewa przez 15 minut do temperatury 120°C. Wreszcie poddaje sie dzialaniu pa¬ ry pod cisnieniem normalnym w ciagu oko¬ lo 10 minut.Dzieki takiej kolejnosci traktowania uzy¬ skuje sie nic miekka i luzna, która zarów¬ no wygladem jak i zdolnosciami izolujacy¬ mi jest bardzo zblizona do nici welnianej.Równiez i zdolnosc pecznienia materialu o- brobionego sposobem wedlug wynalazku zostaje obnizona i zbliza sie do zdolnosci pecznienia welny. Skedzierzawiony mate¬ rial wlóknisty nie traci swych wlasciwosci w.praniu.Przyklad IV. Przedze z jedwabiu mie¬ dziowego 6 grubosci 360 den., skladajaca sie z wlókienek o grubosci okolo 1,3 den, o skrecie 120 T/mS skreca sie na skrecarce obraczkowej az do osiagniecia skretu 1600 T/mS. Przedze przed silnym skreceniem zwilza sie woda, jak opisano w przykladzie I. Na'drugiej skrecarce przedze suszy'sie w temperaturze 250-^400°C i skreca poza punkt zerowy do osiagniecia skretu 70 T/mZ. Do suszenia przedzy miedzy dzwiga* rami cewek i walkami podawezymi skrecar¬ ki sluza dwie elektrycznie ogrzewane plyty, umieszczone jedna nad druga. Przedze pro¬ wadzi sie miedzy tymi plytami, ulozonymi równolegle w odstepie okolo 1/2 cm i ogrza¬ nymi do temperatury okolo 300—400°C. Po drugim zabiegu skrecania przedze rnota sie, lekko przetrzepuje i poddaje dzialaniu pary w ciagu 10 minut. Uzyskuje sie w ten spo¬ sób przedze luzna o wygladzie welny, któ¬ rej poszczególne wlókienka wykazuja cha¬ rakterystyczne skedzierzawienie.Przyklad V. Przedze nr. 20/1 mfctr. o skrecie 400 T/mZ z welny celulozowej wis¬ kozowej o grubosci wlókna 4 den. i dlugo- sci np. 120 mm oraz przedze wiskozowa ze sztucznego jedwabiu o grubosci 450 den. i o grubosci poszczególnych wlókienek okolo 4 den. i pierwotnym skrecie 200 T/mZ zwil¬ za sie lacznie w malej kadzi wypelnionej woda i zaopatrzonej w walek prowadniczy, a nastepnie skreca przejsciowo do osiagnie¬ cia skretu 1000 T/mS w urzadzeniu do fal¬ szywego skrecania. Przedze poddaje sie su¬ szeniu w temperaturze 250—400°C w stanie najsilniejszego skrecenia. Najlepiej stosuje sie do tego urzadzenie o dwóch przyrza¬ dach do falszywego skrecania oraz znajdu¬ jacym sie miedzy nimi przewodem do gora¬ cego powietrza. Po opuszczeniu urzadzenia do kedzierzawienia skreca sie obie przedze wedlug zwyklych sposobów do osiagniecia skretu 150 T/mS, mota iw postaci luznych nie napietych pasm poddaje dzialaniu pary.Uzyskuje sie w ten sposób nic, ludzaco po¬ dobna do welny.Przyklad VI. Nic bawelniana o skrecie 100 T/mS utworzona z dwóch przedz suro¬ wych nr. 20/1 ang. o skrecie 350 T/mZ zwil¬ za sie dobrze gloraca woda, której zdolnosc zwilzania zostala podniesiona przez dodatek — 4 —np. soli kwasów alkylónaftalenosulfono- wych i nastepnie poddaje skrecaniu do osia¬ gniecia skretu 1200 T/mS. Nic w stanie sil¬ nego skrecenia . suszy sie w temperaturze 300—400°C. W tym celu na odcinku drogi bezposrednio przed przyrzadem do falszywe¬ go skrecania przeprowadza sie nic przez przewód' z goracym powietrzem. Nic dzieki tej obróbce staje sie bardziej luzna i uzy¬ skuje wyglad bardziej podobny do welny.Poszczególne wlókna wykazuja silne ske- dzierzawienie. PL